LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tỉnh Quảng Ninh là một đơn vị có vị trí địa lý thuận lợi với tài nguyên rừng biển phong phú. Là tỉnh duy nhất trong cả nước có 4 thành phố với tỷ lệ đô thị hóa cao 55%. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Quảng Ninh luôn cao hơn tốc độ trung bình của cả nước, chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) của Quảng Ninh trong những năm gần đây không ngừng tăng (năm 2015 đứng thứ 3 cả nước).
Niềm tin về môi trường đầu tư, kinh doanh trong cộng đồng doanh nghiệp ngày càng được cải thiện. Quảng Ninh hiện là một trong những tỉnh có số lượng doanh nghiệp đăng ký hoạt độnglớn với trên 12.Trong đó DNNVV đăng ký hoạt động chiếm 98,6% tương ứng với trên 10. DNNVV đang hoạt động ổn định khoảng trên 9. DNNVV đã và đang trở thành động lực phát triển kinh tế của toàn tỉnh, đặc biệt có vai trò quan trọng trong sự phát triển Ngân hàng thông qua sản phẩm cho vay.
Phát triển cho vay DNNVV giúp ngân hàng đa dạng lĩnh vực cho vay, phân tán rủi ro do DNNVV hoạt động đa dạng ở nhiều lĩnh vực. Phát triển cho vay DNNVV tạo điều kiện cho NHTM tăng trưởng dư nợ tín dụng ổn định và bền vững vì quá trình phát triển cho vay DNNVV giúp NHTM tăng quy mô dư nợ cho vay, thu nhập lãi luôn gắn với với quy số lượng khách và diễn ra chậm hàng nên qua trình giảm quy mô cũng diễn ra chậm. Phát triển cho vay DNNVV mang lại thu nhập lãi ròng cao cho Ngân hàng thương mại do chính sách lãi suất, phí áp dụng cho đối tượng DNNVV chủ yếu là cao hơn lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp lớn. Do vậy cùng quy mô dư nợ tín dụng, việc cho vay đối tượng là DNNVV giúp tổ chức tín dụng thu được lãi ròng từ cho vay cao hơn.
Phát triển cho vay DNNVV giúp ngân hàng TMCP thúc đẩy phát triển các dịch vụ khác của ngân hàng, tăng thu nhập ngoài lãi, ngoài ra do yêu cầu đặt ra cho NHTM phải có mạng lưới rộng, đội ngũ nhân viên đủ lớn, có kiến thức chuyên môn nghiệp vụ để phát triển cho vay DNNVV do vậy, phát triển tín dụng DNNVV tác động qua lại thúc đẩy việc mở 2 rộng mạng lưới, và nâng cao chất lượng chuyên môn của đội ngũ cán bộ. Hoàn thiện tổ chức của NHTM. Đặc điểm của DNNVV là quy mô nhỏ và thiếu vốn hoạt động, do vậy nguồn vốn tín dụng từ ngân hàng trở thành nguồn vốn quan trọng nhất, là tiền đề giúp doanh nghiệp mở rông quy mô và phát triển bền vững. Theo Báo cáo khảo sát của NHNN tỉnh Quảng Ninh (năm 2014) chỉ ra DNNVV tỉnh Quảng Ninh có nhu cầu vốn lớn chiếm khoảng 83,9% nhu cầu vốn sản xuất kinh doanh toàn tỉnh.
Đa số các DNNVV có quy mô vốn nhỏ, trong khi đó khả năng tiếp cận các nguồn tài chính của doanh nghiệp khá hạn chế. Trong điều kiện các nguồn vốn hỗ trợ (từ ngân sách, các quỹ hỗ trợ) khó khăn, nguồn vốn tín dụng của ngân hàng đang trở thànhnguồn vốnchính cho việc duy trì và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp. PGBANK Quảng Ninh, thành lập từ năm 2009, với định hướng cấp trên giao là trở thành ngân hàng bán lẻ tại địa bàn tỉnh Quảng Ninh,đối tượng khách hàngmục tiêuhướng tới tronghoạt độngcho vay là đến cá nhân, hộ kinh doanh đặc biệt là DNNVV. Tuy nhiên, tính đến nay, hoạt động cho vay của PGBANK mới chỉ khai thác các khách hàng lớn tập trung ở ngành khai thác mỏ (các công ty sản xuất, khai thác, kinh doanh than) và lĩnh vực xăng dầu với dư nợ cho vay chiếm trên 83% tổng dư nợ của chi nhánh.Trong khi dư nợ cho vay DNNVV chỉ chiếm dưới 12% và dư nợ cho vay cá nhân chiếp dưới 5% dư nợ cho vay.Điều này cho thấy sự mất cân đối trong cơ cấuđối tượng cho vay.Mặt khác tăng rủi ro giảm quy mô nhanh cho vay, giảm hiệu quả (lợi nhuận) hoạt động nhất là trong những năm gần đây khi lực cạnh tranh ngày càng cao.
Từ thực trạng trên cho thấy, phát triển cho vay DNNVV là một trong những định hướng đúng đắn trong hoạt động của PGBANK Quảng Ninh nhằm đáp ứng nhu cầu vốn của DNNVV tại địa bàn Quảng Ninh, vừa cấp thiết để cải thiện tình trạng mất cân đối trongcơ cấu cho vay,chuyển dịchcơ cấu cho vaycân bằng, hướng tới mục tiêu phát triển cho vay ổn định và hiệu quả tại PGBANK chi nhánh Quảng Ninh. 3 Do đó, đề tài Phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP xăng dầu Petrolimex chi nhánh Quảng Ninh được chọn để nghiên cứu. Tổng quan nghiên cứu đề tài Nghiên cứu liên quan tiếp cận vốn cho DNNVV Khẳng định vai trò quan trọng của các DNNVV là lực lượng chủ yếu trong thành phần kinh tế tư nhân, nhà nước đã thể chế hóa, ban hành các luật liên quan để tạo thuận lợi cho DNNVV hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong những năm gần đây, DNNVV là đối tượng nghiên cứu của nhiều cơ quan, ban ngành từ cấp trung ương đến địa phương, đặc biệt các giải pháp hỗ trợ tài chính cho DNNVV phát triển.
Trương Quang Thông(Viện Nghiên cứu Phát triển) nghiên cứu của“DNNVV vấn đề tài trợ vốn tín dụng –Một nghiên cứu thực nghiệm tại khu TP Hồ Chí Minh 2008-2009”. Kết quả nghiên cứu đã cho thấycho thấy,đối với DNNVV vốn là yếu tố nền tảng cơ bản nhất quyết định sự tồn tại của Doanh nghiệp. Các nguồn vốn của DNNVV gồm vốn tự có, vốn huy động khác trong đó vốn huy động khác gồm vốn hỗ trợ, vốn ứng trước của bạn hàng, vốn vay của các đơn vị phi tài chính, Vốn vay từ NHTM. Đối với nguồn vốn vayhỗ trợ trợ, doanh nghiệp phải hoạt động trong giới hạn ngành nghề ưu tiên, mặt khác quá trình xét duyệt vay viện trợ hết sức chặt chẽ do vậy nguồn vốn này rất hạn chế cho doanh nghiệp.
Với nguồn vốn ứng trước của bạn hàng, thường khiến doanh nghiệp bị rằng buộc phụ thuộc nhiều trong kinh doanh do vậy mất đi sự năng động chủ động của mình. Đối với vốn vay của các đơn vị phi tài chính thì DNNVV phải chịu chi phí vay vốn (lãi vay quá cao), làm cho hoạt động của DN trở lên kém hiệu quả.Do đó có thể coi vốn tín dụng từ NHTM là nguồn vốn quan trọng nhất sau vốn tự có của doanh nghiệp quyết định sự thành công của doanh nghiệp. Đỗ Thị Thanh Vinh (2015) nghiên cứu của về “ Khả năng tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa”đã chỉ rakhả năng tiếp cận nguồn vốn của DNNVV phụ thuộc vào các biến nội tại của doanh nghiệp như, thời gian hoạt động, trình độ của ban lãnh đạo, khả năng tài chính và khả năng sinh lời, tài sản của doanh 4 nghiệp. Vì vậy DNNVV muốn tiếp cận được nguồn vốn tín dụng cần không ngừng nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp.
Nguyễn Hữu Mạnh (2016) nghiên cứu về“Doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn ngân hàng- Những vấn đề đặt ra)đã đề cập những điểm yếu của DNNVV như tiềm lực tài chính yếu, cấu trúc đơn giản, ít chú ý tới công tác quản trị tài chính, nhân sự, không có tài sản… nên DNNVV thường gặp trở ngại hơn là các công ty có quy mô lớn trong việc vay vốn mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.Theo thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy hiện mới chỉ có khoảng 32% DNNVV có khả năng tiếp cận vốn, 35% DN khó tiếp cận và khoảng 33% không thể tiếp cận nguồn vốn. + Nguyễn Văn Lê (2014) nghiên cứu về “Tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với cho vay DNNVV ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn’’đã chỉ ra cho thấy vai trò quan trọng của DNNVV đối vớihoạt động tín dụng của NHTMtrong bối cảnh nền kinh tế nói chung và nền kinh tế vĩ mô có nhiều bất ổn nói riêngthể hiện: Thị phần DNNVV rộng lớn, Các dịch vụ tín dụng trong thời gian vừa qua đã mang lại nguồn thu lợi nhuận ổn định cho ngân hàng, gia tăng phát triển mạng lưới khách hàng, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, phân tán rủi ro. Các ngân hàng thông qua cho vay DNNVV có thể có điều kiện tiếp cận các nguồn vốn hỗ trợ từ tài chính quốc tế, giúp cho chi phí giá vốn rẻ hơn, tăng khả năng cạnh tranh hơn. Mặt khác, nhiều NHTM có quy mô tổng tài sản nhỏ, định hướng tập trung phát triển cho vay với DNNVV có thể cạnh tranh được với các ngân hàng TMCP lớn tăng dần thị phần tín dụng và cải thiện sự so sánh so với các ngân hàng TMCP lớn.
Các nghiên cứu trên đều cho thấy DNNVV tại Việt Nam với quy mô nhỏ nhu cầu huy động vốn mở rộng sản xuất là nền tảng cơ sở trong đó nguồn vốn quan trọng nhất là nguồn vốn tín dụng từ NHTM. Tuy nhiên với những hạn chế từ năng lực tài chính yếu, khảnăng quản lý điều hành, thiếu tài sản thế chấp là nguyên nhân khiến khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng từ NHTM hết sức khó khăn. Các nghiên cứu cũng khẳng định vai trò của DNNVV đối với sự phát triển của nền kinh tế nói chung và của NHTM nói riêng. NHTM nhờ việc cung cấp tín 5 dụng cho DNNVV giúp mở rộng quy mô, tăng khả năng cạnh tranh, thu hẹp khoảng cách so sánh với các ngân hàng TMCP có quy mô lớn.
Nghiên cứu liên quan tới hỗ trợ vốn phát triển DNNVV ở Quảng Ninh Tại Quảng Ninh, Phát triển DNNVV của tỉnh Quảng Ninh đang là vấn đề được các nhà lãnh đạo tỉnh quan tâm đưa ra nhiều giải pháp, đặc biệt là các giải pháp về vốn hỗ trợ doanh nghiệp. Có rất nhiều báo cáo, khảo sát nghiên cứu đề cập đến việc phát triển DNNVV tỉnh Quảng Ninh đặc biệt là các giải pháp phát triển vốn tín dụng cho doanh nghiệp. + Báo cáo của Cục Phát triển doanh nghiệp –Bộ Kế hoạch Đầu tư tháng 2/2016: Quảng Ninh- Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2011-2015 Kết quả khảo sát cho DNNVV tại tỉnh Quảng Ninh có quy mô lớn nhưng tổng nguồn vốn đăng ký thì ở mức thấp, hoạt động sản xuất ở quy mô nhỏ, khả năng cạnh tranh hạn chế. Hầu hết các doanh nghiệp đều thiếu vốn hoạt động vàgặp khó khăn trong việc tiếp cậncác nguồn vốn, nhất là vốn vay từ NHTM.
Năm 2014, NHNN Chi nhánh Quảng Ninh phối hợp Hiệp hội, Liên minh HTX các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và Hội nông dân tỉnh Quảng Ninh khảo sát nhu cầu vay vốn của 2.