Đề tài khoa học cấp bộ đảm bảo yêu cầu phát triển bền vững trong hoạt động xây dựng pháp luật những vấn đề lý luận và thực tiễn phần 2

Tổng hợp kiến thức Phát triển bền vững trong xây dựng pháp luật: Lý luận và thực tiễn (Phần 2), tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu

• Trường học: Viện Nghiên Cứu Chính Sách, Pháp Luật Và Phát Triển
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Phát Triển Bền Vững Trong Xây Dựng Pháp Luật: Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: Báo Cáo Nghiên Cứu
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. PHÁP LUẬT VỀ LAO ĐỘNG - VIỆC LÀM CỦA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ
• 1.1. Khái niệm pháp luật về LD-VL
• 2. CÁC CHUYÊN ĐỀ VỀ ĐẢM BẢO YÊU CẦU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG PHÁP LUẬT

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phát triển bền vững trong xây dựng pháp luật

Phát triển bền vững (phát triển bền vững) trong xây dựng pháp luật không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn là một yêu cầu thực tiễn cấp bách. Lý luận pháp luật cần được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững, trong đó việc xây dựng pháp luật (xây dựng pháp luật) cần chú trọng đến các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Đặc biệt, các chính sách phát triển (chính sách phát triển) cần được thiết kế để đảm bảo rằng mọi hoạt động phát triển đều không làm tổn hại đến môi trường và sự công bằng xã hội. Nghị quyết 41/NQ/TU khẳng định rằng việc áp dụng các biện pháp kinh tế trong bảo vệ môi trường (bảo vệ môi trường) là một trong những giải pháp chính để đạt được mục tiêu này.

1.1. Lý luận pháp luật về phát triển bền vững

Lý luận pháp luật về phát triển bền vững yêu cầu các nhà làm luật phải có cái nhìn tổng thể về các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường và xã hội. Điều này bao gồm việc xem xét tác động của các luật thuế như Luật thuế xuất nhập khẩu và Luật thuế thu nhập doanh nghiệp đối với môi trường. Việc này không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà cần có sự tham gia của các cơ quan liên quan để đảm bảo rằng các quy định pháp luật không chỉ mang tính hình thức mà còn có hiệu quả thực tiễn. Các quy định pháp luật cần phải được xây dựng dựa trên nguyên tắc phát triển bền vững, trong đó bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội được xem là hai mặt không thể tách rời.

II. Thực tiễn xây dựng pháp luật trong bối cảnh phát triển bền vững

Trong thực tiễn, việc xây dựng pháp luật về bảo vệ môi trường chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững. Các văn bản pháp luật hiện hành còn tồn tại nhiều mâu thuẫn và chưa phù hợp với thực tiễn. Ví dụ, trong Luật bảo vệ môi trường năm 2005 có nhiều quy định chưa rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng gặp khó khăn. Điều này cho thấy cần có sự cải cách mạnh mẽ trong cách thức xây dựng và thực thi pháp luật. Việc lấy ý kiến của các tổ chức, cá nhân trong quá trình xây dựng pháp luật cần được thực hiện một cách nghiêm túc hơn để đảm bảo rằng các quy định pháp luật thực sự phản ánh được nhu cầu và ý kiến của cộng đồng.

2.1. Các vấn đề trong quá trình xây dựng pháp luật

Một trong những vấn đề lớn trong quá trình xây dựng pháp luật là sự thiếu sót trong việc lấy ý kiến từ các tổ chức bảo vệ môi trường và các bên liên quan. Các hoạt động lấy ý kiến thường mang tính hình thức và không đạt được mục tiêu đề ra. Thời gian lấy ý kiến thường quá ngắn, khiến cho các tổ chức khó có thể tham gia một cách hiệu quả. Điều này dẫn đến việc các quy định pháp luật không thể hiện được sự đồng thuận trong xã hội, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng của các văn bản pháp luật về bảo vệ môi trường.

III. Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường

Để hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong bối cảnh phát triển bền vững, cần phải thực hiện một số giải pháp quan trọng. Thứ nhất, cần tăng cường sự tham gia của các tổ chức xã hội trong quá trình xây dựng pháp luật. Thứ hai, các cơ quan nhà nước cần thực hiện nghiêm túc việc lấy ý kiến của cộng đồng và các tổ chức liên quan. Thứ ba, cần có cơ chế phản biện độc lập để đảm bảo rằng các quy định pháp luật được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước trong việc xây dựng và thực thi pháp luật để đảm bảo rằng các quy định pháp luật thực sự mang lại lợi ích cho xã hội và môi trường.

3.1. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Việc tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng pháp luật là cực kỳ quan trọng. Cần phải có các phương thức lấy ý kiến đa dạng, bao gồm cả việc tổ chức hội thảo, tọa đàm và sử dụng các nền tảng trực tuyến để thu thập ý kiến từ người dân. Điều này không chỉ giúp cho các quy định pháp luật phản ánh đúng nhu cầu thực tiễn mà còn tạo ra sự đồng thuận trong xã hội, từ đó nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Nội dung chính

HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG PHÁP LUẬT ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI VIỆT NAM

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Research Question chính: Hoạt động xây dựng pháp luật (HĐXDPL) tại Việt Nam cần được đổi mới như thế nào về cả quy trình, phương pháp lẫn nội dung để lồng ghép hài hòa ba trụ cột của Phát triển bền vững (PTBV) — Tăng trưởng kinh tế, Công bằng xã hội và Bảo vệ môi trường — trong các lĩnh vực trọng yếu như Môi trường, Lao động - Việc làm, An sinh xã hội và Chăm sóc sức khỏe nhân dân?
• Methodology Snapshot: Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích quy phạm thực định kết hợp xã hội học pháp lý, đánh giá so sánh hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) qua các thời kỳ, phân tích dữ liệu thực chứng từ các kỳ họp Quốc hội, báo cáo tổng kết của các Bộ, ngành và áp dụng khung Đánh giá tác động văn bản quy phạm pháp luật (Regulatory Impact Assessment - RIA).
• Key Findings: Hệ thống pháp luật hiện hành bộc lộ nhiều điểm nghẽn: tính pháp điển hóa thấp, còn tồn tại mâu thuẫn nội tại và quy định thiếu khả thi; quy trình lấy ý kiến và thẩm tra còn hình thức; cơ chế ba bên và thiết chế giải quyết tranh chấp lao động chưa theo kịp kinh tế thị trường; thiếu vắng các đạo luật thiết yếu như Luật Không khí sạch và Luật Trợ giúp xã hội.
• Implications: Nghiên cứu đề xuất tái cấu trúc quy trình lập pháp theo mô hình 7 bước dựa trên bằng chứng khoa học, thúc đẩy xã hội hóa, nâng cao vai trò phản biện độc lập, nội luật hóa các tiêu chuẩn quốc tế (ILO, WHO) và hoàn thiện cơ cấu tổ chức của Quốc hội nhằm bảo đảm phát triển bền vững quốc gia.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

• Current State of Knowledge (Hiện trạng tri thức): Trong tiến trình Đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Việt Nam đã ban hành hàng loạt đạo luật nền tảng như Bộ luật Lao động, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Bảo hiểm y tế, Luật Dược... Các văn kiện chiến lược của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 41-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ môi trường và Nghị quyết số 22-NQ/TW về quan hệ lao động, đã xác lập định hướng phát triển bền vững đất nước. Tuy nhiên, nhận thức lý luận và kỹ thuật lập pháp về việc tích hợp ba trụ cột Kinh tế - Xã hội - Môi trường vào từng quy phạm pháp luật vẫn chưa được hệ thống hóa toàn diện.
• Research Gap Identified (Khoảng trống nghiên cứu): Phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận hoạt động xây dựng pháp luật theo từng ngành luật đơn lẻ, nặng về kỹ thuật điều chỉnh hành chính mà thiếu đi góc nhìn liên ngành gắn với PTBV. Tồn tại khoảng trống lớn trong việc đánh giá mối quan hệ tương tác giữa chính sách kinh tế (như thuế, đầu tư) với trách nhiệm môi trường, cũng như sự thiếu hụt các nghiên cứu thực chứng về tính khả thi của quy trình thẩm tra, phản biện xã hội và cơ chế tham vấn chuyên gia độc lập.
• Timeliness và Relevance (Tính thời sự và cấp thiết): Khi Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (FTAs) và các công ước quốc tế (ILO, Điều ước quốc tế về môi trường), áp lực cải cách thể chế trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Pháp luật không thể duy trì tư duy "quản không được thì cấm" hoặc "chạy theo xử lý sự vụ", mà phải kiến tạo môi trường pháp lý ổn định, dài hạn và công bằng.
• Potential Impact (Tác động tiềm năng): Nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận mới giúp các cơ quan lập pháp, hành pháp chuyển đổi tư duy xây dựng pháp luật từ mệnh lệnh hành chính sang tiếp cận kinh tế thị trường và chuẩn mực quốc tế, bảo vệ sức khỏe nhân dân, ổn định an sinh xã hội và bảo tồn tài nguyên cho các thế hệ tương lai.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

• Research Design (Thiết kế nghiên cứu): Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp tiếp cận đa ngành và liên ngành, kết hợp chặt chẽ giữa Khoa học Pháp lý, Kinh tế học Thể chế và Xã hội học Pháp luật. Khung phân tích trọng tâm dựa trên mô hình ba trụ cột của Phát triển bền vững (Triple Bottom Line) đối chiếu với quy trình lập pháp theo Luật Ban hành VBQPPL.
• Data Collection Methods (Thu thập dữ liệu):
  • Nguồn dữ liệu thứ cấp: Rà soát và giải mã hơn 30 văn bản quy phạm pháp luật chủ chốt (Hiến pháp 1992, Luật BVMT 1993/2005, BLLĐ 1994 và các luật sửa đổi 2002/2006/2007, Luật BHXH 2006, Luật BHYT, Luật Dược 2004, Pháp lệnh Y Dược tư nhân 2003...).
  • Nguồn dữ liệu thực chứng và tư liệu lập pháp: Báo cáo đánh giá quy trình xây dựng luật, pháp lệnh của Viện Nghiên cứu Chính sách, Pháp luật và Phát triển (2008); biên bản các kỳ họp Quốc hội Khóa XII; số liệu thống kê thực tế về các cuộc đình công (79% vì lợi ích, 21% vì quyền) từ Vụ Lao động - Tiền lương (Bộ LĐ-TB&XH); báo cáo phản biện của VCCI và Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam.
• Analysis Techniques (Kỹ thuật phân tích):
  • Phương pháp Đánh giá tác động pháp luật (RIA - Regulatory Impact Assessment): Dự báo và đo lường chi phí - lợi ích, mức độ tác động kinh tế, xã hội và môi trường của các chính sách dự kiến ban hành.
  • Phương pháp So sánh pháp luật (Comparative Legal Method): Đối chiếu quy định trong nước với các tiêu chuẩn lao động quốc tế cốt lõi của ILO (Công ước 29, 87, 98, 105) và khuyến nghị của WHO, OECD.
  • Phương pháp Phân tích cơ cấu ba bên (Tripartite Analysis): Đánh giá mức độ tham gia và tính cân bằng quyền lực giữa Nhà nước - Người lao động - Người sử dụng lao động.
• Validity và Reliability (Tính giá trị và độ tin cậy): Độ tin cậy của nghiên cứu được đảm bảo nhờ sự kết hợp giữa phân tích câu chữ pháp lý thực định với số liệu phản ánh trực tiếp từ thực tiễn thi hành và những ý kiến đóng góp từ các chuyên gia pháp lý đầu ngành, hạn chế tối đa tính định kiến chủ quan.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Nghiên cứu chỉ ra 4 nhóm phát hiện then chốt về thực trạng và bất cập trong hệ thống pháp luật Việt Nam trước yêu cầu PTBV:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               CÁC BẤT CẬP THEN CHỐT TRONG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH             |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Tính pháp điển hóa thấp & Mâu thuẫn văn bản (Luật khung, quy định loại trừ)     |
| 2. Quy trình lập pháp hình thức & Phản biện yếu (ĐBQH kiêm nhiệm, tham vấn 5-15 ngày) |
| 3. Cơ chế 3 bên & Tài phán lao động bất cập (Nhầm lẫn tranh chấp quyền - lợi ích) |
| 4. Mất cân đối 3 trụ cột PTBV (Coi nhẹ Y tế dự phòng & nghĩa vụ Môi trường)       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

1. Hệ thống văn bản thiếu tính pháp điển hóa, tồn tại mâu thuẫn nội tại và tư duy cấm đoán cứng nhắc:
   • Các đạo luật lớn như Bộ luật Lao động thực chất vẫn là "luật khung", phụ thuộc nặng nề vào hàng chục nghị định, thông tư dưới luật.
   • Luật BVMT 2005 chứa đựng các điều khoản loại trừ lẫn nhau (Điều 43 vừa quy định phế liệu nhập khẩu phải làm sạch, vừa yêu cầu doanh nghiệp có năng lực xử lý tạp chất đi kèm; quy định tại Điều 24-25 khiến UBND cấp huyện vừa là chủ thể cam kết BVMT vừa là cơ quan phê duyệt).
   • Xu hướng "không quản được thì cấm" (như Điều 42 cấm nhập khẩu toàn bộ phương tiện cũ để phá dỡ mà không xét đến mức độ nguy hại thực tế) cản trở phát triển kinh tế.
2. Quy trình lập pháp còn khép kín, hoạt động lấy ý kiến và thẩm tra mang tính hình thức:
   • Đa số Đại biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm và trực thuộc cơ quan hành chính trình dự án luật nên tính phản biện bị triệt tiêu; Ủy ban KHCN&MT không được tham gia thẩm tra các luật thuế có tác động sinh thái gián tiếp (thuế XNK, thuế TNDN).
   • Việc lấy ý kiến cơ quan, tổ chức chuyên môn (như Hội Bảo vệ Thiên nhiên & Môi trường) bị giới hạn thời gian ngặt nghèo (5-15 ngày), thiếu tài liệu giải trình và không có cơ chế phản hồi minh bạch về việc tiếp thu hay bác bỏ ý kiến.
3. Cơ chế ba bên và giải quyết tranh chấp lao động chưa tiệm cận quy luật kinh tế thị trường:
   • BLLĐ chưa định vị rõ Nhà nước là "bên thứ ba" trong quan hệ công nghiệp; thiếu sự thống nhất về tổ chức đại diện giới chủ.
   • Hệ thống tài phán lao động bị "vô hiệu hóa": Trọng tài lao động bị thu hẹp quyền lực thành hòa giải viên; cho phép đình công đối với tranh chấp về quyền là phi lý, trong khi thực tế 79% các cuộc đình công phát sinh từ tranh chấp về lợi ích.
4. Mất cân đối nghiêm trọng giữa ba trụ cột PTBV trong lĩnh vực an sinh và y tế:
   • Pháp luật Y tế quá chú trọng vào điều trị lâm sàng, xem nhẹ Y tế dự phòng (YTDP) - giải pháp tiết kiệm ngân sách và bền vững nhất; Pháp lệnh Hành nghề y dược tư nhân và Luật Dược còn bỏ ngỏ các quy chuẩn bắt buộc về xử lý rác thải, nước thải y tế.
   • Pháp luật ASXH còn manh mún, thiếu vắng Luật Trợ giúp xã hội để hoàn thiện mạng lưới bảo trợ toàn dân.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Theoretical Contributions (Đóng góp lý luận):
  • Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm lý luận về việc lồng ghép ba yếu tố PTBV (Kinh tế - Xã hội - Môi trường) vào kiến trúc thượng tầng pháp lý tại các quốc gia đang phát triển.
  • Luận giải rõ bản chất kinh tế - xã hội của An sinh xã hội (công cụ tái phân phối của cải, không vì lợi nhuận) và định danh vị thế pháp lý của Nhà nước trong quan hệ lao động thời kỳ kinh tế thị trường.
• Methodological Innovations (Đổi mới phương pháp luận):
  • Kiến tạo khung quy trình lập pháp 7 bước chuẩn hóa: Từ sáng kiến pháp luật $\rightarrow$ Nghiên cứu đề tài khoa học độc lập $\rightarrow$ Soạn thảo $\rightarrow$ Hội thảo rộng rãi $\rightarrow$ Áp dụng thử nghiệm $\rightarrow$ Đánh giá tác động thực chứng (RIA) $\rightarrow$ Hoàn thiện trình duyệt.
  • Đề xuất cơ chế "Đấu thầu xây dựng pháp luật" nhằm phá vỡ sự khép kín và loại bỏ lợi ích cục bộ ngành.
• Practical & Policy Implications (Ứng dụng thực tiễn và chính sách):
  • Đề xuất Quốc hội nghiên cứu tách Ủy ban KH-CN&MT thành Ủy ban Môi trường độc lập.
  • Bổ sung vào chương trình lập pháp việc xây dựng Luật Không khí sạch và Luật Trợ giúp xã hội.
  • Định hướng sửa đổi Bộ luật Lao động theo hướng tôn trọng quyền tự định đoạt của các bên, mở rộng trọng tài tự nguyện và hoàn thiện cơ chế ba bên ở các cấp.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

• Academic Researchers (Nhà nghiên cứu học thuật): Các chuyên gia, giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật học (Luật Môi trường, Luật Lao động, Luật Hành chính), Xã hội học và Kinh tế học phát triển có thêm khung lý thuyết và nguồn tài liệu tham khảo giá trị phục vụ nghiên cứu liên ngành.
• Policy Makers (Nhà hoạch định chính sách và Đại biểu dân cử): Cung cấp luận cứ thực tiễn trực tiếp cho Đại biểu Quốc hội, Ủy ban Xã hội, Ủy ban KHCN&MT, Bộ Tư pháp, Bộ LĐ-TB&XH, Bộ Y tế, Bộ TN&MT trong việc thẩm định, thẩm tra và hoàn thiện các dự án luật.
• Industry Professionals & Business Associations (Doanh nghiệp, VCCI, Công đoàn): Giúp các tổ chức đại diện người sử dụng lao động và tổ chức công đoàn nắm bắt rõ cơ chế thương lượng tập thể, tiêu chuẩn lao động quốc tế (ILO) và các trách nhiệm pháp lý về bảo vệ môi trường, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp và tối ưu hóa quản trị quan hệ lao động.
• Specific Benefits (Lợi ích thiết thực): Giúp cắt giảm chi phí tuân thủ pháp luật, hạn chế rủi ro pháp lý từ các quy định mâu thuẫn, và thúc đẩy môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, nhân văn.

---

FAQ (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là gì?

Nghiên cứu phát hiện ra sự thiếu hài hòa mang tính hệ thống giữa ba yếu tố Kinh tế - Xã hội - Môi trường trong các đạo luật hiện hành; đặc biệt là quy trình lập pháp còn khép kín, nặng về quản lý hành chính, thiếu sự thẩm tra độc lập và cơ chế phản biện xã hội còn hình thức.

2. Methodology của nghiên cứu có điểm gì đặc biệt?

Nghiên cứu kết hợp phương pháp Đánh giá tác động pháp luật (RIA) với phân tích dữ liệu thực chứng từ các cuộc đình công, các kỳ họp Quốc hội và đối chiếu trực tiếp với các tiêu chuẩn quốc tế của ILO, WHO và OECD, tạo nên góc nhìn đa chiều và giàu tính thuyết phục.

3. Kết quả nghiên cứu có thể generalize (khái quát hóa) không?

Có. Mặc dù dữ liệu tập trung vào các lĩnh vực Môi trường, Lao động, ASXH và Y tế tại Việt Nam, song mô hình quy trình lập pháp 7 bước và các tiêu chuẩn lồng ghép PTBV hoàn toàn có thể khái quát hóa và ứng dụng cho toàn bộ hệ thống xây dựng pháp luật tại các quốc gia đang phát triển.

4. Next steps trong hướng nghiên cứu này là gì?

Các bước tiếp theo bao gồm: (1) Số hóa quy trình tham vấn chính sách và đánh giá dữ liệu lớn (Big Data) trong hoạt động lập pháp; (2) Nghiên cứu chuyên sâu về lồng ghép Bình đẳng giới trong các luật kinh tế; (3) Khảo sát tác động của các cam kết ESG và hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với việc sửa đổi luật.

5. Practical applications của bài nghiên cứu là gì?

Ứng dụng trực tiếp vào việc tái cấu trúc quy trình thẩm tra tại Quốc hội, hướng dẫn áp dụng bắt buộc phương pháp RIA cho các ban soạn thảo luật, và cung cấp khung chính sách để ban hành Luật Không khí sạch, Luật Trợ giúp xã hội cũng như cải cách thiết chế trọng tài lao động.

---

Kết luận (150 từ)

Xây dựng hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu Phát triển bền vững là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ tài nguyên môi trường. Nghiên cứu đã chỉ rõ các điểm nghẽn về thể chế, từ tính pháp điển hóa chưa cao, quy trình phản biện còn hình thức, đến những bất cập trong cơ chế giải quyết tranh chấp và chính sách an sinh, y tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu PTBV, Quốc hội và Chính phủ cần khẩn trương đổi mới quy trình lập pháp theo chuẩn 7 bước thực chứng, nâng cao vai trò của các nhà khoa học độc lập, nội luật hóa sâu sắc các chuẩn mực quốc tế và thành lập các cơ quan chuyên trách như Ủy ban Môi trường. Đổi mới tư duy lập pháp hôm nay chính là nền tảng vững chắc cho sự thịnh vượng và bền vững của đất nước trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

không thuộc lĩnh vực MT (không phải là VB điều chỉnh trực tiếp) nhưng có thể có những tác động gián tiếp lớn tới MT, chẳng hạn các luật thuế như Luật thuế xuất nhập khẩu, Luật thuế thu nhập DN. Nghị quyết 41/NQ/TU đã khẳng định, một trong những giải pháp chính là áp dụng các biện pháp KT trong BVMT. Như vậy, chính sách thuế bao gồm cả thuế xuất nhập khẩu, thuế thu nhập DN. cần nhìn nhận cả dưới giác độ MT.

Không chỉ những luật thuế trong lĩnh vực MT (như Luật thuế BVMT), với CS thuế khác nhau thì tác động tới MT có thể khác nhau. Do đó, sự tham gia vào quá trình thâm tra của UBKHCN&MT hoặc các thành viên của UBKHCN&MT là cần thiết. Tuy nhiên, UBKHCN&MT không tham gia vào quá trình thẩm tra các dự án luật này. Tham tra là hoạt động mang tính phản biện và cần thiết, nhất là đối với những chính sách mà CP đệ trình trong dự án, dự thảo.

Tuy nhiên, số lượng ĐBQH kiêm nhiệm chiếm đa số và không ít đại biểu trong các UB, HĐDT lại đang là cán bộ, công chức cua CQ trình dự án luật, pháp lệnh. Do đó, các đại biểu này ít khi có những ý kiến trái chiều mang tinh phản biện ?. - Sau quá trình thẩm tra, UBTVQH xem xét, cho ý kiến về dự án luật, pháp lệnh và sau khi chỉnh ly, bổ sung trình QH thảo luận, thông qua. Trên thực tế, các luật được xem xét, thảo luận tại hai kỳ họp QH.

Tuy nhiên, do thời gian họp QH ngắn nên các ĐBQH không được nghe giải trình, phản biện đầy đủ, nhiều chiều cũng như thời gian không đủ dé thảo luận sâu các van dé của dự thảo luật nên các ý kiến liên quan đến dự thảo luật chưa thực sự thực chất, trên cơ sở tranh luận thắng thắn để đạt đến sự thoả hiệp trong việc cân bằng các nhóm lợi ích trong XH mà chỉ mang vốn của ngành, của địa phương mình "xài" được chừng nào thì "xài", kể cả DB chuyên trách”. Hoạt động lẫy ý kiến nhân dân Hoạt động lấy ý kiến CQ, tổ chức và người dân về dự án luật, pháp lệnh được quy định trong Luật ban hành VBQPPL năm 2008 đã có những bước tiến mới trong vấn để này (Điều 35, Điều 33 khoản 6). Việc lấy ý kiến các CQ, tô chức có liên quan đến dự án luật, pháp lệnh là một khâu rất quan trọng nhằm bảo đảm cho dự án luật, pháp lệnh phù hợp hơn với cuộc sống. Tuy 213 Báo cáo nghiên cứu Đánh giá quy trình xây dựng luật, pháp lệnh, Viện nghiên cứu chính sách, pháp luật và phất triển, Nxb.

Lao động — xã hội, Hà nội 2008. 214 phát biểu của Đại biểu quốc hội Nguyễn Văn Son (Lạng sơn), tại phiên họp Quốc hội sáng 23/10/2008 300 nhiên, hoạt động lấy ý kiến thường không đạt được mục đích này. Có nhiều nguyên nhân dén đến tình trạng này, trong đó nguyên nhân chủ yếu là thời gian lây ý kiến các tổ chức liên quan chỉ mang tính đại diện (ví dụ thông qua Hội bảo vệ thiên nhiên MT, VCCI) nhưng với thời gian yêu cầu cho ý kiến ngắn, tài liệu gửi kèm để lấy ý kiến chỉ dừng lại ở VB dự thảo và có thể là một giải trình ngắn về dự án luật, pháp lệnh. Do đó, các CQ, tổ chức có liên quan khó có thể có điều kiện (về thời gian đũng như chính sách chủ yếu, ý đồ mà dự án dé cập) dé xem xét, đánh giá cân trọng các van dé có liên quan đến VB dự thảo.

Hoạt động lấy ý kiến Hội bảo vệ thiên nhiên MT Việt Nam khi ST Luật BVMT, Luật đa dạng sinh hoc đã chứng minh nhận xét này” `”. Việc lấy ý kiến người dân thông qua việc đăng các dự án luật, pháp lệnh về BVMT trên mạng Internet để lấy ý kiến cũng mạng tính hình thức và chỉ đăng dự thảo luật. Cơ chế giải trình phản hồi những ý kiến đóng góp (kể cả trong trường hợp là CQ phản biện chính thức dự án luật) của các CQ, tổ chức được thực hiện một cách hình thức. CQ chủ trì ST dự án luật, pháp lệnh không có sự giải trình cụ thể về những ý kiến tiếp thu, không tiếp thu và lý do của những quyết định này đối với ý kiến đóng góp, phản biện.

Đây là tình trạng lấy ý kiến trong quá trình ST luật nói chung, Luật BVMT năm 2005 nói riêng 71° là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng tới chất lượng của Luật BVMT năm 2005. Với quy định tại Điều 33 khoản 6, Điều 35 Luật ban hành VBQPPL năm 2008, hy vọng rằng, tình hình lấy ý kiến, giải trình về việc tiếp thu hoặc không tiếp thu các ý kiến của CQ, tổ chức về những dự án luật, pháp lệnh nói chung và các dự án luật, pháp lệnh về BVMT nói riêng được thực hiện tốt hơn ?!”, Cũng cần nhấn mạnh là, Điều 35 khoản 3 Luật ban hành VBQPPL năm 2008 xác định, Bộ TN-MT có trách nhiệm góp ý kiến bằng VB về tác động tới MT của các dự án, dự thảo luật, pháp lệnh. Quy định này trong bản thân Luật ban hành VBQPPL năm 2008 cũng đã thể hiện sự quan tâm của QH trong việc triển khai thực hiện các quan điểm về PTBV. ?'° Cá những giai đoạn.

Bộ Tài nguyên vả Môi trường gửi dụ thảo (Luật bảo vệ mâi trường. Luật đa dạng sinh học) va dé nghị góp ý kiến cha Hội bao vệ thiên nhiên và môi trường Việt nam với yêu câu về mặt thời ian rất hạn chế, có trường hợp chỉ trong vòng ! 5 ngày. thậm chí trong vòng 05 ngày phải có ý kiến phan hỗi. “1 Một trong những có quan phản biện chính thức Luật bảo vệ môi trường là Hội bảo vệ thiên nhiên và môi trường, cơ quan được lấy ý kiến là VCCI.

? Điều 33 khoản 6 Luật BHVBQPPL 2008 quy định về nhiệm vụ của cơ quan chủ trì soạn thảo phải chuẩn bị báo cáo giải trình. tiếp thu ý kiến của cơ quan, tổ chức và đăng tải các tải liệu này trên trang thông tin điện tu của Chính phủ hoặc cơ quan. 16 chức chủ trì soạn thảo. Thực trạng của PLMT hiện hành Các luật, pháp lệnh đã được ban hành trong thời gian qua gồm: Luật tài nguyên nước năm 1998, Luật đi sản VH năm 2001, Luật khoáng sản năm 1996 (được sửa đổi, bổ sung năm 2005), Luật thuỷ sản năm 2003, Luật đất đai năm 2003, Luật bảo vệ và PT rừng năm 2004, Luật BVMT năm 2005, BLDS năm 2005, BLHS năm 1999, Pháp lệnh bảo vệ và kiểm dịch thực vật năm 2001, Pháp lệnh VSAT thực phẩm (VSATTP) năm 2003, Pháp lệnh giống cây trồng năm 2004, Pháp lệnh giống vật nuôi năm 2004.

Có thể đánh giá rằng, trong thời gian qua, QH, UBTVQH đã có nhiều nỗ lực nhằm XD luật, pháp lệnh về MT, BVMT và các nguồn tài nguyên nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tiễn và mục tiêu về PTBV. Với Chương trình XD luật, pháp lệnh của QH nhiệm kỳ XII, nếu Chương trình này được thực hiện trên thực tế, thì trong thời gian tới QH đã hoàn thành nhiệm vụ chung được đề cập tại Nghị quyết 41-NQ/TƯ: Bảo vệ đa dạng sinh học thông qua việc XD, thông qua, ban hành Luật đa dạng sinh học; quan tâm BVMT biển thông qua việc XD, thông qua, ban hành Luật bảo vệ TNMT biển; áp dụng các biện pháp KT trong BVMT thông qua việc XD, thông qua, ban hành Luật thuế BVMT. Tuy nhiên, Chương trình XD luật, pháp lệnh của QH nhiệm kỳ XII chưa chú trọng BVMT không khí. Trong Chương trình này không có chủ trương XD Luật về không khí sạch, 14 một trong những đạo luật quan trọng trong hệ thống các VBQPPL về MT của các quốc gia trên thé giới.

Như vậy, trước năm 2011, chúng ta sẽ chưa có Luật (hoặc pháp lệnh) về BVMT không khi. Có thé đánh giá chất lượng của các VBQPPL về MT và BVMT như sau : - Thứ nhất, còn tôn tại nhiều mâu thuân trong các VBOPPL. Giữa các VBQPPL và ngay trong một VBQPPL cũng tồn tại những mâu thuẫn. Vi dụ: trong Điều 43 Luật BVMT, tổn tại mâu thuẫn giữa khoản | và khoản 2 của Điều này.

Trong khi Điều 43 khoản 1 mục a Luật BVMT năm 2005 đã xác định điều kiện phế liệu được phép nhập khẩu là đã được phân loại, làm sạch thì tại Điều 43 khoản 1 mục b lại cho phép phế liệu có chứa những tạp chất không nguy hại. Điều 43 khoản 1 mục b quy định: "không chứa chất thải, các tạp chất nguy hại, trừ tạp chất không nguy hại bị rời ra trong quá trình bốc xêp, vận chuyên". Như vậy, có thê hiệu rang, trước khi "bi rời ra trong quá 302 trình bốc xếp, vận chuyên" thì các tạp chất này lẫn trong phế liệu và như vậy các phế liệu nhập khẩu được phép chứa một số những tạp chất không nguy hại. Khăng định này còn được củng cô bởi quy định tại Điều 43 khoản 2 mục b về điều kiện của tổ chức, cá nhân nhập khẩu phế liệu là: "có đủ năng lực xử lý các tạp chất đi kèm với phế liệu nhập khẩu".

Nếu phế liệu đáp ứng đầy đủ yéu cầu là được làm sạch thì việc pháp luật quy định bắt buộc đối với tổ chức, cá nhân nhập khẩu phế liệu phải có năng lực xử lý tạp chất là không cần thiết. Và nếu điều này là cần thiết nhằm BVMT chung thì rõ ràng PL đã cho phép phế liệu chứa những tạp chất không nguy hại, ít nhất được hiểu là chứa một tỉ lệ nhất định những tạp chất này. Mặc dù trong quy định về điều kiện đối với phế liệu nhập khẩu không khẳng định rõ sự cho phép nhập khẩu những phế liệu có lẫn những tạp chất không nguy hại nhưng với những phân tích ở trên chúng ta thấy rõ sự cho phép đó. Như vậy, các quy định nêu trên có tính chất loại trừ lẫn nhau.

Theo bất cứ cách hiểu nào thì cũng tạo ra sự mâu thuẫn giữa các quy định này và sẽ là nguyên nhân gây ra những khó khăn trong qua trình áp dụng PL. Theo Điều 24 Luật BVMT, cơ sở SX, KD, dịch vụ quy mô hộ gia đình và đối tượng không thuộc quy định tại Điều 14 và Điều 18 của Luật này phải có bản cam kết BVMT. Như vậy, những chiến lược, chính sách, kế hoạch không thuộc Điều 14 ví dụ như các Quy hoạch SDĐ của UBND cấp huyện phải thực hiện lập bản cam kết BVMT và trong trường hợp này thì UBND cấp huyện phải lập bản cam kết rồi lại nộp cho UBND huyện để đang ký theo quy định tại Điều 25. Đây là việc làm không hề có một chút ý nghĩa và giá trị về quản lý MT.