Pháp Luật Về Xử Lý Tài Sản Cầm Cố Tại Các Cơ Sở Kinh Doanh Dịch Vụ Cầm Đồ

Tìm hiểu pháp luật về xử lý tài sản cầm cố tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ. Quy định, quyền và nghĩa vụ liên quan đến cầm cố tài sản.

• Tác giả: Hồ Thị Ngọc Trang
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Phan Phương Tần
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Xử Lý Tài Sản Cầm Cố Tại Các Cơ Sở Kinh Doanh Dịch Vụ Cầm Đồ
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Tp.HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.3. Mục đích, đối tượng nghiên cứu và giới hạn phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.3. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Các phương pháp tiến hành nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài
• 1.6. Bố cục của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN CẦM CỐ TẠI CÁC CƠ SỞ KINH DOANH DỊCH VỤ CẦM ĐỒ
• 1.1. Khái niệm cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ
• 1.2. Đặc điểm của cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ
• 1.3. Các biện pháp giao dịch bảo đảm được thực hiện bởi cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ theo quy định pháp luật
• 1.4. Định nghĩa, đặc điểm và nguyên tắc xử lý tài sản cầm cố tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ
• 1.5. Nguyên tắc xử lý tài sản cầm cố tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ
• 1.6. Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể khi xử lý tài sản cầm cố tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ
• 1.6.1. Quyền và nghĩa vụ của bên cầm đồ
• 1.6.2. Quyền và nghĩa vụ của bên nhận cầm đồ
• 1.6.3. Quyền và nghĩa vụ của bên thứ ba
• 1.7. Chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng sau khi xử lý tài sản cầm cố tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ
• 1.8. Xác định thứ tự ưu tiên thanh toán sau khi xử lý tài sản cầm cố tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CƠ SỞ KINH DOANH DỊCH VỤ CẦM ĐỒ TẠI VIỆT NAM VÀ ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TỪ KINH NGHIỆM CỦA CÁC NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Thực tiễn hoạt động của các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ tại Việt Nam
• 2.2. Các trường hợp xử lý tài sản cầm cố tại cửa hàng cầm đồ
• 2.3. Tài sản bảo đảm trong hợp đồng cầm đồ được xử lý khi nghĩa vụ được bảo đảm đã đến hạn
• 2.4. Tài sản bảo đảm trong hợp đồng cầm đồ được xử lý khi bên cầm đồ vi phạm nghĩa vụ theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật
• 2.5. Tài sản bảo đảm trong hợp đồng cầm đồ được xử lý để bên cầm đồ thực hiện nghĩa vụ khác
• 2.6. Phương thức xử lý tài sản cầm cố tại cửa hàng cầm đồ
• 2.6.1. Cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ tự bán tài sản cầm cố
• 2.6.2. Cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ nhận chính tài sản cầm cố
• 2.6.3. Phương thức khác do các bên thỏa thuận
• 2.6.4. Cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ bán đấu giá tài sản cầm cố
• 2.7. Xử lý tài sản bảo đảm theo pháp luật của các quốc gia trên thế giới
• 2.7.1. Phạm vi điều chỉnh
• 2.7.2. Phương thức xử lý tài sản bảo đảm
• 2.7.3. Quyền ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm
• 2.8. Đề xuất giải pháp đối với việc xử lý tài sản bảo đảm theo pháp luật Việt Nam
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Pháp Luật Xử Lý Tài Sản Cầm Cố Cập Nhật 2024

Kinh doanh dịch vụ cầm đồ là một hình thức kinh doanh dịch vụ cho vay vốn thông qua việc cung cấp các khoản vay bảo đảm cho khách hàng trên cơ sở cầm cố. Theo đó khách hàng sẽ nhận được một khoản tiền vay, bù lại họ phải cầm cược lại các tài sản của họ được sử dụng làm tài sản cầm cố hoặc sử dụng các loại giấy tờ có giá để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Đây là một trong những ngành nghề kinh doanh có điều kiện, có sự tác động lớn đến an ninh trật tự và an toàn xã hội. Vì vậy, cần có những chế định pháp lý chặt chẽ để điều chỉnh quan hệ này và một trong những chế định đặc thù đó là pháp luật về giao dịch bảo đảm. Dịch vụ cầm đồ là hình thức cho vay tiền đòi hỏi người vay phải có tài sản cầm cố để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đã giao kết trong hợp đồng cầm đồ. Người vay tiền có tài sản cầm cố gọi là Bên cầm đồ; người cho vay tiền nhận tài sản cầm cố gọi là Bên nhận cầm đồ. Bên cạnh đó, tại khoản 4 Điều 3 Nghị định số 96/2016/NĐ-CP của Chính phủ quy định về điều kiện an ninh trật tự đối với một số ngành nghề đầu tư có điều kiện có đưa ra quy định về dịch vụ cầm đồ.

1.1. Định Nghĩa Cơ Sở Kinh Doanh Dịch Vụ Cầm Đồ

Có thể hiểu cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ hay còn được gọi là tiệm cầm đồ hoặc cửa hiệu cầm đồ là hình thức cho vay tiền, đòi hỏi người vay phải có tài sản thuộc quyền sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Bên nhận cầm đồ là chủ thể kinh doanh có hoặc không có tư cách pháp nhân, được thành lập bởi tổ chức, cá nhân nhằm cung ứng dịch vụ cầm đồ - một loại hình kinh doanh có điều kiện, thuô ̣c nhóm ngành nghề "dich ̣ vu ̣ hỗ trơ ̣ tài chính" được nhà nước cho phép.

1.2. Đặc Điểm Hoạt Động Kinh Doanh Dịch Vụ Cầm Đồ

Cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ chịu sự điều chỉnh của pháp luật dân sự. Cụ thể, Bộ luật dân sự năm 2015 (BLDS năm 2015) đã dành một phần riêng (từ Điều 309 đến Điều 316) để quy định các vấn đề liên quan đến cầm cố - biện pháp giao dịch bảo đảm được áp dụng trong hoạt động cầm đồ. Bên cạnh BLDS năm 2015 còn có Nghị định số 96/2016/NĐ-CP điều chỉnh các vấn đề có liên quan đến cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ. Theo Nghị định 96/2016/NĐ-CP và Luật Đầu tư năm 2020, dịch vụ cầm đồ được thừa nhận là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự.

1.3. Mối Liên Hệ Giữa Pháp Luật Cầm Đồ Và Luật TCTD

Có ý kiến cho rằng hoạt động cầm đồ đã vi phạm nghiêm trọng khoản 2 Điều 8 Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (Luật các TCTD): “Nghiêm cấm cá nhân, tổ chức không phải là TCTD thực hiện hoạt động ngân hàng, trừ giao dịch ký quỹ, giao dịch mua, bán lại chứng khoán của công ty chứng khoán” nên phải bị cấm theo Luật các TCTD. Ý kiến này có thể xuất phát từ quy định tại khoản 2 Điều 4 của Luật TCTD về hoạt động ngân hàng, theo đó hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số nghiệp vụ.

II. Thách Thức Trong Xử Lý Tài Sản Cầm Cố Hiện Nay Phân Tích

Hoạt động kinh doanh dịch vụ cầm đồ đa phần ẩn chứa nhiều mối đe dọa bởi phần lớn chủ tiệm cầm đồ lợi dụng dịch vụ này để thực hiện những hành vi cho vay. Việc không tuân thủ quy định của pháp luật về lãi suất đã làm biến tướng và làm xuất hiện những “luật ngầm” trong giới cầm đồ. Mặc dù nhà nước đã ban hành các quy định nhằm điều chỉnh loại hình kinh doanh này, tuy nhiên các quy định còn chưa cụ thể và tồn tại nhiều hạn chế. Hiện nay, kinh doanh dịch vụ cầm đồ được đặt trong sự điều chỉnh trực tiếp của Bộ luật dân sự năm 2015 và Nghị định số 96/2016/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

2.1. Tình Trạng Lách Luật Trong Kinh Doanh Cầm Đồ

Thực tiễn đã cho thấy các quy định trên chưa thể giải quyết được sự chuyển biến phức tạp trong hoạt động kinh doanh dịch vụ cầm đồ hiện nay. Dịch vụ kinh doanh này đã và đang ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý của bên cầm đồ và trật tự đời sống xã hội. Do đó, pháp luật cần có các chế tài được quy định cụ thể hơn nhằm siết chặt công tác quản lý, không những khắc phục kịp thời những thiệt hại to lớn về vật chất lẫn tinh thần đối với bên cầm đồ mà còn góp phần ổn định trật tự an ninh và an toàn xã hội.

2.2. Định Kiến Xã Hội Về Hoạt Động Cầm Đồ

Rào cản định kiến xã hội về hoạt động kinh doanh dịch vụ cầm đồ chính là một trong những yếu tố khiến dịch vụ này không được nhiều người tin tưởng. Theo nhận định của phần lớn người dân, kinh doanh dịch vụ cầm đồ là một ngành nghề kinh doanh nhạy cảm trong xã hội nước ta, là cơ sở để trở thành sân sau của tín dụng đen, hoặc nơi tội phạm tiêu thụ hay cầm cố tài sản trộm cắp. Chính vì lẽ đó, khi nhắc tới loại hình kinh doanh này, đa phần người dân không có hảo cảm bởi sự biến tướng phức tạp của nó.

2.3. Bất Cập Trong Quản Lý Lãi Suất Cầm Đồ

Việc không tuân thủ quy định của pháp luật về lãi suất đã làm biến tướng và làm xuất hiện những “luật ngầm” trong giới cầm đồ. Mặc dù nhà nước đã ban hành các quy định nhằm điều chỉnh loại hình kinh doanh này, tuy nhiên các quy định còn chưa cụ thể và tồn tại nhiều hạn chế. Hiện nay, kinh doanh dịch vụ cầm đồ được đặt trong sự điều chỉnh trực tiếp của Bộ luật dân sự năm 2015 và Nghị định số 96/2016/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

III. Hướng Dẫn Xử Lý Tài Sản Cầm Cố Tuân Thủ Pháp Luật 2024

Cần nghiên cứu quy trình thực tiễn xử lý tài sản cầm cố của các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ; từ đó, nêu ra các bất cập và hậu quả xuất phát từ các biến tướng mà loại hình này gây ra đối với xã hội. Nghiên cứu quy định pháp luật các nước trên thế giới đối với việc xử lý tài sản bảo đảm để so sánh và đề xuất kiến nghị đối với quy định của pháp luật Việt Nam nhằm cải thiện những lỗ hổng và bỏ ngỏ của pháp luật đối với hoạt động kinh doanh của các cơ sở cầm đồ tại Việt Nam.

3.1. Xử Lý Tài Sản Cầm Cố Khi Nghĩa Vụ Đến Hạn

Tài sản bảo đảm trong hợp đồng cầm đồ được xử lý khi nghĩa vụ được bảo đảm đã đến hạn. Cần xác định rõ thời điểm nghĩa vụ đến hạn dựa trên hợp đồng cầm đồ và quy định của pháp luật. Bên nhận cầm đồ cần thông báo cho bên cầm đồ về việc xử lý tài sản khi nghĩa vụ đến hạn mà bên cầm đồ không thực hiện.

3.2. Xử Lý Tài Sản Khi Bên Cầm Đồ Vi Phạm

Tài sản bảo đảm trong hợp đồng cầm đồ được xử lý khi bên cầm đồ vi phạm nghĩa vụ theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật. Các hành vi vi phạm có thể bao gồm thanh toán chậm, không thanh toán hoặc vi phạm các điều khoản khác trong hợp đồng cầm đồ.

3.3. Xử Lý Tài Sản Để Thực Hiện Nghĩa Vụ Khác

Tài sản bảo đảm trong hợp đồng cầm đồ được xử lý để bên cầm đồ thực hiện nghĩa vụ khác. Trong trường hợp này, cần có sự thỏa thuận rõ ràng giữa bên cầm đồ và bên nhận cầm đồ về việc sử dụng tài sản cầm cố để thực hiện nghĩa vụ khác.

IV. Phương Pháp Xử Lý Tài Sản Cầm Cố So Sánh và Đánh Giá

Có các phương thức xử lý tài sản cầm cố tại cửa hàng cầm đồ như: Cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ tự bán tài sản cầm cố, Cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ nhận chính tài sản cầm cố, Phương thức khác do các bên thỏa thuận, Cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ bán đấu giá tài sản cầm cố. Cần đánh giá ưu và nhược điểm của từng phương thức.

4.1. Cơ Sở Cầm Đồ Tự Bán Tài Sản Cầm Cố

Cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ tự bán tài sản cầm cố là phương thức phổ biến. Tuy nhiên, cần đảm bảo tuân thủ quy định về giá cả và thông báo cho bên cầm đồ. Rủi ro pháp lý có thể phát sinh nếu không tuân thủ đúng quy định.

4.2. Cơ Sở Cầm Đồ Nhận Chính Tài Sản Cầm Cố

Cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ nhận chính tài sản cầm cố có thể gây ra xung đột lợi ích. Cần đảm bảo giá trị tài sản được định giá công bằng và minh bạch. Phương thức này cần được quy định chặt chẽ để tránh lạm dụng.

4.3. Bán Đấu Giá Tài Sản Cầm Cố

Cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ bán đấu giá tài sản cầm cố là phương thức minh bạch. Quy trình đấu giá cần tuân thủ quy định của pháp luật. Phương thức này thường được áp dụng cho các tài sản có giá trị lớn.

V. Kinh Nghiệm Quốc Tế Về Xử Lý Tài Sản Bài Học Cho Việt Nam

Cần nghiên cứu xử lý tài sản bảo đảm theo pháp luật của các quốc gia trên thế giới. So sánh phạm vi điều chỉnh, phương thức xử lý tài sản bảo đảm và quyền ưu tiên thanh toán. Từ đó, đề xuất giải pháp đối với việc xử lý tài sản bảo đảm theo pháp luật Việt Nam.

5.1. Phạm Vi Điều Chỉnh Pháp Luật Các Nước

So sánh phạm vi điều chỉnh của pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm giữa Việt Nam và các nước khác. Xác định điểm khác biệt và tương đồng để rút ra bài học kinh nghiệm.

5.2. Phương Thức Xử Lý Tài Sản Bảo Đảm

Nghiên cứu các phương thức xử lý tài sản bảo đảm được áp dụng tại các quốc gia khác. Đánh giá tính hiệu quả và phù hợp của từng phương thức đối với điều kiện Việt Nam.

5.3. Quyền Ưu Tiên Thanh Toán Khi Xử Lý Tài Sản

So sánh quy định về quyền ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm giữa Việt Nam và các nước. Xác định cách thức bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

VI. Đề Xuất Hoàn Thiện Pháp Luật Xử Lý Tài Sản Cầm Cố 2024

Cần làm rõ thực trạng hiện nay và đưa ra kiến nghị để góp phần đẩy nhanh quá trình ban hành các quy định chi tiết đối với hoạt động kinh doanh của các cơ sở cầm đồ nhằm tránh các biến tướng, tối thiểu hóa hệ lụy mà hoạt động này có thể gây ra cho hệ thống tài chính tiền tệ và trật tự an toàn xã hội.

6.1. Hoàn Thiện Quy Định Về Định Giá Tài Sản

Cần có quy định cụ thể về phương pháp định giá tài sản cầm cố để đảm bảo tính công bằng và minh bạch. Quy trình định giá cần có sự tham gia của các bên liên quan hoặc chuyên gia độc lập.

6.2. Tăng Cường Kiểm Soát Lãi Suất Cầm Đồ

Cần tăng cường kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quy định về lãi suất cầm đồ. Cần có cơ chế giám sát hiệu quả để ngăn chặn tình trạng cho vay nặng lãi.

6.3. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Nhà Nước

Cần nâng cao năng lực quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh dịch vụ cầm đồ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo an ninh trật tự và an toàn xã hội.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Kinh doanh dịch vụ cầm đồ là một giải pháp tài chính có hợp đồng và có kỳ hạn đã hình thành và phát triển lâu năm tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Hoạt động này được thực hiện thông qua việc cầm cố, thế chấp tài sản phi tiền mặt như vàng, trang sức, đồ dùng có giá trị để nhận tiền mặt, đóng vai trò hỗ trợ tài chính cho các chủ thể gặp khó khăn cấp bách. Căn cứ theo Nghị định số 96/2016/NĐ-CP và Phụ lục IV Luật Đầu tư năm 2020, kinh doanh dịch vụ cầm đồ được xếp vào nhóm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự. So với hệ thống ngân hàng truyền thống, dịch vụ cầm đồ sở hữu ưu thế thủ tục đơn giản, giải ngân nhanh chóng và không đòi hỏi quy trình chứng minh thu nhập phức tạp, đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn của phân khúc khách hàng dưới chuẩn tín dụng.

Tuy nhiên, định kiến xã hội đối với dịch vụ này vẫn còn nặng nề do nguy cơ biến tướng thành "sân sau" của tín dụng đen hoặc nơi tiêu thụ tài sản trộm cắp. Sự xuất hiện của các "luật ngầm" và tình trạng áp đặt lãi suất vượt khung pháp luật dân sự đã gây bất ổn cho trật tự an toàn xã hội. Mặc dù Bộ luật Dân sự năm 2015 và Nghị định số 96/2016/NĐ-CP đã ban hành khung pháp lý điều chỉnh, thực tiễn áp dụng vẫn bộc lộ nhiều kẽ hở, đặc biệt là trong cơ chế quản lý lãi suất, chi phí phát sinh và quy trình xử lý tài sản bảo đảm.

Trước yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Nghiên cứu cơ sở pháp lý, quy định pháp luật của Việt Nam về kinh doanh dịch vụ cầm đồ để có cái nhìn tổng quát về tình hình phát triển của dịch vụ này trên phạm vi cả nước; nắm bắt thực tiễn vận dụng pháp luật trong hoạt động kinh doanh dịch vụ cầm đồ.
2. Nghiên cứu quy trình thực tiễn xử lý tài sản cầm cố của các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ; từ đó, nêu ra các bất cập và hậu quả xuất phát từ các biến tướng mà loại hình này gây ra đối với xã hội.
3. Nghiên cứu quy định pháp luật các nước trên thế giới đối với việc xử lý tài sản bảo đảm để so sánh và đề xuất kiến nghị đối với quy định của pháp luật Việt Nam nhằm cải thiện những lỗ hổng và bỏ ngỏ của pháp luật đối với hoạt động kinh doanh của các cơ sở cầm đồ tại Việt Nam.

Khóa luận xác định đối tượng nghiên cứu gồm:

• Quan hệ hợp đồng cầm đồ tài sản giữa bên cầm đồ, bên nhận cầm đồ và bên thứ ba; quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ này.
• Mối quan hệ giữa các quy định pháp luật áp dụng đối với việc xử lý tài sản bảo đảm tại các tổ chức tín dụng và cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ.
• Quan hệ giữa quy định pháp luật của thế giới và Việt Nam đối với việc xử lý tài sản bảo đảm trong giao dịch bảo đảm.

Về phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Thị trường dịch vụ cầm đồ tại Việt Nam, tập trung vào các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM và các địa bàn phát sinh tranh chấp thực tế; đối chiếu với pháp luật một số quốc gia.
• Thời gian: Khảo sát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành và số liệu thực tiễn tính đến tháng 5 năm 2021 (giai đoạn số liệu 2016–2020).
• Nội dung: Tập trung vào biện pháp cầm cố tài sản là động sản hiện có, các quy định về xử lý tài sản cầm cố, thứ tự ưu tiên thanh toán và cơ chế giải quyết tranh chấp phát sinh.

Cơ sở pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Nền tảng lý luận và pháp lý của đề tài được xây dựng trên hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật thực định của Việt Nam:

• Bộ luật Dân sự năm 2015: Quy định về phân loại tài sản (Điều 105, Điều 108, Điều 115), điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự (Điều 116), hệ thống 09 biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ (Điều 292), căn cứ xử lý tài sản bảo đảm (Điều 299), nghĩa vụ thông báo xử lý tài sản (Điều 300), chế định cầm cố tài sản (từ Điều 309 đến Điều 316), các biện pháp bảo đảm khác (thế chấp theo Điều 317, đặt cọc theo Điều 328, ký cược theo Điều 329, ký quỹ theo Điều 330, bảo lưu quyền sở hữu theo Điều 331, cầm giữ tài sản theo Điều 346), thời điểm chuyển quyền sở hữu (Điều 439, Điều 450) và trần lãi suất vay (khoản 1 Điều 468).
• Nghị định số 96/2016/NĐ-CP: Quy định điều kiện về an ninh, trật tự đối với kinh doanh dịch vụ cầm đồ (khoản 4 Điều 3) và giới hạn lãi suất cho vay (khoản 6 Điều 29).
• Nghị định số 21/2021/NĐ-CP: Quy định chi tiết thi hành Bộ luật Dân sự về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, bao gồm tài sản bảo đảm (Điều 8), giữ tài sản cầm cố (Điều 31), bảo đảm bằng tín chấp (Điều 48), phương thức xử lý tài sản (Điều 52) và chuyển quyền sở hữu, sử dụng tài sản bảo đảm (Điều 58).
• Luật Đầu tư năm 2020: Danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
• Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017): Quy định về phạm vi áp dụng (Điều 2), khái niệm tổ chức tín dụng và hoạt động ngân hàng (khoản 1, khoản 12 Điều 4), hành vi bị nghiêm cấm (khoản 2 Điều 8).
• Các văn bản pháp luật bổ trợ: Hiến pháp năm 2013 (Điều 53), Luật Đất đai năm 2013 (Điều 167), Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017 (Điều 6), Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (Điều 201 về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự).

Tác giả sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu pháp lý chuyên ngành:

• Phương pháp phân tích luật viết: Phân tích cấu trúc, nội dung và ý nghĩa pháp lý của các điều khoản quy định trong Bộ luật Dân sự năm 2015, Nghị định 96/2016/NĐ-CP và Nghị định 21/2021/NĐ-CP.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu quy chế hoạt động của tiệm cầm đồ với tổ chức tín dụng; so sánh bản chất của biện pháp cầm cố với 08 biện pháp bảo đảm khác; so sánh cơ chế xử lý tài sản bảo đảm của Việt Nam với các nước tiên tiến.
• Phương pháp bình luận: Đánh giá những điểm hạn chế, bất cập của các quy định hiện hành liên quan đến định lượng "thời hạn hợp lý" và kiểm soát các loại phụ phí cho vay.
• Phương pháp tổng hợp: Đúc kết từ các luận điểm phân tích thực tiễn để đề xuất phương hướng lập pháp và hoàn thiện thể chế.
• Phương pháp nghiên cứu tình huống và phân tích bản án: Sử dụng dữ liệu xét xử thực tế từ Bản án dân sự sơ thẩm số 88/2018/DS-ST (TAND huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp) và Bản án hình sự sơ thẩm số 155/2020/HS-ST (TAND thành phố Cẩm Phả, Quảng Ninh).

Nguồn dữ liệu của khóa luận bao gồm văn bản pháp luật thực định; báo cáo thống kê thị trường của Tổng cục Thống kê (2020), FiinGroup (2020), Vụ Thanh toán - Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; các bài viết nghiên cứu công bố trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Tạp chí Nghề Luật, Tạp chí Tòa án nhân dân; cùng các tài liệu khoa học quốc tế của Ross Cranston (2008), John G H Stumbles (2011), David Kamin và David Gamage (2017).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát chung về xử lý tài sản cầm cố tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ

Chương này tập trung xây dựng cơ sở lý luận về dịch vụ cầm đồ và cơ chế xử lý tài sản cầm cố theo pháp luật Việt Nam. Về mặt định danh, cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ cung ứng dịch vụ cho vay tiền mà người vay phải giao tài sản hợp pháp của mình cho bên nhận cầm đồ để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Bản chất của quan hệ này là giao dịch dân sự, do các chủ thể độc lập thực hiện và chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự năm 2015. Tác giả phân tích và bác bỏ quan điểm cho rằng tiệm cầm đồ vi phạm khoản 2 Điều 8 Luật các Tổ chức tín dụng, bởi vì tiệm cầm đồ không được liệt kê là tổ chức tín dụng tại khoản 1 Điều 4 nên không thuộc đối tượng điều chỉnh của luật này.

Tác giả lập luận chi tiết lý do biện pháp cầm cố tài sản được áp dụng chuyên biệt trong dịch vụ cầm đồ thông qua việc loại trừ các biện pháp bảo đảm khác theo Điều 292 Bộ luật Dân sự năm 2015:

• Biện pháp ký quỹ (Điều 330) đòi hỏi việc gửi tiền, kim khí quý vào tài khoản phong tỏa tại một tổ chức tín dụng, điều mà tiệm cầm đồ không thể thực hiện.
• Biện pháp ký cược (Điều 329) và bảo lưu quyền sở hữu (Điều 331) phát sinh từ quan hệ thuê tài sản hoặc mua bán tài sản, khác biệt về bản chất so với quan hệ vay tiền.
• Biện pháp đặt cọc (Điều 328) hướng đến việc bảo đảm giao kết hoặc thực hiện một hợp đồng trong tương lai, trong khi hợp đồng cầm đồ đã phát sinh hiệu lực vay nợ ngay khi ký kết.
• Biện pháp cầm giữ tài sản (Điều 346) đòi hỏi tài sản nắm giữ và nghĩa vụ bị vi phạm phải cùng thuộc một hợp đồng song vụ, không phù hợp cho mục đích bảo đảm cho nghĩa vụ trả nợ vay.
• Biện pháp tín chấp (Điều 48 Nghị định số 21/2021/NĐ-CP) bảo đảm bằng uy tín của tổ chức chính trị - xã hội, không sử dụng tài sản.
• Biện pháp thế chấp (Điều 317) không chuyển giao tài sản cho bên nhận bảo đảm; trong khi đó, đối với các khoản vay nhỏ, ngắn hạn của tiệm cầm đồ, việc cầm giữ trực tiếp động sản (Điều 311) mang lại sự an toàn pháp lý cao hơn nhiều so với việc chỉ giữ giấy tờ tài sản hoặc nhận thế chấp bất động sản.

Tài sản cầm cố trong giao dịch cầm đồ phải là tài sản hiện có (đáp ứng Điều 105, Điều 108 Bộ luật Dân sự năm 2015 và Điều 8 Nghị định số 21/2021/NĐ-CP), thuộc quyền sở hữu hợp pháp của bên cầm đồ và được phép giao dịch. Các tài sản hình thành trong tương lai hoặc quyền sử dụng đất (tài sản công thuộc sở hữu toàn dân theo Điều 53 Hiến pháp năm 2013 và Điều 167 Luật Đất đai năm 2013) không phù hợp với tính chất ngắn hạn, đòi hỏi xử lý nhanh chóng của dịch vụ cầm đồ.

Về nguyên tắc xử lý tài sản, hoạt động này tôn trọng sự tự do, thiện chí thỏa thuận của các bên (Điều 3 Bộ luật Dân sự năm 2015), bảo đảm tính khách quan, công khai và minh bạch. Xử lý tài sản cầm cố nhằm mục đích thu hồi nợ (gốc và lãi), không phải là hoạt động kinh doanh tài sản của tiệm cầm đồ.

Về quyền và nghĩa vụ: Bên cầm đồ có quyền nhận lại tài sản trước thời điểm xử lý nếu hoàn thành nghĩa vụ (thời hạn luật định tối thiểu là 07 ngày đối với động sản và 15 ngày đối với bất động sản kể từ ngày nhận thông báo xử lý, nếu không có thỏa thuận khác). Bên nhận cầm đồ có nghĩa vụ thông báo bằng văn bản trước khi xử lý (Điều 300) và bảo quản tài sản, nếu làm mất mát hoặc hư hỏng phải bồi thường (Điều 313).

Về chuyển quyền sở hữu và thứ tự ưu tiên thanh toán: Theo Điều 58 Nghị định số 21/2021/NĐ-CP và Điều 439 Bộ luật Dân sự năm 2015, quyền sở hữu được chuyển giao tại thời điểm bàn giao tài sản (đối với tài sản không đăng ký quyền sở hữu) hoặc khi hoàn tất thủ tục đăng ký (đối với tài sản bắt buộc đăng ký quyền sở hữu). Tiền thu được từ việc xử lý tài sản được khấu trừ theo thứ tự: chi phí xử lý, bảo quản -> nợ gốc -> lãi -> tiền phạt -> tiền bồi thường thiệt hại (nếu có). Tiền thừa phải trả lại cho bên cầm đồ; nếu thiếu, phần nợ còn lại trở thành nghĩa vụ không có bảo đảm. Thứ tự thanh toán giữa nhiều bên cùng nhận bảo đảm được xác định căn cứ vào thứ tự đăng ký giao dịch bảo đảm.

Chương 2: Thực tiễn hoạt động của các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ tại Việt Nam và đề xuất hoàn thiện quy định về xử lý tài sản bảo đảm từ kinh nghiệm của các nước trên thế giới

Chương 2 phản ánh thực trạng thị trường cầm đồ Việt Nam - nơi dịch vụ này được xếp vào nhóm tín dụng tiêu dùng phi chính thức. Số liệu thống kê của FiinGroup năm 2020 cho thấy khoảng 48% dân số Việt Nam có thu nhập thấp (dưới 300 USD/tháng, tương đương dưới 7 triệu đồng/tháng), đây chính là nguồn khách hàng tiềm năng lớn của dịch vụ cầm đồ. Ước tính riêng tại Hà Nội và TP.HCM đã có trên 4.000 cửa hàng cầm đồ hoạt động lâu năm dưới hình thức hộ kinh doanh cá thể hoặc công ty TNHH một thành viên.

Thực tiễn hoạt động bộc lộ những lỗ hổng pháp lý nghiêm trọng:

• Tình trạng lách trần lãi suất: Khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 và khoản 6 Điều 29 Nghị định số 96/2016/NĐ-CP khống chế trần lãi suất không quá 20%/năm. Tuy nhiên, các cơ sở cầm đồ áp mức lãi suất danh nghĩa chỉ 1%/tháng (12%/năm), sau đó cộng thêm các khoản phụ phí không bị giới hạn định mức như phí thẩm định, phí bảo quản kho bãi, phí làm hồ sơ, phí đáo hạn. Điều này đẩy lãi suất thực tế lên tới 4–5%/tháng (chuỗi F88 áp dụng khung lãi suất từ 4,1% trở lên). Điều tra của báo chí năm 2019 ghi nhận lãi suất cho vay tại nhiều tiệm cầm đồ lên tới 8,1%/tháng (97,2%/năm), thậm chí 150%/năm.
• Sự biến tướng qua mô hình Fintech: Số lượng công ty Fintech tăng nhanh từ khoảng 40 công ty (năm 2016) lên hơn 150 công ty (tháng 6/2019), trong đó 70% có vốn đầu tư nước ngoài. Các đơn vị này lợi dụng việc thiếu khung pháp lý về cho vay ngang hàng (P2P lending) để bắt tay với các cơ sở cầm đồ nhằm thực hiện hoạt động giải ngân cho vay tiêu dùng lãi suất cao.

Tiêu chí so sánh	Cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ	Tổ chức tín dụng
Căn cứ pháp lý điều chỉnh	Bộ luật Dân sự năm 2015; Nghị định số 96/2016/NĐ-CP; Nghị định số 21/2021/NĐ-CP.	Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và các văn bản của NHNN.
Cơ quan quản lý nhà nước	Cơ quan đăng ký kinh doanh; Công an quản lý hành chính về trật tự xã hội.	Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Đối tượng kinh doanh	Tài sản cầm cố (hỗ trợ tài chính có bảo đảm).	Tiền tệ và các dịch vụ ngân hàng, thanh toán qua tài khoản.
Yêu cầu thẩm định khách hàng	Không bắt buộc chứng minh thu nhập; căn cứ vào giá trị tài sản cầm cố hiện có.	Bắt buộc thẩm định phương án sử dụng vốn, nguồn thu nhập trả nợ và hồ sơ tài chính.
Biện pháp bảo đảm chủ yếu	Cầm cố động sản (chuyển giao chiếm hữu tài sản trực tiếp).	Thế chấp bất động sản, tài sản hình thành trong tương lai, bảo lãnh tín dụng.

Khóa luận đi sâu phân tích Bản án số 88/2018/DS-ST ngày 09/11/2018 của TAND huyện Cao Lãnh (Đồng Tháp):

• Nội dung: Anh T cầm cố xe máy Vario 150 (trị giá thị trường 58 triệu đồng, cơ quan tài chính định giá 52 triệu đồng) vay 25 triệu đồng tại tiệm Thái S (chủ tiệm là anh S) với thỏa thuận lãi và phí 1.000.000 đồng/tháng. Sau khi hết hạn hợp đồng 30 ngày (từ 10/3/2018 đến 10/4/2018), anh T không đóng lãi. Đến tháng 6/2018, anh S tự ý bán xe cho bên thứ ba với giá 35 triệu đồng mà không thông báo cho anh T. Ngày 20/6/2018, anh T đến chuộc xe thì phát hiện tài sản đã bị bán nên khởi kiện.
• Đánh giá pháp lý: Tòa án xác định việc anh S tự ý bán tài sản là trái pháp luật. Thứ nhất, hợp đồng không có thỏa thuận cho phép bên nhận cầm đồ được quyền tự bán tài sản. Thứ hai, anh S vi phạm nghĩa vụ thông báo bằng văn bản theo khoản 1 Điều 300 Bộ luật Dân sự năm 2015. Tuy nhiên, tác giả chỉ ra bất cập là pháp luật hiện hành quy định việc thông báo thực hiện trong "một thời hạn hợp lý" nhưng không định lượng rõ là bao nhiêu ngày, dẫn đến sự tùy nghi và tranh chấp trong thực tế.

Bên cạnh đó, tác giả dẫn chứng Bản án số 155/2020/HS-ST tại thành phố Cẩm Phả (Quảng Ninh) xử phạt hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo Điều 201 Bộ luật Hình sự khi mức lãi suất vượt quá 100%/năm.

Về phương thức xử lý tài sản, tác giả hệ thống hóa 04 phương thức theo quy định hiện hành: cơ sở cầm đồ tự bán (áp dụng cho tài sản có giá thị trường xác định được), nhận chính tài sản để thay thế nghĩa vụ, bán đấu giá tài sản (khi không có thỏa thuận khác) và phương thức khác do các bên thống nhất.

Từ việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về phạm vi điều chỉnh, phương thức xử lý và quyền ưu tiên thanh toán, tác giả đề xuất các giải pháp:

• Hoàn thiện quy định về trần tổng chi phí vay, bao gồm lãi suất và tất cả các loại phí phụ thu.
• Định lượng cụ thể khái niệm "thời hạn hợp lý" trong thông báo xử lý tài sản bảo đảm là động sản.
• Ban hành khung pháp lý quản lý hoạt động liên kết giữa các nền tảng Fintech với tiệm cầm đồ.
• Tăng cường kiểm soát giấy tờ chứng minh quyền sở hữu nhằm ngăn chặn việc tiêu thụ tài sản do phạm tội mà có.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn liền với số liệu thực tế:

• Làm rõ cấu trúc thị trường cầm đồ Việt Nam với 48% dân số có thu nhập dưới 300 USD/tháng và sự hiện diện của hơn 4.000 cơ sở cầm đồ tại Hà Nội và TP.HCM, chứng minh vai trò thực tế của kênh tài chính này đối với phân khúc tín dụng tiêu dùng vi mô.
• Bóc tách kỹ thuật lách trần lãi suất 20%/năm (khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 và khoản 6 Điều 29 Nghị định số 96/2016/NĐ-CP): các cơ sở cầm đồ duy trì mức lãi suất danh nghĩa 1%/tháng (12%/năm) nhưng lạm dụng phụ phí để nâng lãi suất thực tế lên 4–5%/tháng (F88 từ 4,1%), cá biệt lên đến 8,1%/tháng (97,2%/năm) hoặc 150%/năm.
• Phản ánh thực trạng hơn 150 công ty Fintech (70% có vốn đầu tư nước ngoài) tính đến tháng 6/2019 tham gia thị trường cho vay tiêu dùng thông qua cơ sở cầm đồ mà thiếu cơ chế kiểm soát chuyên biệt.
• Chỉ ra điểm nghẽn pháp lý tại Điều 300 Bộ luật Dân sự năm 2015 về cụm từ "thời hạn hợp lý" khi thông báo xử lý tài sản cầm cố, làm căn cứ giải quyết tranh chấp qua phân tích Bản án số 88/2018/DS-ST.

Về mặt đóng góp khoa học và hoàn thiện lập pháp:

• Luận giải thấu đáo bản chất dân sự của dịch vụ cầm đồ, phân định rõ ranh giới áp dụng giữa pháp luật dân sự và pháp luật ngân hàng (Luật các Tổ chức tín dụng).
• Đề xuất giải pháp sửa đổi luật thực định: Quy định mức trần khống chế tổng chi phí vay (lãi suất cộng toàn bộ phí); chuẩn hóa thời hạn thông báo xử lý tài sản cầm cố là động sản; bổ sung quy chế quản lý vốn đầu tư nước ngoài và công nghệ tài chính trong lĩnh vực cầm đồ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có các giới hạn nghiên cứu do tác giả tự xác định:

• Phạm vi tài sản bảo đảm tập trung chủ yếu vào động sản thông thường (xe máy, điện thoại, tư trang cá nhân), chưa mở rộng phân tích các tài sản phi vật thể phức tạp như chứng khoán hoặc tài sản hình thành trong tương lai do tính không khả thi trong thực tiễn dịch vụ cầm đồ.
• Số liệu khảo sát và án lệ thực tế tập trung chủ yếu tại địa bàn các thành phố lớn và một số tỉnh thành cụ thể (Hà Nội, TP.HCM, Đồng Tháp, Quảng Ninh) trong giai đoạn đến tháng 5 năm 2021.
• Phần kinh nghiệm pháp luật quốc tế mới dừng lại ở việc khái quát nguyên tắc chung về xử lý tài sản bảo đảm và quyền ưu tiên thanh toán, chưa đi sâu vào từng quy chế lập pháp cụ thể của từng bang hoặc quốc gia riêng biệt.

Hướng nghiên cứu mở rộng tiếp theo:

• Nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (regulatory sandbox) áp dụng riêng cho các doanh nghiệp Fintech hoạt động trong lĩnh vực cầm đồ công nghệ.
• Xây dựng cơ chế định giá tài sản cầm cố trực tuyến và quy trình giải quyết tranh chấp quy mô nhỏ ngoài Tòa án thông qua hòa giải thương mại.

Giá trị tham khảo

Khóa luận mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu chế định giao dịch bảo đảm, đặc biệt là cơ chế loại trừ 08 biện pháp bảo đảm khác để áp dụng chuyên biệt biện pháp cầm cố tài sản.
• Chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ và cán bộ pháp chế: Cung cấp chỉ dẫn pháp lý về quy trình xử lý tài sản cầm cố hợp pháp, giúp nhận diện rủi ro pháp lý liên quan đến nghĩa vụ thông báo theo Điều 300 Bộ luật Dân sự năm 2015 nhằm phòng tránh các vụ kiện tương tự Bản án số 88/2018/DS-ST.
• Cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý trật tự xã hội: Tài liệu cung cấp dữ liệu thực chứng về tình trạng "lách luật" lãi suất thông qua phụ phí và sự biến tướng của dòng vốn Fintech, phục vụ quá trình sửa đổi, bổ sung các nghị định về kinh doanh ngành nghề có điều kiện.

Nội dung đáng tham khảo nhất của văn bản là phần phân tích tính tương thích của 09 biện pháp bảo đảm tại Chương 1 và phần phân tích án lệ thực tế tại Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động cho vay cầm đồ có vi phạm quy định cấm cá nhân, tổ chức không phải là tổ chức tín dụng thực hiện hoạt động ngân hàng theo Luật các Tổ chức tín dụng không? Không. Căn cứ khoản 1 Điều 4 Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), tổ chức tín dụng là doanh nghiệp thực hiện hoạt động ngân hàng gồm ngân hàng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân. Cơ sở cầm đồ không thuộc các loại hình này nên không thuộc đối tượng áp dụng của luật theo Điều 2. Về bản chất, cầm đồ là giao dịch dân sự về tài sản, do Bộ luật Dân sự năm 2015 và Nghị định số 96/2016/NĐ-CP điều chỉnh, không chịu sự quản lý trực tiếp của Ngân hàng Nhà nước.

2. Các tiệm cầm đồ sử dụng phương thức nào để thu lãi thực tế cao hơn trần 20%/năm của Bộ luật Dân sự năm 2015? Các tiệm cầm đồ duy trì mức lãi suất danh nghĩa trên hợp đồng ở mức khoảng 1%/tháng (tức 12%/năm, nằm trong khung 20%/năm theo Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 và Nghị định 96/2016/NĐ-CP). Sau đó, do pháp luật chưa quy định cụ thể danh mục và hạn mức trần của các loại phí phụ thu, cơ sở cầm đồ áp thêm nhiều loại phí như phí kho bãi, phí thẩm định, phí quản lý tài sản, phí phạt và phí đáo hạn, đẩy tổng chi phí thực tế mà người vay phải chịu lên mức 4–5%/tháng, thậm chí 8,1%/tháng (97,2%/năm) hoặc 150%/năm.

3. Trong Bản án số 88/2018/DS-ST, Tòa án xác định chủ tiệm cầm đồ vi phạm quy định pháp lý nào khi bán xe máy Vario 150 của người cầm cố? Tòa án xác định chủ tiệm cầm đồ vi phạm hai điểm pháp lý: Thứ nhất, trong hợp đồng cầm cố hai bên ký kết ngày 10/3/2018 không có thỏa thuận cho phép chủ tiệm được quyền tự bán tài sản cầm cố. Thứ hai, khi bán tài sản, chủ tiệm đã không thông báo bằng văn bản cho bên cầm đồ, vi phạm trực tiếp nghĩa vụ thông báo trước khi xử lý tài sản bảo đảm được quy định tại khoản 1 Điều 300 Bộ luật Dân sự năm 2015.

4. Khi xử lý tài sản cầm cố mà các bên không có thỏa thuận riêng, bên cầm đồ được nhận lại tài sản trước thời điểm xử lý trong thời hạn bao lâu? Căn cứ quy định pháp luật về giao dịch bảo đảm được khóa luận trích dẫn, trường hợp các bên không có thỏa thuận về thời điểm xử lý tài sản thì thời hạn bên cầm đồ được nhận lại tài sản không được trước 07 ngày đối với tài sản là động sản và không được trước 15 ngày đối với tài sản là bất động sản, tính từ ngày nhận được thông báo về việc xử lý tài sản.

5. Tiền thu được từ việc bán tài sản cầm cố được ưu tiên thanh toán theo thứ tự các khoản mục như thế nào? Số tiền bán tài sản sau khi trừ các chi phí bảo quản và chi phí xử lý tài sản sẽ được thanh toán cho nghĩa vụ được bảo đảm theo thứ tự: nợ gốc, sau đó đến tiền lãi, tiền phạt và tiền bồi thường thiệt hại (nếu có). Nếu số tiền thu được lớn hơn giá trị nghĩa vụ, khoản tiền chênh lệch phải hoàn trả lại cho bên cầm đồ; nếu số tiền thu được không đủ, phần nợ còn thiếu sẽ trở thành nghĩa vụ không có bảo đảm.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hồ Thị Ngọc Trang đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động xử lý tài sản cầm cố tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ ở Việt Nam. Thông qua việc phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật và các bản án cụ thể, nghiên cứu đã chỉ rõ các kẽ hở lớn về việc lách trần lãi suất thông qua phụ phí, sự thiếu minh bạch trong thời hạn thông báo xử lý tài sản và tác động từ các mô hình Fintech mới nổi. Các kiến nghị hoàn thiện thể chế được đề xuất có giá trị thực tiễn cao, hướng tới việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên giao kết và ổn định trật tự an toàn xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN CẦM CỐ TẠI CÁC CƠ SỞ KINH DOANH DỊCH VỤ CẦM ĐỒ 1. Khái niệm cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ Kinh doanh dịch vụ cầm đồ là loại hình kinh doanh dịch vụ cho vay vốn thông qua việc cung cấp các khoản vay bảo đảm cho khách hàng trên cơ sở cầm cố, theo đó khách hàng sẽ nhận được một khoản tiền vay, bù lại họ phải cầm cược lại các tài sản của họ được sử dụng làm tài sản cầm cố hoặc sử dụng các loại giấy tờ có giá để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thanh toán7. Đây là một trong những ngành nghề kinh doanh có điều kiện8, có sự tác động lớn đến an ninh trật tự và an toàn xã hội. Vì vậy, cần có những chế định pháp lý chặt chẽ để điều chỉnh quan hệ này và một trong những chế định đặc thù đó là pháp luật về giao dịch bảo đảm.

Dịch vụ cầm đồ là hình thức cho vay tiền đòi hỏi người vay phải có tài sản cầm cố để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đã giao kết trong hợp đồng cầm đồ. Người vay tiền có tài sản cầm cố gọi là Bên cầm đồ; người cho vay tiền nhận tài sản cầm cố gọi là Bên nhận cầm đồ. Bên cạnh đó, tại khoản 4 Điều 3 Nghị định số 96/2016/NĐ-CP của Chính phủ quy định về điều kiện an ninh trật tự đối với một số ngành nghề đầu tư có điều kiện (sau đây gọi là “Nghị định 96/2016/NĐ-CP”) có đưa ra quy định về dịch vụ cầm đồ như sau: “Kinh doanh dịch vụ cầm đồ, gồm: Kinh doanh dịch vụ cho vay tiền mà người vay tiền phải có tài sản hợp pháp mang đến cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ để cầm cố. Từ đó, có thể hiểu cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ hay còn được gọi là tiệm cầm đồ hoặc cửa 7 Định nghĩa “cầm đồ” theo Wikipedia – Bách khoa toàn thư mở, truy cập tại: https://vi.org/wiki/Ti%E1%BB%87m_c%E1%BA%A7m_%C4%91%E1%BB%93#:~:text=Ti%E1%BB%87m%20 c%E1%BA%A7m%20%C4%91%E1%BB%93%20hay%20c%E1%BB%ADa,c%C3%A1c%20lo%E1%BA%A1i%20gi%E1 %BA%A5y%20t%E1%BB%9D%20c%C3%B3, vào 08/3/2021.

8 Phụ lục IV ban hành kèm theo Luật Đầu tư năm 2020. 9 hiệu cầm đồ là hình thức cho vay tiền, đòi hỏi người vay phải có tài sản thuộc quyền sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Bên nhận cầm đồ là chủ thể kinh doanh có hoặc không có tư cách pháp nhân, được thành lập bởi tổ chức, cá nhân nhằm cung ứng dịch vụ cầm đồ - một loại hình kinh doanh có điều kiện, thuô ̣c nhóm ngành nghề "dich ̣ vu ̣ hỗ trơ ̣ tài chính" được nhà nước cho phép. Đặc điểm của cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ Thứ nhất, cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ chịu sự điều chỉnh của pháp luật dân sự.

Cụ thể, Bộ luật dân sự năm 2015 (BLDS năm 2015) đã dành một phần riêng (từ Điều 309 đến Điều 316) để quy định các vấn đề liên quan đến cầm cố - biện pháp giao dịch bảo đảm được áp dụng trong hoạt động cầm đồ9. Bên cạnh BLDS năm 2015 còn có Nghị định số 96/2016/NĐ-CP điều chỉnh các vấn đề có liên quan đến cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ. Theo Nghị định 96/2016/NĐ-CP10 và Luật Đầu tư năm 202011, dịch vụ cầm đồ được thừa nhận là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự. Tuy nhiên, có ý kiến12 cho rằng hoạt động cầm đồ đã vi phạm nghiêm trọng khoản 2 Điều 8 Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (Luật các TCTD): “Nghiêm cấm cá nhân, tổ chức không phải là TCTD thực hiện hoạt động ngân hàng, trừ giao dịch ký quỹ, giao dịch mua, bán lại chứng khoán của công ty chứng khoán” nên phải bị cấm theo Luật các TCTD.