Pháp Luật Trung Quốc Về Biển Đảo: Phân Tích Từ Góc Độ Quốc Tế

Tài liệu nghiên cứu Vấn đề áp dụng hình phạt tử hình trong các tội phạm có tính chất kinh tế, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Phước Hiệp
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp Luật Trung Quốc Về Biển Đảo: Phân Tích Từ Góc Độ Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT TRUNG QUỐC VỀ BIỂN, ĐẢO
• 1.1. Chính sách bành trướng ra biển, đảo của Trung Quốc là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ pháp luật Trung Quốc về biển, đảo
• 1.1.1. Tổng quan về chính sách bành trướng ra biển, đảo của Trung Quốc
• 1.1.2. Tổng quan về chính sách bành trướng của Trung Quốc đối với Biển Đông và quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 1.1.2.1. Tổng quan về chính sách của Trung Quốc đối với Biển Đông
• 1.1.2.2. Tổng quan về chính sách của Trung Quốc đối với quần đảo Hoàng Sa
• 1.1.2.3. Tổng quan về chính sách của Trung Quốc đối với quần đảo Trường Sa
• 1.2. Những văn bản pháp lý quan trọng của Trung Quốc về biển, đảo
• 1.2.1. Tổng quan về các văn bản pháp luật Trung Quốc về biển, đảo
• 1.2.2. Những văn bản pháp lý quan trọng của Trung Quốc liên quan trực tiếp tới Biển Đông và quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa từ năm 1949 đến nay
• 1.3. Pháp luật Trung Quốc về biển, đảo và xu hướng phát triển một số nội dung cơ bản của pháp luật Trung Quốc về biển, đảo
• 1.3.1. Thực trạng pháp luật Trung Quốc về biển, đảo
• 1.3.2. Định hướng của Trung Quốc xây dựng pháp luật về biển, đảo
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT TRUNG QUỐC VỀ BIỂN, ĐẢO TRONG MỐI TƯƠNG QUAN VỚI PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ TÁC ĐỘNG ĐỐI VỚI VẤN ĐỀ BIỂN ĐÔNG
• 2.1. Hệ tiêu chí đánh giá các văn bản pháp luật Trung Quốc về biển, đảo
• 2.1.1. Những nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế về biển
• 2.1.2. Điều ước quốc tế liên quan đến vấn đề biển, đảo
• 2.1.2.1. Điều ước quốc tế đa phương
• 2.1.2.2. Điều ước quốc tế song phương
• 2.1.3. Các phán quyết của cơ quan tài phán quốc tế liên quan đến biển, đảo
• 2.1.4. Các văn kiện quốc tế khác về biển, đảo mà Trung Quốc tham gia hoặc thừa nhận
• 2.2. Đánh giá những quy định trong các văn bản pháp luật của Trung Quốc về biển, đảo trên cơ sở so sánh với pháp luật quốc tế về biển
• 2.2.1. Pháp luật Trung Quốc về đường cơ sở tính chiều rộng lãnh hải và quy chế pháp lý của lãnh hải
• 2.2.1.1. Đường cơ sở tính chiều rộng lãnh hải nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
• 2.2.1.2. Quy chế pháp lý của lãnh hải theo pháp luật Trung Quốc
• 2.2.2. Pháp luật Trung Quốc về vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa
• 2.2.3. Bản chất pháp lý của đường hình chữ U - sự vi phạm nghiêm trọng pháp luật quốc tế về biển
• 2.2.4. Quy chế pháp lý của quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa nhìn từ góc độ pháp luật quốc tế và pháp luật Trung Quốc
• 2.3. Tác động của chính sách, pháp luật Trung Quốc tới cục diện tranh chấp Biển Đông và tranh chấp chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM QUA NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ PHÁP LUẬT TRUNG QUỐC
• 3.1. Thực trạng pháp luật Việt Nam về biển, đảo
• 3.1.1. Khái quát pháp luật biển Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1945 đến nay
• 3.1.2. Những văn bản pháp lý quan trọng của Việt Nam về vấn đề biển, đảo có liên quan trực tiếp tới Biển Đông và các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 3.1.3. Những hạn chế của pháp luật biển Việt Nam
• 3.2. Đối sách cho Việt Nam trước tác động của chính sách, pháp luật Trung Quốc về biển đối với cục diện tranh chấp Biển Đông
• 3.3. Phương hướng hoàn thiện pháp luật biển Việt Nam
• 3.4. Giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật biển Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Pháp Luật Trung Quốc Về Biển Đảo Hiện Nay

Pháp luật Trung Quốc về biển đảo là một hệ thống phức tạp bao gồm nhiều văn bản pháp lý khác nhau. Các văn bản này bao gồm luật, điều lệ, quy định và thông tư, được ban hành bởi Quốc hội, Hội đồng Nhà nước và các cơ quan chính phủ khác. Hệ thống pháp luật này điều chỉnh nhiều khía cạnh khác nhau liên quan đến biển đảo, bao gồm bảo vệ chủ quyền, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và an ninh hàng hải. Phạm vi “lãnh thổ lục địa” mà Trung Quốc tuyên bố bao gồm nhiều đảo ven biển, Đài Loan, đảo Điếu Ngư, Bành Hồ, quần đảo Đông Sa, quần đảo Tây Sa, quần đảo Trung Sa, quần đảo Nam Sa và tất cả các đảo khác thuộc về nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quy định này áp dụng cho tất cả lãnh thổ của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa bao gồm đại lục nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và các đảo ven biển, Đài Loan và các đảo xung quanh của nó bao gồm đảo Điếu Ngư, Bành Hồ, quần đảo Đông Sa, quần đảo Tây Sa, quần đảo Trung Sa, quần đảo Nam Sa và tất cả các đảo khác thuộc Trung Quốc.

1.1. Khái quát về Luật Biển Trung Quốc hiện hành

Luật Biển Trung Quốc bao gồm các văn bản pháp lý khẳng định chủ quyền và quyền tài phán của Trung Quốc đối với các vùng biển, đảo. Các văn bản này bao gồm Tuyên bố về lãnh hải năm 1958, Luật Lãnh hải và Vùng tiếp giáp năm 1992, và Luật Vùng đặc quyền kinh tế và Thềm lục địa năm 1998. Các tuyên bố chủ quyền này thường vấp phải sự phản đối quốc tế, đặc biệt là liên quan đến Đường chín đoạn và yêu sách chủ quyền ở Biển Đông. Thực trạng pháp luật Trung Quốc về biển, đảo Trung Quốc đã tham gia và ký kết trên 50 điều ước quốc tế trong lĩnh vực luật biển như Công ước Luật biển năm 1982, Công ước về đa dạng sinh học, Công ước quốc tế về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do ô nhiễm dầu năm 1969… và đã tập trung xây dựng các văn bản pháp luật trong nước tương ứng để thực hiện các cam kết quốc tế này.

1.2. Các quy định về bảo vệ môi trường biển đảo Trung Quốc

Trung Quốc đã ban hành nhiều luật và quy định nhằm bảo vệ môi trường biển và đảo, bao gồm Luật Bảo vệ Môi trường Biển, Luật An toàn Giao thông trên Biển, và Luật Ngư nghiệp. Tuy nhiên, việc thực thi các quy định này còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong bối cảnh các hoạt động xây dựng đảo nhân tạo và khai thác tài nguyên trái phép. Để hiện thực hóa những chủ trương và phương hướng chỉ đạo trong các văn kiện này, nhằm quy hoạch hoạt động khai thác biển, bảo vệ môi trường sinh thái biển, Trung Quốc đã ban hành một loạt các văn bản pháp luật về biển, đảo như “Luật Bảo vệ môi trường biển nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”, “Luật An toàn giao thông trên biển nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”, “Luật Ngư nghiệp nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”, “Luật sử dụng quản lý các vùng biển nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”…

II. Phân Tích Yêu Sách Chủ Quyền Biển Đông Của Trung Quốc

Trung Quốc đưa ra yêu sách chủ quyền rộng lớn ở Biển Đông, dựa trên cái gọi là "quyền lịch sử" và "Đường chín đoạn". Yêu sách này chồng lấn lên vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của các quốc gia ven biển khác, gây ra tranh chấp và căng thẳng trong khu vực. Các hoạt động xây dựng đảo nhân tạo, quân sự hóa và ngăn cản hoạt động khai thác tài nguyên của các nước khác là những hành động gây quan ngại sâu sắc. Các tuyên bố chủ quyền này thường vấp phải sự phản đối quốc tế, đặc biệt là liên quan đến Đường chín đoạn và yêu sách chủ quyền ở Biển Đông. Hội nghị lần thứ 19 Uỷ ban thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc Trung Quốc khóa 8 ngày 15/5/1996 quyết định phê chuẩn Công ước Luật biển của Liên hợp quốc đồng thời tuyên bố: “Nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa nhấn mạnh có chủ quyền đối với các quần đảo và các đảo đã được liệt kê tại Điều 2 Luật lãnh hải và vùng tiếp giáp nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa (công bố ngày 25/2/1992)”.

2.1. Cơ sở pháp lý và thực tiễn của yêu sách Đường chín đoạn

Trung Quốc biện minh cho yêu sách Đường chín đoạn bằng cách viện dẫn các hoạt động lịch sử và bản đồ cổ. Tuy nhiên, yêu sách này không có cơ sở pháp lý vững chắc theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) và bị Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) bác bỏ trong phán quyết năm 2016. Chính phủ nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa căn cứ vào Luật lãnh hải và vùng tiếp giáp ngày 25/2/1992 tuyên bố đường cơ sở bộ phận lãnh hải đại lục nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa và đường cơ sở lãnh hải quần đảo Tây Sa. Luật vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa được Hội nghị lần 3 Uỷ ban thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khóa 9 nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa thông qua vào ngày 29/6/1998; Công bố theo lệnh số 6 của Chủ tịch nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa ngày 29/6/1998 và có hiệu lực kể từ ngày công bố nhằm bảo đảm thực thi quyền chủ quyền và quyền quản lý của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa , bảo vệ lợi ích biển quốc gia ( Điều 1 Luật vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa ).

2.2. Ảnh hưởng của yêu sách đến an ninh hàng hải khu vực

Yêu sách chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông gây ra những thách thức lớn đối với an ninh hàng hải trong khu vực. Các hành động của Trung Quốc, như tuần tra của lực lượng hải cảnh, xây dựng đảo nhân tạo và ngăn cản hoạt động khai thác tài nguyên của các nước khác, đe dọa tự do hàng hải và hòa bình ổn định trong khu vực. Năm 1992, bằng phán quyết về vụ Tranh chấp biên giới đất liền, đảo và biển giữa En Sanvađo và Ôn đurát, Tòa 57 đã làm sáng tỏ thêm quy chế của một Vịnh lịch sử, điều mà Công ước Luật biển 1982 không nói rõ.

III. Phân Tích Pháp Lý Quan Điểm Quốc Tế Về Biển Đông

Quan điểm quốc tế về tranh chấp Biển Đông rất đa dạng. Nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế ủng hộ giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, dựa trên luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS. Phán quyết của PCA năm 2016 bác bỏ yêu sách Đường chín đoạn của Trung Quốc được nhiều quốc gia hoan nghênh, nhưng Trung Quốc từ chối tuân thủ. Tiếp đó, ngày 25/12/1999, Hội nghị lần thứ 13 Ủy ban thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khóa 9 đã tiến hành sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường biển nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa. Theo Báo cáo công tác của Cục trưởng Cục Hải dương Lưu Tứ Quý (Liu Ci Gui) về trọng điểm công tác biển năm 2011, một trong 6 trọng điểm công tác biển năm 2011 của Trung Quốc là thúc đẩy thiết lập và thực hiện chiến lược phát triển biển , tăng cường công tác quy hoạch và lập pháp biển.

3.1. Phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực PCA và tác động

Phán quyết của PCA năm 2016 là một bước ngoặt quan trọng trong tranh chấp Biển Đông. Tòa bác bỏ hầu hết các yêu sách của Trung Quốc dựa trên "quyền lịch sử" và khẳng định quyền của Philippines đối với vùng đặc quyền kinh tế của mình. Tuy nhiên, Trung Quốc không công nhận phán quyết này và tiếp tục các hoạt động gây căng thẳng trong khu vực. Với nhiều phán quyết trong các vụ về phân định biển, Tòa đã đưa ra nhiều khái niệm công bằng , về các tiêu chuẩn công bằng cũng như các nguyên tắc về công bằng như đất thống trị biển , nguyên tắc không làm hại toàn bộ địa lý, nguyên tắc tôn trọng tất cả hoàn cảnh hữu quan trọng phân định …

3.2. Vai trò của ASEAN trong giải quyết tranh chấp Biển Đông

ASEAN đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa các bên liên quan đến tranh chấp Biển Đông. Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và đàm phán về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) là những nỗ lực quan trọng nhằm giảm căng thẳng và xây dựng lòng tin trong khu vực. Trên thực tế, xuất phát từ nhận thức cần thiết phải thúc đẩy một môi trường hòa bình, thân thiện và hòa hợp ở Biển Đông giữa ASEAN và Trung Quốc cho việc tăng cường hòa bình , ổn định , phát triển kinh tế và thịnh vượng trong khu vực, ngày 04/11/2002, trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ VIII tại Phnôm Pênh (Campuchia), ASEAN và Trung Quốc đã ký kết Tuyên bố cách ứng xử của các bên ở Biển Đông nhằm cam kết thúc đẩy những nguyên tắc và mục tiêu của Tuyên bố khung 1997 giữa ASEAN - Trung Quốc và mong muốn tăng cường những điều kiện thuận lợi cho việc giải quyết một cách hòa bình và lâu dài những bất đồng, tranh chấp giữa các nước có liên quan .

IV. Ảnh Hưởng Chính Sách Biển Trung Quốc Đến Quan Hệ Quốc Tế

Chính sách biển của Trung Quốc, đặc biệt là yêu sách chủ quyền rộng lớn ở Biển Đông, gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến quan hệ quốc tế. Các hành động của Trung Quốc làm gia tăng căng thẳng với các nước láng giềng, xói mòn lòng tin vào luật pháp quốc tế và làm phức tạp thêm các vấn đề an ninh khu vực. Để hiện thực hóa những chủ trương và phương hướng chỉ đạo trong các văn kiện này, nhằm quy hoạch hoạt động khai thác biển, bảo vệ môi trường sinh thái biển, Trung Quốc đã ban hành một loạt các văn bản pháp luật về biển , đảo như “Luật Bảo vệ môi trường biển nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”, “Luật An toàn giao thông trên biển nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”, “Luật Ngư nghiệp nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”, “Luật sử dụng quản lý các vùng biển nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”… Bên cạnh các văn bản luật, pháp luật Trung Quốc về biển, đảo còn gồm hệ thống các văn bản dưới luật như các Điều lệ, biện pháp hướng dẫn thi hành luật ( ví dụ: Thông tư về tăng cường thúc đẩy công tác sử dụng quản lý các vùng biển, Biện pháp đăng ký quyền sử dụng các vùng biển, Quy trình kỹ thuật giám sát chất lượng sinh vật biển …).

4.1. Tác động đến quan hệ Trung Quốc ASEAN về Biển Đông

Tranh chấp Biển Đông là một trong những yếu tố chính gây căng thẳng trong quan hệ giữa Trung Quốc và các nước ASEAN, đặc biệt là Philippines, Việt Nam và Malaysia. Các hoạt động của Trung Quốc ở Biển Đông, như xây dựng đảo nhân tạo, quân sự hóa và ngăn cản hoạt động khai thác tài nguyên của các nước khác, gây ra sự bất bình và phản đối mạnh mẽ từ các nước ASEAN. Ngày 23/06/2010, trên đảo Laut, cách đảo Natuna của Indonesia khoảng 105 km về phía Tây Bắc, một tàu Ngư Chính của Trung Quốc, tên Yuzheng 311 (Tàu ngư chính này là một tàu quân sự cũ được chuyển đổi thành tàu ngư chính lớn nhất của Trung Quốc, hoạt động tại Biển Đông , trọng tải 4 .

4.2. Phản ứng của Mỹ và các cường quốc khác đối với chính sách biển Trung Quốc

Mỹ và các cường quốc khác, như Nhật Bản, Australia và Ấn Độ, bày tỏ quan ngại sâu sắc về chính sách biển của Trung Quốc ở Biển Đông. Các nước này ủng hộ tự do hàng hải và kêu gọi Trung Quốc tuân thủ luật pháp quốc tế, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Ngày 23/07/2010, trong Hội nghị ARF, sau khi Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton tuyên bố liên quan đến giải quyết tranh chấp Biển Đông : “Hoa Kỳ hỗ trợ quá trình cộng tác ngoại giao của tất cả các bên tranh chấp để giải quyết các tranh chấp lãnh thổ khác nhau mà không cần cưỡng chế. Họ đã hai lần cắt cáp dầu khí của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam .

V. Đề Xuất Giải Pháp Cho Tranh Chấp Biển Đông Dựa Luật Pháp

Giải quyết tranh chấp Biển Đông cần dựa trên luật pháp quốc tế, đối thoại hòa bình và hợp tác cùng có lợi. Trung Quốc cần tôn trọng UNCLOS và phán quyết của PCA năm 2016, đồng thời tham gia đàm phán thực chất về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC). Bên cạnh đó, các bên cần tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực phi truyền thống như bảo vệ môi trường, cứu hộ cứu nạn và phòng chống tội phạm trên biển. Việc Trung Quốc xâm chiếm bãi Vành Khăn năm 1995 đã làm dấy lên một sự lo ngại với các nước ASEAN và ASEAN đã đứng ra làm vai trò hòa giải và kiềm chế các bên tranh chấp .

5.1. Tôn trọng và tuân thủ Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển UNCLOS

UNCLOS là khuôn khổ pháp lý toàn diện điều chỉnh các hoạt động trên biển. Tất cả các bên liên quan đến tranh chấp Biển Đông cần tôn trọng và tuân thủ các quy định của UNCLOS, bao gồm quyền tự do hàng hải, quyền khai thác tài nguyên và nghĩa vụ bảo vệ môi trường. Với 320 điều khoản, 17 phần và 9 phụ lục, Công ước thực sự là một văn kiện quốc tế toàn diện, tổng hợp , bao quát những vấn đề pháp lý, kinh tế, khoa học kỹ thuật, hợp tác, giải quyết tranh chấp …

5.2. Thúc đẩy đàm phán thực chất về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông COC

Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) là một công cụ quan trọng để quản lý tranh chấp và giảm căng thẳng trong khu vực. Các bên cần cam kết đàm phán thực chất để xây dựng một COC hiệu quả, ràng buộc về pháp lý và có khả năng thực thi, nhằm đảm bảo hòa bình, ổn định và hợp tác ở Biển Đông.

VI. Triển Vọng và Tương Lai Của Pháp Luật Biển Đảo Trung Quốc

Tương lai của pháp luật biển đảo Trung Quốc phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chính sách đối ngoại của Trung Quốc, quan hệ với các nước láng giềng và sự phát triển của luật pháp quốc tế. Trung Quốc có thể lựa chọn tuân thủ luật pháp quốc tế và hợp tác với các nước khác để giải quyết tranh chấp Biển Đông một cách hòa bình. Hoặc, Trung Quốc có thể tiếp tục theo đuổi chính sách đơn phương và gây căng thẳng trong khu vực. Quy định này áp dụng cho tất cả lãnh thổ của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa bao gồm đại lục nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa và các đảo ven biển, Đài Loan và các đảo xung quanh của nó bao gồm đảo Điếu Ngư, Bành Hồ, quần đảo Đông Sa , quần đảo Tây Sa, quần đảo Trung Sa, quần đảo Nam Sa và tất cả các đảo khác thuộc Trung Quốc .

6.1. Xu hướng phát triển và sửa đổi pháp luật biển của Trung Quốc

Việc Trung Quốc tiếp tục xây dựng và sửa đổi luật pháp biển sẽ có tác động lớn đến khu vực. Các luật mới có thể làm gia tăng căng thẳng nếu chúng tiếp tục khẳng định các yêu sách chủ quyền rộng lớn và không phù hợp với luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, các luật mới cũng có thể tạo cơ hội để Trung Quốc thể hiện cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế và hợp tác với các nước khác. Luật vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa được Hội nghị lần 3 Uỷ ban thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khóa 9 nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa thông qua vào ngày 29/6/1998; Công bố theo lệnh số 6 của Chủ tịch nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa ngày 29/6/1998 và có hiệu lực kể từ ngày công bố nhằm bảo đảm thực thi quyền chủ quyền và quyền quản lý của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa , bảo vệ lợi ích biển quốc gia ( Điều 1 Luật vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa ).

6.2. Vai trò của pháp luật trong việc giải quyết tranh chấp Biển Đông

Pháp luật có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp Biển Đông. UNCLOS cung cấp một khuôn khổ pháp lý để phân định các vùng biển và giải quyết tranh chấp về quyền khai thác tài nguyên. Phán quyết của PCA năm 2016 cung cấp một tiền lệ quan trọng cho việc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp trọng tài. Tuy nhiên, để pháp luật có thể đóng vai trò hiệu quả, tất cả các bên cần tôn trọng và tuân thủ các quy định của luật pháp quốc tế. Pháp luật về biển, đảo của Trung Quốc có thể phân chia theo các lĩnh vực sau : - Pháp luật về bảo vệ chủ quyền và an ninh trên biển

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biển Đông là tuyến đường hàng hải huyết mạch quốc tế với diện tích khoảng 3,5 triệu km², kết nối Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, nơi trung chuyển hơn 50% khối lượng dầu thô và thương mại hàng hải toàn cầu. Không gian chiến lược này nắm giữ nguồn tài nguyên sinh vật và trữ lượng khoáng sản dầu khí dồi dào, thu hút sự cạnh tranh địa chính trị gay gắt giữa nhiều quốc gia ven biển và các cường quốc thế giới. Trong bối cảnh đó, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã không ngừng triển khai chiến lược mở rộng chủ quyền, từng bước hợp thức hóa các yêu sách lãnh thổ phi lý bằng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nội địa.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là sự mâu thuẫn giữa hệ thống pháp luật biển của Trung Quốc với các chuẩn mực của luật pháp quốc tế, đặc biệt là tác động của chính sách này đối với thực tiễn tranh chấp tại Biển Đông. Mục tiêu cụ thể của đề tài gồm 3 nội dung chính: thứ nhất, hệ thống hóa và phân tích các đạo luật, tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc từ năm 1949 đến năm 2011; thứ hai, đánh giá mức độ vi phạm pháp luật quốc tế của các yêu sách biển đảo Trung Quốc dựa trên chuẩn mực Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982; thứ ba, đề xuất hệ thống giải pháp và đối sách pháp lý nhằm hoàn thiện pháp luật biển Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật biển Trung Quốc trong giai đoạn 1949 - 2011, gắn liền với các vùng biển tranh chấp và hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Nghiên cứu mang ý nghĩa cấp thiết trong việc triển khai Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 09/02/2007 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 10 về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020, cung cấp luận cứ khoa học để nâng cao 100% hiệu quả lập luận pháp lý trong các diễn đàn ngoại giao đa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết xác lập chủ quyền lãnh thổ trong công pháp quốc tế, nhấn mạnh nguyên tắc chiếm hữu thực sự, hòa bình và liên tục đối với các vùng lãnh thổ vô chủ. Dựa trên nền tảng này, tác giả làm rõ tính bất hợp pháp của các hành vi sử dụng vũ lực xâm chiếm đảo đá trong lịch sử hiện đại.

Bên cạnh đó, nghiên cứu dựa trên chế định quản trị đại dương theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982) với 320 điều khoản và 9 phụ lục. Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm pháp lý then chốt:

• Lãnh hải 12 hải lý và đường cơ sở thẳng theo Điều 5 và Điều 7 của Công ước.
• Vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý (EEZ) và quy chế pháp lý theo Điều 56 và Điều 57.
• Thềm lục địa kéo dài tối đa 350 hải lý theo Điều 76.
• Chế độ pháp lý của đảo và bãi cạn nửa nổi nửa chìm theo Điều 121.

Ngoài ra, nguyên tắc giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế được ghi nhận tại Điều 2 khoản 3 và Điều 33 Hiến chương Liên Hợp Quốc được sử dụng làm chuẩn mực đánh giá hành vi đơn phương của các bên liên quan.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu pháp lý đồ sộ bao gồm hơn 50 điều ước quốc tế đa phương và song phương mà Trung Quốc tham gia, cùng hơn 30 văn bản pháp luật, tuyên bố chính thức của Bắc Kinh từ năm 1949 đến năm 2011. Cỡ mẫu nghiên cứu trọng tâm gồm 15 văn bản pháp quy nòng cốt, tiêu biểu như Tuyên bố Lãnh hải ngày 04/09/1958, Luật Lãnh hải và Vùng tiếp giáp ngày 25/02/1992, Tuyên bố Đường cơ sở ngày 15/05/1996, Luật Vùng đặc quyền kinh tế và Thềm lục địa ngày 29/06/1998, và Luật Bảo vệ Hải đảo ngày 26/12/2009. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm tập trung trực tiếp vào các quy phạm điều chỉnh Biển Đông, Hoàng Sa và Trường Sa.

Về phương pháp phân tích, tác giả kết hợp chủ nghĩa duy vật biện chứng với phương pháp luật học so sánh, quy nạp - diễn dịch và phân tích tổng hợp. Lý do lựa chọn phương pháp luật học so sánh là nhằm đối chiếu trực diện từng điều khoản trong luật nội địa của Trung Quốc với các điều khoản tương ứng trong UNCLOS 1982. Timeline nghiên cứu bao quát tiến trình lập pháp và thực thi chính sách biển của Trung Quốc trong hơn 60 năm, từ khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 1949 đến năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, chính sách bành trướng ra biển là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ hệ thống lập pháp của Trung Quốc. Thông qua Tuyên bố Lãnh hải năm 1958 và Điều 2 Luật Lãnh hải và Vùng tiếp giáp năm 1992, Trung Quốc đã tự ý quy định "lãnh thổ lục địa" bao gồm cả quần đảo Tây Sa (Hoàng Sa) và Nam Sa (Trường Sa) của Việt Nam. Đây là sự áp đặt chủ quyền đơn phương bằng văn bản lập pháp quốc gia, bất chấp lịch sử và các nguyên tắc công pháp quốc tế.

Thứ hai, Trung Quốc đã vi phạm nghiêm trọng UNCLOS 1982 khi vạch đường cơ sở thẳng quanh quần đảo Hoàng Sa vào ngày 15/05/1996. Theo Điều 47 UNCLOS 1982, chỉ quốc gia quần đảo mới có quyền áp dụng phương pháp đường cơ sở quần đảo. Trung Quốc là quốc gia lục địa (ven biển), nên việc vẽ đường cơ sở nối các điểm ngoài cùng của một quần đảo xa bờ là hoàn toàn trái luật.

Thứ ba, yêu sách đường 9 đoạn (đường chữ U) bao chiếm hơn 80% diện tích Biển Đông là một yêu sách vô căn cứ. Luận văn chỉ ra rằng Trung Quốc cố tình duy trì tính mơ hồ của khái niệm "quyền lịch sử" nhằm mở rộng vùng biển vượt quá phạm vi 200 hải lý được quốc tế công nhận.

Thứ tư, phương châm "gác lại tranh chấp, cùng nhau khai thác" do Bắc Kinh đưa ra từ thập niên 1980 thực chất chứa đựng mâu thuẫn lớn. Luận điểm cốt lõi của Trung Quốc là "chủ quyền thuộc về Trung Quốc" trước khi tiến hành khai thác chung. Trong thực tế năm 2011, Trung Quốc đã gia tăng các hành động cưỡng ép trên thực địa, điển hình là vụ 3 tàu hải giám cắt 7 km cáp thăm dò của tàu Bình Minh 02 thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam ngày 26/05/2011 tại lô 148 nằm sâu trong thềm lục địa 200 hải lý của Việt Nam, và vụ tàu cá Trung Quốc chèn ép tàu Viking II ngày 09/06/2011.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu cho thấy sự đối lập căn bản giữa chiến lược lập pháp đối nội và diễn ngôn ngoại giao của Trung Quốc. Trong khi các tuyên bố ngoại giao thường nhấn mạnh giải pháp hòa bình, thì hệ thống văn bản pháp luật nội địa và các hành động thực địa lại phản ánh tư duy sử dụng sức mạnh để thay đổi nguyên trạng.

Khi thảo luận kết quả, dữ liệu pháp lý có thể được cấu trúc trực quan qua bảng đối chiếu ma trận giữa các quy định của Luật Lãnh hải Trung Quốc 1992 với các điều khoản tương ứng của UNCLOS 1982. Đồng thời, biểu đồ đường thời gian diễn biến sự kiện từ năm 1949 đến năm 2011 giúp làm rõ các bước chuyển dịch chiến lược từ "phòng ngự biển gần" sang "hải quân viễn dương" và xây dựng vành đai an ninh "chuỗi ngọc trai". Ý nghĩa của các phát hiện này là làm sáng tỏ bản chất của các cuộc tranh chấp pháp lý trên Biển Đông, cung cấp cơ sở để khẳng định chủ quyền không thể chối cãi của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện pháp luật biển và bảo vệ lợi ích quốc gia:

1. Ban hành Luật Biển Việt Nam: Quốc hội cần khẩn trương nghiên cứu, xây dựng và thông qua Luật Biển Việt Nam trong giai đoạn 2012 - 2013 nhằm tạo khung khổ pháp lý đồng bộ, tương thích 100% với UNCLOS 1982, thay thế các quy định phân tán và lỗi thời từ các thập niên trước.
2. Hoàn thiện quy chế quản lý các vùng biển và hải đảo: Chính phủ cần ban hành các nghị định hướng dẫn chi tiết về quản lý khu bảo tồn biển, phát triển kinh tế đảo và bảo vệ tài nguyên sinh vật biển, nâng tỷ lệ kiểm soát tài nguyên sinh thái lên mức tối ưu đến năm 2020.
3. Nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển: Hiện đại hóa trang thiết bị và lực lượng Cảnh sát biển, Kiểm ngư, bảo đảm 100% các hoạt động khai thác dầu khí và đánh bắt hải sản hợp pháp của ngư dân trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý được bảo vệ an toàn.
4. Đẩy mạnh đấu tranh ngoại giao và hồ sơ pháp lý quốc tế: Bộ Ngoại giao cùng các cơ quan chuyên môn cần số hóa toàn bộ tư liệu lịch sử, chuẩn bị sẵn sàng các phương án pháp lý quốc tế, đồng thời tích cực thúc đẩy đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) có tính ràng buộc pháp lý giữa ASEAN và Trung Quốc trong lộ trình 5 năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và ngoại giao: Cán bộ thuộc Bộ Ngoại giao, Ủy ban Biên giới Quốc gia và Ban Đối ngoại Trung ương có thể sử dụng công trình làm tài liệu tham khảo chuyên sâu để xây dựng đối sách đàm phán song phương và đa phương.
2. Lực lượng chấp pháp trên biển: Sĩ quan thuộc Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển, Quân chủng Hải quân và lực lượng Kiểm ngư cần nắm vững các căn cứ pháp lý nhằm xử lý chính xác các tình huống va chạm trên thực địa.
3. Giảng viên và sinh viên ngành Luật: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Quốc tế, Công pháp quốc tế và Quan hệ quốc tế tại các trường đại học sử dụng làm giáo trình tham khảo chuyên đề tranh chấp biển.
4. Chuyên gia phân tích và doanh nghiệp hàng hải: Các chuyên gia nghiên cứu chiến lược an ninh biển cùng các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai thác dầu khí và vận tải biển cần hiểu rõ rủi ro pháp lý trên các tuyến hải trình quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Trung Quốc đưa ra yêu sách chủ quyền đối với Hoàng Sa và Trường Sa dựa trên văn bản nào?
Trung Quốc chủ yếu dựa vào Tuyên bố Lãnh hải ngày 04/09/1958 và Luật Lãnh hải và Vùng tiếp giáp ngày 25/02/1992. Tại các văn bản này, Bắc Kinh tự ý gộp quần đảo Tây Sa (Hoàng Sa) và Nam Sa (Trường Sa) vào danh mục các đảo thuộc chủ quyền lục địa Trung Quốc.

Đường cơ sở thẳng Trung Quốc công bố năm 1996 quanh Hoàng Sa sai phạm ở điểm nào?
Đường cơ sở công bố ngày 15/05/1996 vi phạm nghiêm trọng Điều 7 và Điều 47 UNCLOS 1982. Quy chế đường cơ sở quần đảo chỉ dành riêng cho quốc gia quần đảo hoàn toàn, không áp dụng cho các quần đảo xa bờ thuộc một quốc gia lục địa ven biển như Trung Quốc.

Yêu sách "Đường 9 đoạn" hay "Đường chữ U" có giá trị pháp lý quốc tế không?
Yêu sách này hoàn toàn không có giá trị pháp lý theo UNCLOS 1982. Công ước chỉ công nhận các vùng biển dựa trên lãnh thổ đất liền và quy định tối đa 200 hải lý cho vùng đặc quyền kinh tế, không công nhận các yêu sách "quyền lịch sử" bao trùm vùng biển quốc tế.

Bản chất của chủ trương "gác lại tranh chấp, cùng nhau khai thác" là gì?
Chủ trương này gồm 4 luận điểm, trong đó Trung Quốc yêu cầu các nước phải thừa nhận "chủ quyền thuộc về Trung Quốc" trước khi đàm phán hợp tác. Đây là điều kiện tiên quyết mang tính áp đặt, khiến các nước láng giềng không thể chấp nhận.

Việt Nam cần thực hiện giải pháp pháp lý then chốt nào để bảo vệ chủ quyền?
Giải pháp cấp bách nhất là ban hành Luật Biển Việt Nam để nội luật hóa đầy đủ UNCLOS 1982, củng cố bằng chứng lịch sử pháp lý về hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và đẩy mạnh đối thoại ngoại giao đa phương trong khuôn khổ ASEAN.

Kết luận

• Luận văn cung cấp cái nhìn toàn diện và có hệ thống về quá trình phát triển pháp luật biển của Trung Quốc từ năm 1949 đến năm 2011.
• Khẳng định tính chất vi phạm luật pháp quốc tế của các yêu sách đường cơ sở thẳng năm 1996 và yêu sách đường chữ U của Trung Quốc.
• Làm rõ tính thiếu khả thi và bản chất áp đặt của chủ trương "gác lại tranh chấp, cùng nhau khai thác".
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giúp Việt Nam xây dựng, hoàn thiện Luật Biển quốc gia và chiến lược đấu tranh bảo vệ chủ quyền.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi sự phối hợp liên ngành nhằm hiện đại hóa lực lượng thực thi pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng quốc tế về chủ quyền biển đảo Việt Nam. Hãy tiếp tục nghiên cứu, trích dẫn và ứng dụng công trình học thuật này vào công tác giảng dạy và thực tiễn bảo vệ chủ quyền quốc gia.