CHƯƠNG 1 : NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE BAO HO QUYEN SỞ HỮU TRÍ TUE TRONG GIAO DỊCH NHƯỢNG QUYEN THUONG MẠI 1. Một số khái niệm chung về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ va giao dịch nhượng quyền thương mại 1. Khái niệm Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ được hiểu là tất cả những hành vi mà nhà nước thực hiện nhằm công nhận và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ thông qua việc thực hiện các thủ tục xác lập quyền sở hữu trí tuệ, thực hiện quản lý nhà nước đối với các quyền sở hữu trí tuệ, quy định các hành vi xâm phạm quyển sở hữu trí tuệ và quy định những biện pháp nhằm xử lý hành vi xâm phạm quyển sở hữu trí tuệ." Bảo hộ quyên sở hữu trí tuệ bằng pháp luật sẽ bảo vệ quyên lợi của người phát minh, khuyến khích hoạt động sáng tạo của mọi cá nhân, tổ chức vì sự phát triển của kinh tế, văn hoá, xã hội. thông qua cơ chế bảo vệ và dung hoa lợi ích chính đáng của chủ sở hữu sản phẩm trí tuệ với lợi ích chung cũng như thúc day tao ra môi trường pháp lý hấp dẫn, khuyến khích, thu hút các hoạt động đầu tư nước ngoài va khả năng chuyển giao công nghệ từ ngoài nước vào trong nước.
Hơn hết việc bảo hộ sẽ tạo ra môi trường pháp lý vô cùng mạnh và bình đẳng, khuyến khích hoạt động cạnh tranh lành mạnh? giữa các chủ thể trong cơ chế thị trường ổn định và nhằm thúc đây sự tăng trưởng kinh tế xã hội, giúp làm cầu nối tăng cường thiện chí hợp tác, giao thương, tạo ra sự tin cậy lẫn nhau giữa Việt Nam và các nước khác, giúp cho nền kinh tế Việt Nam giữ được thế chủ động trong quá trình hội nhập quốc tế nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư trong nước, bảo hộ sản xuất trong nước khi Việt Nam tham gia vào các khu vực mậu dịch tự do. Ta có thể nhận định rằng, việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ chính xác là một công cụ quan trọng nhằm bảo vệ các nhà sản xuất chân chính trong nước và khang định những lợi + Giáo trình Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, NXB Công an Nhân dân, năm 2017, T. á Thư viện Đại học Luật Hà Nội, Module 1: Tổng quan về sở hữu trí tuệ và pháp luật về sở hữu trí tuệ, http://thuvien.vn/KIPOSDATA0/KIPOSSysWebFiles/files/SanPham/TaiLieuDuAnMuTrap/TaiLieuHoiT hao/Module1 2 Tong%20quan.pdf, trang 3, truy cập ngày 10/01/2024. 11 thế cạnh tranh của hàng hoá, dịch vụ trong nước trước hàng hoá và dịch vụ được cung ứng bởi các thương nhân nước ngoài”, giúp thúc day giao lưu thương mại và trao đổi quốc tế trong mọi lĩnh vực.
Do vậy, quyền sở hữu trí tuệ cũng như việc thực hiện và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ một cách có hiệu quả các quyền đó sẽ đóng vai trò vô cùng quan trong không chỉ trong việc bảo vệ quyền lợi của người phát minh, khuyến khích sự sáng tạo của con người mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, văn minh, bạch hóa, thúc đây quá trình hội nhập của Việt Nam trên trường quốc tế. Khái niệm giao dịch nhượng quyền thương mại Nhượng quyền thương mai đã có những bước phát triển vượt bậc kể từ khi ra đời vào những năm 1940 cho đến ngày nay, và đây chính là lý do tại sao phải dùng từ “bùng nỗ” mới có thể hiểu đầy đủ mức độ thay đổi của nó. Theo nhiều tài liệu nghiên cứu, nhượng quyền thương mại lần đầu tiên xuất hiện ở dạng nguyên thủy ở các nước châu Âu vào khoảng thế kỷ 17-18 tuy không phải là một phương thức kinh doanh có lịch sử hình thành hay phát triển lâu dài so với các phương thức kinh doanh khác nhưng nó. Tuy nhiên, nguồn gốc và sự phát triển hoạt động của Nhượng quyền thương mại chính thức bắt nguồn từ nước Mỹ thế ky 19, khi Nhà may Máy may Singer lần đầu tiên ký thỏa thuận nhượng quyền thương mại với đối tác vào năm I851'.
Phải đến đầu thế ky 21, nhượng quyền thương mai mới xuất hiện ở Việt Nam nhưng chính Mỹ mới là nơi khai sinh ra nhượng quyển thương mại và phương thức kinh doanh này “bùng nỗ” vào những năm 60, 70 của thế kỷ 20. Ở Việt Nam, hoạt động nhượng quyên thương mại đã có từ trước năm 1975 nhưng mới thực sự phát triển đáng kể trong những thập kỷ gần đây. Theo thống kê của Bộ Công Thương trong khoảng thời gian từ năm 2007 đến 2019 tại Việt Nam, đã có 206 công ty, vận hành hàng trăm nhãn hiệu và nắm giữ giấy phép nhượng quyén các mô hình kinh doanh từ sản xuất được phẩm đến cửa hàng bán lẻ trong ngành đào tạo cho Ÿ Bùi Văn Tạ, Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của Hiệp định CPTPP và đề xuất cho Việt Nam, luận văn thạc sĩ Luật học, TS. Nguyễn Bá Bình hướng dẫn.
k Nguyễn Thanh Hương (2007), Nhượng quyền thương hiệu đôi điều suy nghĩ, Tạp chí Phát triển Kinh tế, số 202. 12 thuê xe hoặc bán xe, cửa hàng tiện lợi, mô hình giáo dục trẻ em, cửa hàng quân áo thời trang hay đến cả cửa hàng giày đép”. Và thực tế cho thấy hoạt động nhượng quyền tại đây bùng nỗ từ năm 2010 đến năm 2020 và cho đến nay vẫn chưa có dấu hiệu chậm lại hay hạ nhiệt. Về mặt bản chất thì hoạt động thương mại luôn gắn liền với các yếu tố sở hữu trí tuệ, ngay cả các tài liệu đã chỉ ra rằng nhượng quyền thương mai là sản phẩm sáng tạo của các thương nhân khi mà mục tiêu cung ứng hàng hóa dịch vụ của họ cho xã hội thông qua các phương thức phân phối bán buôn bán lẻ hai phương thức kinh doanh đại lý đều bộc lộ những hạn chế nhất định trong quá trình hình thành lịch sử hoạt động nhượng quyền.
Nhượng quyền thương mại là một hoạt động thương mại được coi là sự kết hợp hiệu quả nhất của hai hoạt động thương mại khác là xúc tiến thương mại và phân phối thương mại, giúp cho thương nhân có thé phat triển công việc kinh doanh của minh dưới một tên thương mại mà tên thương mại ay ban đầu được đầu tư bởi tiền bạc và tai sản của một thương nhân khác. Vậy việc mua và bán sự nổi tiếng đó chính là cách hiểu thông thường của hoạt động nhượng quyền thương mại nhưng không phải là đích đến cuối cùng của các bên trong quan hệ nhượng quyên thương mại. Bởi vì, khi thiết lập quan hệ nhượng quyền thương mại, các bên một cách trực tiếp hay gián tiếp, thì đều muốn hướng tới khoản lợi nhuận khổng 16 từ việc phân phối thành công một khối lượng lớn các hàng hóa dich vụ đặc thù dưới một tên thương mại chung.® Do sự khác biệt về quan điểm môi trường kinh tế và chính trị xã hội nên pháp luật các quốc gia khác nhau đưa ra các khái niệm nhượng quyền thương mại không giống nhau như sau: Hiệp hội nhượng quyền kinh doanh quốc tế (The international franchise association) đưa ra khái niệm nhượng quyền thương mai là: “Quan hệ theo hop đồng, giữa Bên giao và Bên nhận quyền, theo đó Bên giao đề xuất hoặc phải duy trì 5 Bộ Công Thương (2022). Nhượng quyền thương mại vào Việt Nam, https://moit.vn/nhuong-quyen- thuong-mai truy cập ngày 23/01/2024.
° Đỗ Phương Thao, Hoàn thiện pháp luật về đối tượng chuyển giao trong hợp đồng nhượng quyền thương mại, Luận án Tiến sĩ Luật học, Đại học luật Hà Nội, 2020. 13 sự quan tâm liên tục thời gian nghiệp của Bên nhận trên các khia cạnh như: bí quyết kinh doanh (know-how), đào tạo nhân viên, Bên nhận hoạt động dưới nhãn hiệu hàng hóa, phương thức, phương pháp kinh doanh do Bên giao sở hữu hoặc kiểm soát, và Bên nhận đang hoặc sẽ tiến hành đầu tw đáng kể vốn vào doanh nghiệp bằng các nguồn lực của mình””. Trong khi đó liên minh châu Âu (EU) lại định nghĩa nhượng quyên thương mai là: “tap hợp những quyền sở hữu công nghiệp và sự hữu trí tuệ liên quan tới nhãn hiệu hàng hóa, tên thương mại, biển hiệu cửa hàng, giải pháp hữu ích, kiểu dang công nghiệp, quyên tác giả, bí quyết hoặc sáng chế sẽ được khai thác đề bán sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ tới người sử dụng cuối cùng”. Uy ban thương mại liên bang Hoa Kỳ lại định nghĩa những quyển thương mại dưới góc độ một hợp đồng mà theo hợp đồng đó: Bên giao sẽ phải hỗ trợ đáng kế cho Bên nhận trong việc điều hành doanh nghiệp hoặc kiểm soát chặt chẽ phương pháp điều hành doanh nghiệp của Bên nhận; li-xăng nhãn hiệu cho Bên nhận dé phân phối sản phẩm hoặc dịch vụ theo nhãn hiệu hàng hóa của Bên giao và yêu cầu Bên nhận thanh toán cho Bên giao một khoản phí tối thiều.
Cạnh đỏ pháp luật của Mexico chỉ ra bản chất pháp ly của nhượng quyền thương mại như sau: “Nhượng quyền thương mai tôn tại khi mà với một li-xăng cấp quyền sử dụng một thương hiệu nhất định, có sự chuyển giao kiến thức công nghệ hoặc hỗ trợ kỹ thuật đề một người sản xuất, chế tạo hoặc bán sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ đồng bộ với các phương pháp vận hành (operative methods), các hoại động thương mại hoặc hành chính đã được chủ thương hiệu (brand owners) thiết lập với chất lượng (quality), danh tiếng (prestige), hình ảnh của sản phẩm hoặc địch vụ đã tạo dựng được dưới thương hiệu đóŠ”. Trong khi đó, chỉ thị số 2945 năm 1997 The Restrictive Trade Practices Non-notifiable Agreements ( Sale and TA franchise is the agreement or license between two legally independent parties which gives: ® a person or group of people (franchisee) the right to market a product or service using the trademark or trade name of another business (franchisor). s the franchisee the right to market a product or service using the operating methods of the franchisor. s the franchisee has the obligation to pay the franchisor fees for these rights.
* the franchisor the obligation to provide rights and support to franchisees** — Franchising definition & meaning, International Franchise association, https://www.org/faqs/basics/what-is-a-franchise truy cap ngay 20/12/2023.