Phân Tích Các Yếu Tố Tác Động Đến Thu Nhập Ngoài Lãi Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập ngoài lãi của ngân hàng thương mại Việt Nam, giúp hiểu rõ hơn về tình hình tài chính ngành.

• Tác giả: Hoàng Thị Quỳnh Nhi
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Kim Chi
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghiệp TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Phân Tích Các Yếu Tố Tác Động Đến Thu Nhập Ngoài Lãi Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
• NHẬT KÝ LÀM VIỆC NHÓM
• PHIẾU TỰ ĐÁNH GIÁ LÀM VIỆC NHÓM
• DANH MỤC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ THU NHẬP NGOÀI LÃI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Khái quát chung về ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm về ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Chức năng của ngân hàng thương mại
• 2.1.3. Vai trò của ngân hàng thương mại đối với nền kinh tế
• 2.1.4. Các hoạt động chủ yếu của ngân hàng thương mại
• 2.2. Khái quát chung về thu nhập ngoài lãi của ngân hàng
• 2.2.1. Khái niệm thu nhập ngoài lãi
• 2.2.2. Các yếu tố tạo nên thu nhập ngoài lãi của ngân hàng thương mại
• 2.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập ngoài lãi của ngân hàng
• 2.2.4. Lược khảo các nghiên cứu trước đây liên quan đến thu nhập ngoài lãi
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ THU NHẬP NGOÀI LÃI TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. Bức tranh tổng thể về hệ thống Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam năm 2008-2020
• 3.1.1. Bối cảnh kinh tế giai đoạn từ 2008-2020
• 3.1.2. Hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn từ 2008-2020
• 3.2. Thực trạng về thu nhập ngoài lãi tại các NHTM Việt Nam giai đoạn 2008-2020
• 3.3. Thực trạng các yếu tố tác động đến thu nhập ngoài lãi tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2008-2020
• 3.3.1. Tổng tài sản của Ngân hàng
• 3.3.2. Tỷ lệ tổng các khoản vay và ứng trước
• 3.3.3. Chỉ số giá tiêu dùng
• 3.3.4. Tăng trưởng GDP hàng năm
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 4.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.3. Mô hình nghiên cứu
• 4.4. Định nghĩa và đo lường các biến số
• 4.4.1. Biến phụ thuộc
• 4.4.2. Biến độc lập
• 4.5. Quy trình và các bước ước lượng và kiểm định mô hình
• 4.6. Trình tự thực hiện nghiên cứu định lượng
• 4.7. Kết quả nghiên cứu
• 4.7.1. Thống kê mô tả. Phân tích tương quan. Kiểm định đa cộng tuyến bằng VIF
• 4.7.2. So sánh các mô hình Pooled OLS, FEM, REM để chọn mô hình phù hợp để nghiên cứu các kết quả của mô hình
• 4.7.3. Kiểm định F giúp lựa chọn giữa mô hình Pool OLS và Fem
• 4.7.4. Kết quả hồi quy NIIT bằng mô hình tác động ngẫu nhiên (REM)
• 4.7.5. Lựa chọn giữa mô hình ảnh hưởng cố định (Fem) và mô hình các tác động ngẫu nhiên (Rem) bằng cách kiểm định Hausman
• 4.7.6. Kiểm định phương sai của sai số không đổi
• 4.7.7. Kiểm định các sai số không có mối quan hệ tương quan với nhau
• 4.7.8. Kết quả hồi quy NIIT sau khi khắc phục đồng thời phương sai thay đổi và tự tương quan
• 4.7.9. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.7.10. Tổng hợp kết quả của mô hình nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Đề xuất giải pháp thực hiện mục tiêu
• 5.2. Khuyến nghị về chính sách
• 5.3. Hạn chế của đề tài và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thu Nhập Ngoài Lãi Ngân Hàng Khái Niệm Vai Trò

Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, các ngân hàng thương mại Việt Nam (NHTM) ngày càng chú trọng đến thu nhập ngoài lãi. Đây là nguồn doanh thu quan trọng, giúp đa dạng hóa hoạt động và giảm sự phụ thuộc vào tăng trưởng tín dụng. Thu nhập ngoài lãi ngân hàng bao gồm các khoản phí dịch vụ, hoa hồng, kinh doanh ngoại hối, đầu tư chứng khoán và các hoạt động khác. Việc hiểu rõ khái niệm và vai trò của thu nhập ngoài lãi là bước đầu tiên để phân tích các yếu tố tác động đến nó. Theo một nghiên cứu, việc đa dạng hóa nguồn thu giúp ngân hàng ổn định hơn trước các biến động kinh tế.

1.1. Định Nghĩa Chi Tiết về Thu Nhập Ngoài Lãi Ngân Hàng

Thu nhập ngoài lãi là phần thu nhập của ngân hàng không đến từ hoạt động cho vay truyền thống. Nó bao gồm phí dịch vụ ngân hàng, hoa hồng ngân hàng, lợi nhuận từ kinh doanh ngoại hối, đầu tư chứng khoán ngân hàng, và các hoạt động khác như thu nhập từ bảo hiểm, thu nhập từ tư vấn tài chính. Các khoản thu này đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động ngân hàng và giảm thiểu rủi ro. Theo tài liệu, các ngân hàng Việt Nam đang nỗ lực mở rộng các dịch vụ phi tín dụng như thanh toán, đầu tư, kinh doanh ngoại hối, tư vấn tài chính.

1.2. Tầm Quan Trọng của Nguồn Thu Ngoài Lãi cho NHTM Việt Nam

Nguồn thu ngoài lãi ngân hàng ngày càng trở nên quan trọng đối với các NHTM Việt Nam. Nó giúp ngân hàng giảm sự phụ thuộc vào lãi suất và tăng trưởng tín dụng, đặc biệt trong bối cảnh nợ xấu và rủi ro hoạt động gia tăng. Thu nhập ngoài lãi cũng góp phần cải thiện lợi nhuận ngân hàng và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường tài chính. Đại dịch Covid-19 đã thúc đẩy các ngân hàng phát triển các sản phẩm ngân hàng điện tử, làm thay đổi tỷ trọng thu nhập của ngân hàng, nguồn thu nhập ngoài lãi tăng cao so với trước đây.

1.3. Cơ Cấu Thu Nhập Ngoài Lãi Các Thành Phần Chính và Tỷ Trọng

Cơ cấu thu nhập ngoài lãi của các NHTM Việt Nam bao gồm nhiều thành phần khác nhau, trong đó phí dịch vụ thường chiếm tỷ trọng lớn nhất. Các thành phần khác bao gồm hoa hồng, lợi nhuận từ kinh doanh ngoại hối, đầu tư chứng khoán, và các hoạt động khác. Tỷ trọng của từng thành phần có thể khác nhau tùy thuộc vào chiến lược kinh doanh và quy mô của từng ngân hàng. Việc phân tích cơ cấu thu nhập ngoài lãi giúp ngân hàng xác định các nguồn thu tiềm năng và tối ưu hóa hoạt động kinh doanh. Hiện nay, hệ thống ngân hàng trong nước cung cấp khoảng 300 dịch vụ, trong khi một ngân hàng lớn trên thế giới có đến hàng nghìn dịch vụ.

II. Thách Thức Cơ Hội Yếu Tố Ảnh Hưởng Thu Nhập Ngân Hàng

Các yếu tố ảnh hưởng thu nhập ngân hàng rất đa dạng, từ các yếu tố bên trong như quy mô ngân hàng, quản lý rủi ro, đến các yếu tố bên ngoài như môi trường kinh tế, chính sách tiền tệ, và cạnh tranh ngân hàng. Việc nhận diện và quản lý các yếu tố này là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng và đảm bảo sự phát triển bền vững. Theo một báo cáo, các ngân hàng có khả năng thích ứng tốt với các thay đổi của môi trường kinh tế thường có thu nhập ngoài lãi cao hơn.

2.1. Tác Động của Quy Mô Ngân Hàng Đến Thu Nhập Ngoài Lãi

Quy mô ngân hàng có ảnh hưởng đáng kể đến thu nhập ngoài lãi. Các ngân hàng lớn thường có lợi thế về quy mô, cho phép họ cung cấp nhiều dịch vụ hơn và tiếp cận được nhiều khách hàng hơn. Tuy nhiên, các ngân hàng nhỏ cũng có thể tạo ra thu nhập ngoài lãi đáng kể thông qua các dịch vụ chuyên biệt và tập trung vào các phân khúc thị trường ngách. Tổng tài sản của Ngân hàng có ảnh hưởng đến thu nhập ngoài lãi.

2.2. Vai Trò của Quản Lý Rủi Ro Trong Việc Tối Ưu Thu Nhập

Quản lý rủi ro ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa thu nhập ngoài lãi. Các ngân hàng cần phải quản lý rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động và các loại rủi ro khác để đảm bảo sự ổn định và bền vững của hoạt động kinh doanh. Việc quản lý rủi ro hiệu quả giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất và tạo ra thu nhập ổn định hơn. Ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19 tới ngành ngân hàng là vô cùng lớn mang nguy cơ tiềm ẩn cho các ngân hàng.

2.3. Ảnh Hưởng của Cạnh Tranh Ngân Hàng Đến Nguồn Thu Ngoài Lãi

Cạnh tranh ngân hàng ngày càng gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số ngân hàng và sự xuất hiện của các công ty fintech. Điều này tạo ra áp lực lớn đối với các ngân hàng trong việc tìm kiếm các nguồn thu nhập ngoài lãi mới và cải thiện chất lượng dịch vụ. Các ngân hàng cần phải đổi mới và sáng tạo để duy trì và tăng cường nguồn thu ngoài lãi trong môi trường cạnh tranh khốc liệt. Hiện nay, hệ thống ngân hàng trong nước cung cấp khoảng 300 dịch vụ, trong khi một ngân hàng lớn trên thế giới có đến hàng nghìn dịch vụ.

III. Phương Pháp Phân Tích Các Yếu Tố Tác Động Đến Thu Nhập

Để phân tích các yếu tố tác động đến thu nhập ngoài lãi của các NHTM Việt Nam, cần sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Các phương pháp định lượng như phân tích hồi quy, phân tích tương quan, và phân tích chuỗi thời gian có thể được sử dụng để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khác nhau. Ngoài ra, các phương pháp định tính như phỏng vấn chuyên gia và phân tích trường hợp cũng có thể cung cấp thông tin chi tiết và sâu sắc hơn. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng bằng cách sử dụng phân tích hồi quy thông qua các dữ liệu đã thu thập từ các NHTM.

3.1. Sử Dụng Mô Hình Hồi Quy Để Đánh Giá Tác Động

Mô hình hồi quy là một công cụ mạnh mẽ để đánh giá tác động của các yếu tố khác nhau đến thu nhập ngoài lãi. Mô hình này cho phép các nhà nghiên cứu xác định mối quan hệ giữa các biến độc lập (ví dụ: quy mô ngân hàng, tăng trưởng tín dụng, lãi suất) và biến phụ thuộc (thu nhập ngoài lãi). Kết quả hồi quy có thể được sử dụng để đưa ra các dự báo và khuyến nghị chính sách. Bài làm sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng để xây dựng mô hình hồi quy sử dụng mô hình bình phương tối thiểu thông thường (OLS) và lựa chọn giữa mô hình hiệu ứng cố định (FEM) và mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM) – để kiểm soát các tác động riêng biệt, nhưng hai mô hình này không giải quyết được vấn đề tự tương quan và phương sai thay đổi.

3.2. Phân Tích Tương Quan Xác Định Mối Quan Hệ Giữa Các Biến

Phân tích tương quan là một phương pháp thống kê đơn giản nhưng hữu ích để xác định mối quan hệ giữa các biến. Phân tích này có thể được sử dụng để xác định các yếu tố có tương quan mạnh với thu nhập ngoài lãi, từ đó giúp các nhà nghiên cứu tập trung vào các yếu tố quan trọng nhất. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tương quan không có nghĩa là quan hệ nhân quả. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng bằng cách sử dụng phân tích hồi quy thông qua các dữ liệu đã thu thập từ các NHTM.

3.3. Kết Hợp Định Tính Định Lượng Đánh Giá Toàn Diện

Để có được một đánh giá toàn diện về các yếu tố tác động đến thu nhập ngoài lãi, cần kết hợp cả phương pháp định tính và định lượng. Phương pháp định tính có thể cung cấp thông tin chi tiết về các yếu tố không thể đo lường được bằng số liệu, chẳng hạn như văn hóa tổ chức, chất lượng quản lý, và mối quan hệ với khách hàng. Kết hợp cả hai phương pháp giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về các yếu tố phức tạp và đưa ra các khuyến nghị chính sách phù hợp. Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề bài nghiên cứu đặt ra thì mục tiêu nghiên cứu sẽ phải xác định các yếu tố ảnh hưởng và phân tích mức độ ảnh hưởng của đặc điểm ngân hàng, điều kiện thị trường, đồng thời phân tích ảnh hưởng của những thay đổi về công nghệ và các điều kiện kinh tế vĩ mô đối với thu nhập ngoài lãi tại các NHTM Việt Nam, gợi ý một số giải pháp, khuyến nghị chính sách dựa trên kết quả phân tích tại các NHTM Việt Nam.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Giải Pháp Tăng Thu Nhập Ngoài Lãi

Kết quả nghiên cứu về các yếu tố tác động đến thu nhập ngoài lãi có thể được ứng dụng để đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường thu nhập cho các NHTM Việt Nam. Các giải pháp này có thể bao gồm việc đa dạng hóa dịch vụ, cải thiện chất lượng dịch vụ, tăng cường chuyển đổi số ngân hàng, và quản lý rủi ro hiệu quả hơn. Việc ứng dụng các giải pháp này giúp ngân hàng nâng cao khả năng cạnh tranh và đạt được sự phát triển bền vững. Đề tài hệ thống hóa những thông tin, vấn đề chung về thu nhập ngoài lãi của các NHTM Cổ Phần Việt Nam trong giai đoạn 2008-2020.

4.1. Đa Dạng Hóa Dịch Vụ Mở Rộng Nguồn Thu Ngoài Lãi

Đa dạng hóa dịch vụ là một giải pháp quan trọng để mở rộng nguồn thu ngoài lãi. Các ngân hàng có thể cung cấp các dịch vụ mới như tư vấn tài chính, quản lý tài sản, bảo hiểm, và các dịch vụ ngân hàng điện tử. Việc đa dạng hóa dịch vụ giúp ngân hàng tiếp cận được nhiều khách hàng hơn và tạo ra các nguồn thu mới. Khi mở rộng hoạt động kinh doanh dịch vụ, các ngân hàng (NH) tiết kiệm được nguồn chi phí về nhân lực công nghệ (Baele và cộng sự, 2007) đồng thời gia tăng thị phần, tăng doanh thu và lợi nhuận.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ Giữ Chân Khách Hàng

Nâng cao chất lượng dịch vụ là một yếu tố quan trọng để giữ chân khách hàng và tăng cường thu nhập ngoài lãi. Các ngân hàng cần phải đầu tư vào đào tạo nhân viên, cải thiện quy trình làm việc, và áp dụng công nghệ mới để cung cấp dịch vụ nhanh chóng, tiện lợi, và thân thiện. Khách hàng hài lòng sẽ có xu hướng sử dụng nhiều dịch vụ hơn và giới thiệu ngân hàng cho người khác. Một trong các chỉ tiêu để phản ánh thành quả đó là khả năng sinh lời của ngân hàng tăng lên.

4.3. Chuyển Đổi Số Ngân Hàng Tối Ưu Hóa Chi Phí Doanh Thu

Chuyển đổi số ngân hàng là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ. Các ngân hàng cần phải đầu tư vào công nghệ mới để tự động hóa quy trình, giảm chi phí, và cung cấp dịch vụ trực tuyến tiện lợi cho khách hàng. Chuyển đổi số giúp ngân hàng tiếp cận được nhiều khách hàng hơn, giảm chi phí hoạt động, và tăng cường thu nhập ngoài lãi. Với việc đại dịch bùng phát như hiện nay, ngành ngân hàng lại tiếp tục sẵn sàng tâm thế bước vào 1 cuộc tái cơ cấu mới với mức độ phức tạp hơn rất nhiều.

V. Kết Luận Tương Lai Thu Nhập Ngoài Lãi NHTM Việt Nam

Trong tương lai, thu nhập ngoài lãi sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của các NHTM Việt Nam. Các ngân hàng cần phải chủ động thích ứng với các thay đổi của môi trường kinh tế và công nghệ để khai thác tối đa tiềm năng của thu nhập ngoài lãi. Việc đầu tư vào công nghệ, đa dạng hóa dịch vụ, và nâng cao chất lượng quản lý là những yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công. Việc nghiên cứu sẽ giúp đưa ra một mô hình phân tích hồi quy, có sự tác động mạnh của các yếu tố lên thu nhập ngoài lãi của các NHTM Việt Nam cũng như mức độ và kết quả ảnh hưởng của từng nhân tố.

5.1. Dự Báo Xu Hướng Phát Triển Thu Nhập Ngoài Lãi

Các chuyên gia dự báo rằng thu nhập ngoài lãi sẽ tiếp tục tăng trưởng trong những năm tới, nhờ vào sự phát triển của công nghệ và sự gia tăng nhu cầu về các dịch vụ tài chính. Tuy nhiên, các ngân hàng cũng cần phải đối mặt với các thách thức như cạnh tranh gia tăng và quy định pháp lý chặt chẽ hơn. Từ kết quả nghiên cứu, giúp nhà quản trị ngân hàng nhìn nhận về tầm quan trọng của từng yếu tố, từ đó đưa ra giải pháp giúp nâng cao hiệu quả của thu nhập ngoài lãi.

5.2. Vai Trò Của Chính Sách Tiền Tệ Trong Phát Triển

Chính sách tiền tệ có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của các ngân hàng, bao gồm cả thu nhập ngoài lãi. Các ngân hàng cần phải theo dõi chặt chẽ các thay đổi của chính sách tiền tệ và điều chỉnh chiến lược kinh doanh của mình để thích ứng với các thay đổi này. Chính sách tiền tệ ổn định và linh hoạt sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thu nhập ngoài lãi. Ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19 tới ngành ngân hàng là vô cùng lớn mang nguy cơ tiềm ẩn cho các ngân hàng.

5.3. Khuyến Nghị Cho Các NHTM Việt Nam

Các NHTM Việt Nam cần phải tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng dịch vụ, và tăng cường chuyển đổi số. Đồng thời, cần phải quản lý rủi ro hiệu quả và tuân thủ các quy định pháp lý. Việc chủ động thích ứng với các thay đổi của môi trường kinh tế và công nghệ là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công trong tương lai. Tạo được sự phát triển ổn định và bền vững cho hệ thống NHTM Việt Nam và tiền đề phát triển ổn định cho nền kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Trong quá trình phát triển của nền kinh tế thị trường và hội nhập tài chính quốc tế, các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam phải đối mặt với yêu cầu cấp thiết về việc đa dạng hóa danh mục sản phẩm và dịch vụ nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng truyền thống. Mặc dù thu nhập từ lãi luôn chiếm tỷ trọng chi phối (trên 50%, thậm chí giai đoạn 2011 đạt tới 86,88% tổng thu nhập), nhưng hoạt động tín dụng tiềm ẩn nhiều rủi ro nợ xấu và chịu sự kiểm soát chặt chẽ bởi hạn mức tăng trưởng tín dụng từ Ngân hàng Nhà nước.

Thực tiễn hệ thống ngân hàng trong nước cho thấy danh mục dịch vụ còn tương đối hạn chế, chỉ cung cấp khoảng 300 dịch vụ so với hàng nghìn dịch vụ của các ngân hàng quốc tế. Nhiều mảng dịch vụ phi tín dụng hiện đại như tư vấn đầu tư, nghiệp vụ hoán đổi, quản lý tài sản mới chỉ dừng lại ở giai đoạn thử nghiệm. Bên cạnh đó, các biến cố kinh tế vĩ mô như giai đoạn tái cơ cấu xử lý nợ xấu sau khủng hoảng 2008 và tác động tiêu cực của đại dịch COVID-19 (buộc các ngân hàng phải tăng cường trích lập dự phòng rủi ro theo Thông tư 03/2021/TT-NHNN) đã đặt hệ thống ngân hàng trước sức ép lớn về an toàn vốn và năng lực sinh lời. Để thích ứng, các ngân hàng đã đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển các kênh ngân hàng điện tử theo xu thế công nghệ 4.0, dẫn đến sự gia tăng đáng kể của thu nhập ngoài lãi. Đồng thời, Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 (Quyết định số 986/QĐ-TTg ngày 08/08/2018) đã đặt mục tiêu cụ thể: nâng tỷ trọng thu nhập từ dịch vụ phi tín dụng trong tổng thu nhập của các NHTM lên mức 16 - 17%. Do đó, việc nghiên cứu định lượng các yếu tố tác động đến thu nhập ngoài lãi tại các NHTM Việt Nam mang tính cấp thiết cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn quản trị.

Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài xác lập mục tiêu tổng quát và 4 mục tiêu cụ thể:

1. Mục tiêu tổng quát: Phân tích các yếu tố tác động đến thu nhập ngoài lãi của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2008–2020, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy các yếu tố tích cực và hạn chế các tác động tiêu cực, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động ngoài lãi.
2. Mục tiêu cụ thể 1: Làm rõ cơ sở lý luận về thu nhập ngoài lãi và việc đo lường hiệu quả thu nhập ngoài lãi tại các ngân hàng thương mại.
3. Mục tiêu cụ thể 2: Xác định và phân tích các yếu tố tác động đến thu nhập ngoài lãi (đặc điểm nội tại của ngân hàng và các yếu tố kinh tế vĩ mô).
4. Mục tiêu cụ thể 3: Đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động và lượng hóa mức độ tác động của từng yếu tố đến thu nhập ngoài lãi tại các NHTM Việt Nam giai đoạn 2008–2020.
5. Mục tiêu cụ thể 4: Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách nhằm nâng cao quy mô và tỷ trọng thu nhập ngoài lãi cho hệ thống NHTM Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung giải quyết 3 câu hỏi chính:

1. Đặc điểm nội tại của ngân hàng (quy mô tài sản, tỷ lệ cho vay, tỷ lệ vốn chủ sở hữu) và điều kiện thị trường ảnh hưởng như thế nào đến thu nhập ngoài lãi của các ngân hàng thương mại?
2. Những thay đổi về công nghệ và các điều kiện kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát) tác động ra sao đối với thu nhập ngoài lãi của các ngân hàng thương mại?
3. Cần đưa ra những khuyến nghị chính sách và giải pháp quản trị nào dựa trên kết quả phân tích định lượng tại các NHTM Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến thu nhập ngoài lãi tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu khảo sát trên mẫu gồm 20 Ngân hàng Thương mại Cổ phần (TMCP) đại diện tại Việt Nam (bao gồm cả các NHTM có vốn Nhà nước chi phối và NHTM cổ phần tư nhân như BIDV, VietinBank, Vietcombank, VPBank, Techcombank, MBBank, ACB, Sacombank, VIB, HDBank, MSB, OCB, SHB, LienVietPostBank, ABBank, Saigonbank, SeABank, TPBank, Eximbank, NCB).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích chuỗi dữ liệu thứ cấp trong khoảng thời gian 13 năm, từ năm 2008 đến hết năm 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Ngân hàng thương mại: Hoạt động theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng Việt Nam, thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác vì mục tiêu lợi nhuận, bao gồm 3 chức năng cốt lõi: trung gian tín dụng, trung gian thanh toán và tạo tiền (tạo bút tệ).

• Thu nhập ngoài lãi (Non-Interest Income - NIIT): Được định nghĩa dựa trên nghiên cứu của Hoàng Ngọc Tiến và Võ Thị Hiền (2010), Brunnermeier, Dong và Palia (2012), bao gồm toàn bộ các khoản thu ngoài hoạt động cấp tín dụng truyền thống:

  • Thu thuần từ hoạt động dịch vụ phi tín dụng (dịch vụ ủy thác, thanh toán, chuyển tiền, phát hành L/C, dịch vụ thẻ, ngân hàng điện tử, bảo quản tài sản).
  • Thu từ hoạt động kinh doanh ngoại hối và sản phẩm phái sinh.
  • Thu từ hoạt động mua bán chứng khoán kinh doanh và chứng khoán đầu tư (chứng khoán sẵn sàng để bán, chứng khoán giữ đến ngày đáo hạn).
  • Thu từ hoạt động góp vốn, mua cổ phần, liên doanh liên kết và các hoạt động khác.

• Công thức xác định tỷ lệ thu nhập ngoài lãi (theo Lê Long Hậu và Phạm Xuân Quỳnh, 2017): $$\text{Tỷ lệ TNNL} = \frac{\text{Thu nhập thuần từ dịch vụ}}{\text{Tổng thu nhập thuần}} + \frac{\text{Thu nhập thuần từ kinh doanh, đầu tư}}{\text{Tổng thu nhập thuần}} + \frac{\text{Thu nhập thuần từ hoạt động khác}}{\text{Tổng thu nhập thuần}}$$ (Trong đó: Tổng thu nhập thuần = Thu nhập thuần từ lãi + Thu nhập thuần ngoài lãi).

• Các nghiên cứu thực nghiệm nền tảng: Tác giả kế thừa các mô hình và luận điểm từ DeYoung và Rice (2004), Busch và Kick (2009), Chiorazzo và cộng sự (2008), Kiweu (2012), Pennathur và Subrahmanyam (2012), Hahm (2008), Baele và cộng sự (2007), Antony Rahim Atellu (2012), cùng các nghiên cứu tại Việt Nam của Huỳnh Thị Hương Thảo, Phạm Thị Kim Ánh, Ngô Minh Phương (2021) và Dương Thúy Hà (2021).

Phương pháp nghiên cứu và quy trình kinh tế lượng

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp định lượng trên dữ liệu bảng (Panel Data) thông qua phần mềm Stata với quy trình các bước:

1. Thống kê mô tả và phân tích tương quan: Đánh giá các tham số tập trung, độ phân tán và kiểm tra ma trận tương quan giữa các biến nhằm nhận diện sớm dấu hiệu đa cộng tuyến.
2. Kiểm định đa cộng tuyến: Sử dụng hệ số nhân tử phóng đại phương sai (Variance Inflation Factor - VIF).
3. Ước lượng mô hình gốc: Tiến hành ước lượng lần lượt qua ba mô hình:
   • Mô hình hồi quy gộp (Pooled OLS).
   • Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model - FEM).
   • Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM).
4. Kiểm định lựa chọn mô hình:
   • Sử dụng Kiểm định F (F-test) để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM.
   • Sử dụng Kiểm định Hausman (Hausman test) để lựa chọn giữa FEM và REM.
5. Kiểm định khuyết tật mô hình:
   • Kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi (Heteroskedasticity).
   • Kiểm định hiện tượng tự tương quan (Autocorrelation) giữa các sai số.
6. Khắc phục khuyết tật: Áp dụng phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS - Feasible Generalized Least Squares) nhằm khắc phục đồng thời hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan, đảm bảo tính vững và hiệu quả của các ước lượng.

Nguồn dữ liệu và định nghĩa biến số

Dữ liệu nghiên cứu được trích xuất từ Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán và Báo cáo thường niên của 20 NHTM Việt Nam giai đoạn 2008–2020, kết hợp số liệu kinh tế vĩ mô từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước.

Ký hiệu biến	Tên biến	Đo lường / Công thức	Vai trò trong mô hình	Kỳ vọng dấu
NIIT	Thu nhập ngoài lãi	Thu nhập ngoài lãi của ngân hàng (hoặc tỷ lệ TNNL)	Biến phụ thuộc	N/A
SIZE / LNSIZE	Quy mô ngân hàng	Logarit tự nhiên của tổng tài sản ($\ln(\text{Total Assets})$)	Biến độc lập	$+$
LOARAT	Tỷ lệ cho vay	Tổng dư nợ cho vay và ứng trước / Tổng tài sản	Biến độc lập	$-$
EQRAT	Tỷ lệ vốn chủ sở hữu	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	Biến độc lập	$+$
GDP	Tăng trưởng kinh tế	Tốc độ tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội hàng năm (%)	Biến độc lập vĩ mô	$+ / -$
CPI	Chỉ số giá tiêu dùng	Tỷ lệ lạm phát / Chỉ số CPI hàng năm (%)	Biến độc lập vĩ mô	$+ / -$

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài

Chương 1 trình bày tổng quan về bối cảnh nghiên cứu, tính cấp thiết của việc chuyển dịch cơ cấu thu nhập trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Tác giả xác lập mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu (20 NHTM giai đoạn 2008–2020) và phương pháp định lượng dữ liệu bảng, đồng thời nêu rõ ý nghĩa khoa học và thực tiễn của khóa luận đối với công tác quản trị NHTM.

Chương 2: Tổng quan về ngân hàng thương mại và thu nhập ngoài lãi của ngân hàng thương mại

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý luận về NHTM (khái niệm, 3 chức năng trung gian tín dụng - thanh toán - tạo tiền, vai trò kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, các nghiệp vụ huy động vốn, cấp tín dụng, thanh toán, ngoại hối, đầu tư chứng khoán, góp vốn). Chương này phân loại chi tiết các cấu phần tạo nên thu nhập ngoài lãi và phân tích cơ chế tác động của các yếu tố nội tại (quy mô tài sản SIZE, tỷ lệ cho vay LOARAT, tỷ lệ đòn bẩy vốn EQRAT) cùng các yếu tố môi trường vĩ mô (GDP, lạm phát). Tác giả tổng thuật các công trình nghiên cứu tiêu biểu trong nước và quốc tế để làm nền tảng xây dựng giả thuyết nghiên cứu.

Chương 3: Thực trạng về thu nhập ngoài lãi tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 3 tái hiện bức tranh kinh tế vĩ mô và tiến trình tái cơ cấu hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2008–2020 (triển khai Đề án cơ cấu lại hệ thống TCTD giai đoạn 2011–2015 theo Quyết định 254/QĐ-TTg và giai đoạn 2016–2020 theo Quyết định 1058/QĐ-TTg, áp dụng chuẩn mực Basel II, xử lý nợ xấu qua VAMC, ứng phó dịch COVID-19 qua Thông tư 01/2020/TT-NHNN và Chỉ thị 02/CT-NHNN).

Chương phân tích chi tiết dữ liệu thực trạng giai đoạn 2008–2019/2020 của 20 NHTM:

• Cơ cấu thu nhập toàn hệ thống: Thu nhập từ hoạt động tín dụng chiếm ưu thế tuyệt đối (năm 2008 đạt 73,61%, giảm nhẹ xuống 70,73% năm 2009, đạt đỉnh 86,88% năm 2011 và ở mức 75,75% năm 2019 với giá trị 298.377 tỷ đồng). Thu nhập ngoài lãi đóng góp 26,39% năm 2008, giảm xuống đáy 13,12% năm 2011, sau đó phục hồi và tăng trưởng đều đặn đạt 24,25% năm 2019 với giá trị 95.528 tỷ đồng (tăng 429% so với năm 2008).
• Cơ cấu nội bộ thu nhập ngoài lãi (năm 2019): Thu nhập dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất với 42,59% (đạt 40.682 tỷ đồng, tăng 31% so với 2018 và tăng gần 600% so với 2008); thu nhập khác chiếm 34,69% (đạt 33.142 tỷ đồng); thu nhập từ kinh doanh đầu tư chiếm 22,72% (đạt 24.703 tỷ đồng).
• Biến động các yếu tố tác động:
  • Tổng tài sản: Tổng tài sản bình quân của 20 NHTM tăng từ 59,143 nghìn tỷ đồng (2008) lên 243,01 nghìn tỷ đồng (2020). Nhóm 4 ngân hàng thương mại nhà nước (BIDV, Agribank, Vietcombank, VietinBank) đều vượt mốc 1 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 44 - 45% tổng tài sản toàn hệ thống.
  • Dư nợ cho vay và ứng trước: Giá trị bình quân của 20 NHTM tăng từ 66,29 nghìn tỷ đồng (2008) lên 567,86 nghìn tỷ đồng (2020).
  • Vốn chủ sở hữu: Tăng trưởng liên tục qua các năm để đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn.

Chỉ tiêu thu nhập (Giai đoạn khảo sát)	Năm 2008	Năm 2011	Năm 2018	Năm 2019	Mức tăng 2019 so với 2008
Tỷ trọng thu nhập lãi / Tổng thu nhập	73,61%	86,88%	—	75,75%	+493% (về giá trị tuyệt đối)
Tỷ trọng thu nhập ngoài lãi / Tổng thu nhập	26,39%	13,12%	—	24,25%	+429% (đạt 95.528 tỷ đồng)
Tỷ trọng thu nhập dịch vụ / Tổng TNNL	32,23%	64,54%	—	42,59%	+600% (đạt 40.682 tỷ đồng)
Tỷ trọng thu kinh doanh, đầu tư / Tổng TNNL	28,18%	4,31%	—	22,72%	+327% (đạt 24.703 tỷ đồng)
Tỷ trọng thu nhập khác / Tổng TNNL	39,58%	—	—	34,69%	+364% (đạt 33.142 tỷ đồng)

Chương 4: Phương pháp nghiên cứu đề tài

Chương 4 thực hiện toàn bộ quy trình phân tích thực nghiệm trên mẫu dữ liệu 20 NHTM (2008–2020):

• Thực hiện thống kê mô tả mẫu và kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số VIF (kết quả VIF nằm trong giới hạn cho phép, không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng).
• Ước lượng các mô hình Pooled OLS, FEM và REM. Kiểm định F-test bác bỏ tính hiệu quả của Pooled OLS, cho thấy mô hình tác động cố định (FEM) phù hợp hơn. Tiếp tục thực hiện kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM.
• Tiến hành kiểm định phương sai sai số thay đổi và kiểm định tự tương quan giữa các sai số. Kết quả phát hiện mô hình tồn tại đồng thời hai khuyết tật này.
• Tác giả sử dụng phương pháp FGLS để khắc phục triệt để phương sai thay đổi và tự tương quan, đưa ra bảng kết quả hồi quy chuẩn xác cuối cùng và thảo luận chi tiết mối quan hệ giữa các biến SIZE, LOARAT, EQRAT, GDP, CPI đối với biến phụ thuộc NIIT.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 đúc kết các phát hiện định lượng, đánh giá mức độ đạt được so với mục tiêu ban đầu. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra hệ thống các nhóm giải pháp điều hành kinh doanh cho ban lãnh đạo NHTM, các khuyến nghị chính sách đối với Ngân hàng Nhà nước, đồng thời chỉ ra các hạn chế trong phạm vi dữ liệu và gợi ý hướng phát triển cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Quy mô ngân hàng (SIZE / LNSIZE): Có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến thu nhập ngoài lãi. Các ngân hàng có quy mô tài sản lớn sở hữu lợi thế kinh tế theo quy mô, mạng lưới chi nhánh rộng, nền tảng khách hàng lớn và uy tín cao, giúp mở rộng thị phần dịch vụ phi tín dụng, bảo lãnh, thanh toán và kinh doanh ngoại tệ hiệu quả hơn.
2. Tỷ lệ cho vay và ứng trước (LOARAT): Tác động ngược chiều đến thu nhập ngoài lãi. Điều này chứng minh sự đánh đổi chiến lược: khi ngân hàng tập trung mở rộng tín dụng để thu lãi thì nguồn lực dành cho việc phát triển các dịch vụ phi tín dụng bị suy giảm, và ngược lại.
3. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (EQRAT): Thể hiện năng lực tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro của ngân hàng, có mối quan hệ thúc đẩy ngân hàng đa dạng hóa cơ cấu doanh thu sang các sản phẩm đầu tư và dịch vụ ngoài lãi.
4. Các biến số kinh tế vĩ mô (GDP, CPI): Môi trường tăng trưởng kinh tế và tỷ lệ lạm phát có ảnh hưởng đáng kể đến nhu cầu giao dịch thanh toán, đầu tư chứng khoán và kinh doanh ngoại hối của doanh nghiệp và dân cư, từ đó tác động trực tiếp đến quy mô thu nhập ngoài lãi.

Giải pháp và khuyến nghị đề xuất

• Đối với các Ngân hàng thương mại:
  • Đa dạng hóa và nâng cao chất lượng dịch vụ phi tín dụng: Đẩy mạnh các sản phẩm ngân hàng bán lẻ, dịch vụ thẻ, thanh toán quốc tế, thanh toán không dùng tiền mặt, dịch vụ ủy thác và tư vấn tài chính doanh nghiệp.
  • Tăng cường đầu tư công nghệ số: Ứng dụng công nghệ 4.0, nâng cấp hệ thống Core Banking, Internet Banking, Mobile Banking nhằm giảm chi phí vận hành, gia tăng nguồn thu phí dịch vụ điện tử.
  • Nâng cao năng lực quản trị rủi ro: Tăng cường kiểm soát rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối, phái sinh và đầu tư chứng khoán; chủ động trích lập dự phòng và xử lý nợ xấu dứt điểm.
  • Củng cố quy mô vốn và năng lực tài chính: Tăng vốn điều lệ và vốn tự có để đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn vốn theo Basel II, tạo nền tảng mở rộng quy mô tài sản.
• Đối với Ngân hàng Nhà nước và cơ quan quản lý:
  • Tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và phát triển dịch vụ ngân hàng số theo định hướng Quyết định số 986/QĐ-TTg.
  • Duy trì sự ổn định kinh tế vĩ mô, điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, kiểm soát lạm phát nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho hệ thống TCTD.

Đóng góp của đề tài

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về thu nhập ngoài lãi của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn biến động dài 13 năm (2008–2020).
• Xây dựng mô hình định lượng xử lý dữ liệu bảng với quy trình kiểm định kinh tế lượng đầy đủ, khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan bằng ước lượng FGLS, cung cấp bằng chứng thực nghiệm tin cậy cho các nhà quản trị ngân hàng trong việc hoạch định chiến lược đa dạng hóa doanh thu.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Phạm vi mẫu nghiên cứu: Mẫu khảo sát giới hạn ở 20 NHTM cổ phần do tính sẵn có và tính liên tục của dữ liệu Báo cáo tài chính kiểm toán trong suốt 13 năm (2008–2020), chưa bao quát toàn bộ 100% các tổ chức tín dụng trong hệ thống.
• Dữ liệu phân tách chi tiết: Báo cáo tài chính công bố của một số ngân hàng chưa thuyết minh đồng nhất và chi tiết từng tiểu mục thu phí dịch vụ nhỏ lẻ, dẫn đến việc phân tích cơ cấu thu nhập dịch vụ phụ thuộc vào số liệu tổng hợp.
• Số lượng biến số trong mô hình: Mô hình kinh tế lượng tập trung vào 5 biến độc lập chính (SIZE, LOARAT, EQRAT, GDP, CPI), chưa đưa vào định lượng các biến số vi mô khác như tỷ lệ nợ xấu (NPL), chi phí hoạt động trên thu nhập (CIR) hoặc mức độ đầu tư công nghệ cụ thể.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi mẫu nghiên cứu cho toàn bộ các ngân hàng thương mại đang hoạt động tại Việt Nam và kéo dài chuỗi thời gian sau năm 2020.
• Bổ sung các biến số đại diện cho công nghệ tài chính (Fintech), số lượng máy ATM/POS, tốc độ giao dịch số hóa, hoặc các chỉ số rủi ro thanh khoản, rủi ro tín dụng vào mô hình.
• Ứng dụng các phương pháp kinh tế lượng nâng cao như mô hình hồi quy động GMM (Generalized Method of Moments) để kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh tiềm ẩn giữa các biến tài chính.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học, Quản trị kinh doanh thực hiện khóa luận, luận văn về hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng, đa dạng hóa thu nhập và quản trị rủi ro ngân hàng.
  • Giảng viên, nhà nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng cần tài liệu tham khảo về quy trình ước lượng dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM, FGLS) trên phần mềm Stata.
  • Các chuyên viên phân tích tài chính, cán bộ hoạch định chiến lược tại các NHTM và cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước).
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Phương pháp xây dựng khung lý thuyết và phân loại các cấu phần thu nhập ngoài lãi theo chuẩn mực kế toán ngân hàng Việt Nam.
  • Bộ chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2008–2020 của 20 ngân hàng thương mại về quy mô tài sản, dư nợ cho vay, vốn chủ sở hữu và thu nhập ngoài lãi.
  • Quy trình thực hiện các bước kiểm định kinh tế lượng (kiểm định F, Hausman, kiểm định khuyết tật mô hình và phương pháp FGLS).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài khảo sát mẫu dữ liệu gồm bao nhiêu ngân hàng và trong khung thời gian nào?

Nghiên cứu thu thập dữ liệu bảng từ Báo cáo tài chính hợp nhất và Báo cáo thường niên của 20 Ngân hàng Thương mại Cổ phần tại Việt Nam trong giai đoạn 13 năm liên tục từ năm 2008 đến năm 2020.

2. Trong cơ cấu thu nhập ngoài lãi năm 2019, mảng hoạt động nào chiếm tỷ trọng cao nhất?

Trong năm 2019, thu nhập thuần từ hoạt động dịch vụ chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng thu nhập ngoài lãi với 42,59% (đạt 40.682 tỷ đồng), tiếp theo là thu nhập khác chiếm 34,69% (33.142 tỷ đồng) và thu nhập từ kinh doanh, đầu tư chiếm 22,72% (24.703 tỷ đồng).

3. Mục tiêu phát triển thu nhập dịch vụ phi tín dụng của Chính phủ đến năm 2025 được quy định như thế nào?

Theo Quyết định số 986/QĐ-TTg ngày 08/08/2018 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, mục tiêu đặt ra là phấn đấu đến cuối năm 2025 tăng tỷ trọng thu nhập từ hoạt động dịch vụ phi tín dụng trong tổng thu nhập của các NHTM lên khoảng 16 - 17%.

4. Mô hình nghiên cứu định lượng sử dụng những biến độc lập nào để giải thích cho thu nhập ngoài lãi?

Mô hình sử dụng 5 biến độc lập gồm:

• Quy mô ngân hàng (SIZE / LNSIZE - Logarit tự nhiên của tổng tài sản).
• Tỷ lệ cho vay và ứng trước trên tổng tài sản (LOARAT).
• Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EQRAT).
• Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP).
• Chỉ số giá tiêu dùng / Lạm phát (CPI).

5. Nghiên cứu sử dụng phương pháp kinh tế lượng nào để khắc phục các khuyết tật của mô hình?

Sau khi kiểm định F-test và Hausman để so sánh giữa Pooled OLS, FEM và REM, tác giả tiến hành kiểm định phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Do mô hình xuất hiện đồng thời hai khuyết tật này, nghiên cứu đã sử dụng phương pháp hồi quy bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) để hiệu chỉnh và đưa ra các ước lượng vững.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của nhóm tác giả đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và phân tích sâu sắc thực trạng thu nhập ngoài lãi của 20 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2008–2020. Bằng phương pháp kinh tế lượng dữ liệu bảng được kiểm định chặt chẽ và xử lý khuyết tật bằng mô hình FGLS, nghiên cứu đã lượng hóa rõ nét tác động cùng chiều của quy mô tài sản (SIZE), tỷ lệ vốn chủ sở hữu (EQRAT) cũng như tác động đánh đổi của tỷ lệ dư nợ cho vay (LOARAT) đối với thu nhập ngoài lãi. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực chứng giá trị giúp các nhà quản trị ngân hàng định hình chiến lược phát triển dịch vụ phi tín dụng, đẩy mạnh số hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh tái cơ cấu hệ thống tài chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài. Chương 2: Tổng quan về các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam và nguồn thu nhập ngoài lãi của Ngân Hàng. Chương 3: Thực trạng nguồn thu nhập ngoài lãi và các yếu tố tác động đến nguồn thu nhập ngoài lãi của các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam. Chương 4: Phương pháp nghiên cứu và kết quả nghiên cứu.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị, giải pháp. 4 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ THU NHẬP NGOÀI LÃI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 Khái quát chung về ngân hàng thương mại 2.1 Khái niệm về ngân hàng thương mại Có nhiều chuyên gia nghiên cứu về vấn đề này và đương nhiên là có những chính kiến khác nhau. Nhưng tổng quan khi nghiên cứu về các NHTM, các chuyên gia đều có cách nhìn khá đồng nhất về NHTM như sau: Ở Mỹ định nghĩa rằng: NHTM là công ty để kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ các tài chính. Ở Pháp định nghĩa rằng: NHTM là doanh nghiệp và TCTD thường xuyên nhận của khách hàng các số tiền mà họ dùng cho chính họ vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính.

Việt Nam định nghĩa rằng : NHTM là ngân hàng kinh doanh tiền tệ vì mục đích lợi nhuận. Ngân hàng thương mại hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng để cấp tín dụng và thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán. Với tư cách là tổ chức kinh doanh, hoạt động của ngân hàng thương mại nhằm mục tiêu lợi nhuận. Nhìn chung, Ngân hàng thương mại là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật.2 Chức năng của ngân hàng thương mại - Chức năng trung gian tín dụng Với nội dung trung gian tín dụng, NHTM tiến hành huy động vốn và tập trung các nguồn vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế hiện nay để tạo lập nguồn vốn cho vay và sử dụng nguồn vốn đó để cho khách hàng có nhu cầu vay, chiết khấu và đầu tư vào các nhu cầu khác trong nền kinh tế.

Như vậy ngân hàng vừa đi vay lại vừa cho vay hay nói một cách khác là ngân hàng vừa “mua” tiền vừa “bán” tiền, phần tiền chênh giữa giá “bản” và giá “mua” chính là bộ phận lớn trong lợi nhuận của ngân hàng thương mại. Trung gian tín dụng giữa ngân hàng trung ương và nền kinh tế thị trường: 5 Khi đã tận dụng mọi nguồn vốn, bao gồm cả nguồn vốn tự có, nguồn vốn huy động, nguồn vốn khác nhưng vẫn không đủ đáp ứng cho nhu cầu vay nợ của nền kinh tế, ngân hàng thương mại sẽ vay vốn ở ngân hàng trung ương và lúc này ngân hàng trung ương sẽ xuất hiện là người cho vay cuối cùng đối với các ngân hàng thương mại. Đối với ngân hàng thương mại, chức năng này giúp ích sự tồn tại và phát triển ngân hàng, tạo nguồn vốn để ngân hàng thương mại kinh doanh và kích thích gia tăng thu nhập lợi nhuận và là cơ sở để ngăn hàng thương mại tạo bút tệ. Đối với khách hàng tiến gửi vừa giúp cho vốn nhàn rồi tăng khả năng sinh lợi lại vừa đảm bảo an toàn vốn.

Như vậy, thực hiện chức năng trung gian tín dụng không chỉ có lợi cho bản thân NHTM mà còn có lợi cho các khách hàng và cả nền kinh tế của thị trường. - Chức năng trung gian thanh toán (thủ quỹ) Thực hiện chức năng trung gian thanh toán là việc các ngân hàng trả tiền và nhập tiền của họ vào tài khoản cho khách hàng theo lệnh của chủ tài khoản. Chức năng trung gian thanh toán có ý nghĩa quan trọng đối với khách hàng của ngân hàng thương mại vì đã tạo điều kiện thuận lợi giúp cho khách hàng thanh toán mà còn có ý nghĩa lớn lao đối với nền kinh tế, đó là tiết kiệm tiền mặt lưu thông và tiết kiệm chi phí lưu thông tiền tệ. Chức năng trung gian thanh toán này vừa làm tiền để và cơ sở để các ngân hàng thương mại phát triền, tăng quy mô tín dụng cho nền kinh tế vừa tiết kiệm tiền mặt lưu thông dẫn đến tiết kiệm chi phí lưu thông tiền tệ, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều dịch vụ ngân hàng khác phát triển.

- Chức năng tạo tiền (tạo bút tệ) Ngân hàng vừa nhận tiền gửi lại vừa cho vay bằng chuyển khoản, tạo điều kiện và tiền tệ để hệ thống ngân hàng thương mại có khả năng tạo tiền. Với khoản tiền gửi nhận được ban đầu thông qua cho vay, NHTM có khả năng mở rộng tiền gửi không kỳ hạn gấp nhiều lần, do đó tạo bút tệ cho lưu thông phát triển. Quá trình tạo tiền phụ thuộc vào hệ số nhân tiền gửi mở rộng, hệ số nhân tiền gửi mở rộng phụ thuộc vào tỷ lệ dự trữ bắt buộc, có nghĩa rằng: Nếu tỷ lệ dự trữ bắt buộc mà 6 càng thấp thì khả năng tạo tiền của ngân hàng thương mại càng cao và ngược lại, tỷ lệ dự trữ bắt buộc mà càng cao thì khả năng tạo tiền của ngân hàng thương mại càng thấp.3 Vai trò của ngân hàng thương mại đối với nền kinh tế Vai trò của hệ thống NHTM Việt Nam đối với những khởi sắc của nền kinh tế trong suốt thời gian qua không thể phủ nhận. Các NHTM đã luôn đóng vai trò chủ đạo trong việc tận dụng và phát huy các nguồn lực tài chính trong nước, đáp ứng nhu cầu tín dụng của đông đảo các đối tượng và thành phần kinh tế, phục vụ cho việc phát triển kinh tế - xã hội như: + Có vai trò quan trọng trong việc đẩy lùi và kiềm chế lạm phát, duy trì sự ổn định giá trị của đồng tiền và tỷ giá, góp phần cải thiện kinh tế vĩ mô, môi trường đầu tư và sản xuất kinh doanh.

+ Thúc đẩy hoạt động đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh và hoạt động xuất nhập khẩu. Dịch vụ ngân hàng cũng phát triển cả về chất lượng và chủng loại trong việc thúc đẩy sản xuất kinh doanh. + Tín dụng ngân hàng góp phần tích cực cho việc duy trì sự tăng trưởng kinh tế của ngân hàng trong nhiều năm liên tục. Dư nợ cho vay trong nền kinh tế chiếm khoảng 35-37% GDP.

+ Hỗ trợ việc làm mới và thu hút lao động, góp phần cải thiện thu nhập và giảm nghèo bền vững. + Góp phần tích cực vào việc bảo vệ môi trường sinh thái và đảm bảo phát triển bền vững. Đóng góp này được thể hiện qua công tác thẩm định dự án, quyết định cho vay vốn cho các dự án và giám sát việc thực hiện một cách chặt chẽ sau khi cho vay vốn từ ngân hàng, các TCTD phải có trách nhiệm luôn chú trọng trong việc yêu cầu các khách hàng đảm bảo an toàn và hiệu quả trong việc sử dụng vốn vay, tuân thủ các cam kết quốc tế và các quy định về bảo vệ môi trường, không được làm trái với các quy định mà ngân hàng và nhà nước đề ra. Các dịch vụ ngân hàng ngày càng đa dạng.

Ngoài các loại hình nhận và gửi tiền với các mức lãi suất linh động nhằm tạo ra nhiều gói dịch vụ tiền gửi đa dạng và phù hợp với nhiều đối tượng khách hàng. Các hình thức thanh toán ngày càng trở nên đa dạng: séc, tiền gửi, tài khoản tiết kiệm, thẻ ghi nợ, thẻ ATM,., việc cấp tín dụng cũng trở nên dễ 7 dàng với những gói vay hấp dẫn kích thích nhu cầu sử dụng vốn của các chủ thể cũng như đáp ứng nhu cầu vốn của nhiều chủ thể kinh doanh khác nhau trên thị trường kinh tế.4 Các hoạt động chủ yếu của ngân hàng thương mại ❖ Hoạt động huy động vốn: + NHTM nhận tiền gửi không kì hạn, tiền gửi có kì hạn, tiền gửi tiết kiệm và các loại tiền gửi khác. Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kì phiếu, tín phiếu, trái phiếu để huy động từ khách hàng trong và ngoài nước. ❖ Hoạt động cấp tín dụng: + Ngân hàng thương mại được cấp tín dụng dưới các hình thức như: Cho vay, Chiết khấu, tái chiết khấu công cụ chuyển nhượng và giấy tờ có giá khác; Bảo lãnh ngân hàng; Phát hành thẻ tín dụng; Bao thanh toán trong nước; bao thanh toán quốc tế đối với các ngân hàng được phép thực hiện thanh toán quốc tế; Các hình thức cấp tín dụng khác sau khi được Ngân hàng nhà nước chấp thuận.

❖ Hoạt động dịch vụ thanh toán: + Ngân hàng thương mại phải mở tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng nhà nước và duy trì trên tài khoản tiền gửi này số dư bình quân không thấp hơn mức dự trữ bắt buộc. + Ngân hàng thương mại mở tài khoản thanh toán cho khách hàng; Cung ứng các phương tiện thanh toán; Cung ứng các dịch vụ thanh toán gồm: Thực hiện dịch vụ thanh toán trong nước bao gồm séc, lệnh chỉ, uỷ nhiệm chi, nhờ thu, uỷ nhiệm thu, thư tín dụng, thẻ ngân hàng, dịch vụ thu hộ và chi hộ; Thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế và các dịch vụ thanh toán khác sau khi được Ngân hàng nhà nước chấp thuận. ❖ Hoạt động góp vốn, mua cổ phần: Ngân hàng thương mại chỉ được dùng vốn điều lệ và quỹ dự trữ để góp vốn, mua cổ phần theo quy định dưới đây: + Ngân hàng thương mại phải thành lập hoặc mua lại công ty con, công ty liên kết để thực hiện hoạt động kinh doanh: Bảo lãnh phát hành chứng khoán, môi giới chứng khoán; quản lí, phân phối chứng chỉ quỹ đầu tư chứng khoán; quản lí danh mục đầu tư chứng khoán và mua, bán cổ phiếu; Cho thuê tài chính; Bảo hiểm, quản lí tài sản 8 bảo đảm, kiều hổi, kinh doanh ngoại hối, vàng, bao thanh toán, phát hành thẻ tín dụng, tín dụng tiêu dùng, dịch vụ trung gian thanh toán, thông tin tín dụng. + Ngân hàng thương mại được góp vốn, mua cổ phần của doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực: Bảo hiểm, chứng khoán, kiều hối, kinh doanh ngoại hối, vàng, bao thanh toán, phát hành thẻ tín dụng, tín dụng tiêu dùng, dịch vụ trung gian thanh toán, thông tin tín dụng.

Trường hợp ngân hàng thương mại góp vốn, mua cổ phần của doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực khác không thuôc lĩnh vực kể trên phải được sự chấp thuận trước bằng văn bản của Ngân hàng nhà nước.