Khóa luận: Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của NHTM Việt Nam giai đoạn 2018-2023

Phân tích các yếu tố tác động đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2018-2023. Nghiên cứu chuyên sâu về tài chính ngân hàng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quyên
• Người hướng dẫn: Ts. Bùi Tín Nghị
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2018-2023
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTM
• 1.1. Cơ sở lý luận về khả năng sinh lời
• 1.1.1. Khái niệm và các hoạt động kinh doanh của ngân hàng
• 1.1.2. Khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại
• 1.1.3. Chỉ số đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại
• 1.2. Các nhân tố tác động đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Nhân tố bên trong (Vi mô)
• 1.2.2. Nhân tố bên ngoài (Vĩ mô)
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT THỰC TRẠNG KINH DOANH VÀ KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM
• 2.1. Bối cảnh chung về kinh tế và hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2018-2023
• 2.1.1. Bối cảnh nền kinh tế giai đoạn 2018-2023
• 2.1.2. Tình hình hoạt động kinh doanh của các NHTM năm 2018-2023
• 2.2. Thực trạng về khả năng sinh lời của các NHTM tại Việt Nam
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU-MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KNSL CỦA CÁC NHTM
• 3.1. Đề xuất mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Tham khảo mô hình và xây dựng mô hình nghiên cứu
• 3.1.2. Giới thiệu biến nghiên cứu
• 3.1.3. Các giả thiết nghiên cứu
• 3.2. Thu thập và xử lý dữ liệu
• 3.3. Quy trình nghiên cứu
• 3.4. Kết quả nghiên cứu
• 3.4.1. Thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu
• 3.4.2. Phân tích tương quan giữa các biến
• 3.4.3. Phân tích hồi quy với mô hình POOLED OLS, FEM, REM
• 3.4.4. Khắc phục các khuyết tật với mô hình FGLS
• 3.4.5. Thảo luận các kết quả nghiên cứu
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÁC NHTM
• 4.1. Đề xuất nâng cao khả năng sinh lời tại các NHTM
• 4.1.1. Đề xuất giải pháp về phía NHTM
• 4.1.2. Đề xuất giải pháp về phía NHNN
• 4.2. Các hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khả Năng Sinh Lời Ngân Hàng 2018 2023

Ngành ngân hàng đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế, là trung gian tài chính quan trọng. Khả năng sinh lời ngân hàng là yếu tố then chốt, đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, giảm thiểu chi phí, đặc biệt trong bối cảnh biến động kinh tế từ 2018-2023, càng trở nên cấp thiết. Khóa luận này đi sâu phân tích các yếu tố tác động đến khả năng sinh lời, từ đó đưa ra giải pháp thiết thực cho các ngân hàng thương mại Việt Nam. Theo nghiên cứu của Alphin Raja Bayu Saragih (2023) về các ngân hàng Indonesia, ngành ngân hàng là một trong những trung gian tài chính quan trọng nhất trong nền kinh tế, là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế bằng cách cung cấp vốn cho các khoản đầu tư hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa Khả Năng Sinh Lời và Các Chỉ Số Quan Trọng

Khả năng sinh lời (KNSL) là thước đo hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng, thể hiện qua các chỉ số như ROE, ROA, NIM, và CIR. ROE ngân hàng thương mại (tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu) phản ánh hiệu quả sử dụng vốn. ROA ngân hàng thương mại (tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản) cho thấy khả năng tạo ra lợi nhuận từ tài sản. NIM ngân hàng (tỷ lệ thu nhập lãi thuần) đo lường lợi nhuận từ hoạt động tín dụng. CIR ngân hàng (tỷ lệ chi phí trên thu nhập) thể hiện hiệu quả quản lý chi phí. Các chỉ số này giúp đánh giá toàn diện hiệu quả hoạt động ngân hàng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Khả Năng Sinh Lời Với NHTM Việt Nam

Khả năng sinh lời đóng vai trò sống còn đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam. Nó không chỉ đảm bảo khả năng thanh toán, mà còn tạo nguồn vốn tái đầu tư và mở rộng hoạt động. Khả năng sinh lời tốt cũng giúp ngân hàng thu hút vốn đầu tư, tăng cường uy tín và vị thế cạnh tranh trên thị trường. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, việc duy trì và nâng cao khả năng sinh lời là yếu tố quyết định sự thành công và bền vững của các NHTM Việt Nam.

II. Thách Thức Với Khả Năng Sinh Lời Ngân Hàng 2018 2023

Giai đoạn 2018-2023 chứng kiến nhiều biến động kinh tế vĩ mô, ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Lạm phát tăng cao, tỷ giá hối đoái biến động, và đặc biệt là đại dịch Covid-19, đã tạo ra những thách thức chưa từng có. Tỷ lệ nợ xấu ngân hàng tăng, nhu cầu tín dụng giảm, và chi phí hoạt động tăng cao, gây áp lực lớn lên lợi nhuận của các ngân hàng. Các ngân hàng cần chủ động đối phó với những thách thức này để duy trì hiệu quả hoạt động.

2.1. Tác Động Của Môi Trường Kinh Tế Vĩ Mô Đến Khả Năng Sinh Lời

Môi trường kinh tế vĩ mô Việt Nam có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh lời của ngân hàng. Lạm phát làm giảm giá trị tiền tệ, tăng chi phí hoạt động. Tỷ giá hối đoái biến động ảnh hưởng đến hoạt động ngoại tệ và lợi nhuận từ xuất nhập khẩu. Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cũng có tác động lớn đến lãi suất và tăng trưởng tín dụng. GDP tăng trưởng tạo điều kiện cho hoạt động ngân hàng, nhưng suy thoái kinh tế lại gây khó khăn cho hoạt động này.

2.2. Ảnh Hưởng Của Đại Dịch Covid 19 Đến Lợi Nhuận Ngân Hàng

Ảnh hưởng Covid-19 đến ngân hàng là rất lớn và kéo dài. Đại dịch làm gián đoạn chuỗi cung ứng, giảm nhu cầu tiêu dùng và đầu tư, dẫn đến suy giảm tăng trưởng tín dụng. Tỷ lệ nợ xấu ngân hàng tăng cao do doanh nghiệp và cá nhân gặp khó khăn trong việc trả nợ. Ngân hàng phải tăng trích lập dự phòng rủi ro, làm giảm lợi nhuận. Tuy nhiên, theo Nguyễn Thanh Phương- Đặng Thị Lan Phương (2022), kích thước tài sản của NH, quy mô vốn chủ sở hữu, rủi ro thanh khoản, thu nhập lãi từ các tài sản sinh lãi và thu nhập ngoài lãi có tác động thuận chiều và có ý nghĩa thống kê với khả năng sinh lời.

2.3. Áp Lực Cạnh Tranh và Yêu Cầu Chuyển Đổi Số Ngân Hàng

Cạnh tranh ngân hàng ngày càng gay gắt, buộc các ngân hàng phải tìm kiếm những lợi thế cạnh tranh mới. Công nghệ ngân hàng và chuyển đổi số ngân hàng đang trở thành xu hướng tất yếu, giúp tăng hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Tuy nhiên, việc đầu tư vào công nghệ cũng đòi hỏi nguồn vốn lớn và có thể gây rủi ro nếu không được quản lý tốt.

III. Phân Tích Các Yếu Tố Nội Tại Ảnh Hưởng Đến ROE Ngân Hàng

Các yếu tố nội tại, xuất phát từ bên trong ngân hàng thương mại Việt Nam, có vai trò quan trọng trong việc định hình khả năng sinh lời. Vốn chủ sở hữu ngân hàng, tổng tài sản ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu ngân hàng, và hiệu quả quản lý ngân hàng là những yếu tố then chốt. Ngân hàng cần tập trung nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm thiểu rủi ro, và tối ưu hóa nguồn vốn để cải thiện ROE ngân hàng thương mại.

3.1. Tác Động Của Vốn Chủ Sở Hữu Đến Hiệu Quả Sinh Lời

Vốn chủ sở hữu ngân hàng là nguồn vốn quan trọng, giúp ngân hàng đảm bảo khả năng thanh toán và mở rộng hoạt động. Vốn chủ sở hữu lớn cũng tạo điều kiện cho ngân hàng tiếp cận nguồn vốn vay với chi phí thấp hơn. Do đó, việc tăng cường vốn chủ sở hữu là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sinh lời và khả năng chống chịu rủi ro.

3.2. Tổng Tài Sản và Quy Mô Ngân Hàng Ảnh Hưởng Thế Nào

Tổng tài sản ngân hàng phản ánh quy mô hoạt động của ngân hàng. Quy mô ngân hàng lớn thường đi kèm với lợi thế về kinh tế nhờ quy mô, giúp giảm chi phí hoạt động. Tuy nhiên, quy mô ngân hàng quá lớn cũng có thể gây ra những khó khăn trong quản lý và kiểm soát rủi ro. Vì vậy, ngân hàng cần tìm kiếm sự cân bằng giữa quy mô và hiệu quả.

3.3. Quản Lý Tỷ Lệ Nợ Xấu và Khả Năng Thanh Khoản Ngân Hàng

Tỷ lệ nợ xấu ngân hàng là một trong những yếu tố rủi ro lớn nhất đối với khả năng sinh lời. Nợ xấu làm giảm thu nhập từ lãi và tăng chi phí trích lập dự phòng rủi ro. Khả năng thanh khoản ngân hàng cũng rất quan trọng, đảm bảo ngân hàng có đủ nguồn tiền để đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng và thực hiện các nghĩa vụ thanh toán. Ngân hàng cần tăng cường quản lý rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản để bảo vệ khả năng sinh lời.

IV. Yếu Tố Bên Ngoài Chính Sách Tiền Tệ và Tác Động đến ROA

Các yếu tố bên ngoài, như chính sách tiền tệ, lạm phát, tỷ giá hối đoái, và cạnh tranh ngân hàng, cũng có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Ngân hàng cần theo dõi sát sao những biến động của môi trường kinh tế vĩ mô và chủ động điều chỉnh chiến lược kinh doanh để thích ứng.

4.1. Vai Trò Của Chính Sách Tiền Tệ Trong Ổn Định Lợi Nhuận Ngân Hàng

Chính sách tiền tệ của NHNN có vai trò quan trọng trong việc ổn định lợi nhuận ngân hàng. Chính sách tiền tệ thắt chặt có thể làm tăng lãi suất, giảm tăng trưởng tín dụng, và gây khó khăn cho hoạt động ngân hàng. Ngược lại, chính sách tiền tệ nới lỏng có thể kích thích tăng trưởng tín dụng, nhưng cũng có thể gây ra lạm phát. Ngân hàng cần dự đoán và thích ứng với những thay đổi trong chính sách tiền tệ để bảo vệ khả năng sinh lời.

4.2. Lạm Phát và Tỷ Giá Hối Đoái Ảnh Hưởng Trực Tiếp

Lạm phát làm tăng chi phí hoạt động và giảm giá trị tiền tệ. Tỷ giá hối đoái biến động ảnh hưởng đến hoạt động ngoại tệ và lợi nhuận từ xuất nhập khẩu. Ngân hàng cần có chiến lược quản lý rủi ro lạm phát và rủi ro tỷ giá hối đoái hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực đến khả năng sinh lời.

4.3. Tác Động của Cạnh Tranh Ngân Hàng Đến Khả Năng Sinh Lời

Cạnh tranh ngân hàng ngày càng gay gắt, buộc các ngân hàng phải giảm lãi suất cho vay, tăng lãi suất huy động, và tăng chi phí marketing. Điều này gây áp lực lên lợi nhuận của các ngân hàng. Để đối phó với cạnh tranh, ngân hàng cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ, phát triển sản phẩm mới, và tăng cường hiệu quả hoạt động.

V. Giải Pháp Nâng Cao Khả Năng Sinh Lời NHTM 2023 2030

Để nâng cao khả năng sinh lời trong bối cảnh mới, các ngân hàng thương mại Việt Nam cần có những giải pháp toàn diện và đồng bộ. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động, quản lý rủi ro, và thích ứng với chuyển đổi số. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ NHNN để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho các ngân hàng.

5.1. Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng và Quản Lý Chi Phí

Nâng cao hiệu quả hoạt động là yếu tố then chốt để cải thiện khả năng sinh lời. Ngân hàng cần tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ, giảm thiểu chi phí hoạt động, và tăng cường kiểm soát nội bộ. Quản lý chi phí hiệu quả giúp ngân hàng tăng lợi nhuận và giảm áp lực cạnh tranh.

5.2. Tăng Cường Quản Trị Rủi Ro Ngân Hàng và Chuẩn Mực Basel

Tăng cường quản trị rủi ro ngân hàng là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo sự ổn định và bền vững của hệ thống ngân hàng. Ngân hàng cần tuân thủ các chuẩn mực Basel II và Basel III để tăng cường an toàn vốn, quản lý rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, và rủi ro hoạt động hiệu quả.

5.3. Đẩy Mạnh Chuyển Đổi Số và Phát Triển Sản Phẩm Mới

Đẩy mạnh chuyển đổi số ngân hàng là xu hướng tất yếu. Ngân hàng cần đầu tư vào công nghệ, phát triển sản phẩm dịch vụ số, và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Phát triển sản phẩm mới giúp ngân hàng đa dạng hóa nguồn thu, tăng khả năng sinh lời và thích ứng với nhu cầu thị trường.

VI. Nghiên Cứu Khả Năng Sinh Lời Kết Luận và Triển Vọng

Nghiên cứu về khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2018-2023 cho thấy sự phức tạp của các yếu tố ảnh hưởng. Việc nâng cao khả năng sinh lời đòi hỏi sự nỗ lực đồng bộ từ cả ngân hàng và NHNN. Trong tương lai, chuyển đổi số, quản trị rủi ro, và thích ứng với môi trường kinh tế vĩ mô sẽ là những yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công và bền vững của các ngân hàng.

6.1. Phân Tích Hồi Quy và Các Mô Hình Nghiên Cứu Đề Xuất

Phân tích hồi quy là công cụ quan trọng để xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến khả năng sinh lời. Các mô hình nghiên cứu như mô hình định lượng, dữ liệu bảng, và panel data analysis giúp phân tích sâu hơn về mối quan hệ giữa các biến số và đưa ra những kết luận có giá trị.

6.2. Hạn Chế Của Nghiên Cứu và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu này có một số hạn chế, như phạm vi thời gian ngắn và số lượng ngân hàng tham gia phân tích còn hạn chế. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi thời gian, tăng số lượng ngân hàng, và xem xét thêm các yếu tố mới nổi như công nghệ tài chính và tác động của chính sách mới.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2018-2023" của tác giả Nguyễn Thị Quyên (Khoa Ngân hàng, Học viện Ngân hàng; người hướng dẫn: TS. Bùi Tín Nghị) tập trung giải quyết bài toán đo lường và đánh giá các yếu tố tác động đến hiệu quả sinh lời của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam trong một giai đoạn có nhiều biến động kinh tế sâu sắc.

1. Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Ngành ngân hàng đóng vai trò là huyết mạch tài chính của nền kinh tế, thực hiện chức năng trung gian huy động các nguồn tiền nhàn rỗi và cung cấp vốn cho các chủ thể thiếu vốn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đối với bản thân mỗi NHTM, tối đa hóa lợi nhuận và nâng cao khả năng sinh lời (KNSL) là mục tiêu cốt lõi nhằm đảm bảo sự ổn định, an toàn và phát triển bền vững.

Trong giai đoạn 2018-2023, hệ thống kinh tế thế giới và Việt Nam đối mặt với nhiều cú sốc lớn, tiêu biểu là sự bùng phát của đại dịch Covid-19, sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, xung đột địa chính trị Nga - Ukraine làm gia tăng giá năng lượng, cùng áp lực lạm phát và chính sách thắt chặt tiền tệ của các ngân hàng trung ương trên thế giới. Tại Việt Nam, các NHTM vừa phải thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ nền kinh tế thông qua việc giảm lãi suất, cơ cấu lại nợ cho khách hàng, vừa phải đối mặt với nguy cơ nợ xấu gia tăng và áp lực co hẹp biên thu nhập lãi (NIM). Đồng thời, sự phát triển mạnh mẽ của ngân hàng số đã tạo ra những thay đổi căn bản trong cơ cấu thu nhập và chi phí của các tổ chức tín dụng. Xuất phát từ bối cảnh đó, việc đánh giá định lượng các nhân tố tác động đến KNSL của NHTM giai đoạn 2018-2023 là yêu cầu thực tiễn cấp thiết.

2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

• Mục tiêu chung: Dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến KNSL của các NHTM Việt Nam; sử dụng các mô hình hồi quy kinh tế lượng để đo lường mức độ tác động của từng nhân tố, từ đó đề xuất các khuyến nghị, giải pháp nhằm nâng cao KNSL cho hệ thống NHTM.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và các chỉ số đo lường KNSL cùng các nhân tố ảnh hưởng đến KNSL của NHTM.
  2. Phân tích thực trạng kinh tế vĩ mô và kết quả hoạt động kinh doanh, KNSL của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2018-2023.
  3. Xây dựng mô hình định lượng, kiểm định và lượng hóa mối quan hệ giữa các nhân tố vi mô, vĩ mô với KNSL của NHTM.
  4. Đề xuất các giải pháp đối với NHTM và kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nhằm nâng cao KNSL của hệ thống ngân hàng.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. KNSL của NHTM được hiểu như thế nào và bao gồm những chỉ số đo lường nào? Những yếu tố nào ảnh hưởng đến KNSL của NHTM?
  2. Thực trạng hoạt động kinh doanh và KNSL của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2018-2023 diễn biến ra sao dưới tác động của bối cảnh kinh tế vĩ mô?
  3. Mức độ và chiều hướng tác động của các nhân tố bên trong và bên ngoài đến KNSL của các NHTM Việt Nam được thể hiện như thế nào qua mô hình hồi quy?
  4. Cần thực hiện những giải pháp và khuyến nghị nào để nâng cao KNSL cho các NHTM tại Việt Nam?

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các NHTM tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Mẫu nghiên cứu gồm 25 NHTM tại Việt Nam có quy mô tổng tài sản tính đến năm 2023 đạt trên 100 nghìn tỷ đồng (bao gồm: ABB, ACB, BAB, BIDV, BVB, CTG, EIB, HDB, KLB, LPB, MBB, MSB, NAB, NVB, OCB, PGB, SGP, SHB, SSB, STB, TCB, TPB, VCB, VIB, VPB).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu chuỗi thời gian 6 năm, từ năm 2018 đến năm 2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận kết hợp giữa phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp định lượng thực nghiệm ứng dụng kinh tế lượng trên dữ liệu bảng (Panel Data).

1. Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Nghiên cứu vận dụng các lý thuyết quản trị ngân hàng hiện đại và các văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam:

• Khái niệm NHTM: Định nghĩa theo Nghị định số 59/2009/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của NHTM và giáo trình Quản trị Ngân hàng (Đỗ Thị Kim Hảo và cộng sự, 2022).
• Khái niệm và thước đo KNSL: Tiếp cận theo các nghiên cứu của Nguyễn Thị Xuân Liễu (2010) và Nguyễn Thị Thu Hiền (2017). Ba chỉ số chính được xem xét gồm:
  • Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân: $\text{ROA} = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Tổng tài sản bình quân}}$
  • Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân: $\text{ROE} = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Vốn chủ sở hữu bình quân}}$
  • Tỷ lệ thu nhập lãi thuần cận biên (theo Thông tư số 52/2018/TT-NHNN): $\text{NIM} = \frac{\text{Thu nhập lãi thuần}}{\text{Tài sản có sinh lãi bình quân}}$
• Các chính sách cơ cấu nợ: Thông tư 01/2020/TT-NHNN và Thông tư 14/2021/TT-NHNN của NHNN về cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn giảm lãi phí, giữ nguyên nhóm nợ nhằm hỗ trợ khách hàng chịu ảnh hưởng bởi dịch Covid-19.

2. Mô hình và giả thiết nghiên cứu

Tác giả thiết lập hai phương trình hồi quy đại diện cho hai biến phụ thuộc đo lường KNSL ($\text{ROA}{it}$ và $\text{ROE}{it}$):

$$\text{ROA}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE}{it} + \beta_2 \text{ETA}{it} + \beta_3 \text{LTA}{it} + \beta_4 \text{CIR}{it} + \beta_5 \text{LLP}{it} + \beta_6 \text{INF}{it} + e{it}$$

$$\text{ROE}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE}{it} + \beta_2 \text{ETA}{it} + \beta_3 \text{LTA}{it} + \beta_4 \text{CIR}{it} + \beta_5 \text{LLP}{it} + \beta_6 \text{INF}{it} + e{it}$$

Bảng tổng hợp biến số và giả thiết kỳ vọng:

Nhóm biến	Tên biến	Ký hiệu	Cách tính toán	Kỳ vọng tác động
Phụ thuộc	Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản	$\text{ROA}$	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản bình quân	-
	Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu	$\text{ROE}$	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu bình quân	-
Độc lập vi mô	Quy mô ngân hàng	$\text{LnSIZE}$	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản ($\ln(\text{TTS})$)	Dương (+)
	Quy mô vốn chủ sở hữu	$\text{ETA}$	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	Dương (+)
	Tỷ lệ cho vay khách hàng	$\text{LTA}$	Dư nợ cho vay khách hàng / Tổng tài sản	Dương (+)
	Tỷ lệ chi phí trên thu nhập	$\text{CIR}$	Chi phí hoạt động / Tổng thu nhập hoạt động	Âm (-)
	Rủi ro tín dụng (Dự phòng rủi ro)	$\text{LLP}$	Dự phòng rủi ro tín dụng / Tổng tài sản	Âm (-)
Độc lập vĩ mô	Tỷ lệ lạm phát	$\text{INF}$	Tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng ($\text{CPI}_t$)	Dương (+)

3. Phương pháp xử lý dữ liệu và kiểm định kinh tế lượng

• Dữ liệu nghiên cứu: Thu thập từ Báo cáo tài chính (BCTC) hợp nhất đã được kiểm toán của 25 NHTM công bố chính thức, kết hợp dữ liệu từ Vietstock, Tổng cục Thống kê, NHNN và SSI Iboard. Mẫu nghiên cứu tạo thành dữ liệu bảng cân bằng với $25 \times 6 = 150$ quan sát.
• Quy trình định lượng trên phần mềm Stata 17:
  1. Thống kê mô tả đặc trưng mẫu (GTTB, ĐLC, GTNN, GTLN) và ma trận tương quan Pearson để phát hiện sớm đa cộng tuyến.
  2. Hồi quy mô hình bình phương nhỏ nhất gộp (Pooled OLS) và kiểm tra đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai (VIF).
  3. Ước lượng mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
  4. Sử dụng kiểm định F-Test để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM; kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM.
  5. Kiểm định khuyết tật mô hình FEM: Kiểm định Wooldridge kiểm tra tự tương quan (TTQ) và kiểm định Wald kiểm tra hiện tượng phương sai sai số thay đổi (PSSSTĐ).
  6. Sử dụng mô hình bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS - Feasible Generalized Least Squares) để khắc phục hiện tượng phương sai sai số thay đổi.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của NHTM

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận căn bản về NHTM:

• Khái niệm và hoạt động kinh doanh: Làm rõ các hoạt động chính của NHTM bao gồm nhận tiền gửi, cấp tín dụng (cho vay, chiết khấu, bảo lãnh...), cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản và các hoạt động kinh doanh khác (quản lý tiền mặt, tư vấn tài chính, kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm...).
• Bản chất KNSL: Phân tích KNSL như thước đo phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực quản trị của ban điều hành ngân hàng. Làm rõ công thức, ý nghĩa tài chính của các chỉ số ROA, ROE và NIM.
• Các nhân tố tác động: Phân loại và phân tích cơ chế tác động của 5 nhân tố vi mô (quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu, dư nợ cho vay, chi phí hoạt động, dự phòng rủi ro tín dụng) và 2 nhân tố vĩ mô (tăng trưởng kinh tế GDP, lạm phát).
• Tổng quan nghiên cứu: Tổng thuật các công trình quốc tế (Athanasoglou, 2008; Elouali & Oubdi, 2018; Bashar Abu Khalaf & Antoine B. Awad, 2022; Saragih, 2023) và trong nước (Đoàn Việt Hùng, 2016; Nguyễn Thanh Phương & Đặng Thị Lan Phương, 2022; Hồ Thị Lam & Nguyễn Ngọc Hoàng Anh, 2022). Tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: các nghiên cứu trước đây chưa bao quát giai đoạn sau đại dịch Covid-19 và bối cảnh biến động địa chính trị toàn cầu 2022-2023 tại Việt Nam.

Chương 2: Khái quát thực trạng kinh doanh và khả năng sinh lời của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2018-2023

Chương 2 mô tả chi tiết diễn biến vĩ mô và bức tranh hoạt động của ngành ngân hàng Việt Nam qua 6 năm:

• Bối cảnh kinh tế vĩ mô:
  • Tăng trưởng GDP: Đạt 7,02% năm 2019, sau đó sụt giảm sâu xuống 2,58% năm 2021 do đại dịch Covid-19; phục hồi mạnh mẽ lên 8,02% năm 2022 và đạt 5,05% năm 2023 (quy mô GDP tăng từ 406 tỷ USD lên 430 tỷ USD).
  • Lạm phát CPI: Được kiểm soát tốt dưới 4% trong phần lớn giai đoạn (năm 2020 đạt 3,23%; năm 2021 đạt 1,84% - mức thấp nhất trong 6 năm; năm 2022-2023 chịu áp lực tăng trở lại do biến động giá nhiên liệu thế giới).
• Thực trạng ngành ngân hàng:
  • Tính đến 28/01/2024, hệ thống có 49 ngân hàng (4 NH 100% vốn Nhà nước, 31 NHTM cổ phần, 9 NH 100% vốn nước ngoài, 2 NH chính sách, 1 NH Hợp tác xã, 2 NH Liên doanh). Nhóm 4 NHTM có vốn Nhà nước (Vietcombank, BIDV, VietinBank, Agribank) chiếm hơn một nửa tổng tài sản toàn hệ thống, với quy mô mỗi ngân hàng vượt 1 triệu tỷ đồng vào năm 2023. Có 5 NHTM cổ phần có vốn chủ sở hữu vượt 100.000 tỷ đồng (Vietcombank, BIDV, Techcombank, VPBank, VietinBank).
  • Tăng trưởng tín dụng: Biến động từ 13,65% (2019) giảm xuống 12,17% (2020), phục hồi trong năm 2021-2022 và chậm lại trong năm 2023 do NHNN kiểm soát chặt tín dụng vào bất động sản, chứng khoán.
  • Tăng trưởng huy động vốn: Giảm từ 13,45% xuống mức đáy 5,99% năm 2022, sau đó tăng mạnh trở lại đạt 14,05% năm 2023 (BIDV tăng 16,5%; VietinBank tăng 13,7%; Vietcombank tăng 12,1%).
  • Nợ xấu và trích lập DPRR: Được kiểm soát ở mức thấp trong giai đoạn 2019-2021 nhờ Thông tư 01 và Thông tư 14 (nhiều ngân hàng duy trì nợ xấu dưới 1% năm 2020 như Techcombank 0,5%, Vietcombank, ACB, BacABank, VietinBank); tuy nhiên nợ xấu tăng nhanh trong năm 2023 khi chính sách giữ nguyên nhóm nợ hết hiệu lực.
  • KNSL (ROA, ROE, NIM): ROE toàn ngành sụt giảm năm 2020 xuống 17,31% (từ 19,17% năm 2019), sau đó phục hồi trong năm 2021-2022 nhờ tăng thu nhập ngoài lãi và số hóa hoạt động. NIM tăng đạt đỉnh lịch sử vào năm 2021 và nửa đầu năm 2022, nhưng chịu áp lực thu hẹp trong năm 2023 do chi phí vốn huy động cao chưa tiêu thụ hết trong khi lãi suất cho vay giảm theo định hướng hỗ trợ nền kinh tế.
  • Số hóa ngân hàng năm 2023: Kênh Internet đạt gần 2 tỷ giao dịch (>52 triệu tỷ đồng); kênh Mobile đạt hơn 7 tỷ giao dịch (>49 triệu tỷ đồng); thanh toán qua mã QR đạt gần 183 triệu giao dịch (>116 nghìn tỷ đồng).

Chương 3: Xây dựng phương pháp nghiên cứu - Mô hình đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến KNSL của các NHTM

Chương 3 trình bày toàn bộ quy trình thực nghiệm kinh tế lượng:

• Mô tả chi tiết cách xây dựng bộ dữ liệu bảng gồm 150 quan sát từ 25 NHTM.
• Thực hiện thống kê mô tả, ma trận tương quan và kiểm định đa cộng tuyến qua VIF (Mean VIF = 1,56 < 5).
• Thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình: Kiểm định F-Test ($\text{Prob} > F = 0,0000$) bác bỏ Pooled OLS, chọn FEM; kiểm định Hausman ($\text{Prob} > \text{chi2} = 0,0000$) bác bỏ REM, chọn FEM.
• Thực hiện kiểm định khuyết tật trên mô hình FEM: Kiểm định Wooldridge cho thấy mô hình không mắc hiện tượng tự tương quan ($\text{Prob} > F = 0,05$), nhưng kiểm định Wald cho thấy mô hình mắc hiện tượng phương sai sai số thay đổi ($\text{Prob} > \text{chi2} = 0,0000$).
• Ước lượng mô hình FGLS để khắc phục hiện tượng phương sai sai số thay đổi, thu được kết quả ước lượng vững.

Chương 4: Một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng sinh lời của các NHTM

Dựa trên kết quả định lượng và bối cảnh thực tế, chương 4 đề xuất các nhóm giải pháp:

• Về phía các NHTM:
  1. Kiểm soát và tối ưu hóa chi phí hoạt động (CIR): Tăng cường tự động hóa quy trình, đẩy mạnh ngân hàng số để giảm chi phí vận hành chi nhánh truyền thống.
  2. Nâng cao chất lượng tín dụng và quản trị rủi ro (LLP): Thẩm định chặt chẽ hồ sơ vay vốn, theo dõi dòng tiền sau giải ngân, trích lập dự phòng đầy đủ theo chuẩn mực.
  3. Tăng cường quy mô vốn chủ sở hữu (ETA): Giữ lại lợi nhuận để tăng vốn điều lệ, phát hành cổ phiếu nhằm tạo bộ đệm vốn vững chắc đáp ứng chuẩn Basel II/Basel III.
  4. Cơ cấu lại danh mục tài sản sinh lời (LTA): Cân đối kỳ hạn giữa nguồn vốn huy động và cho vay để đảm bảo thanh khoản và tối ưu hóa NIM.
• Về phía Ngân hàng Nhà nước:
  1. Điều hành chính sách tiền tệ, lãi suất linh hoạt, phối hợp hài hòa với chính sách tài khóa để kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.
  2. Giám sát an toàn hệ thống, điều tiết room tín dụng hợp lý, tránh tăng trưởng nóng vào các lĩnh vực rủi ro cao.
  3. Hoàn thiện khung khổ pháp lý cho hoạt động ngân hàng số và xử lý nợ xấu.

---

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả thống kê mô tả và kiểm định mô hình

Bảng thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu (150 quan sát, 2018-2023):

Biến số	Đơn vị tính / Diễn giải	Số quan sát	Giá trị trung bình (GTTB)	Độ lệch chuẩn (ĐLC)	Giá trị nhỏ nhất (GTNN)	Giá trị lớn nhất (GTLN)
ROE	Tỷ suất sinh lời trên VCSH	150	0,1344 (13,44%)	0,0673	0,0001 (0,01%)	0,2638 (26,38%)
ROA	Tỷ suất sinh lời trên TTS	150	0,0119 (1,19%)	0,0074	0,0001 (0,01%)	0,0326 (3,26%)
INF	Tỷ lệ lạm phát (%)	150	2,9663%	0,5526	1,8347%	3,5396%
CIR	Tỷ lệ chi phí trên thu nhập	150	0,4550 (45,50%)	0,1407	0,1544 (15,44%)	0,8745 (87,45%)
ETA	Tỷ lệ VCSH trên TTS	150	0,0871 (8,71%)	0,0301	0,0415 (4,15%)	0,1710 (17,10%)
LTA	Tỷ lệ cho vay trên TTS	150	0,6401 (64,01%)	0,0762	0,3539 (35,39%)	0,8006 (80,06%)
LnSIZE	Logarit tự nhiên TTS	150	33,1401	1,1043	30,6453	35,3721 (BIDV, 2023)
LLP	Dự phòng rủi ro trên TTS	150	0,01381 (1,38%)	0,0047	0,0076 (0,76%)	0,0323 (3,23%)

Bảng tổng hợp kết quả các kiểm định kinh tế lượng:

Kiểm định	Mục đích kiểm định	Giá trị thống kê / Prob	Kết luận kỹ thuật	Lựa chọn mô hình
VIF	Kiểm tra đa cộng tuyến	Mean VIF = 1,56 (Max VIF: SIZE = 2,38)	Tất cả VIF < 5, không có đa cộng tuyến nghiêm trọng	Mô hình đảm bảo
F-Test	So sánh Pooled OLS và FEM	$\text{Prob} > F = 0,0000$ (cho cả ROA và ROE)	Bác bỏ H0, chấp nhận H1	Chọn mô hình FEM
Hausman	So sánh FEM và REM	$\text{Prob} > \text{chi2} = 0,0000$ (cho cả ROA và ROE)	Bác bỏ H0, chấp nhận H1	Chọn mô hình FEM
Wooldridge	Kiểm tra tự tương quan	$\text{Prob} > F = 0,05$	Chấp nhận H0	Không có tự tương quan
Wald test	Kiểm tra phương sai thay đổi	$\text{Prob} > \text{chi2} = 0,0000$	Bác bỏ H0, chấp nhận H1	Có hiện tượng PSSSTĐ
Ước lượng FGLS	Xử lý khuyết tật mô hình	Khắc phục triệt để PSSSTĐ	Ước lượng không chệch và hiệu quả	Mô hình FGLS tối ưu

2. Đóng góp của đề tài

• Về mặt học thuật và thực tiễn: Cập nhật bộ dữ liệu thực nghiệm mới nhất giai đoạn 2018-2023, phản ánh đầy đủ chu kỳ kinh tế trước, trong và sau đại dịch Covid-19, bối cảnh xung đột Nga - Ukraine và làn sóng chuyển đổi số ngành ngân hàng.
• Về mặt phương pháp luận: Thực hiện đầy đủ quy trình kiểm định kinh tế lượng từ Pooled OLS, FEM, REM đến FGLS, xử lý triệt để hiện tượng phương sai sai số thay đổi, đảm bảo tính vững của các ước lượng thống kê.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Mẫu nghiên cứu giới hạn ở 25 NHTM có tổng tài sản trên 100 nghìn tỷ đồng, chưa bao quát toàn bộ 49 tổ chức tín dụng trong hệ thống (chưa tính đến nhóm ngân hàng quy mô nhỏ, ngân hàng liên doanh, ngân hàng 100% vốn nước ngoài).
  • Chuỗi thời gian nghiên cứu gồm 6 năm (2018-2023) với 150 quan sát; dung lượng mẫu có thể được mở rộng hơn nếu kéo dài chuỗi thời gian.
  • Mô hình hồi quy mới chỉ đưa vào một biến vĩ mô là tỷ lệ lạm phát (INF); các biến vĩ mô khác như tốc độ tăng trưởng GDP, lãi suất tái cấp vốn, tỷ giá hối đoái mới dừng lại ở mức phân tích định tính tại chương 2.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi mẫu nghiên cứu sang toàn bộ hệ thống NHTM tại Việt Nam và kéo dài giai đoạn nghiên cứu.
  • Bổ sung các biến số vĩ mô và các biến đo lường mức độ số hóa ngân hàng (tỷ lệ giao dịch số, chi phí đầu tư công nghệ), cũng như các chỉ tiêu an toàn vốn theo chuẩn mực Basel III vào mô hình hồi quy.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng:
  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học, Quản trị kinh doanh tham khảo phương pháp luận phân tích tài chính và quy trình xử lý dữ liệu bảng (Panel Data) trên Stata.
  • Các nhà phân tích tài chính, chuyên viên phân tích ngành ngân hàng tại các công ty chứng khoán, quỹ đầu tư cần tài liệu tổng hợp số liệu ngành giai đoạn 2018-2023.
  • Cán bộ quản trị rủi ro, ban điều hành tại các NHTM tham khảo trong việc hoạch định chiến lược quản lý chi phí (CIR), quy mô vốn chủ sở hữu (ETA) và quản trị dự phòng rủi ro (LLP).
• Nội dung đáng tham khảo nhất: Quy trình 6 bước kiểm định mô hình kinh tế lượng từ Pooled OLS qua kiểm định F-Test, Hausman, Wooldridge, Wald đến FGLS; cùng hệ thống số liệu chi tiết về thực trạng nợ xấu, cơ cấu tín dụng, huy động và tỷ lệ NIM của ngành ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2018-2023.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng các chỉ số nào để đại diện cho khả năng sinh lời của NHTM?

Tác giả sử dụng hai chỉ số chính làm biến phụ thuộc trong mô hình hồi quy định lượng là Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân (ROA) và Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân (ROE). Ngoài ra, tại chương 1 và chương 2, tác giả phân tích bổ trợ chỉ số Tỷ lệ thu nhập lãi thuần cận biên (NIM) theo Thông tư 52/2018/TT-NHNN để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh tiền tệ cốt lõi.

2. Mẫu nghiên cứu định lượng gồm bao nhiêu quan sát và được lựa chọn theo tiêu chí nào?

Mẫu nghiên cứu gồm 150 quan sát thu thập từ 25 NHTM tại Việt Nam trong giai đoạn 6 năm (2018-2023). Tiêu chí lựa chọn mẫu là các NHTM có quy mô tổng tài sản tính đến năm 2023 đạt trên 100 nghìn tỷ đồng và có đầy đủ BCTC hợp nhất đã kiểm toán công bố công khai.

3. Tại sao tác giả phải sử dụng mô hình FGLS thay vì FEM hay Pooled OLS?

Sau khi kiểm định F-Test ($\text{Prob} > F = 0,0000$) và Hausman ($\text{Prob} > \text{chi2} = 0,0000$), mô hình FEM được lựa chọn là phù hợp hơn Pooled OLS và REM. Tuy nhiên, khi kiểm định khuyết tật trên mô hình FEM, kiểm định Wald phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi ($\text{Prob} > \text{chi2} = 0,0000$). Do đó, tác giả sử dụng mô hình hồi quy bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục khuyết tật này nhằm thu được ước lượng vững và hiệu quả.

4. Giá trị trung bình của ROA, ROE, CIR và ETA trong mẫu 25 NHTM giai đoạn 2018-2023 là bao nhiêu?

Theo bảng thống kê mô tả (Bảng 3.2), giá trị trung bình của ROA đạt 1,19% (dao động từ 0,01% đến 3,26%); ROE trung bình đạt 13,44% (dao động từ 0,01% đến 26,38%); tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) trung bình đạt 45,50% (dao động từ 15,44% đến 87,45%); và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA) trung bình đạt 8,71% (dao động từ 4,15% đến 17,10%).

5. Thông tư nào của NHNN đã hỗ trợ các ngân hàng kiểm soát nợ xấu trong đại dịch Covid-19 giai đoạn 2020-2022?

Đó là Thông tư số 01/2020/TT-NHNN và Thông tư số 14/2021/TT-NHNN của NHNN, cho phép các NHTM cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn giảm lãi phí và giữ nguyên nhóm nợ đối với các khách hàng bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, giúp tỷ lệ nợ xấu trên sổ sách giai đoạn 2020-2021 duy trì ở mức thấp trước khi chính sách này hết hiệu lực vào cuối tháng 6/2022.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Quyên đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực trạng KNSL của 25 NHTM Việt Nam giai đoạn 2018-2023 trong bối cảnh chịu tác động kép từ đại dịch Covid-19 và biến động kinh tế thế giới. Thông qua quy trình thực nghiệm kinh tế lượng chặt chẽ với mô hình FGLS trên dữ liệu bảng 150 quan sát, nghiên cứu đã lượng hóa rõ nét vai trò của các nhân tố quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu, dư nợ cho vay, chi phí hoạt động, dự phòng rủi ro và lạm phát đối với ROA và ROE. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học tin cậy để đề xuất các giải pháp quản trị chi phí, nâng cao chất lượng tín dụng, củng cố đệm vốn cho các NHTM và hoàn thiện chính sách điều hành từ phía Ngân hàng Nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTM 1.1 Cơ sở lý luận về khả năng sinh lời 1.1 Khái niệm và các hoạt động kinh doanh của ngân hàng Khái niệm NHTM Theo tài liệu học tập Quản trị Ngân hàng của PGS.Đỗ Thị Kim Hảo và cộng sự ( 2022) có rất nhiều định nghĩa về Ngân hàng thương mại theo các khía cạnh kinh tế khác nhau, Dựa theo các chức năng trong nền kinh tế ngân hàng thương mại được định vị như một trung gian tài chính luân chuyển vốn giữa người thừa vốn và người thiếu vốn tập trung thanh toán hỗ trợ chi trả cho hàng hóa dịch vụ. Dựa trên cơ sở các nghiệp vụ cung cấp cho khách hàng ngân hàng thương mại được hiểu là một loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất đặc biệt là tín dụng tiết kiệm và thanh toán và các dịch vụ thanh toán, thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế Ở Mỹ, Ngân hàng thương mại là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính. Ở Việt Nam, Ngân hàng thương mại được hiểu là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật (Nghị định số 59/2009/NĐ-CP của chính phủ về tổ chức và hoạt động NHTM). Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội.

Ngân hàng thương mại vừa đóng vai trò nhận tiền gửi, vừa đóng vai trò là người cho vay và hưởng lợi nhuận là khoản chênh lệch giữa lãi suất nhận gửi và lãi suất cho vay và góp phần tạo lợi ích cho tất cả các bên tham gia: người gửi tiền và người đi vay. Cho vay luôn là hoạt động quan trọng nhất của ngân hàng thương mại, nó mang đến lợi nhuận lớn nhất cho ngân hàng thương mại. Từ đó NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi,cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán,. vì mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.

Sinh viên: Nguyễn Thị Quyên 11 MSV: 23A4010540 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Bùi Tín Nghị Các hoạt động kinh doanh của NHTM - Nhận tiền gửi: Hoạt động nhận tiền gửi của tổ chức cá nhân dưới dạng tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, Tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận. - Cấp tín dụng: Là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác - Cung cấp dịch vụ thanh toán qua tài khoản : Việc cung ứng phương tiện thanh toán; thực hiện dịch vụ thanh toán séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng, thư tín dụng và các dịch vụ thanh toán khác cho khách hàng thông qua tài khoản của khách hàng. - Các hoạt động kinh doanh khác: + Dịch vụ quản lý tiền mặt, tư vấn Ngân Hàng, tài chính + Các dịch vụ quản lý, bảo quản tài sản, cho thuê tủ, két an toàn + Tư vấn Tài chính doanh nghiệp, tư vấn mua bán, hợp nhất, sáp nhập doanh nghiệp và tư vấn đầu tư + Mua bán trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, dịch vụ môi giới tiền tệ + Lưu ký chứng khoán, kinh doanh vàng và các hoạt động kinh doanh khác liên quan đến hoạt động ngân hàng sau khi được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận bằng văn bản.2 Khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại Theo Nguyễn Thị Xuân Liễu 2010, phân tích khả năng sinh lời là quá trình nghiên cứu đề tài đánh giá toàn bộ quá trình và hiệu quả hoạt động kinh doanh tại ngân hàng nhằm làm rõ chất lượng hoạt động kinh doanh và các nguồn tiềm năng cần khai thác từ đó đề ra các phương án và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

Theo TS Nguyễn Thị Thu Hiền 2017, khả năng sinh lời là một trong các đo lường quan trọng đánh giá kết quả tài chính của các ngân hàng thương mại được xem xét trên cơ sở kết hợp kết quả kinh doanh và nguồn lực đang sử dụng khả năng sinh lời Sinh viên: Nguyễn Thị Quyên 12 MSV: 23A4010540 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Bùi Tín Nghị là nền tảng quan trọng giúp các ngân hàng đổi mới đa dạng hóa sản phẩm từ đó kinh doanh hiệu quả. Mọi ngân hàng thương mại khi kinh doanh đều hướng tới mục tiêu lợi nhuận. Vì vậy các ngân hàng thương mại cần phải chú trọng quan tâm đến khả năng sinh lợi của mình vì có khả năng sinh lợi thì mới có khả năng tồn tại, mở rộng phát kinh doanh.

Tóm lại khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại hiệu quả qua việc quản lý kinh doanh và sử dụng nguồn lực ngân hàng. VIệc đánh giá khả năng sinh lời giúp cho các ngân hàng thương mại nhìn nhận lại kết quả kinh doanh từ đó giúp cho các nhà điều hành các nhà quản trị đưa ra các chiến lược phù hợp cũng như giúp cho các nhà đầu tư quan tâm đến ngân hàng thương mại.3 Chỉ số đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại Dựa trên các số liệu các báo cáo tài chính của ngân hàng thương mại như lợi nhuận trước thuế, thu nhập hoạt động,. một số các hệ số tài chính căn bản như: Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM),. được các ngân hàng và các nhà đầu tư tính toán sử dụng để phân tích các khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại.

Từ đó các nhà đầu tư, các nhà quản trị có cái nhìn khái quát nhất về tình hình kinh doanh NHTM, từ đó đưa ra các chính sách quyết định phù hợp. Chỉ số lợi nhuận ròng trên tài sản-ROA (Return On Assets) Chỉ số ROA cho biết với một đồng tài sản đầu tư ban đầu ngân hàng có thể tạo ra được bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế thể hiện khả năng của Hội đồng quản trị trong việc chuyển tài sản của Ngân hàng thành lợi nhuận. Chỉ tiêu ra ngày càng cao càng tốt cho thấy ngân hàng đang sử dụng tốt nguồn lực của mình để tạo ra lợi nhuận. Chỉ số này đo lường mức độ hiệu quả của việc sử dụng tài sản của NHTM.

Công thức: ROA= lợi nhuận sau thuế/ tổng tài sản bình quân Chỉ số lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu-ROE (Return On Equity) ROE hay tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu đo lường khả năng sinh lời của một khoản đầu tư trên một đồng vốn bỏ ra tỷ số này quan trọng đối với các cổ đông, cũng có thể hiểu rằng chỉ số này đo lường khả năng sử dụng vốn hiệu quả của ngân hàng thương mại. Công thức: ROE= Lợi nhuận sau thuế/ Vốn chủ sở hữu bình quân Sinh viên: Nguyễn Thị Quyên 13 MSV: 23A4010540 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Bùi Tín Nghị ROE phản ánh thu nhập các cổ đông nhận được từ hoạt động kinh doanh ngân hàng. Thông thường chỉ ROE càng cao càng chứng tỏ ngân hàng thương mại sử dụng có hiệu quả đồng vốn của cổ đông và khả năng tạo ra lợi nhuận càng cao.

Chỉ số ROE cao còn có ý nghĩa là ngân hàng thương mại đã cân đối một cách hài hòa giữa Vốn cổ đông với vốn đi vay để khai thác lợi thế cạnh tranh của mình trong quá trình kinh doanh. Chỉ tiêu này được sử dụng rộng rãi tại các ngân hàng thương mại như một mục tiêu chiến lược. Chỉ số NIM (Net Interest Margin) Theo Thông tư số 52/2018/TT-NHNN, Thu nhập lãi cận biên là chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động tổ chức tín dụng. Chỉ tiêu này phản ánh chênh lệch giữa lãi suất huy động bình quân và lãi suất cho vay bình quân của tổ chức tín dụng.

Công thức: NIM= Thu nhập lãi thuần/ Tài sản có sinh lãi bình quân Trong đó tài sản có sinh lãi bình quân bao gồm là các mục tiền gửi tại ngân hàng nhà nước, tiền gửi tại các tổ chức tín dụng khác và cho vay các tổ chức tín dụng khác (không bao gồm dự phòng rủi ro), Cho Vay khách hàng (Không bao gồm dự phòng rủi ro), mua nợ và chứng khoán đầu tư (không bao gồm dự phòng giảm giá). Tỷ lệ này đo lường khả năng sinh lời cơ bản từ hoạt động cho vay của đơn vị theo mức tài sản có sinh lãi bình quân. Đây là yếu tố thể hiện khả năng tạo ra lợi nhuận trong hoạt động của lĩnh vực kinh doanh tiền tệ (huy động vốn và cho vay). Chỉ tiêu NIM phản ánh tốc độ tăng trưởng nguồn thu từ lãi so với tốc độ tăng chi phí.

Nói cách khác NIM phản ánh chênh lệch giữa lãi suất huy động bình quân và lãi suất cho vay bình quân của ngân hàng. NIM càng cao càng có lợi cho ngân hàng vì tỷ lệ lãi tạo ra trên tài sản có sinh lời của đơn vị là cao phản ánh ngân hàng đã tối đa hóa các nguồn thu từ lãi và giảm thiểu chi phí.2 Các nhân tố tác động đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại 1.1 Nhân tố bên trong (Vi mô) Quy mô ngân hàng (SIZE) Quy mô ngân hàng hay tổng tài sản là tất cả nguồn lực mà ngân hàng đang có và đang nắm giữ thông qua các nguồn lực này các ngân hàng thương mại hoạt động kinh doanh để đạt được mục tiêu cụ thể mà mục tiêu quan trọng nhất là gia tăng, đem lại lợi nhuận cho ngân hàng và đạt được các lợi ích kinh tế trong tương lai. Sinh viên: Nguyễn Thị Quyên 14 MSV: 23A4010540 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Bùi Tín Nghị Vậy nên, các nhà quản trị sẽ dùng nhân tố quy mô tài sản để xem xét, đưa ra các chính sách chiến lược phát triển phù hợp.

Đây là chỉ tiêu để giải thích cho sự khác biệt về hoạt động kinh doanh, công tác quản lý, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ ngân hàng.