Bài giảng Abscess Phổi, Bệnh Phổi Tắc Nghẽn Mãn Tính và Hen Phế Quản

Tài liệu học phần Nội 3 cô Thanh (ThS. Phạm Thị Phương Thanh) cung cấp một nền tảng kiến thức vững chắc về các bệnh lý hô hấp thường gặp trong thực… 60 trang.

• Đề tài: Nội 3 Cô Thanh

Mục lục chi tiết

• 1. ABSCESS PHỔI
• 1.1. Mục tiêu
• 1.2. Định nghĩa
• 1.3. Nguyên nhân
• 1.4. Triệu chứng
• 1.4.1. Triệu chứng lâm sàng
• 1.4.2. Triệu chứng cận lâm sàng
• 1.5. Điều trị
• 1.5.1. Kháng sinh
• 1.5.2. Soi phế quản
• 1.5.3. Phẫu thuật
• 2. BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MÃN TÍNH
• 2.1. Mục tiêu
• 2.2. Định nghĩa
• 2.3. Nguyên nhân
• 2.4. Lâm sàng
• 2.4.1. Viêm phế quản mạn
• 2.4.2. Khí phế thũng
• 2.5. Cận lâm sàng
• 2.5.1. Chức năng hô hấp
• 2.5.2. Hình ảnh học
• 2.5.3. Xét nghiệm sinh hóa
• 2.5.4. Xét nghiệm vi trùng học
• 2.5.5. Nội soi phế quản
• 2.6. Lập kế hoạch chăm sóc
• 2.6.1. Nhận định tình trạng bệnh nhân
• 2.6.2. Quan sát và thăm khám
• 2.6.3. Lập kế hoạch chăm sóc
• 2.7. Thực hiện kế hoạch chăm sóc
• 2.7.1. Chăm sóc cơ bản
• 2.7.2. Thực hiện y lệnh
• 2.7.3. Theo dõi BN
• 2.8. Giáo dục sức khỏe
• 3. HEN PHẾ QUẢN
• 3.1. Mục tiêu
• 3.2. Đại cương
• 3.3. Nguyên nhân
• 3.4. Triệu chứng
• 3.4.1. Cơn hen phế quản điển hình
• 3.4.2. Cơn hen phế quản ác tính
• 3.5. Cận lâm sàng
• 3.5.1. X Quang ngực
• 3.5.2. CTM
• 3.5.3. Khí máu động mạch
• 3.5.4. Đo CNHH
• 3.6. Lập kế hoạch chăm sóc
• 3.6.1. Nhận định tình trạng bệnh nhân
• 3.6.2. Quan sát và thăm khám
• 3.6.3. Lập kế hoạch chăm sóc
• 3.7. Thực hiện kế hoạch chăm sóc
• 3.7.1. Chăm sóc cơ bản
• 3.7.2. Thực hiện y lệnh
• 3.7.3. Theo dõi BN
• 3.8. Giáo dục sức khỏe
• 4. VIÊM PHỔI
• 4.1. Mục tiêu
• 4.2. Định nghĩa
• 4.3. Nguyên nhân
• 4.3.1. Viêm phổi trong cộng đồng
• 4.3.2. Viêm phổi trong bệnh viện
• 4.4. Triệu chứng viêm phổi điển hình
• 4.4.1. Triệu chứng lâm sàng
• 4.4.2. Triệu chứng cận lâm sàng
• 4.5. Điều trị
• 4.5.1. Nguyên tắc chung
• 4.5.2. Nguyên tắc điều trị kháng sinh

Tóm tắt

I. Tổng quan kiến thức Nội 3 cô Thanh về bệnh lý hô hấp phổ biến

Tài liệu học phần Nội 3 cô Thanh (ThS. Phạm Thị Phương Thanh) cung cấp một nền tảng kiến thức vững chắc về các bệnh lý hô hấp thường gặp trong thực hành lâm sàng. Nội dung tập trung vào bốn bệnh lý trọng tâm: viêm phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, và áp xe phổi. Mỗi bệnh lý được phân tích chi tiết từ định nghĩa, nguyên nhân, triệu chứng học, cho đến các phương pháp chẩn đoán và nguyên tắc điều trị. Điểm nổi bật trong tài liệu là sự nhấn mạnh vai trò của người điều dưỡng trong việc lập kế hoạch chăm sóc, theo dõi và giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân. Kiến thức từ học phần Nội 3 cô Thanh không chỉ quan trọng cho các kỳ thi mà còn là hành trang thiết yếu cho công tác chẩn đoán và điều trị sau này. Việc nắm vững các triệu chứng điển hình, phân biệt giữa các bệnh lý có biểu hiện tương tự, và hiểu rõ nguyên tắc sử dụng kháng sinh hay các biện pháp can thiệp khác là mục tiêu cốt lõi. Tài liệu cũng chỉ rõ tầm quan trọng của các xét nghiệm cận lâm sàng như X-quang ngực, công thức máu, và đo chức năng hô hấp trong việc xác định chính xác tình trạng bệnh và đưa ra tiên lượng.

1.1. Tầm quan trọng của chẩn đoán phân biệt trong Nội khoa 3

Trong chương trình Nội 3 cô Thanh, việc chẩn đoán phân biệt các bệnh lý hô hấp là một kỹ năng cực kỳ quan trọng. Các bệnh như viêm phổi, COPD, và hen phế quản thường có các triệu chứng chồng lấp như ho, khó thở, khạc đàm. Tài liệu nhấn mạnh việc phải dựa vào bệnh sử, tiền sử (hút thuốc lá, dị ứng), khám lâm sàng (ran rít, ran ngáy, ran nổ) và các kết quả cận lâm sàng để đưa ra chẩn đoán chính xác. Ví dụ, tiếng ran rít và ran ngáy lan tỏa hai phế trường là dấu hiệu đặc trưng của hen phế quản, trong khi ran nổ và hội chứng đông đặc lại gợi ý đến viêm phổi. Việc phân biệt này quyết định trực tiếp đến phác đồ điều trị, tránh được các sai sót nguy hiểm.

1.2. Bốn bệnh lý hô hấp cốt lõi trong tài liệu của ThS. Thanh

Tài liệu của ThS. Phạm Thị Phương Thanh tập trung vào bốn mặt bệnh chính. Thứ nhất là viêm phổi, một tình trạng viêm nhu mô phổi cấp hoặc mạn tính. Thứ hai là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đặc trưng bởi sự tắc nghẽn thông khí không hồi phục hoàn toàn. Thứ ba là hen phế quản, một bệnh viêm mạn tính đường thở gây tắc nghẽn có thể hồi phục. Cuối cùng là áp xe phổi, tình trạng nung mủ và phá hủy nhu mô phổi. Việc hệ thống hóa bốn bệnh này giúp người học xây dựng được một cái nhìn tổng thể về bệnh học đường hô hấp dưới, từ đó dễ dàng liên hệ và ứng dụng vào thực tiễn.

II. Hướng dẫn chẩn đoán viêm phổi theo tài liệu Nội 3 cô Thanh

Tài liệu Nội 3 cô Thanh định nghĩa viêm phổi là bệnh lý viêm cấp hay mãn tính của nhu mô phổi, do nhiều nguyên nhân gây ra. Việc chẩn đoán sớm và chính xác là yếu tố then chốt để cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân. Chẩn đoán viêm phổi dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa triệu chứng lâm sàng và các dấu hiệu cận lâm sàng. Về lâm sàng, bệnh nhân thường có biểu hiện sốt, ho khạc đàm, và đau ngực kiểu màng phổi. Khám thực thể có thể phát hiện các dấu hiệu quan trọng như thở nhanh, gõ đục, rung thanh tăng và nghe có ran nổ. Tuy nhiên, để xác định chẩn đoán và phân biệt với các bệnh khác, vai trò của cận lâm sàng là không thể thiếu. Các chỉ định cơ bản bao gồm công thức máu và X-quang ngực. Tài liệu của ThS. Phạm Thị Phương Thanh cũng nhấn mạnh sự khác biệt giữa viêm phổi cộng đồng và viêm phổi bệnh viện, vì tác nhân gây bệnh ở hai bối cảnh này rất khác nhau, dẫn đến lựa chọn kháng sinh ban đầu cũng khác biệt.

2.1. Phân biệt nguyên nhân viêm phổi cộng đồng và bệnh viện

Tài liệu phân loại rõ ràng nguyên nhân gây viêm phổi. Đối với viêm phổi mắc phải trong cộng đồng, các tác nhân hàng đầu là Streptococcus pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae, và các loại virus. Ngược lại, viêm phổi trong bệnh viện thường do các vi khuẩn đa kháng thuốc gây ra. Các vi khuẩn gram âm như Klebsiella, Pseudomonas và vi khuẩn gram dương như Staphylococcus aureus (tụ cầu vàng) là những nguyên nhân phổ biến. Việc phân biệt này có ý nghĩa sống còn trong việc lựa chọn kháng sinh theo kinh nghiệm trước khi có kết quả cấy vi sinh.

2.2. Các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng điển hình nhất

Triệu chứng lâm sàng điển hình của viêm phổi bao gồm sốt cao, ho khạc đàm mủ, và đau ngực. Khám phổi có thể thấy hội chứng đông đặc với gõ đục, rung thanh tăng. Về cận lâm sàng, công thức máu thường cho thấy bạch cầu tăng cao, đặc biệt là bạch cầu đa nhân trung tính. X-quang ngực là công cụ chẩn đoán hình ảnh quan trọng nhất, cho thấy hình ảnh tổn thương nhu mô phổi (đám mờ, thâm nhiễm). Đây là những bằng chứng cốt lõi được nhấn mạnh trong bài giảng Nội 3 cô Thanh để xác định chẩn đoán.

2.3. Nguyên tắc điều trị viêm phổi bằng kháng sinh hiệu quả

Nguyên tắc điều trị kháng sinh trong viêm phổi yêu cầu phải bắt đầu sớm, lý tưởng là trong 8 giờ đầu sau khi nhập viện. Lựa chọn kháng sinh ban đầu thường dựa trên dịch tễ học và mức độ nặng của bệnh. Tài liệu khuyến cáo nên ưu tiên các loại kháng sinh diệt khuẩn, dùng đường tiêm với liều đủ cao trong giai đoạn đầu. Thời gian điều trị phụ thuộc vào đáp ứng lâm sàng, kết quả X-quang và tác nhân gây bệnh cụ thể. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc này giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ kháng thuốc.

III. Phân tích bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính COPD của cô Thanh

Theo tài liệu Nội 3 cô Thanh, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là bệnh lý đặc trưng bởi sự tắc nghẽn thông khí tiến triển và không hồi phục hoàn toàn. Bệnh thường là hậu quả của viêm phế quản mạn hoặc khí phế thũng. Nguyên nhân thực sự chưa được xác định rõ, nhưng các yếu tố nguy cơ đã được chỉ ra một cách cụ thể. Trong đó, hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Ngoài ra, ô nhiễm môi trường, yếu tố di truyền và nhiễm trùng hô hấp tái đi tái lại cũng đóng vai trò quan trọng. Biểu hiện lâm sàng của COPD rất đa dạng, tùy thuộc vào thể bệnh ưu thế là viêm phế quản mạn hay khí phế thũng. Bệnh nhân thường có triệu chứng ho khạc đàm kéo dài và khó thở khi gắng sức ngày càng tăng. Chẩn đoán COPD không chỉ dựa vào lâm sàng mà phải được xác nhận bằng đo chức năng hô hấp. Đây là tiêu chuẩn vàng để xác định sự tồn tại và mức độ tắc nghẽn đường thở.

3.1. Yếu tố nguy cơ và biểu hiện của viêm phế quản mạn

Thể viêm phế quản mạn trong COPD được đặc trưng bởi tình trạng ho và khạc đàm mạn tính. Bệnh nhân thường khạc đàm nhiều, đặc biệt là vào buổi sáng. Triệu chứng khó thở thường xuất hiện muộn hơn so với thể khí phế thũng. Khám phổi có thể nghe thấy các tiếng ran rít, ran ngáy, và ran ẩm. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm hút thuốc lá và tiếp xúc lâu dài với khói bụi, hóa chất công nghiệp. Việc nhận diện sớm các yếu tố này giúp can thiệp phòng ngừa bệnh tiến triển.

3.2. Đặc điểm khí phế thũng và chẩn đoán chức năng hô hấp

Trong thể khí phế thũng, triệu chứng nổi bật là khó thở khi gắng sức. Tình trạng ho và khạc đàm thường ít hơn. Khám lâm sàng có thể thấy lồng ngực hình thùng, gõ vang, và rì rào phế nang giảm. Đo chức năng hô hấp là xét nghiệm then chốt, giúp xác định mức độ tắc nghẽn đường thở thông qua các chỉ số như FEV1/FVC. Kết quả này không chỉ dùng để chẩn đoán mà còn để theo dõi diễn tiến và đánh giá hiệu quả điều trị theo hướng dẫn trong bài giảng Nội 3 cô Thanh.

3.3. Kế hoạch chăm sóc điều dưỡng cho bệnh nhân COPD toàn diện

Vai trò của chăm sóc điều dưỡng đối với bệnh nhân COPD là vô cùng quan trọng. Kế hoạch chăm sóc bao gồm việc đảm bảo bệnh nhân nghỉ ngơi, trấn an tâm lý, và duy trì tư thế đầu cao để dễ thở. Chế độ dinh dưỡng giàu năng lượng và uống đủ nước để làm loãng đàm được khuyến khích. Các kỹ thuật như vỗ rung lồng ngực, dẫn lưu tư thế và hướng dẫn bệnh nhân tập thở đúng cách (thở chúm môi, thở bụng) giúp cải thiện thông khí và tống xuất đàm nhớt hiệu quả. Theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn, tình trạng hô hấp và tri giác là nhiệm vụ thường quy.

IV. Bí quyết nhận diện hen phế quản từ tài liệu Nội 3 cô Thanh

Bài giảng Nội 3 cô Thanh định nghĩa hen phế quản là một bệnh lý viêm mạn tính của phế quản. Tình trạng viêm này gây ra sự tắc nghẽn đường thở có thể thay đổi nhanh chóng, tự hồi phục hoặc đáp ứng tốt với điều trị. Nguyên nhân gây bệnh rất phức tạp, liên quan đến sự tương tác giữa yếu tố cơ địa và môi trường. Các dị nguyên là tác nhân khởi phát cơn hen phổ biến nhất, bao gồm dị nguyên đường hô hấp (bụi nhà, lông động vật, phấn hoa) và dị nguyên thực phẩm (tôm, cua). Một số loại thuốc như aspirin cũng có thể gây ra cơn hen. Triệu chứng của một cơn hen điển hình rất đặc trưng, thường bắt đầu bằng các dấu hiệu tiền triệu như ho khan, hắt hơi. Sau đó, bệnh nhân xuất hiện cơn khó thở, đặc biệt là khó thở ra, kèm theo tiếng thở cò cử, ồn ào. Việc nhận diện sớm các triệu chứng này và phân biệt với các nguyên nhân khó thở khác là kỹ năng cốt lõi.

4.1. Các dị nguyên và yếu tố khởi phát cơn hen phế quản

Tài liệu của ThS. Phạm Thị Phương Thanh liệt kê chi tiết các yếu tố có thể khởi phát cơn hen phế quản. Các dị nguyên trong không khí như bụi nhà, mạt bụi, lông chó mèo, và phấn hoa là nguyên nhân hàng đầu. Dị nguyên thực phẩm như hải sản, trứng cũng cần được lưu ý. Ngoài ra, nhiễm trùng đường hô hấp do virus, không khí lạnh, gắng sức thể lực, hoặc căng thẳng tâm lý cũng là những yếu tố thúc đẩy quan trọng. Việc giáo dục bệnh nhân nhận biết và tránh các yếu tố này là một phần không thể thiếu trong quản lý bệnh hen.

4.2. Triệu chứng cơn hen điển hình và cơn hen phế quản ác tính

Một cơn hen phế quản điển hình có triệu chứng khó thở tăng dần, tiếng thở rít (cò cử), và bệnh nhân thường phải ngồi chồm ra trước để thở. Khám phổi nghe thấy ran rít, ran ngáy khắp hai phế trường. Tuy nhiên, cần đặc biệt chú ý đến cơn hen phế quản ác tính. Đây là một cấp cứu nội khoa, bệnh nhân khó thở dữ dội, tím tái, vã mồ hôi, nói không thành câu. Nguy hiểm hơn, khi bệnh nhân kiệt sức, lồng ngực có thể trở nên “im lặng” do thông khí quá kém, tiếng ran giảm dần và có nguy cơ ngưng thở. Nhận biết sớm tình trạng này để can thiệp kịp thời là cực kỳ quan trọng.

V. Phương pháp điều trị áp xe phổi trong bài giảng của cô Thanh

Trong hệ thống kiến thức Nội 3 cô Thanh, áp xe phổi được định nghĩa là tình trạng nung mủ ở nhu mô phổi, dẫn đến sự hình thành một hoặc nhiều ổ mủ. Khi mủ thoát ra ngoài qua đường phế quản, nó sẽ để lại một hang chứa mủ bên trong phần phổi bị phá hủy. Nguyên nhân chính gây áp xe phổi là do nhiễm trùng hoại tử, thường là các vi khuẩn kỵ khí như Fusobacterium nucleatum. Các điều kiện thuận lợi cho việc hít phải mầm bệnh bao gồm tình trạng nghiện rượu, hôn mê, sử dụng thuốc an thần, hoặc sau gây mê. Triệu chứng lâm sàng thường rầm rộ với sốt cao, ớn lạnh, ho khạc đàm mủ có mùi hôi thối và đau ngực. Chẩn đoán xác định dựa vào X-quang ngực, cho thấy hình ảnh một ổ áp xe có mực nước hơi điển hình. Việc điều trị áp xe phổi là một quá trình phức hợp, đòi hỏi sự kết hợp giữa điều trị nội khoa và các biện pháp can thiệp khác khi cần thiết.

5.1. Chẩn đoán áp xe phổi qua X quang và công thức máu

Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quyết định trong việc xác định áp xe phổi. Hình ảnh X-quang ngực ban đầu có thể chỉ là một đám viêm phổi. Tuy nhiên, sau vài ngày, tổn thương sẽ hoại tử và tạo hang. Hình ảnh điển hình là một ổ mờ có thành dày, bên trong chứa mực nước hơi. Đây là dấu hiệu vàng để chẩn đoán. Bên cạnh đó, công thức máu thường cho thấy tình trạng nhiễm trùng nặng với số lượng bạch cầu tăng rất cao, chủ yếu là bạch cầu đa nhân trung tính. Kết hợp hai yếu tố này giúp chẩn đoán xác định bệnh.

5.2. Các chỉ định điều trị kháng sinh soi phế quản và phẫu thuật

Điều trị chính của áp xe phổi là sử dụng kháng sinh liều cao, kéo dài, và thường phối hợp nhiều loại để bao vây cả vi khuẩn kỵ khí và hiếu khí. Việc đánh giá đáp ứng điều trị dựa trên sự cải thiện của lâm sàng (hạ sốt, giảm đàm) và hình ảnh X-quang. Soi phế quản được chỉ định khi chẩn đoán không điển hình, cần phân biệt với ung thư áp xe hóa, hoặc khi điều trị nội khoa thất bại. Soi phế quản giúp tìm dị vật và có thể hỗ trợ dẫn lưu mủ. Phẫu thuật được xem xét trong các trường hợp biến chứng nặng như xuất huyết không kiểm soát, thất bại điều trị nội khoa kéo dài, hoặc nghi ngờ ung thư.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình bài giảng chuyên đề "Bệnh học và Chăm sóc Bệnh nhân Hô hấp" do ThS. Phạm Thị Phương Thanh biên soạn là tài liệu học tập thuộc khối kiến thức chuyên ngành trong chương trình đào tạo Cử nhân Điều dưỡng và Bác sĩ Đa khoa tại các cơ sở đào tạo y dược. Tài liệu giữ vị trí mắt xích liên kết giữa các môn khoa học y cơ sở (Giải phẫu học, Sinh lý học, Vi sinh vật học, Dược lý học) với thực hành lâm sàng nội khoa, tập trung giải quyết 4 bệnh lý hô hấp thường gặp: Abscess phổi, Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), Hen phế quản và Viêm phổi.

Mục tiêu học tập của giáo trình được thiết kế theo chuẩn năng lực y khoa:

• Trình bày định nghĩa, phân loại nguyên nhân vi sinh, cơ chế bệnh sinh và các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng đặc thù của từng bệnh lý hô hấp.
• Nắm vững nguyên tắc điều trị nội khoa, chỉ định dùng kháng sinh, chỉ định can thiệp nội soi phế quản và phẫu thuật.
• Xác định vai trò của người điều dưỡng trong công tác quản lý và chăm sóc người bệnh hô hấp.
• Lập, thực hiện và đánh giá hiệu quả kế hoạch chăm sóc điều dưỡng 5 bước (nhận định, thăm khám, lập kế hoạch, can thiệp chăm sóc cơ bản/y lệnh, theo dõi và giáo dục sức khỏe).

Tài liệu được cấu trúc mạch lạc theo cách tiếp cận tích hợp giữa bệnh học nội khoa và quy trình điều dưỡng chuẩn hóa. Điểm đặc sắc của giáo trình nằm ở tính hệ thống và cụ thể hóa dữ liệu lâm sàng: từ việc phân định căn nguyên vi sinh vật (vi khuẩn kỵ khí, Gram âm, Gram dương, virus, vi nấm) đến các mốc thời gian đánh giá đáp ứng điều trị và các kỹ thuật can thiệp vật lý trị liệu hô hấp tại giường bệnh.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình phân chia nội dung thành 4 chuyên đề bệnh học và chăm sóc trọng tâm:

[Bệnh học & Chăm sóc Hô hấp]

• Chuyên đề 1: Abscess phổi

  • Khái niệm: Tình trạng nung mủ ở nhu mô phổi tạo thành một hoặc nhiều túi mủ, sau khi thoát mủ ra ngoài để lại hang chứa mủ trong phần nhu mô phổi bị phá hủy.
  • Nguyên nhân vi sinh: Nhiễm trùng hoại tử do vi khuẩn kỵ khí (Fusobacterium nucleatum, Peptostreptococcus, Streptococcus hiếu khí), Streptococcus pneumoniae, và vi khuẩn Gram âm đường ruột. Điều kiện thuận lợi điển hình là hít sặc ở bệnh nhân nghiện rượu, dùng thuốc an thần, hôn mê, gây mê.
  • Lâm sàng & Cận lâm sàng: Sốt kèm ớn lạnh, ho khạc đàm mủ, đau ngực kiểu màng phổi, hội chứng đông đặc; công thức máu tăng bạch cầu đa nhân trung tính, X-quang phổi có hình ảnh tạo hang với mức nước - hơi, xét nghiệm nhuộm cấy đàm.
  • Điều trị: Kháng sinh theo tác nhân và đáp ứng (sốt giảm sau 3–7 ngày, hết sốt sau 7–10 ngày, đàm bớt thối sau 3–10 ngày); Soi phế quản (khi biểu hiện không điển hình, thất bại với kháng sinh, nhằm phân biệt ung thư abscess hóa, tìm dị vật/hẹp phế quản, dẫn lưu tư thế); Phẫu thuật (khi xuất huyết nặng, ung thư/tắc phế quản, thất bại điều trị nội, abscess kích thước rất lớn, điều trị muộn, do vi khuẩn Gram âm).

• Chuyên đề 2: Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

  • Khái niệm & Phân loại: Bệnh lý đường hô hấp nhỏ đặc trưng bởi sự tắc nghẽn thông khí tiến triển có phục hồi một phần, biểu hiện ho khạc đàm kéo dài và khó thở khi gắng sức; gồm 2 thể bệnh chính: Khí phế thũng và Viêm phế quản mạn.
  • Yếu tố nguy cơ: Khói thuốc lá, ô nhiễm môi trường sống/làm việc, dị nguyên, tuổi, giới tính, yếu tố xã hội, di truyền, khí hậu, nhiễm trùng.
  • Lâm sàng phân biệt:
    • Viêm phế quản mạn: Ho khạc đàm mạn tính, khó thở khi gắng sức, nghe phổi có ran rít, ran ngáy, ran ẩm.
    • Khí phế thũng: Khó thở khi gắng sức nổi bật, ho khạc ít đàm, lồng ngực hình thùng, rung thanh giảm, gõ vang, rì rào phế nang giảm hoặc mất.
  • Cận lâm sàng: Đo chức năng hô hấp (thực hiện ngoài cơn khó thở để chẩn đoán, phân mức độ tắc nghẽn, theo dõi diễn tiến và tiên lượng), X-quang ngực, siêu âm tim, khí máu động mạch, nội soi phế quản.
  • Quy trình điều dưỡng: Nhận định tiền sử hút thuốc, môi trường; thăm khám dấu hiệu sinh tồn, tri giác, tính chất đàm; chăm sóc tư thế nằm đầu cao, vỗ rung, dẫn lưu tư thế, tập thở, bù nước làm loãng đàm; thực hiện y lệnh thuốc, thở oxy; theo dõi bảng nước xuất nhập.

• Chuyên đề 3: Hen phế quản

  • Khái niệm: Bệnh lý viêm mạn tính của phế quản gây tắc nghẽn đường thở thay đổi nhanh chóng, có thể tự phát hoặc do điều trị.
  • Căn nguyên: Dị nguyên hô hấp (bụi nhà, mạt bọ nhà, lông thú cưng, phấn hoa), dị nguyên thực phẩm (tôm, cua, cá, trứng), dị nguyên thuốc (Aspirin, NSAIDs, kháng sinh), vi sinh vật (vi khuẩn, virus, vi nấm), không khí lạnh, gắng sức, tiền sử gia đình.
  • Phân tầng lâm sàng:
    • Cơn hen điển hình: Tiền triệu ho khan, chảy nước mắt/mũi; cơn khó thở thì thở ra, bệnh nhân ngồi chồm ra trước, tiếng thở rít; khám thấy lồng ngực gõ vang, rung thanh bình thường hoặc giảm, ran rít và ran ngáy lan tỏa 2 phế trường.
    • Cơn hen ác tính: Thường khởi phát sau nhiễm trùng hô hấp (như Mycoplasma pneumoniae); khó thở dữ dội, vã mồ hôi, đàm đặc khó khạc, thở nhanh > 30 lần/phút, co kéo cơ hô hấp phụ, xanh tím; giai đoạn nặng lồng ngực ít di động, hô hấp đảo nghịch bụng - ngực, tiếng ran giảm dần đến mất ("phổi câm"), mạch và huyết áp tăng rồi tụt, tri giác chuyển từ bứt rứt, kích thích sang lơ mơ, hôn mê.
  • Cận lâm sàng & Chăm sóc: Đo chức năng hô hấp ngoài cơn, khí máu động mạch ($PaCO_2$ giảm giai đoạn đầu), công thức máu, X-quang ngực; can thiệp điều dưỡng tập trung duy trì thông khí, khí dung thuốc giãn phế quản, thở oxy và giáo dục phòng tránh dị nguyên.

• Chuyên đề 4: Viêm phổi

  • Khái niệm & Căn nguyên: Viêm cấp hoặc mạn tính của nhu mô phổi. Phân lập theo dịch tễ:
    • Viêm phổi cộng đồng (CAP): Streptococcus pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae, Haemophilus influenzae, Legionella, virus.
    • Viêm phổi bệnh viện (HAP): Vi khuẩn Gram âm (Klebsiella, Proteus, Pseudomonas), vi khuẩn Gram dương (Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae).
  • Lâm sàng & Cận lâm sàng: Hội chứng đông đặc (thở nhanh, hạn chế di động lồng ngực bên tổn thương, gõ đục, rung thanh tăng, âm phế bào giảm, ran nổ); công thức máu tăng bạch cầu đa nhân trung tính (bình thường hoặc giảm nếu do virus); X-quang ngực thấy tổn thương thâm nhiễm nhu mô.
  • Nguyên tắc điều trị: Điều trị triệu chứng (nghỉ ngơi, thuốc giảm ho khan, vật lý trị liệu khi tăng tiết, oxy liệu pháp, dự phòng thuyên tắc động mạch phổi, thở máy); Nguyên tắc kháng sinh: dùng sớm trong 8 giờ đầu nhập viện, nhuộm Gram đàm, chọn thuốc diệt khuẩn đường tiêm liều cao, thời gian dùng tương ứng lâm sàng và X-quang, tối ưu theo dịch tễ và kinh tế.

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                 BẢNG TỔNG HỢP CĂN NGUYÊN VI SINH                                   |
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Bệnh lý              | Tác nhân vi sinh vật chính được xác định                                    |
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Abscess phổi         | Fusobacterium nucleatum, Peptostreptococcus, Streptococcus hiếu khí,       |
|                      | Staphylococcus pneumoniae, Vi khuẩn Gram âm đường ruột                     |
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Viêm phổi cộng đồng  | Streptococcus pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae, Haemophilus influenzae,    |
|                      | Legionella spp., Virus đường hô hấp                                         |
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Viêm phổi bệnh viện  | Gram âm: Klebsiella, Proteus, Pseudomonas                                   |
|                      | Gram dương: Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae                 |
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Hen phế quản         | Khởi phát do nhiễm vi khuẩn, virus, vi nấm (cơn ác tính: M. pneumoniae)     |
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+

Kiến thức nền tảng được xây dựng

1. Sinh lý bệnh và Cơ chế tắc nghẽn thông khí: Thiết lập hiểu biết về hiện tượng viêm mạn tính gây co thắt phế quản, tăng tiết đàm nhớt và tổn thương phá hủy phế nang dẫn đến biến đổi cấu trúc lồng ngực và suy giảm trao đổi khí.
2. Nguyên lý vi sinh học lâm sàng và Dược lý học kháng sinh: Cung cấp cơ sở nhận diện tác nhân gây bệnh theo môi trường lây nhiễm (cộng đồng vs bệnh viện), nguyên lý định danh vi khuẩn qua nhuộm Gram và 6 nguyên tắc sử dụng kháng sinh đường tiêm diệt khuẩn liều cao.
3. Mô hình quy trình điều dưỡng (Nursing Process): Xây dựng khung lý thuyết chuẩn về chu trình 5 giai đoạn: Nhận định (tiền sử, dị nguyên, thói quen hút thuốc) $\rightarrow$ Thăm khám (tri giác, sinh hiệu, kiểu thở, đàm) $\rightarrow$ Lập kế hoạch $\rightarrow$ Thực hiện can thiệp (chăm sóc cơ bản, y lệnh) $\rightarrow$ Đánh giá và giáo dục sức khỏe.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật điều dưỡng chuyên khoa hô hấp:
  • Thực hiện kỹ thuật vỗ rung lồng ngực và dẫn lưu dịch tiết theo tư thế giải phẫu.
  • Hướng dẫn bệnh nhân các bài tập thở (thở chúm môi, thở cơ hoành) và tập ho tống đàm hiệu quả.
  • Thiết lập và quản lý liệu pháp oxy, kỹ thuật hút đàm dãi, duy trì tư thế nằm đầu cao giúp tối ưu hóa dung tích sống.
  • Theo dõi và lập bảng cân bằng nước xuất - nhập, bù dịch đường uống để làm loãng chất tiết phế quản.
• Kỹ năng phân tích và biện luận lâm sàng:
  • Phân biệt các hội chứng hô hấp chính: Hội chứng đông đặc (gõ đục, rung thanh tăng, ran nổ) trong Viêm phổi/Abscess phổi đối chiếu với Hội chứng khí phế thũng (gõ vang, rung thanh giảm, rì rào phế nang giảm).
  • Phân tầng mức độ nguy kịch của cơn hen: Nhận biết dấu hiệu hen phế quản ác tính (thở nhanh > 30 lần/phút, thở bụng ngực đảo ngược, mất tiếng ran phế quản, biến đổi tri giác).
  • Đọc và phân tích các chỉ số cận lâm sàng: Công thức máu (bạch cầu trung tính), Khí máu động mạch ($PaCO_2$), X-quang phổi (hình ảnh mức nước - hơi, thâm nhiễm, khí phế thũng) và chức năng hô hấp (đo ngoài cơn).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng phương pháp giảng dạy dựa trên mục tiêu đầu ra (Outcome-Based Education), kết hợp giữa thuyết trình lý thuyết bệnh học và hướng dẫn thực hành kỹ năng điều dưỡng tại giường bệnh.

• Phân tích ca bệnh lâm sàng (Case-based Learning): Bố trí các tình huống thực tế mô phỏng bệnh nhân vào viện vì sốt cao, khạc đàm mủ hôi (Abscess phổi), bệnh nhân khó thở co kéo cơ hô hấp phụ sau tiếp xúc dị nguyên (Hen phế quản) hoặc bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm biểu hiện lồng ngực hình thùng (COPD). Người học thảo luận nhóm để xác định chẩn đoán điều dưỡng và thứ tự ưu tiên can thiệp.
• Thực hành kỹ năng mô phỏng (Simulation & Skill-lab): Sinh viên thực tập thao tác vỗ rung lồng ngực, kỹ thuật dẫn lưu tư thế theo từng phân thùy phổi, quy trình hút đàm kín và điều chỉnh lưu lượng oxy theo y lệnh trên mô hình hoặc bạn học.
• Phương pháp đánh giá năng lực:
  • Đánh giá lý thuyết: Trắc nghiệm khách quan và câu hỏi tự luận ngắn kiểm tra kiến thức về căn nguyên vi sinh, tiêu chuẩn chẩn đoán, chỉ định soi phế quản/phẫu thuật và 6 nguyên tắc sử dụng kháng sinh.
  • Đánh giá thực hành (OSCE): Bảng kiểm kỹ năng quan sát thao tác thăm khám dấu hiệu sinh tồn, nhận định màu sắc và tính chất đàm, kỹ năng giáo dục bệnh nhân tập thở và phòng tránh yếu tố kích phát.
• Hướng dẫn tự học: Học viên cần đọc trước các bảng phân loại giải phẫu cây phế quản, tự hệ thống hóa sơ đồ phân biệt triệu chứng giữa Viêm phế quản mạn và Khí phế thũng, lập bảng theo dõi đáp ứng điều trị của bệnh nhân abscess phổi theo trục thời gian (ngày 3, ngày 7, ngày 10).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính phân định vi sinh và dịch tễ học rõ ràng: Phân tách cụ thể phổ vi khuẩn gây bệnh trong viêm phổi thành hai nhóm riêng biệt: Viêm phổi cộng đồng (S. pneumoniae, M. pneumoniae, H. influenzae, Legionella) và Viêm phổi bệnh viện (trực khuẩn Gram âm: Klebsiella, Proteus, Pseudomonas; cầu khuẩn Gram dương: S. aureus, S. pneumoniae).
• Quy chuẩn hóa mốc thời gian đánh giá đáp ứng điều trị: Đưa ra các chỉ số định lượng cụ thể trên lâm sàng đối với abscess phổi: nhiệt độ giảm trong 3–7 ngày, cắt sốt sau 7–10 ngày, đàm giảm mùi thối sau 3–10 ngày; thiết lập khung thời gian vàng sử dụng kháng sinh sớm trong vòng 8 giờ đầu đối với viêm phổi.
• Phân định rõ ràng các mức độ can thiệp điều trị: Xác lập ranh giới can thiệp từ điều trị nội khoa bảo tồn, can thiệp nội soi phế quản (chỉ định khi điều trị kháng sinh thất bại, nghi ngờ u abscess hóa, dị vật) đến can thiệp ngoại khoa (chỉ định trong xuất huyết nặng, tắc phế quản, abscess kích thước lớn, do vi khuẩn Gram âm).
• Tích hợp giáo dục sức khỏe vào phác đồ điều trị: Nội dung phòng bệnh và phục hồi chức năng được tiêu chuẩn hóa thành các mục hành động cụ thể: ngưng hút thuốc lá, tránh dị nguyên và môi trường ô nhiễm, kiểm soát căng thẳng, tăng cường dinh dưỡng và hướng dẫn kỹ thuật thở - ho chủ động.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên Cử nhân Điều dưỡng (Năm 2, Năm 3): Sử dụng làm tài liệu học tập chính cho học phần Chăm sóc người bệnh nội khoa hô hấp, phục vụ học lý thuyết và đi thực tập lâm sàng tại các khoa Nội Hô hấp, Hồi sức tích cực.
• Sinh viên Bác sĩ Đa khoa và Y học Cổ truyền: Dùng làm tài liệu tham khảo để nắm bắt quy trình nhận định lâm sàng, phân loại căn nguyên vi sinh, nguyên tắc dùng thuốc và các chỉ định can thiệp thủ thuật hô hấp.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần:
  • Giải phẫu học và Sinh lý học hô hấp: Nắm vững cơ chế thông khí, dung tích phổi, cấu trúc màng phế nang - mao mạch.
  • Vi sinh học - Ký sinh trùng: Hiểu đặc tính vi khuẩn ái khí, kỵ khí, vi khuẩn Gram âm, Gram dương và phương pháp nhuộm Gram.
  • Dược lý học: Nắm vững các nhóm kháng sinh diệt khuẩn, thuốc giãn phế quản, thuốc giảm ho và corticoid.
  • Điều dưỡng cơ sở: Nắm vững quy trình theo dõi dấu hiệu sinh tồn, kỹ thuật tiêm truyền và liệu pháp thở oxy.
• Giảng viên và Cán bộ y tế lâm sàng: Giảng viên dùng làm khung bài giảng chuẩn để thiết kế giáo án và bảng kiểm thi lâm sàng; Điều dưỡng viên tại bệnh viện dùng làm tài liệu tra cứu nhanh quy trình chăm sóc và theo dõi bệnh nhân tại buồng bệnh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng học tập nào?
Tài liệu được biên soạn cho sinh viên khối ngành khoa học sức khỏe (Cử nhân Điều dưỡng, Bác sĩ Đa khoa, Bác sĩ Y học dự phòng) đang theo học các học phần Nội bệnh lý và Chăm sóc điều dưỡng chuyên khoa Hô hấp.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận tài liệu?
Người học cần nắm vững kiến thức về giải phẫu hệ hô hấp, sinh lý thông khí và trao đổi khí, phân loại vi sinh vật (Gram âm, Gram dương, kỵ khí), dược lý kháng sinh và các kỹ thuật điều dưỡng cơ bản (đo sinh hiệu, thở oxy, hút đàm).

3. Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của giáo trình này là gì?
Giáo trình kết hợp chặt chẽ giữa bệnh học thực thể (triệu chứng, căn nguyên vi sinh, X-quang, khí máu) với quy trình chăm sóc điều dưỡng 5 bước cụ thể, có tiêu chí đánh giá lâm sàng rõ ràng theo từng mốc thời gian điều trị.

4. Làm thế nào để học tập và ghi nhớ hiệu quả các nội dung trong giáo trình?
Học viên nên lập bảng so sánh đối chiếu giữa các thể bệnh (ví dụ: Viêm phế quản mạn vs Khí phế thũng; Cơn hen điển hình vs Cơn hen ác tính; Viêm phổi cộng đồng vs Viêm phổi bệnh viện) và vẽ sơ đồ cây quy trình can thiệp điều dưỡng từ chăm sóc cơ bản đến thực hiện y lệnh.

5. Có những tài liệu và công cụ cận lâm sàng nào cần kết hợp tra cứu cùng giáo trình?
Học viên nên kết hợp đối chiếu với tập bản đồ hình ảnh X-quang ngực (nhận diện hang abscess có mức nước - hơi, hình ảnh đông đặc, khí phế thũng), các bảng chỉ số Khí máu động mạch ($PaO_2$, $PaCO_2$, pH) và kết quả thăm dò chức năng thông khí phổi (Spirometry).

---

Kết luận

Giáo trình bài giảng "Bệnh học và Chăm sóc Bệnh nhân Hô hấp" của ThS. Phạm Thị Phương Thanh cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện, chuẩn xác về mặt bệnh học và quy chuẩn thực hành điều dưỡng đối với 4 bệnh lý hô hấp thường gặp: Abscess phổi, COPD, Hen phế quản và Viêm phổi.

Lộ trình học tập khuyến nghị dành cho sinh viên:

1. Nghiên cứu định nghĩa, cơ chế sinh bệnh và phân loại căn nguyên vi sinh vật.
2. Nắm vững triệu chứng lâm sàng đặc thù và giá trị chẩn đoán của các xét nghiệm cận lâm sàng (X-quang, CTM, khí máu, chức năng hô hấp).
3. Nắm chắc nguyên tắc điều trị y khoa và chỉ định can thiệp chuyên sâu.
4. Vận dụng thuần thục quy trình chăm sóc điều dưỡng 5 bước và các kỹ thuật phục hồi chức năng hô hấp vào thực hành lâm sàng thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ABSCESS PHỔI GV: ThS. Phạm Thị Phương Thanh Mục tiêu 1. Trình bày nguyên nhân và triệu chứng của abscess phổi 2. Trình bày sơ lược cách điều trị bệnh Định nghĩa Abscess phổi là tình trạng nung mủ ở nhu mô phổi với sự tạo lập một hay nhiều túi mủ, mủ này thoát ra ngoài và để lại hang chứa mủ trong phần phổi bị phá hủy Nguyên nhân + Nhiễm trùng hoại tử do vi khuẩn kỵ khí: Fusobacterium nucleatum Streptococcus hiếu khí Peptostreptococcus… + Viêm phổi do Stap.

Pneumoniae + VK gram âm đường ruột: rất hiếm Triệu chứng Điều kiện thuận lợi của hít: nghiện rượu, dùng an thần, hôn mê, gây mê… 1. Triệu chứng lâm sàng: + Sốt +/- ớn lạnh + Ho khạc đàm có thể có mủ + Đau ngực kiểu màng phổi + Khám: hội chứng đông đặc 2. Triệu chứng cận lâm sàng + Công thức máu: BC tăng nhất là BC đa nhân trung tính + X Quang ngực: hình ảnh viêm phổi và sau đó có sự thành lập ổ abscess với mực nước hơi + Nhuộm cấy đàm ĐIỀU TRỊ 1. Kháng sinh Tùy theo bệnh cảnh lâm sàng, tác nhân gây bệnh, kinh tế… Đánh giá đáp ứng điều trị: + Sốt giảm từ 3-7 ngày, hết sốt 7-10 ngày + Đàm bớt thối sau 3-10 ngày + X quang cải thiện ĐIỀU TRỊ 2.

Soi phế quản Chỉ định: + Biểu hiện không điển hình + Thất bại với kháng sinh Mục đích soi: + Phân biệt ung thư abscess hóa + Phát hiện bệnh căn bản: K, hẹp PQ, dị vật + Dẫn lưu tư thế ĐIỀU TRỊ Phẫu thuật: + Xuất huyết nặng + Ung thư PQ + Tắc PQ + Thất bại điều trị nội + Abscess rất lớn + Abscess để lâu trước khi điều trị + Do VK gram âm BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MÃN TÍNH GV:Phạm Thị Phương Thanh Mục tiêu 1. Trình bày định nghĩa và các triệu chứng bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Nhận định vai trò của người điều dưỡng trong chăm sóc bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Lập kế hoạch chăm sóc 4.

Thực hiện chăm sóc 5. Đánh giá hiệu quả chăm sóc điều dưỡng ĐỊNH NGHĨA Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là bệnh đường hô hấp nhỏ đặc trưng bởi tắc nghẽn thông khí (do viêm phế quản mạn hay khí phế thũng). Sự tắc nghẽn này thường tiến triển, có thể tăng đáp ứng của đường hô hấp và có phục hồi một phần. Biểu hiện là tình trạng ho khạc đàm kéo dài, khó thở khi gắng sức và tắc nghẽn không khí.

Có 2 dạng: + Khí phế thủng + Viêm phế quản Nguyên nhân Nguyên nhân thực sự chưa rõ. Các yếu tố nguy cơ: + Thuốc lá + Ô nhiễm môi trường sống và làm việc + Dị nguyên + Tuổi + Yếu tố xã hội + Giới tính + Di truyền + Khí hậu + Nhiễm trùng LÂM SÀNG 1. Viêm phế quản mạn Ho khạc đàm Khó thở khi gắng sức Khám phổi ran rít, ran ngáy, ran ẩm… 2. Khí phế thũng Khó thở khi gắng sức Ho và khạc đàm ít dần Khám lồng ngực hình thùng, rung thanh giảm, gõ vang, RRPN giảm hay mất CẬN LÂM SÀNG 1.

Chức năng hô hấp Không thực hiện khi BN đang khó thở Giúp chẩn đoán, theo dõi diễn tiến, kiểm tra điều trị và tiên lượng Xác định tắc nghẽn và mức độ tắc nghẽn 2. Hình ảnh học + X Quang ngực: viêm phế quản, khí phế thũng + Siêu âm tim… CẬN LÂM SÀNG 3. Xét nghiệm sinh hóa: Khí máu động mạch 4. Xét nghiệm vi trùng học 5.

Nội soi phế quản Lập kế hoạch chăm sóc 1. Nhận định tình trạng bệnh nhân Tiền sử bản thân và của gia đình Điều kiện sống và làm việc Thói quen hút thuốc lá Hỏi tình trạng bệnh hiện tại: sốt, khó thở, ho khan hay đàm, tính chất đàm… 2. Quan sát và thăm khám Dấu hiệu sinh tồn Tri giác Dấu hiệu khó thở, đàm và tính chất đàm, mồ hôi, lượng nước tiểu… 3. Lập kế hoạch chăm sóc + Nghỉ ngơi + Trấn an bệnh nhân + Nằm đầu cao + Chế độ ăn nhiều dinh dưỡng, nhiều nước + Thực hiện y lệnh + Giáo dục bệnh nhân: triệu chứng, nguyên nhân, biến chứng… THỰC HIỆN KẾ HOẠCH CHĂM SÓC 1.

Chăm sóc cơ bản Cho BN nằm tư thế thoải mái, đầu cao Động viên BN Giải thích cho BN hiểu về bệnh Áp dụng những động tác giúp BN dễ ngủ Giảm stress Uống nhiều nước, hạ sốt nếu có + Vỗ rung + Dẫn lưu theo tư thế + Tập thở + Hút đàm dãi + Nằm tư thế dễ thở + Tăng cường lượng nước vào cơ thể giúp loãng đàm 2. Thực hiện y lệnh + Thuốc + Truyền dịch, chích + Thở oxy 3. Theo dõi BN + Dấu hiệu sinh tồn + Bảng theo dõi nước xuất nhập + Tình trạng hô hấp, tri giác, đàm, tình trạng khó thở + Cận lâm sàng… GIÁO DỤC SỨC KHỎE + Tránh tiếp xúc các yếu tố khởi phát bệnh + Giảm stress + Tăng cường thể lực: tập luyện, ăn uống đủ chất… + Tập thở, tập ho đúng cách + Không hút thuốc, không sử dụng thuốc bừa bãi + Khám ngay khi có triệu chứng bệnh HEN PHẾ QUẢN GV: ThS. Phạm Thị Phương Thanh Mục tiêu 1.

Trình bày các triệu chứng bệnh hen phế quản 2. Nhận định vai trò của người điều dưỡng trong chăm sóc bệnh nhân viêm phổi 3. Lập kế hoạch chăm sóc 4. Thực hiện chăm sóc 5.

Đánh giá hiệu quả chăm sóc điều dưỡng Đại cương Hen phế quản là bệnh lý viêm mạn tính phế quản gây ra sự tắc nghẽn đường thở thay đổi rất nhanh chóng một cách tự phát hay do điều trị Nguyên nhân + Dị nguyên hô hấp: bụi nhà, các loại bọ nhà, lông chó, mèo, phấn hoa… + Dị nguyên thực phẩm: tôm, cua, cá, trứng… + Dị nguyên thuốc: aspirin, NSAIDs, KS… + VK, VR, Vi nấm… + Tiền sử gia đình, gắng sức, không khí lạnh… Triệu chứng Cơn hen phế quản điển hình: + Tiền triệu: ho khan, chảy nước mắt, mũi + Cơn khó thở: ngồi chồm ra trước, khó thở tăng dần, tiếng thở ồn ào + Da niêm nhợt nhạt, vã mồ hôi + Khám: gõ vang, rung thanh bt hay giảm, ran rít ngáy khắp 2 phế trường Triệu chứng (tt) Cơn hen phế quản ác tính: + Thường xảy ra bệnh nhân nhiễm trùng hô hấp trước như M.pneumoniae + Khó thở, vã mồ hôi, khó khạc đàm, đàm đặc + Thở nhanh > 30 lần/ phút, co kéo cơ hô hấp phụ + Xanh tím Cơn hen phế quản ác tính (tt): + Giai đoạn nặng lồng ngực ít di động, thở bụng ngực đảo ngược + Ran rít, ran ngáy rõ về sau tiếng ran giảm dầnngưng thở + Sinh hiệu: M, HA tăng về sau giảm + Thần kinh: tỉnh táobứt rứt, kích thíchlơ mơ, hôn mê Cận lâm sàng 1. X Quang ngực: tìm nguyên nhân thúc đẩy cơn hen như viêm phổi, lao phổi, TDMP… 2. CTM: bạch cầu có thể tăng nhẹ do stress hay nhiễm trùng… 3. Khí máu động mạch: PaCO2 ↓ 5.

Đo CNHH chỉ thực hiện ngoài cơn hen PQ… Lập kế hoạch chăm sóc 1. Nhận định tình trạng bệnh nhân Tiền sử dị ứng bản thân và của gia đình Điều kiện sống và làm việc Hỏi tình trạng bệnh hiện tại: sốt, khó thở, ho khan hay đàm, tính chất đàm… 2. Quan sát và thăm khám Dấu hiệu sinh tồn Tri giác Dấu hiệu khó thở, đàm và tính chất đàm, mồ hôi, lượng nước tiểu… 3. Lập kế hoạch chăm sóc + Nghỉ ngơi + Trấn an bệnh nhân + Nằm đầu cao + Chế độ ăn nhiều dinh dưỡng, nhiều nước + Thực hiện y lệnh + Giáo dục bệnh nhân: triệu chứng, nguyên nhân, biến chứng… THỰC HIỆN KẾ HOẠCH CHĂM SÓC 1.

Chăm sóc cơ bản Cho BN nằm tư thế thoải mái, đầu cao Động viên BN Giải thích cho BN hiểu về bệnh Áp dụng những động tác giúp BN dễ ngủ Giảm stress Uống nhiều nước, hạ sốt + Vỗ rung + Dẫn lưu theo tư thế + Tập thở + Hút đàm dãi + Nằm tư thế dễ thở + Tăng cường lượng nước vào cơ thể giúp loãng đàm 2. Thực hiện y lệnh + Thuốc + Truyền dịch, chích + Thở oxy 3. Theo dõi BN + Dấu hiệu sinh tồn + Bảng theo dõi nước xuất nhập + Tình trạng hô hấp, tri giác, đàm + Cận lâm sàng… GIÁO DỤC SỨC KHỎE + Tránh tiếp xúc các yếu tố khởi phát bệnh + Giảm stress + Tăng cường thể lực: tập luyện, ăn uống đủ chất… + Tập thở, tập ho đúng cách + Không hút thuốc, không sử dụng thuốc bừa bãi + Khám ngay khi có triệu chứng bệnh VIÊM PHỔI GV: ThS. Phạm Thị Phương Thanh Mục tiêu 1.

Trình bày được các dấu hiệu và triệu chứng, nguyên tắc điều trị của viêm phổi. Nhận định vai trò của người điều dưỡng trong chăm sóc bệnh nhân viêm phổi. Lập kế hoạch chăm sóc. Thực hiện chăm sóc.

Đánh giá hiệu quả chăm sóc điều dưỡng. Định nghĩa Viêm phổi là bệnh lý viêm cấp hay mãn tính của nhu mô phổi Nguyên nhân: nhiễm trùng, dị ứng, tác nhân vật lý hay hóa học… Nguyên nhân Nguyên nhân nhiễm trùng: 1. Viêm phổi trong cộng đồng Streptococcus pneumoniae Mycoplasma pneumoniae Virus Haemophillus influenzae Legionella…. Viêm phổi trong bệnh viện Vi khuẩn Gram âm: Klebsiella Proteus Pseudomonas Vi khuẩn Gram dương: Staphylococcus aureus Streptococcus pneumoniae Triệu chứng viêm phổi điển hình 1.

Triệu chứng lâm sàng Sốt, ho khạc đàm, đau ngực kiểu màng phổi… Khám: + Thở nhanh, hạn chế cử động lồng ngực bên bệnh + Gõ đục, rung thanh tăng, âm phế bào giảm, ran nổ… 2. Triệu chứng cận lâm sàng Công thức máu: bạch cầu tăng cao đặc biệt là BC đa nhân trung tính. VP do virus BC có thể bình thường hay giảm X Quang ngực: tổn thương nhu mô phổi… ĐIỀU TRỊ Nguyên tắc chung: + Nghỉ ngơi + Thuốc ho nếu ho khan nhiều + VLTL khi tăng tiết phế quản, RL phản xạ ho, đặt nội khí quản + Oxy liệu pháp + Phòng ngừa thuyên tắc ĐM phổi + Thở máy khi có suy hô hấp ĐIỀU TRỊ Nguyên tắc điều trị kháng sinh: 1. Điều trị sớm trong 8 giờ đầu nhập viện 2.

Nhuộm gram đàm 3. Nên chọn thuốc diệt khuẩn 4. Khởi đầu với đường tiêm, liều đủ cao 5. Thời gian điều trị phù hợp với lâm sàng, X Quang, tác nhân gây bệnh… 6.

Lựa chọn kháng sinh tùy theo dịch tễ học và kinh tế.