Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến nhu cầu tham vấn tâm lý 1. Nghiên cứu các biểu hiện nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên Nghiên cứu nhằm chỉ ra các biểu hiện nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên là hướng nghiên cứu nổi bật ở nước ngoài và được nhiều tác giả quan tâm. Bauer và Elizabeth Trezise Becker (1998) khi: “Khảo sát nhu cầu tham vấn của nam và nữ sinh viên đại học” [86, tr.205 - 210], đã khẳng định: sinh viên có nhu cầu tham vấn về các vấn đề như: các vấn đề cá nhân; nghề nghiệp; học tập và những lo ngại về tương lai của họ.
Nyutu (2007), trong luận án tiến sĩ: “Xây dựng thang đo nhu cầu tham vấn của học sinh” [98, tr.115], đã xác định 05 nội dung biểu hiện nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh bao gồm: mối quan hệ con người, phát triển nghề nghiệp, phát triển bản thân, giá trị xã hội và kỹ năng học tập. Các tác giả Gokhan Atik và lhan Yalcona (2010) trong nghiên cứu: “Nhu cầu tham vấn tâm lý của sinh viên khoa học giáo dục tại Đại học Ankara” [83, tr.1520 -1526], cũng cho rằng: Sinh viên có nhu cầu tham vấn cao hơn ở các lĩnh vực: học tập; cảm xúc và các vấn đề nghề nghiệp. Có thể thấy, các nghiên cứu này đã chỉ ra những biểu hiện nhu cầu về nội dung tham vấn của học sinh, sinh viên trên các lĩnh vực cụ thể, đó là các vấn đề liên quan đến học tập; mối quan hệ, giao tiếp, phát triển cá nhân và phát triển nghề nghiệp. Năm 2011, Ashiq Hussain Dogar và cộng sự thực hiện: “Đánh giá nhu cầu hướng dẫn và tham vấn của học sinh” [76, tr.108 - 124], nhằm điều tra nhu cầu tham vấn của học sinh trung học.
Kết quả cho thấy 45% học sinh có nhu cầu hướng dẫn và tham vấn về lựa chọn nghề nghiệp, 40% có nhu cầu tham vấn về tình cảm, 25% có nhu cầu tham vấn về xã hội, 20% có nhu cầu tham vấn về hành vi và 15% có nhu cầu tham vấn về giáo dục. luan an 13 Noriah Mohd. Ishaka và Abu Yazid Abu Bakar (2010) nghiên cứu “Các vấn đề về tâm lý và nhu cầu về dịch vụ tham vấn của sinh viên năng khiếu Malaysia” [95, tr.665 - 673], kết quả cho thấy, khoảng 63% muốn được tham vấn nghề nghiệp, 20% muốn được tham vấn học tập, 10% muốn tham vấn nhóm, 6.11% muốn tham vấn về phát triển cá nhân và 1.11% muốn được tham vấn về các vấn đề gia đình. Ahmed Elhassan Hamid Hassan và Pali Farah Ahmed Farah (2013), tiến hành nghiên cứu: “Nhu cầu hướng dẫn và tham vấn của học sinh trung học theo quan điểm/phản hồi của họ ở bang Khartoum - Sudan” [73, tr.990 - 994], kết quả nghiên cứu cho thấy, học sinh có nhu cầu tham vấn đối với: Các vấn đề ở trường học; các vấn đề xã hội và các vấn đề tâm lý.
Jane Karimi và các cộng sự (2014), trong nghiên cứu nhằm “Đánh giá nhu cầu tham vấn của sinh viên các trường đại học ở Kenya” [85, tr.36 - 43], cũng chỉ ra, sinh viên các trường đại học ở Kenya có nhu cầu tham vấn về các vấn đề: nghề nghiệp, giáo dục (WA = 2.01) và kỹ năng sống (WA = 2. V (2015) trong nghiên cứu: “Nhu cầu tham vấn của học sinh trung học phổ thông Kerala: Khám phá quan điểm của giáo viên” [71, tr.25 - 28], đã liệt kê chi tiết nhu cầu tham vấn của học sinh theo thứ tự quan trọng gồm: nhu cầu giải quyết các vấn đề hành vi, nhu cầu về sự hiểu biết, nhu cầu về tình yêu và sự gắn bó, nhu cầu về an ninh, nhu cầu về sự chấp thuận, nhu cầu giải quyết vấn đề cảm xúc, nhu cầu về thành tựu, nhu cầu tự do và nhu cầu nghề nghiệp. Trong khi đó, Lata Sati và Deepika Vig (2016) khi nghiên cứu: “Nhu cầu tham vấn tâm lý của thanh thiếu niên” [90, tr.441 - 446], đã tiến hành đánh giá nhu cầu tham vấn tâm lý của thanh thiếu niên trong độ tuổi 17 đến 19. Kết quả cho thấy, các vấn đề thanh thiếu niên cần được tham vấn được xác định là: Các vấn đề liên quan đến bạn bè (22.75%); các vấn đề liên quan đến kinh tế (21.65%); các vấn đề gia đình (19.42%) và các vấn đề về tình yêu (17.
Nghiên cứu của Ruth Njeri Kamunyu, Catherine Ndungo và Geoffrey Wango (2016): “Những người đóng góp cho việc sử dụng dịch vụ tham vấn của sinh viên tại các trường đại học ở Kenya” [104, tr.125 - 128], đã khẳng định, luan an 14 sinh viên có nhu cầu tham vấn về các vấn đề như: Học tập, các vấn đề xã hội và hành vi, các vấn đề tâm lý và các vấn đề kinh tế. Alfawair và Abdullah Saif Al Tobi (2017), trong nghiên cứu: “Nhu cầu tham vấn của sinh viên có nhu cầu đặc biệt tại trường đại học” [72, tr.65 - 74], đã chỉ ra thực trạng nhu cầu về nội dung tham vấn của sinh viên trên 8 lĩnh vực: tâm lý, học tập, xã hội, chuyên môn, kinh tế, tình dục, sức khỏe và tôn giáo. Kết quả của các nghiên cứu này cho thấy, cho dù là những sinh viên bình thường hay những sinh viên có hoàn cảnh đặc biệt thì họ vẫn có nhu cầu tham vấn ở rất nhiều nội dung, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến học tập, xã hội và tâm lý. Từ kết quả nghiên cứu của các công trình kể trên đã cho thấy, nhu cầu về nội dung tham vấn của học sinh, sinh viên biểu hiện chủ yếu ở các lĩnh vực: học tập, giao tiếp, các mối quan hệ, phát triển cá nhân, phát triển nghề nghiệp và những vấn đề về kỹ năng sống.
Các nghiên cứu được tiến hành trên những chiều cạnh khác nhau như độ tuổi, giới tính, cấp học., đã tạo nên một bức tranh khá phong phú về nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên. Các kết quả nghiên cứu kể trên có ý nghĩa hết sức quan trọng, là nguồn cung cấp dữ liệu cần thiết và là cơ sở để chúng tôi tiến hành nghiên cứu, xác định các biểu hiện và đánh giá thực trạng nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam. Nghiên cứu về các hình thức đáp ứng nhu cầu tham vấn tâm lý cho học sinh, sinh viên Các hình thức tham vấn được xem như chiếc cầu nối giữa thân chủ và nhà tham vấn, là phương thức để nhà tham vấn có thể đáp ứng nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên. Chính vì vậy, đây cũng là vấn đề được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu.S (1991), trong nghiên cứu: “Đo lường nhân cách và thái độ tâm lý xã hội” [101], đã đề xuất hơn 10 trắc nghiệm dùng cho sinh viên qua internet, sinh viên chỉ cần thực hiện các trắc nghiệm theo nhu cầu của mình rồi gửi về cho nhà tham vấn học đường.
Thông qua kết quả của các trắc nghiệm, nhà tham vấn học đường luan an 15 sẽ tham vấn về những vấn đề mà sinh viên quan tâm, đó có thể là các vấn đề liên quan đến học tập, ngành nghề hoặc các vấn đề khác trong cuộc sống. Tham vấn nhóm là một hình thức được sử dụng rộng rãi trong các trường học, do đó, hình thức tham vấn này thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Các nghiên cứu của Steen S. (2009): “Tham vấn nhóm cho học sinh tiểu học người Mỹ gốc Phi: Một nghiên cứu thăm dò” [108, tr.101- 117]; nhóm tác giả Steen S.
(2013): “Mô hình tham vấn nhóm đạt được thành công mỗi ngày: Ý nghĩa đối với các nhà tham vấn trường học chuyên nghiệp [109, tr.29 - 46]; Roghayeh Sohrabi và các cộng sự (2013): “Hiệu quả của tham vấn nhóm với phương pháp giải quyết vấn đề về cải thiện năng lực giáo dục” [102, tr.1782 - 1784]; Derk Stephens, Sachin Jain và Kioh Kim (2010): “Tham vấn nhóm: Kỹ thuật dạy kỹ năng xã hội cho sinh viên có nhu cầu đặc biệt”, [79, tr.509 - 512], đều chỉ ra rằng: tham vấn nhóm là một hình thức tham vấn hiệu quả, giúp nâng cao thành tích học tập của học sinh, sinh viên, cải thiện hiệu quả của giáo dục, và giúp học sinh, sinh viên phát triển các năng lực xã hội. Các tác giả cũng cho rằng, tham vấn nhóm có thể được triển khai hiệu quả trong môi trường học đường và có thể được sử dụng để giúp đỡ nhiều sinh viên có nhu cầu giống nhau. Conoley và Daniel F. Brossart (2002), trong nghiên cứu: “Hiệu quả của tham vấn qua điện thoại: Một cuộc điều tra dựa trên lĩnh vực”, [100, tr.
233 - 242], kết quả nghiên cứu cho thấy: 82% khách hàng được hỏi chỉ ra rằng tư vấn qua điện thoại là hữu ích, có khả năng cải thiện được vấn đề mà họ trình bày. Mối quan hệ trị liệu và quá trình ảnh hưởng dường như xảy ra ở mức độ hiệu quả qua điện thoại và họ hài lòng với kết quả tham vấn nhận được. Nghiên cứu này đã chỉ rõ hiệu quả của hình thức tham vấn qua điện thoại, đặc biệt là trong trường họp khách hàng không muốn trao đổi trực tiếp với những người làm công tác tham vấn. Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc đáp ứng nhu cầu tham vấn của các đối tượng, nhất là học sinh, sinh viên đang là xu hướng được các nhà tâm lý học quan tâm nghiên cứu.
Các công trình nghiên cứu của: Andrea luan an 16 Chester và Carolyn A. Glass (2006): “Tham vấn trực tuyến: Phân tích mô tả về các dịch vụ trị liệu trên Internet” [75, tr.145 - 160]; Shane Haberstroh và các cộng sự (2007): “Kinh nghiệm tham vấn trực tuyến” [107, tr.269 - 282]; Terry Hanley và Darcy J. Reynolds, Jr (2009): “Tâm lý học tham vấn và internet: Đánh giá nghiên cứu định lượng về kết quả và liên minh trực tuyến trong liệu pháp dựa trên văn bản” [112, tr.4 - 13]; Amla Salleh và các cộng sự (2015): “Tham vấn trực tuyến bằng email: Một nghiên cứu định tính” [74]; Wyke Stommel và Hedwig te Molder (2015): “Tham vấn trực tuyến và qua điện thoại: Khi câu hỏi kết thúc không thành công như một thiết bị đóng” [115, tr.đều nhận định: Tham vấn trực tuyến mà đặc trưng là tham vấn qua email có giá trị và hiệu quả như các hình thức tham vấn truyền thống. Bên cạnh đó, những lợi thế như quyền riêng tư và môi trường an toàn về mặt cảm xúc dường như vượt xa các hình thức tham vấn truyền thống, tuy nhiên, hình thức tham vấn này cũng có những hạn chế nhất định.