Nhận Thức Của Người Dân Huyện Nga Sơn Tỉnh Thanh Hóa Về Kế Hoạch Hóa Gia Đình

Nghiên cứu nhận thức của người dân huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa về kế hoạch hóa gia đình, góp phần nâng cao hiểu biết và thực hành.

• Tác giả: Mai Văn Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Mộc Lan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Nhận Thức Về Kế Hoạch Hóa Gia Đình Tại Huyện Nga Sơn, Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu về công tác dân số kế hoạch hoá gia đình
• 1.1.1. Một số nghiên cứu về công tác dân số kế hoạch hoá gia đình trên thế giới
• 1.1.2. Một số nghiên cứu về dân số kế hoạch hoá gia đình ở Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhận Thức Về Kế Hoạch Hóa Gia Đình Tại Huyện Nga Sơn

Kế hoạch hóa gia đình (KHHGD) là một trong những chính sách quan trọng nhằm kiểm soát dân số và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tại huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, nhận thức của người dân về KHHGD đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện các mục tiêu dân số. Nghiên cứu này nhằm làm rõ thực trạng nhận thức của người dân về KHHGD, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao nhận thức và thực hiện hiệu quả hơn.

1.1. Khái Niệm Kế Hoạch Hóa Gia Đình Và Tầm Quan Trọng Của Nó

KHHGD không chỉ là việc kiểm soát số lượng con cái mà còn liên quan đến sức khỏe sinh sản và phát triển bền vững. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp người dân nhận thức đúng đắn về trách nhiệm của mình trong việc xây dựng gia đình hạnh phúc.

1.2. Tình Hình Dân Số Tại Huyện Nga Sơn

Huyện Nga Sơn có dân số đông và tỷ lệ tăng dân số cao, điều này đặt ra nhiều thách thức cho công tác KHHGD. Việc nâng cao nhận thức về KHHGD là cần thiết để giảm tỷ lệ gia tăng dân số và cải thiện chất lượng cuộc sống.

II. Vấn Đề Nhận Thức Của Người Dân Về Kế Hoạch Hóa Gia Đình

Mặc dù có nhiều chính sách và chương trình tuyên truyền về KHHGD, nhưng nhận thức của người dân tại huyện Nga Sơn vẫn còn hạn chế. Nhiều người chỉ dừng lại ở mức độ biết mà chưa hiểu rõ các nội dung và lợi ích của KHHGD.

2.1. Những Thách Thức Trong Nhận Thức Về KHHGD

Nhiều người dân vẫn còn mang nặng tư tưởng trọng nam khinh nữ và quan niệm đông con là phúc. Điều này cản trở việc thực hiện các chính sách KHHGD hiệu quả.

2.2. Tác Động Của Trình Độ Học Vấn Đến Nhận Thức

Trình độ học vấn có ảnh hưởng lớn đến nhận thức về KHHGD. Những người có trình độ học vấn cao thường có nhận thức đúng đắn hơn về các vấn đề liên quan đến KHHGD.

III. Phương Pháp Nâng Cao Nhận Thức Về Kế Hoạch Hóa Gia Đình

Để nâng cao nhận thức về KHHGD, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ giáo dục đến truyền thông. Các chương trình cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm văn hóa và tâm lý của người dân địa phương.

3.1. Giáo Dục Và Tuyên Truyền Về KHHGD

Các chương trình giáo dục về KHHGD cần được triển khai rộng rãi trong trường học và cộng đồng. Việc cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về lợi ích của KHHGD.

3.2. Sử Dụng Các Kênh Truyền Thông Hiệu Quả

Sử dụng các kênh truyền thông như truyền hình, radio và mạng xã hội để tuyên truyền về KHHGD. Điều này giúp tiếp cận nhiều đối tượng và nâng cao nhận thức một cách nhanh chóng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kế Hoạch Hóa Gia Đình Tại Huyện Nga Sơn

Việc thực hiện KHHGD tại huyện Nga Sơn đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện và nâng cao hiệu quả của các chương trình KHHGD.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Nhận Thức Của Người Dân

Nghiên cứu cho thấy rằng nhận thức của người dân về KHHGD còn nhiều hạn chế. Cần có các biện pháp cụ thể để nâng cao nhận thức này.

4.2. Các Mô Hình Thành Công Trong KHHGD

Một số mô hình thành công trong KHHGD tại các địa phương khác có thể được áp dụng tại huyện Nga Sơn để nâng cao hiệu quả công tác này.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Giải Pháp Cho Tương Lai

KHHGD là một vấn đề quan trọng cần được quan tâm đúng mức. Việc nâng cao nhận thức của người dân về KHHGD sẽ góp phần giảm tỷ lệ gia tăng dân số và nâng cao chất lượng cuộc sống.

5.1. Tầm Quan Trọng Của KHHGD Trong Phát Triển Kinh Tế Xã Hội

KHHGD không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện. Cần có sự đầu tư thích đáng cho công tác này.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Nâng Cao Nhận Thức

Cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền, tổ chức xã hội và cộng đồng để nâng cao nhận thức về KHHGD, từ đó thực hiện hiệu quả các chính sách dân số.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam hiện có dân số khoảng 85,2 triệu người, với tốc độ tăng trung bình khoảng 1,1 triệu người mỗi năm. Dự kiến đến năm 2024, dân số sẽ đạt khoảng 100 triệu người và đến năm 2050 có thể lên tới 115 triệu người. Mật độ dân số nước ta là 254 người/km², cao gấp 5 lần so với các nước phát triển và gấp đôi Trung Quốc – quốc gia đông dân nhất thế giới. Huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, với dân số 150.558 người và mật độ 1038 người/km², có tỷ lệ tăng dân số hàng năm lên tới 2,1%, cao hơn nhiều so với mục tiêu quốc gia 1,14% giai đoạn 2006-2010. Tình trạng này đặt ra thách thức lớn cho công tác kế hoạch hóa gia đình (KHHGD) nhằm kiểm soát tốc độ gia tăng dân số và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Mục tiêu nghiên cứu là khảo sát thực trạng nhận thức của người dân trong độ tuổi sinh đẻ (18-49 tuổi) về KHHGD tại huyện Nga Sơn, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao nhận thức, góp phần giảm tỷ lệ gia tăng dân số. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 11/2007 đến tháng 9/2009, tập trung vào 300 người dân thuộc các nhóm nghề nghiệp nuôi trồng thủy hải sản, nông nghiệp và dịch vụ, cùng 20 cán bộ chuyên trách và cộng tác viên dân số. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp dữ liệu cụ thể về nhận thức của người dân, làm cơ sở cho các chương trình tuyên truyền, vận động thực hiện KHHGD hiệu quả hơn, góp phần ổn định dân số và phát triển bền vững địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về nhận thức và hành vi con người trong lĩnh vực tâm lý học, đặc biệt là mô hình nhận thức cảm tính và lý tính. Nhận thức được hiểu là quá trình phản ánh chủ quan thế giới khách quan, gồm hai mức độ: nhận thức cảm tính (cảm giác, tri giác) và nhận thức lý tính (tư duy, tưởng tượng). Mức độ nhận thức cao giúp con người hiểu sâu sắc bản chất sự vật, hiện tượng và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng mô hình mối quan hệ nhận thức – thái độ – hành vi, trong đó nhận thức là cơ sở hình thành thái độ, từ đó dẫn đến hành vi thực hiện KHHGD. Lý thuyết về các mức độ nhận thức của Benjamin Bloom cũng được sử dụng để phân tích mức độ hiểu biết của người dân về KHHGD, từ nhận biết, hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp đến đánh giá.

Các khái niệm chuyên ngành như kế hoạch hóa gia đình, các biện pháp tránh thai, tuổi kết hôn hợp lý, khoảng cách sinh con, cũng được làm rõ để xây dựng bộ câu hỏi điều tra phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm 320 khách thể: 300 người dân trong độ tuổi sinh đẻ tại huyện Nga Sơn, phân chia theo nghề nghiệp (33,3% nuôi trồng thủy hải sản, 33,3% nông nghiệp, 33,3% dịch vụ và cán bộ công chức), giới tính (49,6% nam, 50,4% nữ), độ tuổi và trình độ học vấn đa dạng. Ngoài ra, 20 cán bộ chuyên trách và cộng tác viên dân số cũng được khảo sát.

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Nghiên cứu tài liệu: Thu thập, phân tích các văn bản pháp luật, nghị định, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về dân số và KHHGD.
• Điều tra bằng bảng hỏi: Thiết kế bảng hỏi gồm 16 câu hỏi về nhận thức, thái độ và hành vi liên quan đến KHHGD, được thử nghiệm trên 30 người trước khi triển khai chính thức.
• Phỏng vấn sâu: Thực hiện với cán bộ chuyên trách, cộng tác viên dân số và một số trường hợp sinh con thứ ba để hiểu rõ hơn về nhận thức và hành vi.
• Thực nghiệm: Thử nghiệm tác động của việc bồi dưỡng kiến thức về KHHGD trên 20 người dân tại xã Nga Nhân, so sánh nhận thức trước và sau can thiệp.
• Phân tích thống kê: Sử dụng phần mềm SPSS để tính tỷ lệ phần trăm, điểm trung bình, tương quan Spearman và Pearson nhằm đánh giá mối quan hệ giữa các biến số.

Timeline nghiên cứu kéo dài gần 2 năm, từ tháng 11/2007 đến tháng 9/2009, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và phân tích sâu sắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức về khái niệm KHHGD còn hạn chế: 64,7% người dân hiểu KHHGD là “mỗi cặp vợ chồng chỉ sinh 1-2 con”, nhưng chỉ 50% hiểu đúng bản chất là “vợ chồng chủ động tự quyết định số con, thời gian sinh con và khoảng cách giữa các lần sinh nhằm bảo vệ sức khỏe và nuôi dạy con theo chuẩn mực xã hội”. Khoảng 10-20% có nhận thức sai lệch như cho rằng KHHGD là công việc của Nhà nước hoặc phải sinh con theo điều kiện kinh tế, giới tính con cái.

2. Tỷ lệ tăng dân số cao tại huyện Nga Sơn: Tỷ lệ tăng dân số hàng năm là 2,1%, cao gấp gần 2 lần mục tiêu quốc gia 1,14% giai đoạn 2006-2010, phản ánh hiệu quả công tác KHHGD chưa đạt yêu cầu.

3. Ảnh hưởng của trình độ học vấn và nghề nghiệp đến nhận thức: Người có trình độ học vấn cao và làm việc trong lĩnh vực dịch vụ, công chức có nhận thức về KHHGD tốt hơn so với nhóm nông nghiệp và thủy sản. Tỷ lệ người hiểu đúng khái niệm KHHGD ở nhóm trình độ trung cấp trở lên đạt khoảng 60%, trong khi nhóm tiểu học chỉ khoảng 30%.

4. Tác động tích cực của tuyên truyền và bồi dưỡng kiến thức: Thực nghiệm trên 20 người dân cho thấy sau khi được bồi dưỡng kiến thức, tỷ lệ hiểu đúng về KHHGD tăng từ khoảng 45% lên 80%, chứng tỏ việc truyền thông có hiệu quả rõ rệt.

Thảo luận kết quả

Nhận thức của người dân về KHHGD mới chỉ dừng lại ở mức độ biết và hiểu đơn giản, chưa sâu sắc và toàn diện. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy nhận thức về dân số và KHHGD ở vùng nông thôn còn hạn chế do trình độ học vấn thấp và thiếu tiếp cận thông tin. Sự chênh lệch nhận thức giữa các nhóm nghề nghiệp phản ánh vai trò quan trọng của giáo dục và môi trường làm việc trong việc nâng cao hiểu biết về KHHGD.

Tỷ lệ tăng dân số cao tại huyện Nga Sơn cho thấy công tác tuyên truyền, vận động chưa thực sự hiệu quả, đặc biệt là trong việc thay đổi các quan niệm truyền thống như trọng nam khinh nữ, sinh đông con để “nối dõi tông đường”. Các biểu đồ phân tích mối quan hệ giữa nhận thức và hành vi thực hiện KHHGD có thể minh họa rõ sự tương quan tích cực giữa nhận thức đúng và việc áp dụng các biện pháp tránh thai.

Kết quả thực nghiệm cho thấy việc bồi dưỡng kiến thức có tác động tích cực, khẳng định vai trò của các chương trình truyền thông, giáo dục dân số trong việc nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả bền vững, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp chính quyền, cán bộ chuyên trách và cộng tác viên dân số.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác truyền thông, giáo dục về KHHGD: Phát triển các chương trình truyền thông đa dạng, phù hợp với đặc điểm dân cư địa phương, tập trung nâng cao nhận thức đúng đắn về khái niệm, lợi ích và biện pháp KHHGD. Mục tiêu tăng tỷ lệ hiểu đúng khái niệm KHHGD lên trên 80% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Dân số - KHHGD huyện phối hợp với các xã, phường.

2. Đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ chuyên trách và cộng tác viên dân số: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng giao tiếp, thuyết phục và cập nhật kiến thức mới về KHHGD nhằm nâng cao hiệu quả vận động người dân. Mục tiêu 100% cán bộ và cộng tác viên được đào tạo định kỳ hàng năm.

3. Phát triển các mô hình can thiệp tại cộng đồng: Áp dụng mô hình truyền thông trực tiếp, nhóm hỗ trợ gia đình, câu lạc bộ sinh viên tình nguyện để tác động sâu rộng đến các nhóm dân cư khó tiếp cận. Mục tiêu giảm tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên xuống dưới 15% trong 3 năm tới.

4. Tăng cường giám sát, đánh giá và hỗ trợ tài chính cho công tác dân số: Cải thiện hệ thống báo cáo, theo dõi biến động dân số và hiệu quả các hoạt động KHHGD; nâng mức hỗ trợ cho cộng tác viên dân số từ 50.000 đồng/người/tháng lên mức phù hợp hơn để duy trì động lực làm việc. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, Sở Y tế, Uỷ ban Dân số tỉnh Thanh Hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ chuyên trách và cộng tác viên dân số: Nắm bắt thực trạng nhận thức và các yếu tố ảnh hưởng để xây dựng kế hoạch tuyên truyền phù hợp, nâng cao hiệu quả vận động người dân thực hiện KHHGD.

2. Nhà quản lý chính sách dân số và phát triển: Sử dụng dữ liệu nghiên cứu để điều chỉnh chính sách, phân bổ nguồn lực hợp lý, thiết kế các chương trình can thiệp phù hợp với đặc điểm địa phương.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành tâm lý học, xã hội học, y tế công cộng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, khung lý thuyết và kết quả thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về nhận thức và hành vi dân số.

4. Tổ chức phi chính phủ và các đơn vị truyền thông: Áp dụng các khuyến nghị và mô hình truyền thông hiệu quả để triển khai các dự án nâng cao nhận thức về KHHGD tại các vùng nông thôn, đặc biệt là các khu vực có tỷ lệ sinh cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhận thức của người dân về kế hoạch hóa gia đình hiện nay như thế nào?
   Nhận thức của người dân chủ yếu dừng lại ở mức biết đơn giản như “mỗi gia đình chỉ nên có 1-2 con” (64,7%), trong khi chỉ 50% hiểu đúng bản chất KHHGD là tự quyết định số con, thời gian sinh con và khoảng cách sinh nhằm bảo vệ sức khỏe. Một số người vẫn có nhận thức sai lệch như cho rằng KHHGD là công việc của Nhà nước hoặc phải sinh con theo điều kiện kinh tế.

2. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến nhận thức về KHHGD?
   Trình độ học vấn và nghề nghiệp là hai yếu tố tác động rõ rệt. Người có trình độ học vấn cao và làm việc trong lĩnh vực dịch vụ, công chức có nhận thức tốt hơn so với nhóm nông nghiệp và thủy sản. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của giáo dục và môi trường làm việc trong nâng cao nhận thức.

3. Các biện pháp tránh thai phổ biến được người dân biết đến là gì?
   Người dân biết đến các biện pháp như bao cao su, thuốc tránh thai hàng ngày, thuốc tránh thai khẩn cấp, đặt vòng, tiêm tránh thai, triệt sản, xuất tinh ngoài âm đạo và tính vòng kinh. Tuy nhiên, mức độ hiểu biết và sử dụng đúng cách còn hạn chế, đặc biệt ở nhóm có trình độ học vấn thấp.

4. Tác động của tuyên truyền, giáo dục đến nhận thức KHHGD ra sao?
   Thực nghiệm cho thấy sau khi được bồi dưỡng kiến thức, tỷ lệ người dân hiểu đúng về KHHGD tăng từ 45% lên 80%, chứng tỏ truyền thông có hiệu quả tích cực trong việc nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi.

5. Những khó khăn chính trong công tác vận động người dân thực hiện KHHGD là gì?
   Khó khăn gồm nhận thức sai lệch, tư tưởng trọng nam khinh nữ, tâm lý sinh đông con để “nối dõi tông đường”, trình độ học vấn thấp, thiếu tiếp cận thông tin và nguồn lực hạn chế cho cán bộ cộng tác viên dân số. Việc thay đổi nhận thức và hành vi đòi hỏi sự kiên trì, kỹ năng giao tiếp và hỗ trợ đồng bộ từ các cấp chính quyền.

Kết luận

• Nhận thức của người dân huyện Nga Sơn về kế hoạch hóa gia đình còn hạn chế, mới dừng lại ở mức độ biết và hiểu đơn giản, chưa sâu sắc và toàn diện.
• Tỷ lệ tăng dân số tại huyện Nga Sơn cao hơn nhiều so với mục tiêu quốc gia, phản ánh hiệu quả công tác KHHGD chưa đạt yêu cầu.
• Trình độ học vấn và nghề nghiệp ảnh hưởng rõ rệt đến nhận thức và hành vi thực hiện KHHGD.
• Việc bồi dưỡng kiến thức và truyền thông có tác động tích cực, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp truyền thông, đào tạo cán bộ, phát triển mô hình can thiệp và tăng cường giám sát để nâng cao hiệu quả công tác KHHGD tại địa phương.

Next steps: Tăng cường các chương trình truyền thông, đào tạo cán bộ, mở rộng mô hình can thiệp cộng đồng và giám sát chặt chẽ biến động dân số trong 2-3 năm tới.

Các cơ quan chức năng, cán bộ chuyên trách và cộng tác viên dân số cần phối hợp chặt chẽ, áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao nhận thức và thực hiện hiệu quả kế hoạch hóa gia đình, góp phần phát triển bền vững huyện Nga Sơn và tỉnh Thanh Hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, diễn biến, và kết thúc. Ở con người, quá trình này thường gắn với mục đích nhất định nên nhận thức con người là một hoạt động có mục đích. Đặc trưng nổi bật nhất của hoạt động nhận thức là phản ánh hiện thực khách quan. Sự phản ánh đó có thể là thuộc tính bề ngoài hoặc các thuộc tính, quy luật bản chất bên trong của sự vật hiện tượng; nhận thức không chỉ phản ánh thế giới xung quanh mà còn phản ánh chính bản thân con người; không chỉ phản ánh hiện tại mà còn phản ánh cả cái đã qua và cái sẽ tới.

Sản phẩm của hoạt động nhận thức là cơ các hình ảnh, khái niệm, quy luật. về sự vật hiện thượng được nhận thức. Hoạt động này là cơ sở của các hoạt động khác của con người. Nhận thức đúng làm cơ sở cho tình cảm, ý chí, quan điểm, lập trương, tư tưởng và hành động đúng.

- Nhận thức mang bản chất xã hội, lịch sử: Hoạt động nhận thức bao giờ cũng phải dựa vào tri thức đã có, dựa vào kinh nghiệm của nhân loại đã tích luỹ được, tức là dựa vào kết quả của hoạt động nhận thức mà xã hội loài người đã đạt được ở trình độ phát triển lịch sử lúc đó. Nhận thức phải sử dụng vốn từ ngữ do các thế hệ trước sáng tạo ra với tư cách là phương tiện biểu đạt, khái quát và gìn giữ kết quả hoạt động nhận thức của loài người. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Mặt khác, quá trình nhận thức được thúc đẩy bởi nhu cầu xã hội, nghĩa là ý nghĩ của con người được hướng vào giải quyết các vấn đề bức xúc do xã hội đặt ra. Nhận thức con người mang tính chất lịch sử, bởi bề rộng của sự khái quát và chiều sâu của việc phát hiện ra bản chất của sự vật hiện tượng được quy định không chỉ do khả năng của cá nhân, mà còn do kết quả của hoạt động nhận thức mà loài người đã đạt được, do kho tàng tri thức có liên quan và trí tuệ của nhân loại.

Như vậy, kiến thức của mỗi người được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động nhận thức tích cực của bản thân họ, nhưng nội dung và tính chất của kiến thức được quy định bởi trình độ nhận thức chung, tồn tại trong một giai đoạn phát triển xã hội lúc đó. Nhận thức là sản phẩm của sự phát triển xã hội - lịch sử. Các mức độ nhận thức Có nhiều cách tiếp cận khác nhau trong tâm lý học về mức độ nhận thức. - Theo quan điểm của các nhà tâm lý học hoạt động, nhận thức được xem là một quá trình.

Do quá trình nhận thức ở mỗi người thường gắn với mục đích nhất định nên nhận thức được xem là một hoạt động đặc trưng của con người. Hoạt động nhận thức là một hoạt động tâm lý phức tạp, đa dạng và có nhiều mức độ khác nhau. Căn cứu vào tính chất phản ánh, các nhà tâm lý học chia toàn bộ hoạt động nhận thức thành hai mức độ: nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính. + Nhận thức cảm tính: là mức độ nhận thức đầu tiên, mức độ thấp nhất, trong hoạt động nhận thức của con người.

Nhận thức cảm tính bao gồm cảm giác và tri giác. Cảm giác là hình thức phản ánh thấp, tri giác là hình thức phản ánh cao hơn trong cùng bậc thang nhận thức cảm tính. Cảm giác và tri giác có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, chi phối lẫn nhau trong mức độ nhận thức cảm tính về thế giới. 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nội dung phản ánh của nhận thức cảm tính là những thuộc tính trực quan, cụ thể bên ngoài của sự vật, những mối liên hệ và quan hệ về mặt không gian, thời gian chứ chưa phải là những thuộc tính bản chất, bên trong, những mối quan hệ có tính quy luật của hàng loạt sự vật, hiện tượng trong thế giới.

Phương thức phản ánh trong nhận thức cảm tính là phản ánh trực tiếp bằng các giác quan, chứ chưa phải phản ánh gián tiếp, khái quát bằng ngôn ngữ. Sản phẩm của hoạt động nhận thức cảm tính là những hình ảnh cụ thể trực quan về thế giới, chứ chưa phải là những khái niệm và quy luật về thế giới. Những đặc điểm trên đây cho thấy nhận thức cảm tính mới chỉ là mức độ nhận thức ban đầu, sơ đẳng trong toàn bộ hoạt động nhận thức của con người. Nhận thức cảm tính có vai trò quan trọng trong đời sống tâm lý con người, nó cung cấp nguyên vật liệu cho các hoạt động tâm lý bậc cao.

+ Nhận thức lý tính: Nhận thức lý tính là mức độ cao hơn nhận thức cảm tính. Nội dung phản ánh của nhận thức lý tính là thuộc tính bên trong, những mối liên hệ bản chất của sự vật, hiện tượng trong hiện thực khách quan mà con người chưa biết. Nhận thức lý tính bao gồm 2 quá trình: tư duy và tưởng tượng. Nhận thức lý tính có đặc điểm chung là: thuộc nhận thức cao, có những đặc điểm mới về chất so với nhận thức cảm tính.

Nó mang tính khái quát, gián tiếp. Nhận thức lý tính chỉ nảy sinh trong “hoàn cảnh có vấn đề” nghĩa là khi con người gặp những tình huống, hoàn cảnh mà những kinh nghiệm, vốn kiến thức cũ không giải quyết được. Để nhận thức, con người cần phải vượt ra khỏi phạm vi những hiểu biết cũ và đi tìm những cái mới, mục đích mới. Nhận thức lý tính có khả năng đi sâu vào sự vật, hiện tượng nhằm vạch ra những thuộc tính chung, những mối liên hệ, quan hệ có tính quy luật giữa chúng.

Chính nhờ phản ánh cái khái quát, các quy luật mà nhận thức lý tính giúp con người không chỉ nhận thức thế giới mà còn có khả năng cải tạo thế giới. Ở mức độ nhận thức lý tính, con người nhận thức thế giới một cách gián tiếp - nhận thức bằng ngôn ngữ. Nhờ phương tiện ngôn ngữ và khả năng phản ánh khái quát, phản ánh gián tiếp thế giới mà con người có khả năng vạch ra các thuộc tính bản chất, các mối quan hệ 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] có tính quy luật, dự đoán được chiều hướng phát triển và diễn biến của chúng để nhận thức và cải tạo chúng. Nhận thức lý tính có quan hệ mật thiết với ngôn ngữ.

Bởi vì muốn phản ánh được những thuộc tính bản chất, những mối quan hệ có tính quy luật của hàng loạt sự vật, hiện tượng trong thế giới, muốn phản ánh gián tiếp thế giới thì nhận thức lý tính của con người phải sử dụng ngôn ngữ làm phương tiện. Có thể coi mối quan hệ giữa nhận thức lý tính và ngôn ngữ như mối quan hệ giữa nội dung và hình thức. Quá trình nhận thức lý tính được diễn ra bằng cách chủ thể tiến hành những thao tác trí tuệ như phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hoá và khái quát hoá. Nhận thức lý tính có mối quan hệ chặt chẽ với nhận thức cảm tính.

Nó là hai mức độ khác nhau của quá trình nhận thức; chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, bổ sung cho nhau trong hoạt động nhận thức của con người. Nhận thức cảm tính cung cấp những thông tin ban đầu cho nhận thức lý tính, là cơ sở cho nhận thức cảm tính. Nhận thức cảm tính và lý tính đều nảy sinh từ thực tiễn và lấy thực tiễn làm tiêu chuẩn kiểm tra sự đúng đắn của nhận thức. - Quan điểm của K.Warner Schaise về mức độ nhận thức: K.

Warner Schaise (1877 – 1978) cho rằng, sự phát triển trí tuệ diễn ra do sự thừa nhận của con người về cái gì là có ý nghĩa và quan trọng trong cuộc đời mình. Năm giai đoạn trong lý thuyết của K. Warner Schaise đã vạch ra cả một loạt những sự chuyển hóa từ “cái gì tôi cần biết” tìm hiểu ý nghĩa và mục tiêu cuối cùng nó dẫn đến “sự thông thái tuổi già”. Những kinh nghiệm cuộc sống thực là những ảnh hưởng quan trọng đến sự tiến bộ này.

Mô hình nhận thức của K. Warner Schaise gồm các giai đoạn sau: 1. Thu nhận (tuổi trẻ em và thiếu niên): các thông tin và kỹ năng học được là do riêng mình, không phải do hoàn cảnh, nó là sự chuẩn bị tham gia vào xã hội. Thành đạt (từ 19 – 20 đến đầu những năm 30 tuổi) con người thu nhận không lâu hơn 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] những kiến thức chỉ là cho mình, nhưng sử dụng những gì mà mình biết để trở thành có năng lực độc lập.

Lúc này, họ làm tốt nhiệm vụ phù hợp với mục đích của cuộc sống mà họ đã đặt ra cho mình. Trách nhiệm (cuối những năm 30 đến đầu những năm 40 tuổi): con người có liên quan đến những mục tiêu lâu dài và những vấn đề thực tế của cuộc sống thực mà nó tựa như được liên tưởng với các trách nhiệm của họ với những người khác. Giai đoạn điều hành (30, 40 tuổi cho đến trung niên): con người có trách nhiệm đối với các hệ thống xã hội (như nhà nước, công ty…) nhiều hơn là đối với gia đình, họ cần tích hợp các mối liên hệ phức tạp ở một vài mức độ sau đó. Giai đoạn tích hợp (tuổi già): Những người già cả đã trải qua một số quan hệ xã hội và trách nhiệm, hoạt động nhận thức của họ có thể bị giới hạn bởi những biến đổi sinh học có sự lựa chọn nhiều hơn về những nhiệm vụ mà họ sẽ phải nỗ lực cho chúng.

Ở giai đoạn này con người có suy nghĩ về mục đích của cái mà họ làm và không băn khoăn về những nhiệm vụ không có ý nghĩa với họ.Warner Schaise về nhận thức có hạt nhân hợp lý của nó ở chỗ ông khẳng định kinh nghiệm sống có vai trò quan trọng đối với tư duy của con người. - Quan điểm của Benjamin Bloom về các mức độ nhận thức: B. Bloom và các cộng sự trong cuốn sách “Hệ phân loại các mục tiêu sư phạm, lĩnh vực nhận thức” đã chia nhận thức của con người thành 6 mức độ từ thấp lên cao như sau: + Mức 1: Nhận biết (Knowledge) đưa vào trí nhớ và phục hồi lại thông tin của cùng một đối tượng nhận thức, ở mức độ này, nhận thức của con người có thể nhắc lại được các sự kiện, định nghĩa các nội dung. + Mức 2: Hiểu (Comprehension) ở mức độ này, có thể thuyết minh, giải thích, chứng minh những kiến thức đã lĩnh hội (phục hồi ngữ nghĩa thông tin 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.