LỜI MỞ ĐẦU I. Tính cấp thiết của đề tài: Hiện nay, tốc độ phát triển đô thị đang diễn ra mạnh mẽ đặc biệt tại các thành phố lớn trong đó phải kể đến Hà Nội – một thủ đô đang trên đà phát triển. Có thể nói diện mạo của Thủ đô Hà Nội như thay đổi từng ngày, nhiều đô thị mới, khu đô thị mới được hình thành và phát triển, phần lớn các khu đô thị cũ lâu năm đã được cải tạo, tu bổ, nâng cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật như đường giao thông, hệ thống điện nước, trường học, y tế. Quá trình đô thị hóa khiến cho các hoạt động xây dựng diễn ra khắp mọi nơi trên toàn Thành phố, từ các quận nội thành như Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa cho tới các quận huyện ven đô như Nam Từ Liêm, Hà Đông, Thanh Trì, Hoàng Mai, Thường Tín.
Không chỉ phát triển về số lượng, hoạt động xây dựng còn tăng mạnh về quy mô và cách thức biểu hiện rất đa dạng, phức tạp. Đi bên cạnh việc phát triển nhanh chóng về đô thị là vô số các hệ lụy xảy ra, trong đó phải kể đến các vi phạm về trật tự xây dựng. Hiện tượng vi phạm về trật tự xây dựng dường như đang là vấn đề nhức nhối cho toàn xã hội. Giờ đây, các hành vi vi phạm không chỉ dừng ở các công trình nhà ở riêng lẻ mà còn là những dự án lớn, các công trình kiên cố với quy mô vi phạm lớn mang tính chất nghiêm trọng làm phá vỡ cảnh quan môi trường đô thị, gây lãng phí tài sản khi phải cưỡng chế, phá dỡ.
Đảng và Nhà nước ta đã luôn nhận thấy tầm quan trọng của công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị trong quá trình phát triển đô thị hóa nên luôn có chủ trương, đường lối tăng cường sự giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước để điều hướng các hoạt động xây dựng bằng việc thường xuyên ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để quy định về việc xử lý các hành vi vi phạm. Tuy nhiên, trên thực tế, công tác quản lý vi phạm trong hoạt động xây dựng nhà ở đô thị vẫn chưa được xử lý triệt để và kiên quyết. Dường như các hành vi vi phạm về trật tự xây dựng vẫn hiện hữu thường xuyên và ngày càng biến tướng. Gần đây, chúng ta đã liên tiếp chứng kiến một loạt các sai phạm về trật tự xây dựng đã và đang xảy ra với quy mô lớn, gây dư luận xấu trong xã hội như: công trình vi phạm số 8 Lê Trực, 93 Lò Đúc.
Hoàng Mai là một quận mới của Thủ đô Hà Nội, cũng không nằm ngoài xu thế chung của Thành phố nói riêng và của cả nước nói chung. Công tác quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn cũng luôn được chính quyền đặc biệt quan tâm và chỉ đạo sát sao nhưng vẫn không tránh được việc để xảy ra nhiều vi phạm về trật tự xây dựng. Vậy nguyên nhân chính là từ đâu đã dẫn tới hàng loạt các sai phạm về trật tự xây dựng? Khó khăn bất cập như thế nào trong quá trình xử lý các vi phạm này? Và phương thức giải quyết các vấn đề trên ra sao? Đó chính là lý do tôi chọn đề tài: “Xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị trên địa bàn quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội” II. Mục tiêu nghiên cứu: Đây là 1 đề tài mới, mang tính thời sự, bản thân tôi đang công tác tại Đội thanh tra xây dựng quận Hoàng Mai, cơ quan chuyên kiểm tra, xử lý các vi phạm về trật tự xây dựng nhà ở đô thị.
Trong thời gian làm việc, tôi đã nhận thấy nhiều khó khăn bất cập trong quá trình xử lý các vi phạm về TTXD nhà ở đô thị. Vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài này với mục tiêu: - Đánh giá thực trạng công tác xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị trên địa bàn quận Hoàng Mai; - Đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác xử lý vi phạm vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị trên địa bàn quận Hoàng Mai. Đối tƣợng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu: - Đối tượng nghiên cứu của đề tài: do hoạt động xây dựng ở các đô thị lớn đang là chủ đề được xã hội và dư luận quan tâm. Bản thân tôi hiện đang công tác trong lĩnh vực này nên tôi chỉ tập trung vào nghiên cứu công tác xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị.
- Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Vì công tác quản lý lưu trữ hồ sơ liên quan tới trật tự xây dựng trước đây còn đơn giản, nên quá trình thu thập tài liệu của tôi gặp khó khăn ở các thời điểm về trước. Vì vậy, luận văn của tôi có phạm vi nghiên cứu tại địa bàn quận Hoàng Mai giai đoạn từ năm 2012 đến nay. - Nội dung nghiên cứu: Do thẩm quyền cấp Quận, cấp Phường cũng như của Đội thanh tra xây dựng quận Hoàng Mai chỉ dừng ở việc xử lý vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm trong xây dựng nhà ở đô thị, nên tôi sẽ không nghiên cứu đến yếu tố hình sự mà chỉ nghiên cứu các vi phạm hành chính. Bên cạnh đó, tôi cũng chỉ tập trung nghiên cứu 3 trường hợp thường xuyên xảy ra với các vi phạm nhà ở đô thị là: không phép, sai phép, xây dựng ảnh hưởng tới công trình lân cận, môi trường.
Phƣơng pháp nghiên cứu: 1. Thu thập thông tin: - Thông tin thứ cấp: dựa trên các văn bản pháp luật, các thông tin từ các cơ quan quản lý, chính quyền, các báo cáo hàng năm của Thanh tra Sở xây dựng Hà Nội, UBND quận Hoàng Mai, kỷ yếu của quận Hoàng Mai. - Thông tin sơ cấp: Thông qua quan sát khoa học: quan sát các công trình vi phạm trật tự xây dựng, các chủ đầu tư vi phạm, các cán bộ thi hành việc quản lý trật tự xây dựng. Phân tích thông tin - Trên cơ sở các dữ liệu có được, sắp xếp, sàng lọc để có được thông tin khoa học nhất, phục vụ cho đề tài.
- Lựa chọn các kỹ thuật: phân tích, tổng hợp, khái quát một cách khoa học, hiệu quả 3. Trình bày kết quả: Tập trung vào việc viết đề tài, trình bày logic, khoa học vấn đề cần nghiên cứu - Những mục tiêu nghiên cứu đặt ra đã đạt được như thế nào? - Với những thông tin thu được từ cuộc nghiên cứu, nhà quản lý cần có những quyết định gì? - Cuộc nghiên cứu có những hạn chế ở điểm nào? Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể là gì? V. Dự kiến đóng góp của luận văn: Đề tài nghiên cứu và đưa ra cái nhìn tổng quát về lý luận và thực tiễn trong công tác tác xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị trên địa bàn quận Hoàng Mai. Từ đó tìm ra những vướng mắc trong công tác xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị.
Qua đó, tôi cũng mạnh dạn đề ra một số biện pháp giải quyết phù hợp nhằm hoàn thiện công tác xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị nói chung và trên địa bàn quận Hoàng Mai nói riêng VI. Giới hạn của luận văn: Do công tác xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị là vấn đề nóng, nhạy cảm nên số liệu tác giả thu thập được còn hạn chế, đôi chỗ số liệu còn chưa được minh bạch dẫn tới việc đánh giá nhận xét về thực trạng công tác xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị trên địa bàn quận Hoàng Mai còn chưa thực sự sâu sát. Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ TRẬT TỰ XÂY DỰNG NHÀ Ở ĐÔ THỊ 1. Vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị 1.
Khái niệm và đặc điểm Vi phạm hành chính là một phạm trù pháp lý có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn của hoạt động hành pháp của nước ta, được khoa học luật hành chính nghiên cứu như một đối tượng, một nội dung cơ bản. Xét về mặt lý luận vi phạm hành chính là một dạng cụ thể của vi phạm pháp luật, đây là một loại vi phạm trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước. Tuy không nghiêm trọng như tội phạm song là vi phạm rất phổ biến xảy ra trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, và tính nghiêm trọng đang ngày càng gia tăng, mỗi ngày một “nóng” hơn gây tác hại đến trật tự quản lý hành chính. Chính vì thế mà công tác đấu tranh phòng, chống vi phạm hành chính luôn là vấn đề được dư luận cũng như xã hội quan tâm.
Việc đưa ra khái niệm vi phạm hành chính, một mặt nêu ra sự khác biệt giữa vi phạm hành chính với tội phạm và các loại vi phạm pháp luật khác, đồng thời xác định được những vi phạm hành chính cụ thể. Mặt khác thông qua đó để xác định trách nhiệm hành chính cho các chủ thể vi phạm hành chính dưới các hình thức xử phạt, các biện pháp hành chính khác v.v… Vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý TTXD nhà ở đô thị : “là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện với lỗi vô ý hoặc cố ý, vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng nhà ở đô thị mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính”. (Nguồn: Tác giả sưu tầm) Vi phạm hành chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị có các đặc điểm như sau: Thứ nhất, tính xâm hại đến các quy tắc quản lý nhà nƣớc: Vi phạm hành chính chính trong hoạt động quản lý trật tự xây dựng nhà ở đô thị là loại vi phạm xâm hại hoặc có nguy cơ xâm hại đến các quan hệ xã hội hình thành trong lĩnh vực quản lý hoạt động xây dựng nhà ở đô thị. Các quan hệ này được nhà nước tác động, điều chỉnh bằng pháp luật.