Luận án nghiên cứu về quyền hợp đồng tại Việt Nam

Quyền hợp đồng là một trong những khía cạnh quan trọng của hệ thống pháp luật Việt Nam, đặc biệt… 95 trang · Université François Rabelais de Tours · 2002.

• Tác giả: Hoang Thi Mai Chi
• Người hướng dẫn: Magistrat, Directeur Adjoint de Maison du Droit Vietnamo-Française
• Trường học: Université François Rabelais de Tours
• Chuyên ngành: Droit des affaires internationales
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Quyền Hợp Đồng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Mémoire de recherche
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN 1: CÁC YẾU TỐ BỐI CẢNH
• 1.1. Chương 1: Vai trò của luật hợp đồng trong nền kinh tế thị trường
• 1.1.1. Sự hình thành nền kinh tế thị trường tại Việt Nam
• 1.1.2. Hợp đồng là một trong những quy tắc pháp lý cơ bản trong nền kinh tế thị trường
• 1.1.2.1. Cơ chế thị trường đặt dưới sự quản lý của Nhà nước tại Việt Nam
• 1.1.2.2. Hợp đồng thể hiện ý chí của các chủ thể kinh tế tham gia vào nền kinh tế thị trường
• 1.1.2.3. Hợp đồng có giá trị như luật đối với việc thực hiện các nghĩa vụ hợp đồng và giải quyết tranh chấp
• 1.1.3. Luật hợp đồng tạo lập môi trường pháp lý thúc đẩy giao lưu và các hoạt động kinh tế
• 1.2. Chương 2: Luật hợp đồng Việt Nam tuân theo các nguyên tắc khác bắt nguồn từ lịch sử đất nước
• 1.2.1. Xây dựng hệ thống luật hợp đồng đơn giản và sơ khai cho nền kinh tế non trẻ sau chiến tranh
• 1.2.1.1. Các văn bản pháp luật điều chỉnh hợp đồng dân sự
• 1.2.1.2. Các văn bản pháp luật điều chỉnh hợp đồng kinh tế
• 1.2.1.2.1. Điều lệ tạm thời về hợp đồng kinh doanh cụ thể hóa Nghị định 735/TTg ngày 10 tháng 4 năm 1956
• 1.2.1.2.2. Điều lệ tạm thời về chế độ hợp đồng kinh tế ban hành kèm theo Nghị định 04/TTg ngày 4 tháng 1 năm 1960
• 1.2.2. Công tác xây dựng các văn bản lập pháp nhằm đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thị trường
• 1.2.2.1. Pháp lệnh Hợp đồng dân sự năm 1991
• 1.2.2.2. Sự thay thế Pháp lệnh Hợp đồng dân sự năm 1991 bằng Bộ luật Dân sự
• 1.2.2.3. Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế năm 1989
• 1.3. Chương 3: Một nỗ lực xích lại gần nhau
• 1.3.1. Đặc điểm của nền kinh tế thị trường định hướng Việt Nam đã tác động đến cấu trúc hệ thống pháp luật của đất nước
• 1.3.1.1. Những đặc điểm cơ bản của nền kinh tế thị trường Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi
• 1.3.1.1.1. Một nền kinh tế nông nghiệp mang dấu ấn phát triển không đồng đều giữa các ngành và các vùng
• 1.3.1.1.2. Cần có sự đổi mới thực sự trong tư duy pháp lý
• 1.3.1.1.3. Vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nhà nước
• 1.3.1.1.4. Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phải gắn kết các vấn đề xã hội với phát triển kinh tế
• 1.3.1.1.5. Xu thế hội nhập khu vực và quốc tế đã được khẳng định
• 1.3.1.2. Tư tưởng chỉ đạo cho việc xây dựng một hệ thống pháp luật phù hợp và hiệu quả
• 1.3.1.3. Được lấy cảm hứng từ các hệ thống pháp luật khác nhau, luật hợp đồng Việt Nam mang tính hiện đại
• 2. PHẦN 2: LUẬT HỢP ĐỒNG VIỆT NAM
• 2.1. Chương 1: Hợp đồng trong pháp luật Việt Nam
• 2.1.1. Toàn cảnh cấu trúc hiện tại của luật hợp đồng
• 2.1.2. Luật hợp đồng Việt Nam là tập hợp các quy phạm pháp luật trong lĩnh vực dân sự và kinh tế
• 2.1.2.1. Định nghĩa hợp đồng
• 2.1.2.1.1. Định nghĩa hợp đồng theo các văn bản pháp luật khác nhau
• 2.1.2.1.2. Phân biệt hợp đồng theo các bên tham gia ký kết
• 2.1.2.2. Giao kết hợp đồng
• 2.1.2.2.1. Hình thức, việc giao kết hợp đồng và lý thuyết về đề nghị và chấp nhận đề nghị
• 2.1.2.2.2. Hiệu lực pháp lý của hợp đồng
• 2.1.2.2.3. Hiệu lực của hợp đồng: Khi nào hợp đồng bị vô hiệu?
• 2.1.2.3. Thực hiện hợp đồng
• 2.1.2.3.1. Các nguyên tắc thực hiện hợp đồng
• 2.1.2.3.2. Hoàn cảnh thay đổi cơ bản và khả năng sửa đổi, chấm dứt hợp đồng
• 2.1.2.3.3. Chuyển nhượng hoạt động kinh doanh và chuyển giao hợp đồng
• 2.1.2.4. Trách nhiệm trong trường hợp vi phạm hợp đồng
• 2.1.2.5. Tranh chấp và giải quyết tranh chấp
• 2.1.3. Luật hợp đồng Việt Nam đang trên đà phát triển
• 2.1.3.1. Nội dung luật hợp đồng đã được cải cách
• 2.1.3.2. Việc rà soát tổng thể hệ thống pháp luật bao gồm luật hợp đồng đang được tiến hành
• 2.1.3.3. Sau nhiều năm có hiệu lực, các văn bản điều chỉnh hợp đồng cần được sửa đổi, bổ sung
• 2.2. Chương 2: Thực tiễn áp dụng luật hợp đồng
• 2.2.1. Hoạt động của các cơ quan tài phán
• 2.2.2. Những khó khăn gặp phải trong quá trình áp dụng luật hợp đồng
• 2.2.2.1. Nội dung một số điều khoản trong các văn bản pháp luật chưa thực sự rõ ràng
• 2.2.2.2. Một vấn đề, nhiều cách giải quyết khác nhau
• 2.2.2.3. Vai trò thụ động của những người hành nghề luật, đặc biệt là các thẩm phán
• 3. PHẦN 3: ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN LUẬT HỢP ĐỒNG
• 3.1. Chương 1: Các đề xuất hoàn thiện: Hài hòa hóa các quy định trong các văn bản khác nhau
• 3.1.1. Khuyến nghị trong ngắn hạn duy trì cấu trúc hiện tại của luật hợp đồng
• 3.1.2. Sự thống nhất của các văn bản pháp luật đã trở thành một tất yếu
• 3.1.3. Liệu chúng ta có nên có một luật thống nhất về hợp đồng trong tương lai?
• 3.2. Chương 2: Hài hòa hóa các quy định liên quan đến hợp đồng
• 3.2.1. Phạm vi áp dụng
• 3.2.2. Các quy định chung
• 3.2.2.1. Hướng tới việc tái cấu trúc các quy định về hợp đồng trong Bộ luật Dân sự?
• 3.2.2.2. Giao kết hợp đồng: các bên giao kết, thời điểm hình thành hợp đồng, hình thức và vô hiệu hợp đồng
• 3.2.2.3. Các quy định khác: vấn đề can thiệp của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền
• 3.2.3. Các quy định cụ thể
• 3.2.3.1. Các yếu tố chủ yếu của hợp đồng và các quy định liên quan
• 3.2.3.2. Vô hiệu hợp đồng và giải quyết tranh chấp
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quyền hợp đồng tại Việt Nam

Quyền hợp đồng là một trong những khía cạnh quan trọng của hệ thống pháp luật Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế thị trường. Quyền hợp đồng không chỉ là cơ sở pháp lý cho các giao dịch thương mại mà còn là công cụ để bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia. Trong nền kinh tế hiện đại, hợp đồng dân sự trở thành một phần không thể thiếu trong các hoạt động kinh tế. Việc nghiên cứu luật hợp đồng tại Việt Nam giúp hiểu rõ hơn về cách thức mà các quy định pháp lý ảnh hưởng đến các giao dịch thương mại và sự phát triển của nền kinh tế. Theo đó, nghiên cứu pháp lý về quyền hợp đồng không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn để giải quyết các tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng.

II. Các loại hợp đồng và quy định pháp luật liên quan

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, có nhiều loại hợp đồng khác nhau, bao gồm hợp đồng thương mại, hợp đồng dân sự, và hợp đồng lao động. Mỗi loại hợp đồng đều có những quy định riêng biệt nhằm đảm bảo tính hợp pháp và hiệu lực của chúng. Quy định pháp luật về hợp đồng được quy định trong Bộ luật Dân sự và các văn bản pháp lý khác. Điều này tạo ra một khung pháp lý vững chắc cho các bên trong việc thực hiện nghĩa vụ và quyền lợi của mình. Trách nhiệm hợp đồng cũng là một vấn đề quan trọng, khi mà các bên phải tuân thủ các điều khoản đã thỏa thuận. Việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ có thể dẫn đến việc phát sinh tranh chấp, và lúc này, giải quyết tranh chấp trở thành một phần không thể thiếu trong quá trình thực hiện hợp đồng.

III. Nguyên tắc và tính hợp pháp của hợp đồng

Nguyên tắc hợp đồng tại Việt Nam được xây dựng dựa trên sự tự nguyện và bình đẳng giữa các bên. Tính hợp pháp của hợp đồng được xác định bởi các yếu tố như sự đồng thuận, mục đích hợp pháp và không vi phạm các quy định của pháp luật. Điều này có nghĩa là một hợp đồng chỉ có hiệu lực khi nó được ký kết trên cơ sở tự nguyện và không trái với các quy định pháp luật hiện hành. Hệ thống pháp luật Việt Nam cũng quy định rõ ràng về các trường hợp mà hợp đồng có thể bị tuyên bố vô hiệu, từ đó bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia. Việc hiểu rõ các nguyên tắc này không chỉ giúp các bên trong hợp đồng thực hiện đúng nghĩa vụ mà còn giúp họ bảo vệ quyền lợi của mình trong trường hợp xảy ra tranh chấp.

IV. Thực tiễn áp dụng quyền hợp đồng tại Việt Nam

Thực tiễn áp dụng quyền hợp đồng tại Việt Nam cho thấy nhiều thách thức trong việc thực hiện và bảo vệ quyền lợi của các bên. Mặc dù hệ thống pháp luật đã được cải thiện, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại trong việc thực thi các quy định về hợp đồng. Các bên thường gặp khó khăn trong việc chứng minh quyền lợi của mình trong các vụ tranh chấp. Hơn nữa, sự thiếu hụt về kiến thức pháp lý và kinh nghiệm trong việc soạn thảo hợp đồng cũng là một yếu tố gây ra nhiều rủi ro. Do đó, việc nâng cao nhận thức về hợp đồng và các quy định pháp luật liên quan là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi của các bên trong các giao dịch thương mại.

V. Đề xuất cải thiện hệ thống pháp luật về hợp đồng

Để nâng cao hiệu quả của quyền hợp đồng tại Việt Nam, cần có những cải cách trong hệ thống pháp luật hiện hành. Việc hài hòa các quy định pháp luật về hợp đồng là rất quan trọng để tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho các giao dịch thương mại. Cần thiết phải có các quy định rõ ràng hơn về trách nhiệm của các bên trong hợp đồng, cũng như các biện pháp giải quyết tranh chấp hiệu quả hơn. Hơn nữa, việc đào tạo và nâng cao kiến thức pháp lý cho các bên tham gia hợp đồng cũng là một yếu tố quan trọng để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ quyền lợi của họ. Những cải cách này không chỉ giúp nâng cao tính hiệu quả của hệ thống pháp luật mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế của Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn đầu của tiến trình đổi mới từ năm 1986 đến năm 2002, nền kinh tế Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ từ mô hình kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Sự thay đổi sâu sắc này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc thiết lập một hành lang pháp lý hợp đồng ổn định, minh bạch và tương thích với các chuẩn mực quốc tế. Theo thống kê của Tòa án nhân dân tối cao, riêng trong năm 1997, hệ thống tòa án các cấp đã thụ lý 39.636 vụ tranh chấp hợp đồng dân sự và 367 vụ tranh chấp hợp đồng kinh tế, phản ánh sự gia tăng nhanh chóng của các giao lưu dân sự và thương mại. Tuy nhiên, tỷ lệ giải quyết tranh chấp kinh tế sơ thẩm thời kỳ này chỉ đạt khoảng 58,0%, thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ 84,0% của các vụ án dân sự.

Thực trạng trên bắt nguồn từ sự phân tán và thiếu đồng bộ của hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh quan hệ hợp đồng. Hệ thống pháp luật Việt Nam lúc bấy giờ tồn tại đồng thời ba văn bản pháp lý trụ cột có phạm vi điều chỉnh giao thoa: Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế năm 1989, Bộ luật Dân sự năm 1995 (có hiệu lực từ ngày 01/07/1996) và Luật Thương mại năm 1997. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những bất cập, mâu thuẫn giữa các văn bản luật thực định, từ đó đề xuất các giải pháp hài hòa hóa và hoàn thiện pháp luật hợp đồng Việt Nam.

Mục tiêu cụ thể của công trình bao gồm việc phân tích lịch sử tiến hóa của pháp luật hợp đồng từ năm 1956 đến năm 2002, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật tại các cơ quan tài phán và xây dựng định hướng lập pháp thống nhất. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp nền tảng khoa học cho các dự án sửa đổi Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại, góp phần nâng cao hiệu quả xét xử và tạo dựng môi trường kinh doanh an toàn cho các nhà đầu tư trong nước và quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết tự do ý chí và tự chủ ý chí (Théorie de l'autonomie de la volonté) - một trụ cột nền tảng của luật tư học thuyết Pháp được thể hiện rõ nét qua tinh thần của Điều 1134 Bộ luật Dân sự Pháp và các công trình của các học giả kinh điển. Lý thuyết này khẳng định rằng hợp đồng hợp pháp chính là luật của các bên, phản ánh sự bình đẳng và cam kết tự nguyện giữa các chủ thể.

Bên cạnh đó, tác giả sử dụng lý thuyết phân định luật công - luật tư và mô hình kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước để lý giải sự can thiệp của pháp luật vào quan hệ hợp đồng. Khung phân tích tập trung vào bốn khái niệm cốt lõi:

• Khái niệm hợp đồng tổng quát theo Điều 394 Bộ luật Dân sự năm 1995 (thỏa thuận xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự).
• Khái niệm hợp đồng kinh tế theo Điều 1 Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế năm 1989 (thỏa thuận bằng văn bản nhằm mục đích sản xuất, kinh doanh).
• Khái niệm hành vi thương mại của thương nhân theo Luật Thương mại năm 1997.
• Khái niệm tính hiệu lực và vô hiệu của giao dịch dân sự theo Điều 131 Bộ luật Dân sự năm 1995.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu văn bản pháp luật phong phú được ban hành trong hơn 40 năm (1956 - 2002), bao gồm Nghị định số 735/TTg ngày 10/04/1956, Nghị định số 04/TTg ngày 04/01/1960, Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế năm 1989, Pháp lệnh Hợp đồng dân sự năm 1991, Bộ luật Dân sự năm 1995, Luật Thương mại năm 1997 và các báo cáo rà soát hệ thống pháp luật thuộc dự án hợp tác quốc tế VIE/94/003 do Liên Hợp Quốc (UNDP) và Bộ Tư pháp phối hợp thực hiện.

Về phương pháp phân tích, luận văn kết hợp phương pháp luật học so sánh (đối chiếu luật thực định Việt Nam với pháp luật Cộng hòa Pháp, Nhật Bản và Công ước Viên năm 1980 về mua bán hàng hóa quốc tế - CISG), phương pháp phân tích quy phạm - logic và phương pháp tổng kết thực tiễn tư pháp. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 40.003 vụ án tranh chấp dân sự và kinh tế được Tòa án nhân dân tối cao thống kê năm 1997, cùng dữ liệu xét xử thực tế giai đoạn 1998 - 1999. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng để khảo sát chi tiết 13 loại hợp đồng dân sự thông dụng và 17 loại hợp đồng kinh tế điển hình. Việc lựa chọn phương pháp này giúp chỉ ra chính xác các điểm nghẽn quy phạm và đánh giá khách quan năng lực giải quyết tranh chấp của hệ thống tòa án trong tiến trình nghiên cứu từ năm 2000 đến năm 2002.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện sự phân mảnh thể chế sâu sắc khi duy trì sự tách biệt nhân tạo giữa hợp đồng dân sự và hợp đồng kinh tế. Số liệu xét xử năm 1997 cho thấy Tòa Dân sự giải quyết 33.305 trên tổng số 39.636 vụ thụ lý (đạt 84,0%), trong khi Tòa Kinh tế chỉ thụ lý 367 vụ và giải quyết 213 vụ (đạt 58,0%). Sự chênh lệch lớn này phản ánh việc các thẩm phán gặp lúng túng nghiêm trọng khi xác định ranh giới thẩm quyền thụ lý giữa hai tòa chuyên trách.

Thứ hai, tồn tại xung đột trực tiếp giữa Bộ luật Dân sự năm 1995 và Luật Thương mại năm 1997 về thời điểm chuyển quyền sở hữu. Theo Điều 432 Bộ luật Dân sự năm 1995, đối với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sở hữu chỉ chuyển giao khi hoàn tất thủ tục đăng ký. Ngược lại, Điều 58 Luật Thương mại năm 1997 quy định quyền sở hữu hàng hóa được chuyển giao ngay tại thời điểm giao hàng cho người mua hoặc người vận chuyển đầu tiên. Sự bất cập này tạo ra rủi ro pháp lý lớn trong các giao dịch mua bán tài sản có đăng ký như phương tiện cơ giới.

Thứ ba, chế tài xử lý vi phạm hợp đồng trong Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế năm 1989 mang tính hành chính hóa và cứng nhắc. Khoản 2 Điều 29 của Pháp lệnh này áp đặt mức phạt vi phạm cố định từ 2% đến 12% giá trị phần hợp đồng bị vi phạm và quy định thời hạn thông báo vi phạm 10 ngày tính từ thời điểm bên vi phạm thừa nhận lỗi. Quy định này mâu thuẫn với nguyên tắc bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế của Bộ luật Dân sự năm 1995 và chuẩn mực thương mại quốc tế.

Thứ tư, hệ thống văn bản dưới luật điều chỉnh hợp đồng quá phân tán. Có hơn 20 nghị định và thông tư chuyên ngành quy định rải rác về hợp đồng xây dựng, vận chuyển, tín dụng, bảo hiểm và chuyển giao công nghệ, dẫn đến tình trạng các thẩm phán có xu hướng phụ thuộc vào văn bản hướng dẫn thay vì áp dụng trực tiếp các nguyên tắc của Bộ luật Dân sự.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những bất cập trên bắt nguồn từ di sản của tư duy pháp lý kế hoạch hóa thời kỳ 1960 - 1980, khi hợp đồng chỉ được xem là công cụ thực thi chỉ tiêu pháp lệnh của Nhà nước giữa các đơn vị kinh tế quốc doanh. Khi chuyển sang kinh tế thị trường, các nhà lập pháp ban hành Pháp lệnh năm 1989 và Pháp lệnh năm 1991 một cách cục bộ nhằm đáp ứng nhu cầu trước mắt, tạo nên sự đứt gãy với Bộ luật Dân sự năm 1995 được soạn thảo công phu trong suốt 15 năm.

Khi đối chiếu với các nền kinh tế phát triển như Pháp hay Nhật Bản, hệ thống pháp luật của họ luôn coi Bộ luật Dân sự là luật chung (lex generalis) chứa đựng các nguyên tắc cốt lõi về nghĩa vụ và giao kết, trong khi Luật Thương mại đóng vai trò luật chuyên ngành (lex specialis). Việc Việt Nam duy trì khái niệm hợp đồng kinh tế độc lập đã phá vỡ tính chỉnh thể của hệ thống tư pháp.

Trong các báo cáo phân tích, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cơ cấu án xét xử (minh họa Tòa Dân sự chiếm hơn 99% tổng lượng án hợp đồng, trong khi Tòa Kinh tế chiếm chưa đầy 1% nhưng có độ phức tạp cao về mặt giá trị tranh chấp) và bảng ma trận đối chiếu 13 nhóm hợp đồng dân sự với 17 nhóm hợp đồng kinh tế theo tiêu chí mục đích giao dịch và tư cách chủ thể.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hợp nhất chế định hợp đồng trong Bộ luật Dân sự: Bãi bỏ hoàn toàn Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế năm 1989 trong lộ trình sửa đổi pháp luật giai đoạn 2003 - 2005. Quốc hội và Bộ Tư pháp cần định vị Bộ luật Dân sự thành đạo luật chung điều chỉnh mọi quan hệ hợp đồng (dân sự, kinh tế, thương mại), loại bỏ 100% tình trạng trùng lặp và xung đột khái niệm.
• Chuẩn hóa quy định về chuyển quyền sở hữu và chuyển giao rủi ro: Sửa đổi, đồng bộ hóa Điều 432 Bộ luật Dân sự năm 1995 và Điều 58 Luật Thương mại năm 1997 theo hướng tiếp thu nguyên tắc của Công ước CISG 1980. Quy định rõ thời điểm chuyển quyền sở hữu gắn liền với thời điểm chuyển giao rủi ro và hoàn thành nghĩa vụ thanh toán, giảm thiểu tranh chấp trong giao dịch thương mại xuống dưới 15% trong vòng 2 năm áp dụng.
• Tái thiết chế định phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại: Xóa bỏ khung phạt vi phạm cứng nhắc 2% - 12% tại các văn bản chuyên ngành; trao quyền tự do thỏa thuận mức phạt cho các bên thương nhân, đồng thời khẳng định nguyên tắc bồi thường thiệt hại thực tế và trực tiếp. Cơ quan soạn thảo luật cần hoàn thiện nội dung này trong thời hạn 24 tháng.
• Nâng cao năng lực xét xử của thẩm phán và hoàn thiện tố tụng: Tòa án nhân dân tối cao cần tổ chức các chương trình bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng áp dụng luật chung và giải thích hợp đồng cho 100% thẩm phán tòa kinh tế và dân sự, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giải quyết tranh chấp kinh tế, thương mại lên trên 85% trong giai đoạn 3 năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách (Bộ Tư pháp, Văn phòng Quốc hội): Khai thác các luận cứ khoa học và số liệu thực tiễn để phục vụ trực tiếp cho công tác sửa đổi Bộ luật Dân sự năm 1995 và xây dựng Luật Thương mại sửa đổi.
• Thẩm phán, Trọng tài viên và cán bộ tư pháp: Sử dụng tài liệu như một cẩm nang phân tích xung đột điều luật, nhận diện ranh giới thẩm quyền giữa Tòa Dân sự và Tòa Kinh tế trong quá trình thụ lý vụ án.
• Luật sư và chuyên viên pháp chế doanh nghiệp: Vận dụng các kiến thức phân tích về điều khoản hiệu lực, thời điểm chuyển quyền sở hữu và chế tài bồi thường để soạn thảo, rà soát hợp đồng kinh doanh an toàn, phòng tránh vô hiệu hợp đồng.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành luật: Tiếp cận nguồn tư liệu đối chiếu luật học so sánh Pháp - Việt chuẩn mực và phương pháp tiếp cận toàn diện về chế định hợp đồng trong thời kỳ kinh tế chuyển đổi.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao pháp luật Việt Nam giai đoạn trước năm 2005 lại phân biệt hợp đồng dân sự và hợp đồng kinh tế?
Sự phân biệt này xuất phát từ tàn dư của cơ chế kế hoạch hóa tập trung. Hợp đồng kinh tế trước đây chỉ dành cho các pháp nhân, cơ quan nhà nước nhằm thực hiện chỉ tiêu pháp lệnh, còn hợp đồng dân sự phục vụ nhu cầu tiêu dùng cá nhân. Dù bước sang kinh tế thị trường, tư duy lập pháp phân tán giai đoạn 1989 - 1991 vẫn duy trì hai văn bản riêng biệt.

2. Điểm mâu thuẫn lớn nhất giữa Bộ luật Dân sự năm 1995 và Luật Thương mại năm 1997 là gì?
Mâu thuẫn tiêu biểu nằm ở thời điểm chuyển quyền sở hữu tài sản mua bán. Điều 432 Bộ luật Dân sự năm 1995 quy định tài sản phải đăng ký chỉ chuyển quyền sở hữu khi hoàn thành đăng ký, trong khi Điều 58 Luật Thương mại năm 1997 quy định chuyển quyền sở hữu ngay khi giao hàng, tạo ra xung đột nghiêm trọng khi xử lý rủi ro mất mát tài sản.

3. Khung phạt vi phạm 2% - 12% của Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế năm 1989 có nhược điểm gì?
Mức trần 2% đến 12% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm mang nặng tính mệnh lệnh hành chính, hạn chế quyền tự do thỏa thuận của thương nhân và không đủ sức răn đe đối với các vi phạm gây thiệt hại kinh tế lớn, không phù hợp với thông lệ bồi thường thực tế quốc tế.

4. Luận văn đề xuất cấu trúc tổng thể nào cho pháp luật hợp đồng Việt Nam?
Tác giả đề xuất xây dựng mô hình cấu trúc nhất thể hóa: Bộ luật Dân sự đóng vai trò là luật chung quy định mọi nguyên tắc nền tảng về giao kết, hiệu lực, thực hiện và chấm dứt hợp đồng; các luật chuyên ngành như Luật Thương mại, Luật Xây dựng chỉ quy định các khía cạnh đặc thù của thương nhân.

5. Pháp luật hợp đồng Việt Nam đã tiếp thu những kinh nghiệm quốc tế nào?
Pháp luật hợp đồng Việt Nam tiếp thu sâu sắc học thuyết tự do ý chí và cấu trúc nghĩa vụ dân sự từ Bộ luật Dân sự Pháp và Nhật Bản trong Bộ luật Dân sự năm 1995, đồng thời học hỏi các quy tắc về giao kết hợp đồng, chuyển giao rủi ro từ Công ước Viên năm 1980 (CISG) trong Luật Thương mại năm 1997.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện quá trình chuyển biến lịch sử của pháp luật hợp đồng Việt Nam từ cơ chế bao cấp sang kinh tế thị trường giai đoạn 1956 - 2002.
• Công trình chỉ rõ sự bất cập của việc tồn tại song song ba văn bản luật độc lập (Pháp lệnh năm 1989, Bộ luật Dân sự năm 1995, Luật Thương mại năm 1997), gây cản trở trực tiếp cho hoạt động xét xử của tòa án.
• Tác giả đưa ra các phát hiện xác đáng về sự mâu thuẫn quy phạm trong việc chuyển giao quyền sở hữu tài sản và tính chất cơ học của chế tài phạt vi phạm hợp đồng.
• Đề xuất mô hình lập pháp hiện đại lấy Bộ luật Dân sự làm luật chung thống nhất điều chỉnh toàn bộ các quan hệ hợp đồng dân sự và thương mại.
• Đóng góp nguồn tư liệu luật học so sánh chuyên sâu giữa hệ thống pháp luật Việt Nam và Cộng hòa Pháp, phục vụ đắc lực cho công cuộc cải cách tư pháp.

Để hoàn thiện môi trường pháp lý kinh doanh trong giai đoạn tiếp theo (2003 - 2005), các cơ quan lập pháp cần nhanh chóng hiện thực hóa định hướng hợp nhất pháp luật hợp đồng. Bạn đọc, các nhà nghiên cứu và giới luật gia hãy đón đọc toàn văn công trình nghiên cứu để nắm bắt trọn vẹn những luận cứ khoa học sâu sắc và giá trị ứng dụng thực tiễn của đề tài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITE FRANCOIS RABELAIS DE TOURS ECOLE SUPERIEURE DE COMMERCE EXTERIEUR DESS - Droit des Affaires internationales 000 TRUNG TAM THONG TIN THU VI: TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUAT HÀ NG PHONG BOC ar Oe MEMOIRE DE RECHERCHE LE DROIT CONTRACTUEL AU VIETNAM cea! — Maison du Droit\Vjetnamo-Frangaise BIBLIORHEQUE | Magistrat, Directeur Adjoint de la Maison du Droit Vietnamo-Frangaise Réalisé par Hoang Thi Mai Chi Hanoi - 2002 Le droit contractuel du Vietnam - Mémoire de fin d études par HOANG T2 Ma Chi SOMMAIRE INTRODUCTION PARTIE I ELEMENTS DE CONTEXTE Chapitre I Le rôle du droit contractuel dans une économie de marché Section Í Création de l'économie de marché au Wietnam Section 2 Le contrat est une des réglesjuridiques de base dans une économie de marché I. Le mécanisme de marché placé sous la gesuon de |’Etat au Vietnam 10 I]. Le contrat exprime la volonté des acteurs économiques qui s’engagent dans une économie de marché 11 III. Le contrat tient lieu de loi pour lexécution des obligations contractuelles et pour tout réglement de litiges 12 Section 3 Le droit contractuel a créé un environnement juridique promouvant les échanges et les activités économique 12 Chapitre II Le droit contractuel vietnamien obéit 4 d’autres principes qui résultent de Phistoire du pays 13 Section 7 Ldification d'un systeme de droit contractuel simple et rudimentaire pour une économie natssante a la sortie de la guerre 13 I.

Les textes légaux régissant les contrats civils 13 II. Les textes légaux régissant les contrats économiques 14 A. Réglement provisoire sur les contrats d’affaires précisant le Décret 735/TTg du 10 avril 1956 14 B. Réglement provisoire sur le régime des contrats économiques accompagnant la promulgation du Décret 04/TTg du 4 janvier 1960 14 Section 2 Lienvre d’élaboration des textes législatifs pour faire face aux exigences d'une économie de marché 16 I.

L’Ordonnance sur les contrats civils de 1991 16 II. Le remplacement de ’Ordonnance sur les contrats civils de 1991 par le Code civil III. LOrdonnance sur les contrats économiques de 1989 D. Droit des affatres internationales - Université Frangois Rabelais de Tours - 1 promotion à Hanor Le droit contractuel du Vietnam - Mémoire de fin d'études par HO.ANG Thi Maz Chi Chapitre III Une tentative de rapprochement 1ö Section 1 Les caractéristiques de Veconomie de marché a la vietnamienne ont affecté la structure du systéme juridique du pays 19 I.

Les caractéristiques de base de l’économie de marché du Vietnam dans la phase de transiuon 19 A. Une économie d’agriculture marquée par un développement disproportionné des secteurs et des régions 19 B. Il est nécessaire d’avou une réelle réforme de la facon de penser en matiére juridique C. Le rdle conducteur du secteur étatique 20 Une économie de marché suivant lorientation socialiste doit lier les questions sociales au développement économique 21 E.

Une tendance vers l’intégration régionale et internationale a été affirmée Zt II. Le fil conducteur pour Pédification đun systéme juridique convenable et efficace 21 III. Inspire de différents systemes de droit, le droit contractuel vietnamien est moderne 22 PARTIE I] LE DROIT CONTRACTUEL VIETNAMIEN vã Chapitrel Les contrats dans le droit vietnamien 24 Section Í Un panorama de la structure actuelle du droit des contrats 24 Section 2 Le droit contractuel uetnamien est l'ensemble des régles de droit en matiére civile et économique 25 I. Définition du contrat 29 A.

Les définitions du contrat par les différents textes légaux 25 B. Distinction des contrats par les parties contractantes ? 27 D. Droit des affaires internationales - Université Frangors Rabelats de Tours - 1 promotion a Hanoi Le droit contractuel du Vietnam - Mémoire de fin d'études par HOANG Thi Mat Chi II. La formation du contrat 28 A.

Le formalisme, la conclusion du contrat et la théorie de loffre et l’acceptation B. Les effets juridiques du contrat C. Validité du contrat : Quand le contrat est-il nul ? IH. Exécution du contrat A.

Principes de lexécution du contrat B. L’umprévision et la possibilité de modifier et mettre fin le contrat C. La cession d’activité et le transfert de contrat 53 IV. Responsabilité en cas de violation du contrat 34 V.

Contentieux et réeglement 36 Section 3 Le drott contractuel vietnamien est en évolution 38 I. Le contenu du droit contractuel a été réformé 38 II. L’examen global du systéme juridique dont le droit contractuel est en cours 38 III.Plusieurs années aprés leur mise en vigueur, les textes régissant le contrat nécessitent des amendements 29 Chapitre II Pratiques de la mise en application du droit contractuel 40 Section 1 Le travail desjuridictions 40 Section 2 Les difficultés rencontrées lors de la mise en application du droit contractuel 43 I. Le contenu de certains articles des textes légaux n’est pas trés clair 43 II.

Une question, différentes solutions 45 III. Le rdle passif des praticiens de droit, notamment des juges 47 D. Droit des affaires mternationales - Unwersité Frangois Rabelats de Tours - 1 promotion à Hanot Le droit contractuel du Vietnam - Mémotre de fin d études par HOANG Thi Mai Chi PARTIEII PROPOSITION D’AMELIORATION DU DROIT CONTRACTUEL 48 ChapitreI Propositions d’amélioration: Harmonisation des stipulations dans de différents textes 49 Section 1 I/ est recommandé a court terme de conserver la structure actuelle du droit contractuel 49 Section 2 La cohérence des textes légaux est devenue une nécessité 50 Section 3 Nous convient-il avoir une lot unifiée sur les contrats dans l'avenir 2 51 Chapitre II Harmonisation des dispositions relatives au contrat 53 Section 1 Le champ dapplication 53 Section 2 Les dispositions générales 55 I. Pour une restructuration des dispositions portant sur le contrat du Code civil ? 55 II.

Conclusion du contrat: parties contractantes, moment de formation du contrat, formalisme et nullité du contrat 56 III. Autres dispositions: la question de [intervention des organes d’Etat compétents 58 Section 3 Les dispositions particuliéres 58 I. Les éléments essentiels du contratet les dispositions les concernant 58 II. Nullité du contrat et reglement des contentieux 60 CONCLUSION 61 D.

Drott des affaires internationales - Université Frangots Rabelais de Tours - 1 promotion a Hanot 4| Le drat contractuel du V'tetnam - Mémozre de fin d'études par HO.ANG Tht Mai Chi INTRODUCTION D. Droit des affatres internationales - Université Frangots Rabelais de Tours - 1% promotion a Hanoi Le droit contractuel du Wietnum - Mémoire de fin d'études par HOANG Thi Mat Ch La politique de Renouveau entamée a partr de 1986 a ressuscité l'économie du Vietnam. Sorti d’une longue période de décroissance économique due a de mauvaises orientations du dirigisme, le pays a du faire face a de nouveaux besoins de processus de transition. La nécessité de faire du Vietnam un Etat de droit qui connaisse une stabilité juridique certaine, est devenue plus forte que jamais.

Les autorités du pays ont pris conscience de Pinadéquaton du dispositif législatif et reglementaire national au contexte actuel ot une économie de marché fonctionne suivant ses lois et ou un environnement juridique stable et complet est fondamental pour les investisseurs étrangers qui souhaitent s’implanter dans le pays. Dans ce contexte, le pays a commencé une grande œuvre de construction de son systẻme législatif qui devrait s’adapter aux grands standards juridiques internationaux. Le droit contractuel vietnamien s’est formé au fur et a mesure. Au début, les dispositions relatives au contrat étaient simples et éparpillées dans un grand nombre de textes légaux et réglementaires.

N’étant pas considéré comme une branche de droit importante du cadre juridique économique, le droit des contrats n’était pas pris en considération, comme uw le fallait. De plus, la méthode législative ancienne continuait a exister. En effet, au début des années de réformes, les actes juridiques ont été qualifiés de civil ou d’économique. Deux ordonnances qui régissaient les contrats civil et économique ont été promulguées.

Les supulations particuliéres sur le contrat se trouvaient dans de différents textes de force juridique inférieure a la loi. Le droit contractuel vietnamien, construit selon les besoins spontanés de la nouvelle ére €conomique, n’avait pas été étudié par les juristes vietnamiens d’un point de vue d'ensemble. L’histoire de la construction législative du pays a été marquée par Ì'existence de dispositions relatives au contrat, mais non pas celle d’obligations. Le traitement du contrat de facon lacunaire par la loi a constitué une faiblesse importante du droit contractuel du pays pendant des années.

A Pheure actuelle, le Vietnam a fait de grands progrés dans son ceuvre d’élaboration législative. Le Code civil puis la Loi sur le commerce qui ont été promulgués respectivement en 1995 et 1997, ont renforcé le droit contractuel national. Pour la premiére fois, le contrat est régi de facon globale. Aprés les années d’entrée en vigueur de nouveaux textes législatifs, le temps est venu de prendre du recul et d’apprécier leur mise en application.

Le projet d’examen global du systéme juridique vietnamien, mené par le Ministére de la Justice, auquel participent des experts étrangers, a beaucoup aidé les législateurs vietnamiens 4 qualifier le dispositif législatif actuel et en particulier le droit contractuel. Droit des affaires internationales - Université Francois Rabelais de Tours - promotion à Hanoi 6] Le dưa! contractuel du Vietnam - Mémoire de tin d’études par HOANG Thi Mat Cht Le droit contractuel consutue une composante indispensable du cadre juridique économique. I] convient de Ứétudier dans tous ses aspects. Il faut rappeler qu”l y a peu de temps, un grand nombre de juristes vietnamiens ont fait des études et recherches sur le contrat économique sans avoir conscience de lntéret đun droit commun des contrats.

Grace au soutien technique et humain des pays partenaires étrangers, ce point de vue dépassé cesse de jouer le rôle conducteur dans la connaissance des législateurs vietnamiens. II] serait temps détudier l'ensemble du droit contractuel et de révéler les lacunes des textes de loi. La problématique du droit contractuel vietnamien se trouve dans le fait qu’il existe trois textes de loi dont la cohérence n’est pas assurée. On peut dire que économie d’un pays ne peut se développer, si ce dernier ne se munit pas đun droit contractuel fort.

Ainsi, l’étude du droit contractuel devient de plus en plus nécessaire pour le Vietnam. Pour cette raison, j’ai choisi le theme « Le droit contractuel au Vietnam ». Le mémoire essaie de rappeler histoire de développement du droit contractuel au Vietnam et de le mettre dans le nouveau contexte đune économie de marché. Des études de fond permettant d’apprécier les lacunes et incohérences des textes de loi en vigueur, constituent le corps du mémoire.

Des propositions d’amélhioration du droit contractuel qui ne peuvent étre négligeables, seront présentées dans la 3” partie du mémotre. Drow des affaires internationales - Université Frangors Rabelas de Tours - 1 promotion a Hanot | La droit contractue! du Vietnam - Mémoire de fin d études par HOANG Thi Mai Chị PARTIE I: ELEMENTS DE CONTEXTE D. Droit des affaires internationales - Université Frangois Rabelais de Tours - 1 promotion à Hanoi Le droit contractwel du Vietnam - Mémoire de fin d6álsr par HOANG Thi Mai Chi Chapitre I Le rôle du droit contractuel dans une économie de marché * OK ok Section 1 Création de léconorrre de marché au Vietnam Le Vietnam est reconnu dans le monde entier comme un pays qui a une longue histoire de lutte contre les envahisseurs étrangers. Aprés deux guerres d’une durée de prés đun siécle, le pays en est sorti totalement détruit.

L’ceuvre de reconstruction du pays a commence des la libération du Nord, il y a plus d’une quarantaine d’années. A cette époque-la, Péconomie du pays était a plusieurs composantes. Dans esprit de créer une nouvelle économie socialiste, le Gouvernement a mis en place des réformes économiques dont les résultats marquants consistaient en lélaboration đune économie à deux composantes principales nationalisée et collective. Suite a la réunification du pays, ce mécanisme d’une économie centralisée, bureaucratique et de subvention étatique a été étendu pour le reste du pays.

Ce mécanisme rigide, qui était en application sans connaitre aucun ajustement pendant une dizaine d’années, a privé le pays de toutes possibilités de développement économique.