phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, phụ lục và tài liệu tham kha0, luận văn đojợc lrình bay trOng 3 chojong: chgong 1: cơ sở lý luận và thực tiễn của đề lài. chgong 2: Xay dựng hệ thông sài lập “cơ sở của Hhiệ! động lực học” nhằm phái triển năng luc tim lòi, khám phá ch0 học sinh chuyên Lí chương 3: Thực nghiệm sơi phạm. 7 chG]ONG 1 cƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ThỰc TIÊH cỦA ĐÈ TÀI 1. Vài nét về lrơiờng ThPT chuyên ở Việt Ham 1.
hUàn cánh sa đời qia đáclzgờòng ThPT chuyên Tháng 9 năm 1965, Thủ lojớng chính phủ Phạm Văn Đồng đã kí quyết định thành lập khối chuyên đầu liên, đó là khối chuyên TOán đặt lại kh0a TOan trojong Dai hoc Tổng hợp hà Ilội. Một năm sau, lop chuyén TO4n thuộc Trojờng Đại học Sơi Phạm hà lHiội ra đời. Sau đó khối chuyên lý, chuyên in và một số khối chuyên khác cũng lần lojợt đojợc mở ra lại các trojong đại học lớn về kh0a hoc co bản, đồng thời ở một số trojong ThPT cũng sắt đầu thành lập các lớp chuyên T0án. Từ năm 1986, hệ thống ThPT chuyên sắt dau dojgc thiết lập rộng rãi lại các linh thành.
Đến nay, lất cả các linh thành lr0ng cả nơtớc đều có it nhất mội lrojờng ThPT chuyên. hệ thống lroiờng ThPT chuyên ở ngióc la hiện nay gồm 2 hệ: + các trojong chuyén lrực thuộc đại học (rojớc đây là các lroJlờng chuyên cấp quốc gia), liến hành luyền sinh †r0ng cả nơớc. + các lrolờng chuyên trực thuộc các Sở Giá0 dục và ĐàO0 †ạ0 (rojiờng chuyên của linh/Thành phó), chỉ tuyên sinh tr0ng nội hạt của linh/hành phố đó. Mục dich thành lập đác lzgờng chuyên Mục đích san đầu khi thành lập hệ thống lrơjờng chuyên mà Đảng và TIIhà nojớc cũng nhơi các nhà kh0a học khởi xơjớng (Lê Văn Thiêm, h0àng Tuy, Ta Quang buu, guy Who KOn Tum.) mOng doi 1a phát hiện và phát triển các lài năng đặc siệt xuất sắc lr0ng các lĩnh vực kh0a học cơ bản nhằm lạ0 nguồn đà0 †ạ0 đội ngũ những cán bộ kh0a học kĩ thuật xuất sắc dé xây 8 dựng và sả0 vệ lô quốc.
cùng với sự phái lriển của xã hội, mục liêu của các lrolờng ThPT chuyên cũng thay đổi để phù hợp với thời kì đây mạnh công nghiệp h0á, hiện đại h0á đất noiớc. The0 quy chế 46 chức và h0al động của các lrojờng ThPT chuyên năm 2012, mục liêu của các †roJờng chuyên lr0ng giai đ0ạn hiện nay là “ohđ hiện ác học sinh có lạ chất thông mình, đại kết quả xuất sắc le0ng học lập và phái loiển năng khiếu cua cic em về mội số môn học leên cơ sở đảm sả0 giá0 dục phổ thông l0àn diện; giá0 dục đác em thành người đó lòng yêu ngớc tinh thần vqot kho, tw had, tự lôn dân lộc œ khả năng tự học nghiên qứu kh0a học và sáng lạ0; đ sức kh0ẻ lối để liến lục đà0 lạ0 thành nhân lài đáp ứng yêu qầu phái tsiển đái ngóc ” [6] 1. Một số kết quả đạt đợc qia đc øJòng chuyên ch0 đến nay ở Việt Iam Hgay lừ những kh0á đầu liên, hệ thống các lớp chuyên đã đạt đojợc mục đích mà Dang va IThà nojớc đề ra, đó là tạ0 nguồn đà0 †ạ0 ra đội ngũ những nhà kh0a học lài năng, những cán sộ lãnh đạ0 chủ chốt. Tính đến nay, đã có rất nhiều liến sĩ kh0a học nho GS.TSKh Trần Văn Ihung — Thứ lrojởng bộ Giá0 dục và Đà0 10, GS.TSKh Đà0 Trọng Thi — Uỷ viên Trung oJơng Đảng, Giám đốc Đại học Quốc Gia hà Ilội, GS.TSKh Igô bả0 châu.đều từng là học sinh của các lrojờng chuyên, khối chuyên.
Trải qua hơn 50 năm, hệ thống lrojờng chuyên đã trở thành cái nôi đàO lạO học sinh giỏi các bộ môn văn h0á. các lrolờng ThPT chuyên luôn dẫn đầu khối ThPT của linh nhà. Tr0ng kì thi 0lympic quốc lế các môn T0án, Lí, h0á, Tin, thành viên của đội tuyên hầu hết là các học sinh đến từ các lroiờng chuyên, khối chuyên. Ví dụ nhọ lính từ năm 1986 đến nay, tr0ng số các học sinh tham dự kì thi Olympic Vat lí Quốc Tế chỉ có 01 học sinh không phải là học sinh chuyên.
Số huy chojJơng vàng (hcV) đã đại đojợc ở Môn T0án: 60 hcV; Môn Lí: 31; Môn h0á: 22 hcV đều là của các học sinh chuyên. 10 Tr0ng kì thi học sinh giỏi cấp quốc gia các môn văn h0á, các lớp chuyên thuộc lrojờng chuyên của tỉnh là nòng cốt của các đội tuyên của tinh. Một số 11 môn kh0a học tự nhiên who T0án, Lí, h0á gần nhơi các năm đều có 100% thành viên đội luyền học sinh giỏi cấp quốc gia là học sinh của lrolờng ThPT chuyên. Tr0ng kì thi ThPT quốc gia (rojớc đây là kì thi tốt nghiệp và thi Đại học), các lroJờng chuyên luôn giữ đơjợc vị trí đứng đầu lr0ng 10p 200 trơjờng ThPT có điểm thi Đại học ca0 nhất Việt Iam.
hầu hết các thủ kh0a đều là học sinh của các trolờng ThPT chuyên. Một số đặc điểm dủa họcsinh ThPT chuyên lí Trơjớc khi vàO đojợc các lớp chuyên lí, học sinh phải trai qua ki thi luyện. Ihững học sinh giỏi, có năng khiếu về môn Vật lí mới đỗ đojợc và0 các lớp chuyên lí. chính vì thế, học sinh chuyên lí có các đặc điểm sau: - Kiến thức Vật lí vững vàng, sâu sắc và có lính hệ thống, nắm vững bản chất của các hiện lojợng Vật lí.
- Khả năng nhận thức vấn đề nhanh, rõ ràng và năng lực loi duy Vật lí tốt (siết phân tích, tổng hợp, s0 sánh, khái quát h0á .) - Khả năng quan sát, nhận xét các hiện tojong tự nhiên, có khả năng vận dụng linh h0ạt, mềm dẻ0, sáng †ạ0 những kiến thức cơ sản và0 các tình huống khác nhau kề cả những tình huống mới. có thể nhìn nhận một vấn đề dơtới nhiều góc độ. - biết ìm c0n đojờng hay nhất, ngắn nhất đề trình pay cdc van đề và có khả năng diễn đạt những ý loiởng của mình mội cách chính xác, ngắn gọn, có 10gic. - Hăng lực thực hành và kĩ năng tiến hành thí nghiệm vậi lí lốt.
biết nhận xét hiện loJợng và phân tích kết quả thí nghiệm đề rúi ra kiến thức mới. có năng lực về phoJơng pháp nghiên cứu kh0a học và siết cách dòng thực nghiệm đề kiểm chứng lại lí thuyết. 12 - có lòng say mê đặc biệt với môn Vật lí, có năng lực sáng †ạO, có sức khỏe lốt, có lính kiên trì bền sỉ để có thề học lập, nghiên cứu tr0ng một thời gian dài. có khả năng lự học, tự h0àn thiện kiến thức và siết lổng hợp các yéu 16 đề thiết kế một dãy các h0ạt động nhằm đạt đơxợc kết quả m0ng muốn.
13 - có kiến thức văn h0á nền tảng vững chắc số lrợ nhơi T0án, h0á học, Sinh học, Ig0ại ngữ, Tin học, IIgữ văn và một số kiến thức văn h0á nền ở các môn ĐỊa lí, Lịch sử, vv. cơ sở lý luận về dạy học the0 quan điểm hiện đại 12. Khái niệm về h0ại động dạy học The0 quan điểm hiện đại, h0ạ! động dạy học là mội sộ phận của quá trình sơi phạm lông thể, sa0 gồm hOat dong day cua giá0 viên và h0ạ† động học của học sinh nhằm thực hiện mục đích giá0 dục là hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh. Dạy học là một h0ạt động tojong tac có lính đặc thù, lr0ng đó h0ại động dạy và h0ại động học phải đojợc thực hiện đồng thời với còng một nội dung và hojớng lới còng một mục đích, nếu hai hOat dong nay bị lách rời thì h0ại động dạy học sẽ bị phá vỡ.
học lập không có giáO viên sẽ trở thành tự học, giảng dạy không có học sinh sé tro thành độcthOại. bản chất của h0ạ! động dạy Tr0ng dạy học, giá0 viên dong vai tro 1a chủ thể của hOat dong giang dạy, xây dựng và thực thi kế h0ạch giảng dạy 56 mén, 16 chirc chO hoc sith h0ại động và học lập với mọi hình lhức, chỉ dẫn giúp đỡ học sinh học lập rèn luyện đồng thời kiểm tra và giá0 dục học sinh †r0ng mọi phoJơng diện. Vậy sản chất của h0ại động dạy chính là h0ạ† động lãnh đạO, tổ chức, điều khiên của giá0 viên đề đại đơjợc mục đích giá0 dục. bản chất của h0ạt động học bản chất của h0ại động học chính là h0ại động nhận thức lích cực và phức Tạp của học sinh trOng qua trình lĩnh hội tri thức, kĩ năng, kĩ xả0 của l0ài ngojời dé †a0 ra sự phát triển tâm lí, ý thức, nhân cách ở chính chủ thé 14 đó.
học sinh là chủ thể của h0ạ† động học, chủ thê có ý thức, chủ động, tích cực và sáng ta0 †r0ng nhận thức và rèn luyện nhân cách. 15 h0at dong hoc hojong va0 sién đổi, phát triển sản thân của chính chủ thể h0ạt động là học sinh, làm siến đổi năng lực, phẩm chất nggjời học, không làm thay đổi lri thức l0ài ngojời. Mỗi quan hệ giữa h0ại động dạy và hUại động học h0Oại động dạy và hOạt động học là hai mặt của hOại động dạy học, luôn gắn só không thé tach roi, tac dong qua lai bô sung ch0 nhau, thống nhất biện chứng với nhau, quyết định lẫn nhau, thâm nhập và0 nhau lạO thành một h0ạt động chung nhằm phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh. bản chất của quá tình dạy học Quá trình dạy học 1a mot quá trình nhận thức độc đáO của học sinh.
Quá trình dạy học không phải là quá lrình Rm ra cái mới ch0 nhân 10ai ma chủ yếu là sự lái lạ0 những lri thức của l0ài ngojời da ta0 ra, tr0ng đó quá trình nhận thức của học sinh không diễn ra the0 cOn dojong mo mam, thir và sai nhơi quá lrình nhận lhức nói chung của lOài ngojời, mà diễn ra the0 cOn dojong da dojgoc khám phá, đojợc nhà xây dựng choJơng lrình, nội dung dạy học. Vì vậy, Ir0ng mội thời gian nhất định, học sinh có thê lĩnh hội khối lojợng tri thức rất lớn một cách thuận lợi. Quá trình dạy học là một chỉnh thề l0àn vẹn thống nhất đơiợc †ạ0 nên bởi các thành lố nhơJ: mục liêu, nội dung, phoJơng pháp, phoJơng hiện, giá0 viên, học sinh và môi lroiờng giá0 dục. các thành lố này có mối quan hệ mật thiết, chặt chẽ với nhau the0 nhiều tầng bac ở nhiều cấp độ khác nhau.
bản chất của quá trình dạy học đojợc thề hiện thông qua mối quan hệ lơoJơng lác giữa giáO0 viên và học sinh. Dạy học là l0àn bộ những h0ại động chung của thầy và trò tr0ng đó thầy giữ vai trò chủ đạ0 còn trò giữ vai lrò 16 chủ động, độc lập, lích cực, sáng lạ0 lĩnh hội tri thức nhằm thực hiện lốt nhiệm vụ dạy học. Khái niệm về năng lực 1.