PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài: - Cùng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, đất nƣớc đang trong quá trình hội nhập, kéo theo xu thế không ngừng phát triển về kinh tế và khoa học kĩ thuật. Trong lời dạy của Hồ Chí Minh có câu “ Giao thông là mạch máu của tổ chức, giao thông tốt thì mọi việc dễ dàng, giao thông xấu thì các việc đình truệ ” vì thế Đảng và nhà nƣớc luôn quan tâm đầu tƣ đến lĩnh vực giao thông mà cụ thể là xây dựng cơ sở hạ tầng và các công trình giao thông nói chung. - Hiện nay và trong tƣơng lai ở nƣớc ta đã và sẽ xây dựng nhiều công trình xây dựng lớn mang tầm vóc quốc tế ( Cầu Mỹ thuận, cầu Bãi Cháy, Cầu Thủ Thiêm, tòa nhà SaigonPearl, cụm tòa nhà Sunrigth city …. Để phục vụ cho quá trình tính toán phân tích nội lực kết cấu công trình xây dựng đƣợc dễ dàng thì việc ứng dụng các phần mềm tính toán phân tích kết cấu nào cho phù hợp và độ tin cậy cao là vấn đề cần phải cân nhắc.
- Việc phân tích độ tin cậy là đánh giá mức độ an toàn hay khả năng làm việc của một đối tƣợng, việc bảo toàn chất lƣợng của một công trình xây dựng trong thời hạn phục vụ, tính an toàn (không sự cố), tính bền lâu (có tuổi thọ cao), tính dễ sửa chữa, dễ bảo quản hoặc tổ hợp bất kỳ của các thuộc tính đó - Ngày nay, với sự trợ giúp của máy tính, mà đặc biệt là việc ứng dụng các sản phẩm phần mềm chuyên dụng thì công việc mô hình hóa và phân tích kết cấu trở nên nhanh chóng và tƣơng đối chính xác. - Hiện có một số phƣơng pháp, phần mềm phân tích độ tin cậy của kết cấu công trình nhƣ công thức Hasofer-Lind (1974), phƣơng pháp momen bậc hai, phƣơng pháp FORM, phƣơng pháp Monte-Carlo, phần mềm Crystall Ball.2 Mục đích của đề tài: Đề tài tập trung nghiên cứu và ứng dụng tính toán độ tin cậy của kết cấu công trình. Từ đó ứng dụng phần mềm Crystal Ball để phân tích và dự báo độ tin cậy của kết cấu công trình. 4 PHẦN II: NỘI DUNG ĐỀ TÀI CHƢƠNG I: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỘ TIN CẬY CỦA KẾT CẤU CÔNG TRÌNH 1.Khái niệm độ tin cậy (ĐTC): Độ tin cậy của KCCT (hệ thống kỹ thuật) là khái niệm đƣợc định lƣợng hoá (đo theo xác suất) phản ánh khả năng làm việc an toàn của hệ thống dựa trên kết quả xử lý các phản ứng của hệ thống dƣới tác động của tập nguyên nhân mang bản chất NN gây ra.
Biểu diễn đánh giá ĐTC theo mô hình lý thuyết điều khiển: 1. Tại sao phải nghiên cứu độ tin cậy : Nhƣ đã biết, nền công trình là khối đất phía dƣới móng, bị biến dạng dƣới tác dụng của tải trọng do móng của công trình truyền xuống. Khi đó, trong khối đất xảy ra hiện tƣợng sắp xếp lại của các pha hình thành đất, từ đó có thể dẫn đến mất ổn định hoặc biến dạng quá lớn của nền. Cho đến nay, các phƣơng pháp tính toán và thiết kế nền các công trình và các kết cấu xây dựng nói chung trong các Tiêu chuẩn hiện hành về bản chất vẫn theo quan điểm tiền định, mà điển hình là phương pháp các trạng thái giới hạn hay các phƣơng pháp tƣơng tự dƣới tên gọi “phƣơng pháp bán xác suất”.
Các phƣơng pháp kể trên có nhƣợc điểm cơ bản là sử dụng các tham số tính toán có bản chất ngẫu nhiên trong thuật toán với các quan hệ hàm số có tính đơn trị và tiền định, cũng nhƣ không xét yếu tố thời gian. Để khắc phục các nhƣợc điểm ấy, ngày nay ngƣời ta sử dụng các phƣơng pháp xác suất và độ tin cậy tính toán nền công trình và các kết cấu xây dựng. Tình hình nghiên cứu tính toán độ tin cậy: Từ 1962-1970: song song với lý thuyết tính toán theo trạng thái giới hạn, phƣơng pháp “bán xác kinh tế thông thƣờng). Các nhóm hệ số này nói chung đƣợc gọi là hệ số độ tin cậy.
Giai đoạn này bắt đầu hình thành lý thuyết ĐTC và dự báo tuổi thọ để tính toán công trình.suất” với 5 nhóm hệ số đã đƣợc đƣa vào tính toán. Trong 5 nhóm 5 hệ số có 1 nhóm kể đến tính chất trọng yếu của công trình ( ngoài phạm vi kỹ thuật và dự báo tuổi thọ để tính toán công trình). - Từ 1966-1975: Hình thành và phát triển lý thuyết độ tin cậy. - Từ 1976-1990: Bƣớc đầu áp dụng LTĐTC tính toán KCCT và nghiên cứu đƣa vào áp qui phạm.
- Từ 1991-nay: Đã tiến hành đƣa vào một số qui phạm cho KCCT chịu tải động chủ yếu mang tính chất ngẫu nhiên rõ rệt và thời gian khai thác không quá dài, nhằm giảm chi phí lớn cho những công trình chất lƣợng đắt tiền. Ở Việt Nam: 1986-1990 có các hội thảo về XDCT chịu tác động của gió bão, động đất. 1990-1995: Hình thành nhóm nghiên cứu qui phạm tải trọng động của gió theo quan điểm ngẫu nhiên. Cục đăng kiểm VN đƣợc nhà nƣớc giao nhiệm vụ chủ trì làm qui phạm cho KC dàn khoan ngoài biển.
1994: Viện khoa học công nghệ xây dựng chủ trì đề tài biên soạn tiêu chuẩn thiết kế nhà và công trình trong vùng có động đất. 2003: Viện khoa học công nghệ xây dựng chủ trì biên dịch tài liệu hƣớng dẫn tính toán thiết kế công trình xây dựng theo tiêu chuẩn độ tin cậy. 2005: Viện khoa học công nghệ xây dựng hoàn thành việc biên dịch tài liệu ISO- 2394- Nguyên tắc chung về độ tin cậy của kết cấu xây dựng. 2006: Ban hành tiêu chuẩn TCXDVN 373:2006 Giám định kết cấu nhà 2007: Hình thành nhóm nghiên cứu ứng dụng lý thuyết mờ đánh giá kết cấu.
Lý thuyết độ tin cậy(LTĐTC) đƣợc xây dựng và phát triển trên cơ sở các môn lý thuyết xác suất (LTXS), thống kê toán học (TKTH) và lý thuyết các quá trình ngẫu nhiên (QTNN) từ năm 1930. Lý thuyết ĐTC xuất phát từ nhu cầu về sự đánh giá, kiểm tra chất lƣợng sản phẩm cơ khí, thiết bị máy, hàng hoá, đặc biệt là những mặt hàng chất lƣợng cao sản xuất hàng loạt nhƣ hàng điện tử, cơ khí chính xác…Tuy vậy trong các công trình xây dựng( CTXD) độ tin cậy chƣa đƣợc quan tâm đúng mức vì sản phẩm không có tính chất hàng loạt; các công trình lớn đƣợc xem là vĩnh cửu. 6 Tuy nhiên trong thực tế có khá nhiều CTXD bị phá hoại trƣớc thời gian dự tính, ví dụ nhƣ công trình nhà máy điện nguyên tử Trecnôbin, cầu Rào (HP), rạp hát Nguyễn Trãi (Hà Đông), siêu thị Sơun, dàn khoan biển Bắc, 11 nhà máy điện hạt nhân của Nhật Bản phải đóng cửa (2004) để kiểm tra rò rỉ hơi nƣớc; sập mái chợ Maxcơva (2/2006) do tuyết rơi dày, và nhiều công trình nhỏ bị sự cố… Năm 2007 sự cố sập hai nhịp cầu dẫn cầu Cần Thơ; sập cầu trên sông Mississippi, từ sự cố này ngƣời ta tiến hành kiểm tra và phát hiện 12% tổng số cầu ở Liên bang có vấn đề về kết cấu. Mặt khác các CTXD ngày càng có qui mô lớn, phức tạp về mặt kết cấu vật liệu mới, đa dạng về tác động do đó đòi hỏi các chuyên gia phải nghiên cứu ĐTC, dự báo tuổi thọ KCCT và nghiên cứu việc mô hình hoá hệ thống KCCT theo LTĐTC.
Phƣơng pháp nghiên cứu: -Tìm hiểu và nghiên cứu cơ sở lý thuyết, tính toán, và hƣớng dẫn sử dụng chƣơng trình thông qua các ví dụ bằng cách dịch phần Help của chƣơng trình Crystall Ball, tham khảo tài liệu tiếng anh PRACTICAL FIRST-ORDER RELIABILITY COMPUTATIONS USING SPREADSHEET, và tham khảo: Nguyễn Vi (2009). Độ tin cậy của các công trình bến cảng. NXB Giao thông vận tải, Hà Nội, 2009; Lý thuyết độ tin cậy trong thiết kế công trình-Pgs,Ts Lê Kiều trường Đại học Kiến trúc Hà Nội: Lý thuyết độ tin cậy và(LTĐTC) và dự báo tuổi thọ kết cấu công trinh xây dựng- Gs,Ts Lê Xuân Huỳnh. -Lựa chọn, đúc kết, tổng hợp và rút gọn những kiến thức đã tìm hiểu để hoàn thành đề tài và tài liệu hƣớng dẫn phần mềm Crystall Ball thật đơn giản và dễ hiểu cho sinh viên và kỹ sƣ.
Ý nghĩa đề tài: - Khắc phục đƣợc những nhƣợc điểm trong quá trình tính toán với những giải pháp tính toán trƣớc đây. - Đồng thời thông qua đề tài rất mong các cơ quan, các cấp,các ngành và trƣờng học sớm đƣa vào sử dụng và giảng dạy. - Rút ra phƣơng pháp tƣ duy nghiên cứu cho bản thân. 7 CHƢƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT TÍNH TOÁN ĐỘ TIN CẬY CỦA KẾT CẤU CÔNG TRÌNH VÀ TRÌNH TƢ TÍNH TOÁN 2.1 Độ tin cậy: Khái niệm độ tin cậy đƣợc dùng để đánh giá mức độ an toàn hay khả năng làm việc của một đối tƣợng, việc bảo toàn chất lƣợng của một công trình xây dựng trong thời hạn phục vụ có ý nghĩa rất lớn.
Đối với tất cả các công trình cầu nói chung bắt buộc phải đảm bảo khả năng làm việc (thời hạn sử dụng) theo qui định của tiêu chuẩn thiết kế. Thời hạn sử dụng của công trình cầu phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhƣ: chất lƣợng khảo sát thu thập dữ liệu, chất lƣợng thiết kế, tài liệu tiêu chuẩn; chất lƣợng thi công, tổ chức khai thác công trình; các tác động thực tế của hoạt tải qua cầu (tần suất và cƣờng độ), tác động thực tế của môi trƣờng và các vấn đề an toàn trong khai thác v. Trong thực tế, mỗi một công trình xây dựng dù ít hay nhiều, vẫn luôn có sự khác biệt so với sản phẩm lý tƣởng nhƣ nội dung thiết kế, đó là sự suy giảm về chất lƣợng trong thời hạn khai thác. Chất lƣợng của công trình xây dựng có thể bị tổn thất không những trong thời gian thực hiện chức năng chính của nó (thời hạn khai thác) mà còn tổn thất ngay từ giai đoạn ban đầu từ khâu thiết kế và thi công.
Sự tổn thất chất lƣợng đối với công trình không chỉ xảy ra riêng từng bộ phận riêng lẻ, mà còn có thể xảy ra toàn bộ chẳng hạn làm mất khả năng chịu tải của nó. Khái niệm tổn thất chất lƣợng hàm chƣa một nhóm rộng rãi các hiện tƣợng, từ việc chỉ có sai lệch ở mức độ vừa phải đối với các thông số so với giá trị tính toán của chúng cho đến tình trạng xuất hiện trạng thái giới hạn cƣờng độ hoặc bị phá huỷ toàn bộ công trình. Quá trình dẫn giải ở trên một cách tự nhiên đƣa chúng ta đến khái niệm độ tin cậy (ĐTC). Tính chất của công trình bao hàm khả năng thực hiện một số chức năng nhất định, trong các điều kiện khai thác nhất định, đƣợc gọi là ĐTC.