Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của du lịch và các hoạt động của người dân đến môi trường sinh thái tại vườn quốc gia hoàng liên huyện sapa tỉnh lào cai trong giai đoạn 2008 2013

Nghiên cứu tác động của du lịch và hoạt động người dân đến môi trường sinh thái tại vườn quốc gia Hoàng Liên, Sapa giai đoạn 2008-2013.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Điệp
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Minh Cảnh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Của Du Lịch Đến Môi Trường Sinh Thái Tại Vườn Quốc Gia Hoàng Liên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái niệm về Vườn quốc gia (National Park)
• 2.2. Vai trò của vườn quốc gia
• 2.2.1. VQG trong bảo tồn tài nguyên sinh học
• 2.2.2. VQG bảo vệ môi trường
• 2.2.3. VQG trong nghiên cứu, giáo dục, kinh tế và văn hóa
• 2.3. Một số Vườn quốc gia trên thế giới
• 2.4. Một số Vườn quốc gia Việt Nam
• 2.5. Hoạt động du lịch và hoạt động người dân ảnh hưởng đến vườn quốc gia
• 2.5.1. Hoạt động Du lịch
• 2.5.2. Hoạt động của người dân
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra khảo sát
• 3.4.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.4.3. Phương pháp điều tra xã hội học
• 3.4.4. Phương pháp chuyên gia
• 3.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của khu vực nghiên cứu
• 4.1.1. Huyện Sa Pa
• 4.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.3. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.1.4. Khu vực nghiên cứu
• 4.1.4.1. Thị trấn Sa Pa
• 4.1.4.2. Xã San Sả Hồ
• 4.1.4.3. Vườn Quốc gia Hoàng Liên
• 4.1.4.3.1. Khái quát Vườn Quốc gia
• 4.1.4.3.2. Những giá trị của VQG Hoàng Liên
• 4.1.4.3.2.1. Giá trị về đa dạng sinh học
• 4.1.4.3.2.2. Giá trị về du lịch
• 4.1.4.3.3. Vai trò của Vườn Quốc gia Hoàng Liên
• 4.1.4.3.4. Biến động nguồn tài nguyên sinh thái VQG Hoàng Liên
• 4.1.4.3.4.1. Biến động về diện tích VQG Hoàng Liên
• 4.1.4.3.4.2. Biến động về nguồn tài nguyên sinh học VQG Hoàng Liên
• 4.2. Tác động của hoạt động du lịch tới vườn Quốc gia Hoàng Liên
• 4.2.1. Thực trạng hoạt động du lịch
• 4.2.2. Phân tích đặc trưng dân số học của khách du lịch
• 4.2.3. Phân tích đặc trưng tâm lý của khách du lịch
• 4.2.4. Độ thỏa mãn của du khách
• 4.2.5. Những tác động của hoạt động du lịch ảnh hưởng tới vườn quốc gia Hoàng Liên
• 4.2.5.1. Tác động tích cực
• 4.2.5.2. Tác động tiêu cực
• 4.3. Tác động của người dân đến VQG Hoàng Liên
• 4.3.1. Hoạt động của người dân
• 4.3.1.1. Sản xuất nông nghiệp
• 4.3.1.2. Hoạt động phi nông nghiệp
• 4.3.1.3. Khai thác lâm sản
• 4.4. Thực trạng công tác quản lý và đề xuất giải pháp giảm thiểu tác động hoạt động du lịch, cộng đồng tới VQG Hoàng Liên
• 4.4.1. Ban quản lý – VQG Hoàng Liên
• 4.4.2. Đề xuất giải pháp giảm thiểu hoạt động du lịch, cộng đồng tới vườn quốc gia Hoàng Liên
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tác Động Du Lịch VQG Hoàng Liên

Du lịch phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, du lịch ngày càng khẳng định vai trò quan trọng, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt là những tác động của du lịch đến môi trường sinh thái, nhất là tại các khu bảo tồn và vườn quốc gia. Vườn quốc gia Hoàng Liên, với vẻ đẹp tự nhiên hùng vĩ và đa dạng sinh học phong phú, không nằm ngoài quy luật này. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá những ảnh hưởng của hoạt động du lịch và sinh kế của người dân địa phương đến môi trường sinh thái tại đây trong giai đoạn 2008-2013. Báo cáo của UBND huyện Sa Pa cho thấy diện tích rừng nguyên sinh trong VQG Hoàng Liên chỉ còn khoảng 30%, tốc độ suy thoái tăng nhanh, trong đó có nguyên nhân can thiệp khá sâu và không có kế hoạch của con người.

1.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Tác Động Du Lịch Sinh Thái

Mục tiêu chính của nghiên cứu là góp phần vào công tác bảo tồn môi trường và tài nguyên rừng tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Cụ thể, nghiên cứu tập trung xác định các tác động của du lịch và hoạt động sinh kế của người dân đến tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là đa dạng sinh học. Đồng thời, đề xuất các giải pháp quản lý nhằm giảm thiểu những tác động tiêu cực này, hướng tới phát triển du lịch bền vững.

1.2. Phạm Vi Nghiên Cứu Tác Động Môi Trường Du Lịch

Nghiên cứu tập trung vào Vườn quốc gia Hoàng Liên, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai, trong giai đoạn 2008-2013. Các hoạt động du lịch và sinh kế của người dân được khảo sát và đánh giá về mức độ ảnh hưởng đến các thành phần môi trường sinh thái, bao gồm tài nguyên rừng, đa dạng sinh học, chất lượng nước, và cảnh quan tự nhiên. Nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố kinh tế - xã hội liên quan đến hoạt động du lịch và sinh kế của người dân.

II. Thách Thức Ô Nhiễm Môi Trường Từ Du Lịch Tại Sa Pa

Sự phát triển du lịch nhanh chóng tại Sa Pa, đặc biệt là tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, đã tạo ra nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường. Lượng rác thải tăng lên đáng kể, gây áp lực lên hệ thống xử lý rác thải địa phương. Tình trạng xả rác bừa bãi, đặc biệt là trên các tuyến du lịch và điểm tham quan, làm ảnh hưởng đến cảnh quan và đa dạng sinh học. Ngoài ra, hoạt động xây dựng các cơ sở lưu trú và dịch vụ du lịch cũng gây ra những tác động tiêu cực đến tài nguyên đất và tài nguyên nước. Báo cáo UBND huyện Sa Pa cho biết hiện nay diện tích rừng nguyên sinh trong VQG Hoàng Liên chỉ còn khoảng 30%, tốc độ suy thoái tăng nhanh, trong đó có nguyên nhân can thiệp khá sâu và không có kế hoạch của con người.

2.1. Rác Thải Du Lịch Nguy Cơ Ô Nhiễm VQG Hoàng Liên

Lượng rác thải từ hoạt động du lịch, bao gồm rác thải sinh hoạt, rác thải nhựa, và rác thải từ các hoạt động vui chơi giải trí, đang gia tăng nhanh chóng tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Hệ thống thu gom và xử lý rác thải hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu, dẫn đến tình trạng rác thải tồn đọng, gây ô nhiễm môi trường đất, ô nhiễm môi trường nước, và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

2.2. Xây Dựng Du Lịch Tác Động Đến Tài Nguyên Đất và Nước

Hoạt động xây dựng các khách sạn, nhà hàng, và các công trình phục vụ du lịch khác đã gây ra những tác động tiêu cực đến tài nguyên đất và tài nguyên nước tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Việc san lấp mặt bằng, khai thác đất đá, và xả thải nước thải chưa qua xử lý đã làm suy thoái chất lượng đất, gây ô nhiễm nguồn nước, và ảnh hưởng đến hệ sinh thái.

III. Giải Pháp Quản Lý Du Lịch Bền Vững Tại VQG Hoàng Liên

Để giảm thiểu những tác động tiêu cực của du lịch đến môi trường sinh thái tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, cần có những giải pháp quản lý đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này cần tập trung vào việc kiểm soát lượng khách du lịch, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho du khách và cộng đồng địa phương, tăng cường đầu tư vào hệ thống xử lý rác thải và nước thải, và thúc đẩy du lịch sinh thái có trách nhiệm. Theo Quyết định số 186/2006/QĐ-TTg ngày 14 tháng 8 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam , về Quy chế quản lý rừng thì vườn quốc gia là một loại rừng đặc dụng.

3.1. Kiểm Soát Lượng Khách Du Lịch và Sức Chứa

Việc kiểm soát lượng khách du lịch, đặc biệt là vào mùa cao điểm, là rất quan trọng để giảm áp lực lên môi trường sinh thái tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Cần xác định sức chứa du lịch hợp lý cho từng khu vực và áp dụng các biện pháp hạn chế số lượng khách du lịch, như đặt vé trước, phân bổ khách du lịch đến các khu vực khác nhau, và khuyến khích du lịch vào mùa thấp điểm.

3.2. Nâng Cao Ý Thức Bảo Vệ Môi Trường Du Lịch

Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho du khách và cộng đồng địa phương là một yếu tố then chốt để đảm bảo phát triển du lịch bền vững tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Cần tổ chức các chương trình giáo dục, tuyên truyền về bảo vệ môi trường, khuyến khích du khách và cộng đồng tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, và xử lý nghiêm các hành vi gây ô nhiễm môi trường.

IV. Nghiên Cứu Tác Động Hoạt Động Của Người Dân Đến VQG

Bên cạnh hoạt động du lịch, các hoạt động sinh kế của người dân địa phương cũng có những tác động đáng kể đến môi trường sinh thái tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Các hoạt động này bao gồm sản xuất nông nghiệp, khai thác lâm sản, và chăn nuôi. Cần có những giải pháp quản lý phù hợp để giảm thiểu những tác động tiêu cực này, đồng thời đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân. Ngoài ra, cùng với các hoạt động sống của người dân như làm nương rẫy, chăn nuôi, trồng thảo quả dưới tán rừng …việc người dân vẫn tự ý đi vào rừng khai thác, bắt thú rừng…đã phản ánh phần nào sự yếu kém trong công tác quản lý VQG Hoàng Liên.

4.1. Tác Động Từ Sản Xuất Nông Nghiệp Đến Môi Trường

Việc mở rộng diện tích đất nông nghiệp, sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu, và đốt nương làm rẫy đã gây ra những tác động tiêu cực đến tài nguyên đất, tài nguyên nước, và đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Cần khuyến khích người dân áp dụng các phương pháp canh tác bền vững, như canh tác hữu cơ, canh tác xen canh, và sử dụng phân bón hữu cơ.

4.2. Khai Thác Lâm Sản Ảnh Hưởng Đến Tài Nguyên Rừng

Hoạt động khai thác lâm sản, bao gồm khai thác gỗ, khai thác củi, và khai thác các loại lâm sản ngoài gỗ, đã gây ra những tác động tiêu cực đến tài nguyên rừng và đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Cần tăng cường công tác quản lý, bảo vệ rừng, ngăn chặn tình trạng khai thác trái phép, và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động trồng rừng và phục hồi rừng.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Quản Lý VQG Hoàng Liên Hiện Nay

Công tác quản lý Vườn quốc gia Hoàng Liên đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ môi trường sinh thái và đa dạng sinh học. Cần đánh giá một cách khách quan và toàn diện hiệu quả của công tác quản lý hiện tại, từ đó đề xuất những giải pháp cải thiện để nâng cao hiệu quả bảo tồn. VQG vừa là nơi bảo vệ hệ thống sinh thái tự nhiên vừa là thư viện sống về các loài sinh vật hoang dã, mang đến cơ hội tốt nhất để hiểu rõ và giải thích các quá trình sinh thái tự nhiên.

5.1. Thực Trạng Công Tác Quản Lý và Bảo Vệ Rừng

Đánh giá thực trạng công tác quản lý và bảo vệ rừng, bao gồm việc tuần tra, kiểm soát, ngăn chặn các hành vi xâm phạm rừng, và xử lý các vi phạm. Xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong công tác quản lý, từ đó đề xuất những giải pháp cải thiện.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Các Chương Trình Bảo Tồn

Đánh giá hiệu quả của các chương trình bảo tồn đa dạng sinh học, bảo tồn các loài động thực vật quý hiếm, và phục hồi hệ sinh thái. Xác định những thành công và hạn chế của các chương trình này, từ đó đề xuất những giải pháp điều chỉnh và cải thiện.

VI. Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Hướng Đến Bền Vững Tại Sa Pa

Phát triển du lịch cộng đồng là một hướng đi tiềm năng để vừa bảo tồn môi trường sinh thái tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, vừa nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân địa phương. Cần có những chính sách và giải pháp hỗ trợ để thúc đẩy du lịch cộng đồng phát triển một cách bền vững. Các KBT, nhất là các VQG có điều kiện thuận lợi để tiếp cận đang là những điểm đến hấp dẫn khách du lịch trong và ngoài nước.

6.1. Hỗ Trợ Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Bền Vững

Cung cấp các khóa đào tạo, tập huấn cho người dân về kỹ năng làm du lịch, kỹ năng quản lý, và kỹ năng bảo vệ môi trường. Hỗ trợ người dân xây dựng các sản phẩm du lịch độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương. Tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình quản lý và phát triển du lịch.

6.2. Chia Sẻ Lợi Ích Từ Du Lịch Cho Cộng Đồng

Đảm bảo rằng người dân địa phương được hưởng lợi một cách công bằng từ hoạt động du lịch. Khuyến khích các doanh nghiệp du lịch sử dụng các sản phẩm và dịch vụ của địa phương. Tạo ra các cơ hội việc làm cho người dân trong ngành du lịch.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động du lịch toàn cầu đã ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ với hơn 1 tỷ lượt khách vào năm 2013, khẳng định vai trò là một ngành kinh tế trọng điểm. Tại Việt Nam, quá trình đổi mới kinh tế đã thúc đẩy hệ thống doanh nghiệp và cơ sở lưu trú phát triển nhanh chóng, đóng góp tích cực vào nguồn thu ngân sách và chuyển dịch cơ cấu xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển nóng của du lịch cùng áp lực khai thác tài nguyên từ cư dân bản địa đang đặt các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia trước nhiều nguy cơ suy thoái môi trường.

Vườn quốc gia Hoàng Liên (huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai) là khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao, sở hữu đỉnh Fansipan và nhiều sinh cảnh đặc hữu. Báo cáo của Ủy ban nhân dân huyện Sa Pa cho thấy diện tích rừng nguyên sinh tại đây chỉ còn khoảng 30%, tốc độ suy thoái gia tăng do sự can thiệp thiếu quy hoạch của con người. Tình trạng du khách tự ý phát tuyến mở đường mòn, dựng lều trại, xả rác bừa bãi kết hợp với các hoạt động sinh kế truyền thống như du canh đốt rẫy, chăn thả gia súc, săn bắt động vật hoang dã và đặc biệt là tập quán trồng, sấy thảo quả dưới tán rừng già đã tạo nên sức ép lớn lên hệ sinh thái rừng. Xuất phát từ thực trạng này, đề tài "Nghiên cứu ảnh hưởng của du lịch và các hoạt động của người dân đến Môi trường sinh thái tại Vườn quốc gia Hoàng Liên – huyện Sa Pa – tỉnh Lào Cai trong giai đoạn 2008 - 2013" được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện các nguồn tác động và cung cấp căn cứ khoa học cho công tác quản lý bảo tồn.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và môi trường sinh thái của Vườn quốc gia Hoàng Liên.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định ảnh hưởng của hoạt động du lịch và hoạt động sống của người dân tới nguồn tài nguyên thiên nhiên của Vườn quốc gia Hoàng Liên tại huyện Sa Pa, đặc biệt là tài nguyên đa dạng sinh học.
  2. Đề xuất những giải pháp quản lý nhằm hạn chế những tác động do hoạt động du lịch và tác động do người dân gây ra.

Nhiệm vụ và yêu cầu nghiên cứu:

• Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực Vườn quốc gia Hoàng Liên.
• Tìm hiểu thực trạng nguồn tài nguyên sinh học tại Vườn quốc gia Hoàng Liên trên địa bàn huyện Sa Pa.
• Phân tích ảnh hưởng của hoạt động du lịch đến nguồn tài nguyên sinh thái.
• Đánh giá thực trạng công tác quản lý tài nguyên sinh học của đơn vị quản lý.
• Đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường và bảo tồn thiên nhiên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Vườn quốc gia Hoàng Liên, khách du lịch và cộng đồng dân cư sinh sống tại khu vực vườn quốc gia.
• Phạm vi không gian: Tập trung tại 3 địa bàn trọng điểm thuộc huyện Sa Pa:
  • Thị trấn Sa Pa: Khu vực trung tâm vùng đệm, tập trung lượng du khách lớn nhất.
  • Xã Tả Van: Cách trung tâm huyện 10 km về phía Tây Nam, địa bàn có một phần diện tích thuộc vùng đệm và một phần thuộc vùng lõi.
  • Xã San Sả Hồ: Cách trung tâm huyện 2 km, nằm hoàn toàn trong vùng lõi của Vườn quốc gia Hoàng Liên.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá dữ liệu giai đoạn 2008 - 2013; thời gian thực hiện nghiên cứu từ ngày 05/05/2014 đến ngày 05/08/2014 (quá trình điều tra thực địa kết hợp phỏng vấn tiến hành từ tháng 09/2013).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Nghiên cứu vận dụng hệ thống khái niệm, chuẩn mực quốc tế và văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam về quản lý rừng đặc dụng và du lịch sinh thái:

• Khái niệm Vườn quốc gia: Định nghĩa của Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN) và Quyết định số 186/2006/QĐ-TTg ngày 14/08/2006 của Thủ tướng Chính phủ (thay thế Quyết định số 08/2001/QĐ-TTg) về Quy chế quản lý rừng, xác định vườn quốc gia là loại rừng đặc dụng phục vụ bảo tồn hệ sinh thái đặc trưng, bảo tồn nguồn gen đặc hữu, nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch sinh thái.
• Khái niệm Du lịch và Du lịch sinh thái (DLST): Định nghĩa theo Pháp lệnh Du lịch Việt Nam, Luật Du lịch năm 2005, định nghĩa của Hội đồng Du lịch Quốc tế Roma (1963), Boo (1991), Hiệp hội Du lịch sinh thái Hoa Kỳ (1998), Honey (1999) và Lê Huy Bá (2000), khẳng định du lịch sinh thái là loại hình du lịch có trách nhiệm tại các điểm tự nhiên gắn với bảo tồn và nâng cao phúc lợi địa phương.
• Khái niệm Vùng đệm: Căn cứ Khoản 30 Điều 3 Luật Đa dạng sinh học, xác định vùng đệm là vùng bao quanh tiếp giáp khu bảo tồn nhằm ngăn chặn, giảm nhẹ tác động tiêu cực từ bên ngoài.
• Kinh nghiệm quản lý: Tổng quan mô hình quản lý đồng quản lý tại Úc, mô hình tổ chức bảo tồn tư nhân Pro Natura tại Thụy Sĩ, chương trình REDD+ tại Indonesia; cùng các bài học quản lý thực tiễn tại Vườn quốc gia Cúc Phương, Vườn quốc gia Cát Bà và Vườn quốc gia Bạch Mã.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả áp dụng phối hợp 5 phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:

STT	Phương pháp	Nội dung triển khai thực tế
1	Điều tra khảo sát	Thực hiện điều tra nội nghiệp và ngoại nghiệp; điều tra nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) tại các điểm dân cư vùng lõi và vùng đệm.
2	Thu thập số liệu	- Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Phòng Kinh tế, Phòng Thống kê, Phòng Nông nghiệp huyện Sa Pa, BQL Vườn quốc gia Hoàng Liên, UBND huyện và các xã; báo cáo chuyên đề hiện trạng rừng và đa dạng sinh học giai đoạn 2003 - 2013. - Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua phiếu điều tra thực địa và phỏng vấn trực tiếp nông hộ, du khách.
3	Điều tra xã hội học	Thực hiện phát phiếu điều tra và phỏng vấn ngẫu nhiên với cỡ mẫu $n = 90$ lượt khách du lịch và các hộ dân tại 3 địa bàn (thị trấn Sa Pa, xã Tả Van, xã San Sả Hồ); kết hợp tham vấn cán bộ Trung tâm Du lịch sinh thái và Giáo dục môi trường Hoàng Liên.
4	Tham vấn chuyên gia	Trao đổi, xin ý kiến định hướng từ Giám đốc Vườn quốc gia (Đ/c Nguyễn Quang Vĩnh), cán bộ Vườn quốc gia (Đ/c Nguyễn Trọng Bắc) và Trạm trưởng Kiểm lâm phụ trách địa bàn (Đ/c Vũ Văn Cường - Trạm Tả Van; Đ/c Hoàng Đình Đại - Trạm San Sả Hồ).
5	Xử lý số liệu	Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để tổng hợp dữ liệu; áp dụng phân tích định tính (mô tả hành vi, tập quán văn hóa) và phân tích định lượng (thống kê mô tả: tính giá trị trung bình, cực trị, tỷ lệ phần trăm cơ cấu).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài trước thực trạng suy giảm tài nguyên rừng Hoàng Liên do du lịch tự phát và sinh kế địa phương; xác lập hệ thống mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể, các yêu cầu kỹ thuật, đối tượng, phạm vi không gian (3 xã/thị trấn) và thời gian nghiên cứu.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về vai trò của vườn quốc gia trong bảo tồn nguồn gen, bảo vệ môi trường (điều hòa khí hậu, giữ nguồn nước, chống xói mòn) và nghiên cứu khoa học. Tổng hợp các định nghĩa về du lịch, du lịch sinh thái; phân tích nguy cơ suy thoái môi trường do phát triển du lịch thiếu kiểm soát. Tổng kết các bài học kinh nghiệm quản lý khu bảo tồn tại Úc, Thụy Sĩ, Indonesia và các vườn quốc gia Cúc Phương, Cát Bà, Bạch Mã tại Việt Nam.

Phần 3: Đối tượng nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày đặc điểm các đối tượng khảo sát; quy mô địa bàn nghiên cứu tại thị trấn Sa Pa, xã Tả Van và xã San Sả Hồ; xác định khung thời gian từ tháng 05/2014 đến tháng 08/2014; thiết lập quy trình 5 bước thu thập, xử lý và phân tích số liệu sơ cấp, thứ cấp.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung vào các kết quả khảo sát thực nghiệm và số liệu thống kê hiện trạng:

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu

• Thị trấn Sa Pa: Nằm ở độ cao 1.600 m so với mực nước biển, khí hậu mang sắc thái bốn mùa trong ngày. Dân số năm 2013 đạt 30.xxx người, đóng vai trò là trung tâm du lịch lớn nhất huyện.
• Xã Tả Van: Diện tích tự nhiên 6.xxx ha, địa hình chia cắt mạnh với độ dốc từ 25° đến 45°. Có bãi đá cổ Thung lũng Mường Hoa; cơ cấu lao động gồm 500 lao động nông nghiệp kết hợp làm nghề thổ cẩm và dẫn tour du lịch.
• Xã San Sả Hồ: Nằm hoàn toàn trong vùng lõi của vườn quốc gia, diện tích tự nhiên 5.xxx ha, sở hữu đỉnh Fansipan (3.143 m). Rừng chiếm tới 84,49% diện tích tự nhiên của xã.

2. Khái quát và giá trị đa dạng sinh học Vườn quốc gia Hoàng Liên

Vườn thành lập theo Quyết định số 90/2002/QĐ-TTg ngày 12/07/2002 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở nâng cấp Khu bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên Sa Pa. Vườn được Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) xếp hạng A về giá trị đa dạng sinh học và được công nhận là Vườn Di sản ASEAN vào năm 2006.

Cơ cấu phân khu chức năng (tổng diện tích 29.845 ha):

• Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt: 11.875 ha.
• Phân khu phục hồi sinh thái: 17.900 ha.
• Phân khu hành chính, du lịch, dịch vụ: 70 ha.
• Vùng đệm: 38.724 ha trải dài trên các huyện Sa Pa, Văn Bàn, Than Uyên (Lào Cai) và Phong Thổ (Lai Châu).

Thống kê đa dạng hệ sinh thái và khu hệ sinh vật:

• Đa dạng hệ sinh thái: Xác định 5 hệ sinh thái chính gồm: (1) HST rừng núi cao quanh đỉnh Fansipan; (2) HST đồng cỏ trên các sườn núi dốc; (3) HST sông suối ao hồ (suối Mường Hoa, Séo Chung Hồ, Nậm Bé...); (4) HST làng xóm; (5) HST đồng ruộng - nương rẫy và vùng trồng thảo quả dưới tán rừng già.
• Thành phần thực vật: Thống kê toàn vườn có 2.847 loài thuộc 1.064 chi, 229 họ, 6 ngành; trong đó có 149 loài thuộc Sách đỏ và 1.053 loài có giá trị sử dụng (698 loài làm thuốc). Riêng nhóm thực vật có mạch ghi nhận 2.343 loài thuộc 1.020 chi và 256 họ.
• Thành phần động vật: Ghi nhận 555 loài động vật có xương sống thuộc 95 họ, 28 bộ. Nhiều loài nguy cấp, đặc hữu được bảo tồn như Mèo gấm (Pardofelis marmorata), Cóc tía (Bombina maxima), Cóc mày botsford, Voọc, Hạc cổ trắng, Gà lôi trắng.

Thành phần loài động vật có xương sống tại Vườn quốc gia Hoàng Liên:

3. Biến động diện tích Vườn quốc gia Hoàng Liên

Diện tích khu bảo tồn và vườn quốc gia trải qua nhiều lần điều chỉnh ranh giới theo các quyết định pháp lý:

Mốc thời gian	Quyết định / Sự kiện pháp lý	Diện tích (ha)
1986	Quyết định 194/CT ngày 09/08/1986 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng xác lập danh mục 73 Khu rừng cấm	5.000
1994	Luận chứng kinh tế kỹ thuật Khu BTTN Hoàng Liên do Chi cục Kiểm lâm Lào Cai xây dựng, Bộ Lâm nghiệp thẩm định	29.845
1997	Điều chỉnh chuyển khu vực Than Uyên cho Ban quản lý rừng phòng hộ Sông Đà quản lý	19.991
1998	Điều chỉnh lại ranh giới Khu bảo tồn thiên nhiên	24.658
2002	Quyết định số 90/2002/QĐ-TTg ngày 12/07/2002 của Thủ tướng Chính phủ chuyển thành Vườn quốc gia Hoàng Liên	29.845
2007	Quyết định số 1273/2007/QĐ-UBND của UBND tỉnh Lào Cai phê duyệt kết quả rà soát, quy hoạch lại 3 loại rừng	28.476,21

4. Tác động của du lịch và sinh kế người dân

• Tác động từ du lịch: Khảo sát xã hội học cho thấy lượng du khách gia tăng dẫn đến quá tải hạ tầng, hình thành các bãi rác tự phát dọc các tuyến leo núi Fansipan, gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nguy cơ cháy rừng từ việc đốt lửa trại.
• Tác động từ hoạt động dân sinh: Việc canh tác thảo quả đòi hỏi chặt dọn thực bì và đốn củi sấy thảo quả tại chỗ trong lõi rừng già; tập quán chăn thả rông gia súc, săn bắn chim thú và khai thác gỗ, lâm sản ngoài gỗ trái phép làm suy thoái môi trường sống của động thực vật.
• Công tác quản lý và giải pháp: Đánh giá tổ chức bộ máy của Ban quản lý VQG và lực lượng kiểm lâm; đề xuất nhóm giải pháp quy hoạch, tăng cường tuần tra, phát triển mô hình du lịch sinh thái cộng đồng và lắp đặt hệ thống thùng rác tại các điểm dừng chân.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các kết quả nghiên cứu chính về đa dạng sinh học và mức độ tổn thương của hệ sinh thái; đưa ra các kiến nghị đối với các cơ quan quản lý Nhà nước nhằm hoàn thiện cơ chế bảo tồn và hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng vùng đệm.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Dữ liệu hóa tài nguyên sinh học: Khóa luận đã lượng hóa chi tiết mức độ đa dạng sinh học của Vườn quốc gia Hoàng Liên với 2.847 loài thực vật (trong đó có 2.343 loài thực vật có mạch, 149 loài ghi trong Sách đỏ, 698 loài làm thuốc) và 555 loài động vật có xương sống (96 loài thú, 346 loài chim, 63 loài bò sát, 50 loài lưỡng cư).
2. Xác lập chuỗi biến động diện tích: Tổng hợp quá trình biến động diện tích từ 5.000 ha (năm 1986 theo Quyết định 194/CT) lên 29.845 ha (năm 2002 theo Quyết định 90/2002/QĐ-TTg) và đạt 28.476,21 ha sau quy hoạch 3 loại rừng năm 2007 theo Quyết định 1273/2007/QĐ-UBND.
3. Chỉ rõ các nguyên nhân gây áp lực sinh thái: Xác định diện tích rừng nguyên sinh chỉ còn khoảng 30%; phân tích các xung đột sinh thái do hoạt động cắm trại, xả rác của du khách và tập quán trồng thảo quả dưới tán rừng già, đốt nương làm rẫy, khai thác lâm sản của cư dân địa phương tại các xã Tả Van, San Sả Hồ.

Hệ thống giải pháp đề xuất của tác giả

• Nhóm giải pháp quản lý rừng: Củng cố mạng lưới trạm kiểm lâm, tăng cường tuần tra tại các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt; phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và lực lượng kiểm lâm cơ sở trong xử lý vi phạm khai thác gỗ, săn bắt động vật hoang dã.
• Nhóm giải pháp môi trường du lịch: Quy hoạch lại các tuyến du lịch sinh thái mạo hiểm (chinh phục Fansipan); bắt buộc các đoàn du lịch thu gom rác thải; triển khai hệ thống thùng rác chuyên dụng tại các điểm dừng chân và trạm nghỉ; tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường cho du khách.
• Nhóm giải pháp kinh tế - xã hội vùng đệm: Hỗ trợ đồng bào chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng kỹ thuật sấy thảo quả tiết kiệm củi hoặc di chuyển các lò sấy ra ngoài vùng lõi rừng đặc dụng; phát triển các chuỗi dịch vụ du lịch cộng đồng (homestay, porter, hướng dẫn viên) để tạo sinh kế thay thế cho việc khai thác tài nguyên rừng tự nhiên.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:

  • Phạm vi khảo sát thực địa trực tiếp chỉ tập trung tại 3 địa bàn (thị trấn Sa Pa, xã Tả Van, xã San Sả Hồ) do địa hình núi cao chia cắt phức tạp, chưa bao quát toàn bộ 38.724 ha diện tích vùng đệm trải rộng qua nhiều huyện và tỉnh lân cận.
  • Dung lượng mẫu điều tra xã hội học còn giới hạn ở mức 90 phiếu phỏng vấn ngẫu nhiên.
  • Chuỗi số liệu phân tích thứ cấp chủ yếu tập trung trong mốc thời gian từ năm 2008 đến năm 2013.

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Mở rộng phạm vi điều tra sang các xã vùng đệm thuộc tỉnh Lai Châu (huyện Phong Thổ, Than Uyên, Tân Uyên) và huyện Văn Bàn (Lào Cai).
  • Ứng dụng công nghệ Hệ thông tin địa lý (GIS) và dữ liệu viễn thám đa thời gian để giải đoán, định vị chính xác các điểm biến động diện tích rừng nguyên sinh và các khu vực trồng thảo quả dưới tán rừng.
  • Nghiên cứu tính toán sức chứa du lịch (carrying capacity) trên các tuyến leo núi chính nhằm thiết lập giới hạn lượng khách tiếp nhận tối đa trong ngày.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn dữ liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên: Thuộc các chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên Rừng, Sinh thái học, Du lịch Sinh thái tham khảo về phương pháp xây dựng đề cương, cách kết hợp phương pháp điều tra sinh thái với điều tra xã hội học môi trường.
• Cán bộ quản lý khu bảo tồn: Ban quản lý Vườn quốc gia Hoàng Liên và các cơ quan kiểm lâm tham khảo hệ thống danh mục loài, số liệu biến động địa giới hành chính và các khuyến nghị về quản lý rác thải du lịch leo núi.
• Phần nội dung giá trị nhất: Phần tổng hợp danh lục thành phần loài động thực vật có xương sống và thực vật có mạch; bảng thống kê các mốc pháp lý biến động diện tích vườn quốc gia từ năm 1986 đến năm 2007.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vườn quốc gia Hoàng Liên được thành lập theo quyết định nào và có cơ cấu diện tích ra sao?

Vườn quốc gia Hoàng Liên được thành lập theo Quyết định số 90/2002/QĐ-TTg ngày 12/07/2002 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở chuyển hạng từ Khu bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên Sa Pa. Tổng diện tích của Vườn là 29.845 ha, bao gồm 3 phân khu: Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt (11.875 ha), Phân khu phục hồi sinh thái (17.900 ha), và Phân khu hành chính, du lịch, dịch vụ (70 ha). Ngoài ra, diện tích vùng đệm của Vườn là 38.724 ha.

2. Thành phần loài thực vật và động vật có xương sống tại Vườn quốc gia Hoàng Liên được thống kê như thế nào?

Theo số liệu trong khóa luận, hệ thực vật của Vườn có 2.847 loài thuộc 1.064 chi, 229 họ, 6 ngành (trong đó có 2.343 loài thực vật có mạch, 149 loài trong Sách đỏ và 698 loài làm thuốc). Hệ động vật có xương sống ghi nhận 555 loài thuộc 95 họ, 28 bộ (gồm 96 loài thú, 346 loài chim, 63 loài bò sát và 50 loài lưỡng cư).

3. Hoạt động sinh kế nào của người dân địa phương tác động tiêu cực nhất đến môi trường Vườn quốc gia?

Hoạt động gây tác động lớn nhất là việc trồng và sấy thảo quả dưới tán rừng già (phải phát quang thảm tươi và chặt đốn gỗ rừng làm củi sấy), tiếp đến là tập quán đốt nương làm rẫy dễ gây cháy rừng lan rộng, chăn thả rông gia súc, săn bắt thú rừng và khai thác lâm sản ngoài gỗ trái phép.

4. Quy mô và địa bàn điều tra xã hội học của tác giả được tiến hành ra sao?

Tác giả đã triển khai điều tra bằng phiếu kết hợp phỏng vấn trực tiếp ngẫu nhiên với dung lượng mẫu là 90 phiếu, phân bổ trên 3 địa bàn đại diện: Thị trấn Sa Pa (trung tâm du lịch), Xã Tả Van (vùng đệm và một phần vùng lõi) và Xã San Sả Hồ (nằm hoàn toàn trong vùng lõi của Vườn quốc gia).

5. Diện tích Vườn quốc gia Hoàng Liên đã thay đổi qua các mốc pháp lý như thế nào từ 1986 đến 2007?

Diện tích Vườn biến động qua 6 mốc chính: 5.000 ha (năm 1986 - Quyết định 194/CT), 29.845 ha (năm 1994 - Luận chứng KT-KT), 19.991 ha (năm 1997 - chuyển giao khu vực Than Uyên), 24.658 ha (năm 1998 - điều chỉnh ranh giới), 29.845 ha (năm 2002 - Quyết định 90/2002/QĐ-TTg) và 28.476,21 ha (năm 2007 - Quyết định 1273/2007/QĐ-UBND tỉnh Lào Cai).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Hồng Điệp đã phản ánh chân thực bức tranh môi trường sinh thái tại Vườn quốc gia Hoàng Liên giai đoạn 2008 - 2013 dưới tác động kép của hoạt động du lịch và đời sống dân sinh. Công trình đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận, dữ liệu đa dạng sinh học và biến động diện tích qua các mốc pháp lý từ năm 1986 đến năm 2007. Bằng việc kết hợp phương pháp điều tra sinh thái và xã hội học tại 3 địa bàn trọng điểm, nghiên cứu đã chỉ rõ các xung đột môi trường hiện hữu và đề xuất các nhóm giải pháp quản lý, bảo tồn có giá trị thực tiễn cao cho địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài Du lịch thế giới phát triển mạnh và trở thành ngành kinh tế quan trọng của nhiều nước. Năm 2013 trên thế giới có trên 1 tỷ người đi du lịch. Du lịch đã thành nhu cầu không thể thiếu trong đời sống dân cư, trong xã hội và là một trong những ngành kinh tế phát triển nhất trên thế giới[24]. Ở nước ta, nhờ thực hiện đường lối đổi mới về kinh tế, trong những năm gần đây, ngành du lịch Việt Nam đã khởi sắc và ngày càng có tác động tích cực đến đời sống kinh tế xã hội của đất nước.

Số doanh nghiệp du lịch tăng đặc biệt là hệ thống cơ sở lưu trú du lịch với sự góp mặt của nhiều thành phần kinh tế đã phát huy được hiệu quả tích cực góp phần vào sự phát triển chung của ngành du lịch. Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp tích cực của du lịch mang lại, nó cũng ẩn chứa những ảnh hưởng không nhỏ tới môi trường cũng như cuộc sống của người dân, đặc biệt là môi trường tại các khu bảo tồn, VQG trọng điểm. Sự nổ rộ của du lịch và các hoạt động khai thác lâm thổ sản của người dân, VQG đứng trước nguy cơ bị xâm hại, biến thành bãi rác do nhiều khách tự phát cây mở lối đi, hạ trại,xả rác…Báo cáo UBND huyện Sa Pa cho biết hiện nay diện tích rừng nguyên sinh trong VQG Hoàng Liên chỉ còn khoảng 30%, tốc độ suy thoái tăng nhanh, trong đó có nguyên nhân can thiệp khá sâu và không có kế hoạch của con người. Ngoài ra, cùng với các hoạt động sống của người dân như làm nương rẫy, chăn nuôi, trồng thảo quả dưới tán rừng …việc người dân vẫn tự ý đi vào rừng khai thác, bắt thú rừng…đã phản ánh phần nào sự yếu kém trong công tác quản lý VQG Hoàng Liên.

2 Bảo vệ môi trường là nhiệm vụ cấp bách không chỉ của ngành du lịch mà của các cấp, các ngành, toàn xã hội, của các quốc gia để phát triển du lịch bền vững, nâng cao đời sống xã hội của từng địa phương, từng ngành và của từng người dân trong xã hội. Xuất phát từ thực tế đó, tôi đã tiến hành thực hiện đề tài “ Nghiên cứu ảnh hưởng của du lịch và các hoạt động của người dân đến Môi trường sinh thái tại Vườn quốc gia Hoàng Liên – huyện SaPa – tỉnh Lào Cai trong giai đoạn 2008 - 2013”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1.1 Mục tiêu chung Góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và môi trường sinh thái của VQG Hoàng Liên 1. Mục tiêu cụ thể - Xác định ảnh hưởng của hoạt động du lịch và hoạt động sống của người dân tới nguồn tài nguyên thiên nhiên của VQG Hoàng Liên tại huyện Sa Pa đặc biệt tài nguyên đa dạng sinh học.

- Đề xuất những giải pháp quản lý nhằm hạn chế những tác động do hoạt động du lịch và tác động do người dân. Yêu cầu - Khái quát chung Vườn quốc gia Hoàng Liên. - Tìm hiểu thực trạng nguồn tài nguyên sinh học Vườn quốc gia Hoàng Liên tại Sa Pa. - Tìm hiểu ảnh hưởng của hoạt động du lịch đến nguồn tài nguyên sinh học Vườn quốc gia Hoàng Liên.

- Tìm hiểu và đánh giá công tác quản lý tài nguyên sinh học Vườn quốc gia Hoàng Liên. - Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác quản lý. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU PHẦN 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Ý nghĩa của Vườn quốc gia trong việc bảo tồn tài nguyên sinh học và bảo vệ môi trường 2.

Vườn quốc gia (National Park) Vườn quốc gia (VQG) là một khu vực đất hay biển được bảo vệ nghiêm ngặt khỏi sự khai thác, can thiệp bởi con người bằng các quy định pháp luật của chính quyền sở tại. VQG thường được thành lập ở những khu vực có địa mạo độc đáo có giá trị khoa học hoặc những khu vực có hệ sinh thái (HST) phong phú, có nhiều loài động - thực vật có nguy cơ tuyệt chủng cao cần được bảo vệ. Theo định nghĩa của Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên (IUCN) thì VQG là: Khu vực tự nhiên của vùng đất và/hoặc vùng biển được chọn để: - Bảo vệ tình trạng nguyên vẹn sinh thái của một hay nhiều HST cho các thế hệ hiện tại và tương lai. - Loại bỏ việc khai thác hay chiếm giữ không thân thiện đối với các mục đích của việc lựa chọn khu vực.

- Chuẩn bị cơ sở cho các giá trị tinh thần, khoa học, giáo dục, giải trí và thăm quan, tất cả các giá trị đó phải có tính tương thích về văn hóa và môi trường. Theo Quyết định số 186/2006/QĐ-TTg ngày 14 tháng 8 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam , thay thế cho Quyết định số 08/2001/QĐ- TTg ngày 11 tháng 1 năm 2001 về Quy chế quản lý rừng thì VQG là một loại rừng đặc dụng, được xác định dựa trên các tiêu chí sau: 4 - VQG là khu vực tự nhiên trên đất liền hoặc ở vùng đất ngập nước, hải đảo, có diện tích đủ lớn được xác lập để bảo tồn một hay nhiều HST đặc trưng hoặc đại diện không bị tác động hay chỉ bị tác động rất ít từ bên ngoài; bảo tồn các loài sinh vật đặc hữu hoặc đang nguy cấp. - VQG được quản lý, sử dụng chủ yếu phục vụ cho việc bảo tồn rừng và HST rừng, nghiên cứu khoa học (NCKH), giáo dục môi trường và du lịch sinh thái (DLST). - VQG được xác lập dựa trên các tiêu chí và chỉ số: về HST đặc trưng; các loài động vật, thực vật đặc hữu; về diện tích tự nhiên của vườn và tỷ lệ diện tích đất nông nghiệp, đất thổ cư so với diện tích tự nhiên của vườn.

Các VQG thông thường nằm tại các khu vực chủ yếu là chưa phát triển, thường là những khu vực với động – thực vật bản địa quý hiếm và các HST đặc biệt, cụ thể như các loài đang trong tình trạng nguy cấp, sự đa dạng sinh học (ĐDSH), hay các đặc trưng địa chất đặc biệt. Đôi khi, các VQG cũng được thành lập tại các khu vực đã phát triển với mục tiêu làm cho khu vực đó trở lại gần giống như tình trạng ban đầu của nó. Vai trò của vườn quốc gia 2. VQG trong bảo tồn tài nguyên sinh học Tài nguyên sinh học (TNSH) bao gồm tất cả các loài thực vật, động vật, vi sinh vật, sinh sống trong môi trường (MT) đất, MT không khí, và MT nước.

Đến nay, con người đã nhận biết và gọi tên được hơn 1,4 triệu loài sinh vật trên thế giới, chủ yếu là các loài côn trùng và thực vật , nhưng trong những khu rừng nhiệt đới hay trong lòng đại dương bao la vẫn còn nhiều loài sinh vật mà con người chưa từng biết về chúng. Tuy nhiên, sự đa dạng của các loài sinh vật trên thế giới đang bị đe dọa nghiêm trọng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Vì vậy cần phải bảo tồn TNSH hay chính là bảo tồn sự đa dạng của TNSH trên thế giới nói chung hay ở từng quốc gia nói riêng. 5 ĐDSH là sự phong phú về nguồn gen, về giống, loài sinh vật và HST trong tự nhiên.

ĐDSH có vai trò rất quan trọng đối với việc duy trì các chu trình tự nhiên và cân bằng sinh thái, đó là cơ sở của sự sống còn và thịnh vượng của loài người và sự bền vững của thiên nhiên trên trái đất. ĐDSH mang lại những giá trị vô cùng to lớn, đó là những giá trị từ các sản phẩm sinh vật mà con người trực tiếp khai thác và sử dụng cho nhu cầu cuộc sống của mình, hơn nữa nó còn mang lại những lợi ích bao gồm cả số lượng và chất lượng nước, bảo vệ đất, tái tạo, giáo dục, NCKH, điều hòa khí hậu và cung cấp những phương tiện cho tương lai của xã hội loài người. Để ngăn chặn sự suy thoái ĐDSH do các tác động bất lợi của tự nhiên và của con người, thì việc thành lập hệ thống các khu bảo tồn (KBT) là bước đi rất quan trọng. Trong hoạt động bảo tồn ĐDSH thì VQG là một khái niệm phổ biến.

VQG thực hiện vai trò quản lý mối quan hệ tác động qua lại giữa con người với các loài sinh vật, các hệ gen, các HST, mang lại lợi ích lớn nhất cho thế hệ hiện tại và vẫn duy trì tiềm năng của chúng để đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của các thế hệ tương lai. VQG là KBT tự nhiên bao gồm các phong cảnh thiên nhiên độc đáo, các HST điển hình, rừng nguyên sinh, KBT các sinh vật quý hiếm, nơi cư trú của cho các loài động vật, thực vật… Với mục đích xây dựng là để bảo vệ và đảm bảo sự phát triển của thiên nhiên hoang dã, các HST tiêu biểu, động vật và thực vật quý hiếm, cảnh quan tự nhiên kỳ thú và các di tích lịch sử; tránh khỏi sự khai thác, can thiệp quá mức của con người gây ảnh hưởng xấu đến TNSH. Diện tích của các KBT chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trên trái đất, nhưng hiệu quả bảo tồn các loài của Thế giới lại rất lớn. Một ví dụ điển hình về vai trò của các KBT nhỏ đó là VQG Santa Rosa ở vùng Tây bắc Costa Rica.

Vườn này chỉ chiếm 0,2 diện tích của Costa Rica song nó đã chứa tới 55% số lượng các 6 quần thể của 135 loài bướm đêm của nước này. Hay tại hầu hết các quốc gia nhiệt đới vùng châu Phi, đa số quần thể của loài chim bản địa nằm trong các KBT, ví dụ Zaia có trên 1000 loài chim, thì 89% số loài xuất hiện trong các KBT với diện tích chỉ chiếm 3,9% tổng diện tích đất đai của cả nước. Việc thành lập các VQG tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo tồn duy trì hệ gene động vật, thực vật hoang dã có nguy cơ tuyệt chủng cao; Cung cấp nguồn lực cho việc nghiên cứu, ứng dụng khoa học kỹ thuật (KHKT), công nghệ di truyền vào bảo tồn và phát triển các nguồn gene, các HST tiêu biểu. Ngoài việc liên tục theo dõi tình trạng ĐDSH của HST để có những ứng phó kịp thời, các VQG còn có vai trò là các KBT tại chỗ các vật liệu di truyền, đó là các giống cây trồng, vật nuôi hoang dại của bao đời người dân và là nguồn dược liệu.

Mặc dù khó để tính toán toàn bộ, nhưng các KBT rất quan trọng trong việc duy trì tài nguyên lương thực và cung cấp các vị thuốc quý.