Nghiên Cứu Sự Chuyển Đổi Sinh Kế Của Người S'Tiêng Giai Đoạn 2009 - 2019 Tại Bình Phước

Tài liệu nghiên cứu Sự chuyển đổi sinh kế của người stiêng giai đoạn 2009 2019 nghiên cứu tại xã thống nhất huyện bù, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Thanh Trúc
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Thị Thu Trang
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Nghiên Cứu Sự Chuyển Đổi Sinh Kế Của Người S'Tiêng Tại Bình Phước (2009 - 2019)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bình Phước

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG SINH KẾ CỦA NGƯỜI S’TIÊNG Ở XÃ THỐNG NHẤT
• 1.1. Khái quát về khu vực nghiên cứu
• 1.1.1. Lịch sử vùng đất
• 1.1.2. Vị trí địa lí xã Thống Nhất
• 1.1.3. Tôn giáo tín ngưỡng
• 1.1.4. Tổng quan về người S’Tiêng ở Bình Phước
• 1.1.4.1. Người S’Tiêng ở Bình Phước
• 1.1.4.2. Người S’Tiêng ở Thống Nhất
• 1.1.5. Mô tả mẫu nghiên cứu
• 1.1.5.1. Giới tính người trả lời
• 1.1.5.2. Tuổi của người trả lời
• 1.1.5.3. Trình độ học vấn của người trả lời
• 1.1.6. Thực trạng hoạt động sinh kế của người S'Tiêng ở xã Thống Nhất
• 1.1.6.1. Khai thác tự nhiên
• 1.1.6.2. Trồng cây cao su
• 1.1.6.3. Khó khăn trong trồng trọt và chăn nuôi
• 1.2. SỰ CHUYỂN ĐỔI SINH KẾ CỦA NGƯỜI S’TIÊNG TRONG QUÁ TRÌNH CANH TÁC
• 1.2.1. Những yếu tố mới trong sinh kế của người S’tiêng hiện nay
• 1.2.1.1. Đất sản xuất
• 1.2.1.2. Nguồn lực sinh kế
• 1.2.1.3. Vốn con người
• 1.2.1.4. Vốn vật chất
• 1.2.1.5. Vốn tự nhiên
• 1.2.1.6. Vốn tài chính
• 1.3. ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG CÁC NGUỒN VỐN SINH KẾ
• 1.3.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn con người
• 1.3.1.1. Giải pháp về giáo dục
• 1.3.1.2. Giải pháp về y tế
• 1.3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn vật chất
• 1.3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn xã hội
• 1.3.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn tự nhiên
• 1.3.5. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn tài chính
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chuyển Đổi Sinh Kế Người S Tiêng

Nghiên cứu về chuyển đổi sinh kế của người S'Tiêng tại Bình Phước giai đoạn 2009-2019 là một vấn đề cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế và biến đổi xã hội. Đề tài này không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao, góp phần vào việc xây dựng chính sách phát triển kinh tế - xã hội phù hợp cho đồng bào dân tộc thiểu số. Nghiên cứu này tập trung vào xã Thống Nhất, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước, một địa bàn có đông đồng bào S'Tiêng sinh sống. Sự chuyển đổi sinh kế của người S'Tiêng chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm chính sách của nhà nước, tác động của thị trường, biến đổi khí hậu và sự thay đổi về văn hóa, xã hội. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích các yếu tố này, từ đó đưa ra những giải pháp thiết thực để nâng cao đời sống của người S'Tiêng.

1.1. Bối Cảnh Kinh Tế Xã Hội Tác Động Đến Sinh Kế

Sự phát triển kinh tế thị trường và quá trình đô thị hóa đã tạo ra những cơ hội mới cho người S'Tiêng trong việc chuyển đổi sinh kế. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra những thách thức không nhỏ, đặc biệt là sự cạnh tranh về nguồn lực, sự thay đổi về giá trị văn hóa và nguy cơ mất đất sản xuất. Các chính sách của nhà nước, như chương trình xây dựng nông thôn mới và tái cơ cấu nông nghiệp, cũng có tác động lớn đến sinh kế của người S'Tiêng. Cần có những đánh giá khách quan và toàn diện về những tác động này để có thể đưa ra những điều chỉnh chính sách phù hợp.

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Chuyển Đổi Sinh Kế

Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu sự thay đổi trong các hoạt động sinh kế của người S'Tiêng trong giai đoạn 2009-2019. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các hoạt động sản xuất nông nghiệp, phi nông nghiệp, các nguồn thu nhập, các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế và các chiến lược thích ứng của người dân. Nghiên cứu cũng sẽ đánh giá hiệu quả của các chính sách hỗ trợ sinh kế của nhà nước và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả của các chính sách này. Mục tiêu cuối cùng là góp phần vào việc phát triển sinh kế bền vững cho người S'Tiêng tại Bình Phước.

II. Thực Trạng Đời Sống Kinh Tế Người S Tiêng Tại Bình Phước

Trước khi đi sâu vào phân tích sự chuyển đổi sinh kế, cần phải hiểu rõ thực trạng đời sống kinh tế của người S'Tiêng tại Bình Phước. Phần lớn người S'Tiêng vẫn sống dựa vào nông nghiệp, đặc biệt là trồng cây cao su và các loại cây ngắn ngày. Tuy nhiên, năng suất và hiệu quả sản xuất còn thấp, thu nhập bấp bênh và đời sống còn nhiều khó khăn. Tình trạng nghèo đói vẫn còn phổ biến, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa. Bên cạnh đó, trình độ học vấn và kỹ năng nghề nghiệp của người S'Tiêng còn hạn chế, gây khó khăn cho việc tìm kiếm việc làm và cải thiện thu nhập. Cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao trình độ dân trí, đào tạo nghề và tạo việc làm cho người S'Tiêng.

2.1. Hoạt Động Nông Nghiệp Truyền Thống và Thách Thức

Nông nghiệp vẫn là nguồn sinh kế chính của người S'Tiêng, nhưng phương thức canh tác còn lạc hậu, phụ thuộc nhiều vào tự nhiên và ít áp dụng khoa học kỹ thuật. Việc trồng cây cao su mang lại thu nhập đáng kể cho một bộ phận người dân, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro do biến động giá cả thị trường và dịch bệnh. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu đất sản xuất, thiếu vốn đầu tư và thiếu kiến thức về thị trường cũng là những thách thức lớn đối với người S'Tiêng. Cần có những chính sách hỗ trợ về đất đai, vốn, kỹ thuật và thông tin thị trường để giúp người dân phát triển nông nghiệp bền vững.

2.2. Tiếp Cận Giáo Dục Y Tế và Cơ Sở Hạ Tầng

Khả năng tiếp cận các dịch vụ giáo dục, y tế và cơ sở hạ tầng của người S'Tiêng còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ học sinh bỏ học còn cao, chất lượng giáo dục còn thấp và điều kiện y tế còn thiếu thốn. Cơ sở hạ tầng, như đường giao thông, điện, nước sạch, còn chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân. Điều này ảnh hưởng lớn đến khả năng phát triển kinh tế - xã hội của cộng đồng. Cần có những đầu tư mạnh mẽ hơn vào giáo dục, y tế và cơ sở hạ tầng để tạo điều kiện cho người S'Tiêng cải thiện đời sống.

III. Yếu Tố Tác Động Đến Chuyển Đổi Sinh Kế Người S Tiêng

Sự chuyển đổi sinh kế của người S'Tiêng chịu tác động bởi nhiều yếu tố, cả chủ quan và khách quan. Các yếu tố chủ quan bao gồm trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp, nhận thức về thị trường và khả năng thích ứng với thay đổi. Các yếu tố khách quan bao gồm chính sách của nhà nước, tác động của thị trường, biến đổi khí hậu và sự thay đổi về văn hóa, xã hội. Cần phải phân tích kỹ lưỡng các yếu tố này để có thể đưa ra những giải pháp phù hợp để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sinh kế của người S'Tiêng.

3.1. Vai Trò Của Giáo Dục và Đào Tạo Nghề

Giáo dục và đào tạo nghề đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực và kỹ năng cho người S'Tiêng, giúp họ có thể tiếp cận với những cơ hội việc làm mới và cải thiện thu nhập. Cần có những chương trình giáo dục và đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động và đặc điểm văn hóa của người S'Tiêng. Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với các nguồn thông tin và kiến thức mới để họ có thể tự học hỏi và phát triển.

3.2. Ảnh Hưởng Của Chính Sách Hỗ Trợ và Thị Trường Lao Động

Các chính sách hỗ trợ của nhà nước, như chính sách tín dụng ưu đãi, chính sách hỗ trợ đất sản xuất và chính sách đào tạo nghề, có tác động lớn đến chuyển đổi sinh kế của người S'Tiêng. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách này còn hạn chế do nhiều yếu tố, như thủ tục hành chính phức tạp, thiếu thông tin và sự tham gia hạn chế của người dân. Cần có những cải cách chính sách để đảm bảo rằng các chính sách này thực sự mang lại lợi ích cho người S'Tiêng. Thị trường lao động cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng chuyển đổi sinh kế của người dân. Cần có những nghiên cứu về thị trường lao động để xác định những ngành nghề có tiềm năng phát triển và cung cấp thông tin cho người dân.

IV. Giải Pháp Phát Triển Sinh Kế Bền Vững Cho Người S Tiêng

Để phát triển sinh kế bền vững cho người S'Tiêng, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, bao gồm nâng cao trình độ dân trí, đào tạo nghề, tạo việc làm, hỗ trợ sản xuất, phát triển cơ sở hạ tầng và bảo tồn văn hóa. Các giải pháp này cần phải phù hợp với đặc điểm văn hóa, xã hội và kinh tế của người S'Tiêng và phải có sự tham gia tích cực của cộng đồng. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội và các doanh nghiệp để đảm bảo rằng các giải pháp này được thực hiện một cách hiệu quả.

4.1. Nâng Cao Năng Lực Cộng Đồng và Phát Huy Văn Hóa

Nâng cao năng lực cộng đồng là yếu tố then chốt để phát triển sinh kế bền vững cho người S'Tiêng. Cần có những chương trình đào tạo về kỹ năng quản lý, kỹ năng kinh doanh và kỹ năng lãnh đạo cho người dân. Bên cạnh đó, cần phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của người S'Tiêng, như tinh thần đoàn kết, lòng tự hào dân tộc và ý thức bảo vệ môi trường. Văn hóa truyền thống có thể trở thành một nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng và các ngành nghề thủ công.

4.2. Hỗ Trợ Tiếp Cận Tín Dụng và Thị Trường Tiêu Thụ

Khả năng tiếp cận tín dụng và thị trường tiêu thụ là rất quan trọng để người S'Tiêng có thể phát triển sản xuất và kinh doanh. Cần có những chính sách tín dụng ưu đãi, thủ tục đơn giản và lãi suất thấp để giúp người dân tiếp cận với nguồn vốn. Bên cạnh đó, cần xây dựng các kênh phân phối sản phẩm hiệu quả và kết nối người sản xuất với thị trường tiêu thụ. Cần khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào việc hỗ trợ người S'Tiêng phát triển sản xuất và kinh doanh.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Chuyển Đổi Sinh Kế

Nghiên cứu về chuyển đổi sinh kế của người S'Tiêng tại Bình Phước có thể được ứng dụng vào việc xây dựng các chính sách phát triển kinh tế - xã hội phù hợp cho đồng bào dân tộc thiểu số. Kết quả nghiên cứu có thể cung cấp những thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức xã hội và các doanh nghiệp để họ có thể đưa ra những quyết định đúng đắn và hiệu quả. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng có thể giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc phát triển sinh kế bền vững cho người S'Tiêng.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Kinh Tế Địa Phương

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đề xuất các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế địa phương, như chính sách khuyến khích đầu tư vào các ngành nghề có tiềm năng phát triển, chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm cho người S'Tiêng, và chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng. Các chính sách này cần phải được xây dựng một cách khoa học và phải có sự tham gia tích cực của cộng đồng.

5.2. Xây Dựng Mô Hình Sinh Kế Bền Vững và Hiệu Quả

Nghiên cứu có thể giúp xây dựng các mô hình sinh kế bền vững và hiệu quả cho người S'Tiêng, như mô hình phát triển nông nghiệp hữu cơ, mô hình phát triển du lịch cộng đồng và mô hình phát triển các ngành nghề thủ công. Các mô hình này cần phải phù hợp với đặc điểm văn hóa, xã hội và kinh tế của người S'Tiêng và phải có khả năng nhân rộng.

VI. Kết Luận và Tương Lai Nghiên Cứu Chuyển Đổi Sinh Kế

Nghiên cứu về chuyển đổi sinh kế của người S'Tiêng tại Bình Phước là một quá trình liên tục và cần có sự quan tâm và đầu tư lâu dài. Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi sinh kế, về hiệu quả của các chính sách hỗ trợ và về các mô hình sinh kế bền vững. Bên cạnh đó, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức xã hội và cộng đồng để đảm bảo rằng các kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào thực tiễn một cách hiệu quả.

6.1. Bài Học Kinh Nghiệm và Thách Thức Trong Tương Lai

Quá trình nghiên cứu và thực hiện các giải pháp phát triển sinh kế cho người S'Tiêng đã mang lại những bài học kinh nghiệm quý báu. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức phía trước, như biến đổi khí hậu, sự cạnh tranh về nguồn lực và sự thay đổi về giá trị văn hóa. Cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để đối phó với những thách thức này và đảm bảo rằng người S'Tiêng có thể phát triển một cách bền vững.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Phát Triển Bền Vững

Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề như tác động của biến đổi khí hậu đến sinh kế của người S'Tiêng, vai trò của tri thức bản địa trong phát triển bền vững và các giải pháp để bảo tồn văn hóa truyền thống. Các nghiên cứu này cần phải được thực hiện một cách liên ngành và phải có sự tham gia tích cực của cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2009-2019, sự chuyển đổi sinh kế của người dân tộc S’Tiêng tại xã Thống Nhất, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước đã trở thành một chủ đề nghiên cứu quan trọng nhằm hiểu rõ quá trình thích nghi và phát triển kinh tế của cộng đồng dân tộc thiểu số trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Xã Thống Nhất có diện tích 93 km² với dân số khoảng 14.527 người, trong đó người S’Tiêng chiếm 17,01% dân số toàn xã, tương đương 2.416 nhân khẩu. Nghiên cứu tập trung khảo sát 100 hộ gia đình người S’Tiêng, đại diện cho lực lượng lao động chính trong cộng đồng, với độ tuổi trung bình 43,08 và trình độ học vấn trung bình đạt lớp 5-6.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích các nguồn vốn sinh kế hiện có, đánh giá sự chuyển đổi trong chiến lược sinh kế của người S’Tiêng, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sinh kế bền vững. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong thời gian từ tháng 3/2019 đến tháng 8/2020, tập trung tại xã Thống Nhất, nơi có điều kiện địa hình đa dạng với 70% diện tích thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ giúp làm rõ quá trình chuyển đổi sinh kế của người S’Tiêng mà còn góp phần xây dựng chính sách phát triển kinh tế - xã hội phù hợp cho các dân tộc thiểu số tại địa phương và khu vực Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung phân tích sinh kế bền vững của Bộ Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID), trong đó sinh kế được hiểu là tập hợp các khả năng, tài sản và hoạt động cần thiết để kiếm sống. Khung này phân loại nguồn lực sinh kế thành năm loại chính: vốn con người (kỹ năng, sức khỏe), vốn xã hội (mối quan hệ, uy tín), vốn tự nhiên (đất đai, tài nguyên), vốn vật chất (nhà cửa, phương tiện sản xuất) và vốn tài chính (thu nhập, tiết kiệm, tín dụng).

Ngoài ra, lý thuyết hành vi lựa chọn hợp lý của James Samuel Coleman được áp dụng để giải thích quá trình người S’Tiêng lựa chọn và điều chỉnh chiến lược sinh kế dựa trên các kích thích từ môi trường kinh tế - xã hội. Lý thuyết biến đổi xã hội cũng được sử dụng để phân tích sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của cộng đồng trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Sinh kế bền vững: khả năng ứng phó và phục hồi trước các tác động, đồng thời bảo tồn tài nguyên cho tương lai.
• Việc làm: hoạt động lao động được trả công hoặc tạo ra thu nhập hợp pháp.
• Dân tộc thiểu số: nhóm dân cư có số lượng ít hơn so với dân tộc đa số trên lãnh thổ quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Cỡ mẫu khảo sát là 100 hộ gia đình người S’Tiêng, được chọn theo công thức Slovin với sai số cho phép phù hợp nhằm đảm bảo tính đại diện. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng do đặc thù địa bàn và đối tượng nghiên cứu.

Nguồn dữ liệu bao gồm:

• Số liệu sơ cấp: thu thập qua bảng hỏi khảo sát, phỏng vấn sâu với các nhóm đối tượng như người cao tuổi, thanh niên, cán bộ chính quyền địa phương và các già làng.
• Số liệu thứ cấp: tổng hợp từ các tài liệu nghiên cứu, báo cáo ngành, văn bản pháp luật liên quan đến chính sách dân tộc và phát triển nông thôn.

Phân tích dữ liệu định lượng được thực hiện bằng phần mềm SPSS với các kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích tương quan và so sánh tỷ lệ. Dữ liệu định tính được xử lý thông qua ghi chép, trích dẫn và phân tích nội dung nhằm bổ sung và giải thích cho kết quả định lượng. Quá trình nghiên cứu diễn ra từ tháng 3/2019 đến tháng 8/2020, kết hợp quan sát tham dự và thu thập thông tin thực địa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn vốn sinh kế đa dạng nhưng còn hạn chế về vốn con người và tài chính:

   • 70% diện tích đất tại xã Thống Nhất thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, với diện tích trồng cây lâu năm chiếm 11.972 ha, chủ yếu là cây điều (7.343 ha), cao su (3.472 ha) và cà phê (918 ha).
   • Trình độ học vấn trung bình của chủ hộ chỉ đạt lớp 5-6, ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kỹ thuật mới và quản lý sản xuất.
   • Khoảng 58% hộ gia đình có thu nhập từ sản xuất nông nghiệp, nhưng chỉ 35% tiếp cận được các nguồn vốn tín dụng chính thức.

2. Sự chuyển đổi chiến lược sinh kế rõ nét từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang đa dạng hóa hoạt động kinh tế:

   • 60% hộ gia đình đã chuyển đổi từ làm rẫy truyền thống sang trồng cây công nghiệp dài ngày và tham gia lao động tại các nông trường, công ty, hoặc kinh doanh dịch vụ.
   • Tỷ lệ hộ tham gia các tổ chức xã hội, hội nhóm tăng lên 45%, tạo điều kiện kết nối và hỗ trợ sinh kế.
   • Thu nhập bình quân đầu người năm 2014 đạt 27 triệu đồng, tăng hơn 5 triệu đồng so với năm 2013, phản ánh sự cải thiện về kinh tế.

3. Yếu tố chủ quan và khách quan tác động đến chuyển đổi sinh kế:

   • Yếu tố chủ quan như nhận thức, tư duy đổi mới của chủ hộ đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn mô hình sinh kế mới.
   • Yếu tố khách quan như điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng, chính sách hỗ trợ và sự phát triển của công nghệ thông tin tạo môi trường thuận lợi cho chuyển đổi.

4. Khó khăn và thách thức trong quá trình chuyển đổi:

   • 40% hộ gia đình gặp khó khăn về vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ sản phẩm.
   • Cơ sở hạ tầng xã hội như y tế, giáo dục còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực.
   • Một số hủ tục, tập quán truyền thống vẫn còn tồn tại, gây cản trở sự tiếp nhận các mô hình sinh kế mới.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự chuyển đổi sinh kế của người S’Tiêng tại xã Thống Nhất là một quá trình phức tạp, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố đa chiều. Việc chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang đa dạng hóa hoạt động kinh tế phù hợp với lý thuyết hành vi lựa chọn hợp lý, khi cá nhân cân nhắc lợi ích và rủi ro để đưa ra quyết định tối ưu. So với các nghiên cứu về dân tộc thiểu số khác tại Tây Nguyên, tỷ lệ chuyển đổi sinh kế của người S’Tiêng tương đối cao, phản ánh sự năng động và thích nghi tốt với biến đổi xã hội.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ hộ gia đình theo từng loại hình sinh kế qua các năm, biểu đồ tròn phân bố nguồn vốn sinh kế và bảng so sánh thu nhập bình quân đầu người qua các năm. Những phát hiện này cũng phù hợp với các chính sách phát triển nông thôn mới và chương trình giảm nghèo bền vững của Nhà nước, đồng thời nhấn mạnh vai trò của vốn con người và xã hội trong nâng cao hiệu quả sinh kế.

Tuy nhiên, hạn chế về trình độ học vấn và vốn tài chính vẫn là rào cản lớn, cần có các giải pháp hỗ trợ đồng bộ để thúc đẩy quá trình chuyển đổi bền vững. Việc duy trì và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống cũng cần được cân nhắc trong quá trình phát triển kinh tế nhằm đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển và bảo tồn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn con người:

   • Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn kỹ thuật canh tác, quản lý kinh tế cho người dân, đặc biệt là chủ hộ có trình độ học vấn thấp.
   • Thời gian thực hiện: 1-3 năm; Chủ thể: UBND xã phối hợp với các trung tâm đào tạo nghề và tổ chức phi chính phủ.

2. Cải thiện cơ sở hạ tầng xã hội và kỹ thuật:

   • Đầu tư nâng cấp hệ thống y tế, giáo dục, giao thông và thông tin liên lạc để tạo điều kiện thuận lợi cho sinh hoạt và sản xuất.
   • Thời gian thực hiện: 3-5 năm; Chủ thể: chính quyền địa phương, các sở ngành liên quan.

3. Tăng cường hỗ trợ tài chính và tiếp cận vốn vay:

   • Xây dựng các chương trình tín dụng ưu đãi, hỗ trợ vay vốn cho hộ nghèo và các hộ chuyển đổi sinh kế.
   • Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ngân hàng Chính sách xã hội, các tổ chức tín dụng địa phương.

4. Phát triển mạng lưới xã hội và tổ chức cộng đồng:

   • Khuyến khích thành lập các nhóm hợp tác xã, tổ chức hội nhóm để tăng cường liên kết, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể xã hội.

5. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống:

   • Tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội nhằm giữ gìn bản sắc dân tộc, đồng thời lồng ghép giáo dục về phát triển bền vững.
   • Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ban văn hóa xã, các già làng, cộng đồng dân tộc S’Tiêng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước:

   • Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng và điều chỉnh các chính sách phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với đặc thù dân tộc thiểu số, đặc biệt là người S’Tiêng tại Bình Phước.

2. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức phát triển cộng đồng:

   • Áp dụng các giải pháp đề xuất để thiết kế chương trình hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề và phát triển cộng đồng nhằm nâng cao đời sống người dân.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành xã hội học, phát triển nông thôn:

   • Tham khảo phương pháp nghiên cứu, khung lý thuyết và kết quả phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về sinh kế dân tộc thiểu số và chuyển đổi kinh tế nông thôn.

4. Cộng đồng người dân tộc S’Tiêng và các nhóm dân tộc thiểu số khác:

   • Hiểu rõ quá trình chuyển đổi sinh kế, từ đó chủ động tham gia các hoạt động phát triển kinh tế, nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý sinh kế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Sự chuyển đổi sinh kế của người S’Tiêng diễn ra như thế nào trong giai đoạn 2009-2019?
   Người S’Tiêng đã chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang trồng cây công nghiệp dài ngày và đa dạng hóa hoạt động kinh tế như làm việc tại nông trường, kinh doanh dịch vụ. Khoảng 60% hộ gia đình đã áp dụng mô hình sinh kế mới, tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

2. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến sự chuyển đổi sinh kế của người S’Tiêng?
   Yếu tố chủ quan như nhận thức và tư duy đổi mới của chủ hộ đóng vai trò quyết định, bên cạnh đó điều kiện khách quan như cơ sở hạ tầng, chính sách hỗ trợ và công nghệ thông tin cũng tạo môi trường thuận lợi cho chuyển đổi.

3. Trình độ học vấn của người S’Tiêng ảnh hưởng thế nào đến sinh kế?
   Trình độ học vấn trung bình chỉ đạt lớp 5-6, hạn chế khả năng tiếp thu kỹ thuật mới và quản lý sản xuất, gây khó khăn trong việc áp dụng các mô hình sinh kế hiện đại và tiếp cận nguồn vốn.

4. Các chính sách hỗ trợ nào đã được triển khai tại xã Thống Nhất?
   Các chương trình như xây dựng nông thôn mới, hỗ trợ đất sản xuất, tín dụng ưu đãi và đào tạo nghề đã được thực hiện, góp phần nâng cao đời sống và thúc đẩy chuyển đổi sinh kế cho người dân tộc thiểu số.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sinh kế bền vững cho người S’Tiêng?
   Cần tập trung nâng cao vốn con người qua đào tạo, cải thiện cơ sở hạ tầng, tăng cường hỗ trợ tài chính, phát triển mạng lưới xã hội và bảo tồn văn hóa truyền thống nhằm tạo nền tảng phát triển kinh tế bền vững.

Kết luận

• Nghiên cứu đã khái quát bối cảnh sinh kế và phân tích sự chuyển đổi chiến lược sinh kế của người S’Tiêng tại xã Thống Nhất trong giai đoạn 2009-2019.
• Các nguồn vốn sinh kế đa dạng nhưng còn hạn chế về vốn con người và tài chính, ảnh hưởng đến hiệu quả chuyển đổi.
• Sự chuyển đổi sinh kế diễn ra rõ nét với xu hướng đa dạng hóa hoạt động kinh tế và tăng cường tham gia các tổ chức xã hội.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn con người, cải thiện cơ sở hạ tầng, hỗ trợ tài chính và phát triển mạng lưới xã hội nhằm thúc đẩy sinh kế bền vững.
• Khuyến nghị các nhà quản lý, tổ chức phát triển và cộng đồng dân tộc thiểu số cùng phối hợp thực hiện các giải pháp để nâng cao đời sống và phát triển kinh tế bền vững trong thời gian tới.

Hành động tiếp theo là triển khai các chương trình đào tạo kỹ thuật, mở rộng tiếp cận vốn vay và xây dựng các mô hình hợp tác xã phù hợp với đặc thù cộng đồng người S’Tiêng. Đề nghị các bên liên quan phối hợp chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả và bền vững của các chính sách phát triển sinh kế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đời sống sinh kế là vấn đề đang được quan tâm từ Trung ương đến địa phương. Trong nghị quyết Hội nghị lần thứ VII Ban chấp hành TW khóa X về nông nghiệp, nông dân và nông thôn ngày 5/8/2008, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 26 - NQ/T.Ư “Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn”. Trong đó quan điểm “Xây dựng xã hội nông thôn ổn định, hoà thuận, dân chủ, có đời sống văn hoá phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo động lực cho phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống nông dân”.

Cả nước nói chung và huyện Bù Đăng nói riêng đã và đang thực hiện các chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới, tái cơ cấu trong sản xuất nông nghiệp với mục tiêu đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế xóa đói giảm nghèo bền vững và bảo tồn tài nguyên môi trường, văn hóa - xã hội, đời sống sinh kế ở nông thôn. Trong những năm gần đây, dưới sự ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường và tốc độ đô thị hóa xã Thống Nhất là một trong mười lăm xã và một thị trấn của huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước. Xã cũng đang dần tái cấu trúc nông nghiệp, đào tạo nghề nông thôn, chính sách giá và hỗ trợ tài chính, chính sách nông nghiệp và thị trường, chính sách về an ninh lương thực. Huyện Bù Đăng tiếp tục thực hiện các chính sách và giải pháp xóa đói giảm nghèo gắn với giải quyết việc làm và đào tạo nghề, nhất là cho người nghèo, lao động nông thôn.

Đặc biệt quan tâm nâng cao đời sống cho đồng bào dân tộc thiểu số, xây dựng và triển khai có hiệu quả Chiến lược an sinh xã hội giai đoạn 2011-2020, Chương trình giảm nghèo bền vững và Chương trình việc làm giai đoạn 2011-2020. Các chương trình hỗ trợ đất sản xuất và nhà ở như: 133, 134, 755, 193, 1952. Các chính sách trên đã có tác động tích cực đến phát triển kinh tế của xã. Những chính sách đó phần nào ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến đời sống xã hội, đặc biệt là sinh kế của hộ nghèo, ít đất sản xuất và những hộ sống phụ thuộc vào sản xuất nông 13 nghiệp (UNDP và AusAlD, 2004).

Trong đó, hộ dân tộc thiểu số, đặc biệt là người S’tiêng ở xã là một trong những đối tượng có sự thay đổi nhiều nhất. Theo Tiến sĩ Mai Thị Kim Thanh: “Nông thôn Việt Nam hiện nay đang trong giai đoạn đầu của tiến trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Ở góc độ xã hội học, sự biến chuyển này sẽ kéo theo hàng loạt những thay đổi về nghề nghiệp, văn hóa, môi trường xã hội,… Như vậy cùng một lúc, sự phát triển nông nghiệp – nông thôn cũng sẽ có hàng loạt sự thay đổi về sinh kế giữa các hộ trong môi trường xã hội mới, với chính sách phát triển của Nhà nước…. Đặt trong bối cảnh của sự thay đổi đó, những hộ gia đình của người S’tiêng đã rất tích cực tham gia vào quá trình chuyển đổi sinh kế, thay đổi cách trồng trọt, chăn nuôi, thay đổi những suy nghĩ, biết tìm kiếm công ăn, việc làm để thay đổi cuộc sống của họ.

Sự nhận thức của họ ngày càng cao, có đến 60% những hộ gia đình người S’tiêng đã “bức phá” khỏi những suy nghĩ ấu trĩ, những hủ tục lạc hậu để tham gia vào đời sống xã hội (Cổng thông tin điện tử Bình Phước, 2020). Mỗi gia đình, cá nhân có những chiến lược khác nhau cho sự thay đổi sinh kế của mình. Điều này dẫn đến sự thiếu đồng bộ trong cách thức hoạt động làm ăn cũng như những chuyển đổi sinh kế mà người dân S’tiêng đang gặp phải. Những vấn đề này cần lắm những nghiên cứu và phân tích kỹ lưỡng làm tiền đề cho những kế hoạch phát triển chiến lược trong tương lai cho hộ dân tộc thiểu số ở xã nói riêng và cả nước nói chung.

Với những lý do trên, đề tài “Sự chuyển đổi sinh kế của người S’Tiêng giai đoạn 2009 - 2019, nghiên cứu tại xã Thống Nhất, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước” được thực hiện tại xã Thống nhất, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước nhằm mô tả sự thay đổi chiến lược sinh kế của nông hộ vùng nông thôn dân tộc thiểu số là rất cần thiết. Sơ lược tổng quan nghiên cứu liên quan đến đề tài Công trình “Coutumier Stieng” (Luật tục S’Tiêng), được công bố vào năm 1951 của T. Gerber là một trong số những bài viết có nhiều giá trị về người S’Tiêng. Gerber vốn từng làm đại diện hành chính ở Bù Đốp (Dé-Légué administratif à Budop) là vùng có nhiều người S’Tiêng sinh sống, vì vậy ông biết khá tường tận về luật tục và tập quán của người S’Tiêng ở địa phương.

Tác phẩm “Coutumier Stieng” cung cấp cho người đọc một số hiểu biết về luật tục và cả những tư duy xã hội của người S’Tiêng. Gerber còn thu thập được một số truyền thuyết về người S’Tiêng. 14 Ngoài những công trình của H. Gerber viết về người S’Tiêng, còn có một số tác giả người Pháp khác như P.

Dournes, Bernard Bourotte. đều có những bài viết liên quan đến vùng S’Tiêng và người S’Tiêng. Về cảnh quan địa lí vùng cư trú của người S’Tiêng cần phải kể đến bài viết của A. Raudrit “Je fameux Song Be” (1936), có những miêu tả khá đặc sắc về dòng Sông Bé, cũng như vị trí của nó trong đời sống của người S’Tiêng.

So với một số dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, số lượng công trình nghiên cứu, khảo sát của các tác giả người Pháp về dân tộc S’Tiêng không lớn lắm. Các bài này thiên về mô tả phong tục tập quán ở một số khía cạnh kinh tế, văn hóa, kỹ thuật, địa lý. về vùng S’Tiêng và người S’Tiêng. Đây là một tư liệu quý giá để tìm hiểu nhiều khía cạnh về người S’Tiêng cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20.

Trong luận văn này các nghiên cứu của các tác giả Pháp về người S’tiêng được tìm hiểu chủ yếu làm sáng tỏ nguồn gốc lịch sử cả dân tộc này là chủ yếu. Từ đầu những năm 1960, các tác giả người Mỹ như Thomas và Lebar, Mole, hay Hickey đã công bố nhiều công trình nghiên cứu về Tây Nguyên. Quan điểm đó đã bổ sung thêm về người dân tộc sống ở Tây Nguyên. Các tác giả Việt Nam nghiên cứu về Tây Nguyên cũng khá phong phú, đã giúp tác giả luận văn hiểu thêm về các tộc người Tây Nguyên.

Các dân tộc thiểu số trong đó có người S'Tiêng, khi nghiên cứu về người S'Tiêng, tôi xin tạm kể đến các nhà nghiên cứu như: Đặng Nghiêm Vạn, Mạc Đường, Lưu Hùng, Chu Thái Sơn,. và một vài năm gần đây. Các đề tài nghiên cứu về Tây Nguyên về các tộc người ở đây đã được nghiên cứu tập trung vào tri thức bản địa và tri thức dân gian thay vì trước đây chỉ tập trung vào phong tục, văn hóa, đời sống. vật chất, tinh thần, sinh kế hay các mối quan hệ họ hàng, v.

Một số công trình nghiên cứu về người S'tiêng tỉnh Bình Phước, xin comment bên dưới, ít nhiều các công trình này. giúp tác giả hiểu rõ hơn về người S'Tiêng: Ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt Nam và chính sách ngôn ngữ, Viện Khoa học xã hội, H. 1984; Xóa đói, giảm nghèo ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở nước ta hiện nay - thực trạng và giải pháp, Hà Quế Lâm, Nxb CTQG, H. 2002; Truyền thống văn hóa các dân tộc thiểu số ở Việt Nam, Vũ Ngọc Khánh, Nxb Thanh niên, H.

2004; Lễ hội trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, Vũ Ngọc Khánh, Võ Văn Cận, Phạm Minh Thảo, Nxb Văn hóa thông tin, H. 2004; Đặc trưng văn hóa cổ truyền các dân tộc Việt Nam, Hoàng Nam, 15 Nxb Văn hóa dân tộc, H. 2002; Văn hóa ứng xử các dân tộc Việt Nam, Lê Như Hoa, Nxb Văn hóa thông tin, H. Các nghiên cứu về dân tộc S'Tiêng ở tỉnh Bình Phước bao gồm một số vấn đề liên quan như: Hôn nhân và gia đình của người S'tiêng, (Phan An, Tạp chí dân tộc học, số 03/2005); Vấn đề dân tộc ở Sông Bé, (Mạc Đường, 1985); Đám cưới người S’Tiêng ở Bình Phước (Phạm Hiến, 2008); Luật tục S'Tiêng Bù Đek ở xã Long Tân, Huyện Bù Gia Mập, Tỉnh Bình Phước (Nguyễn Thị Tuyết Anh, 2009).

Bên cạnh đó, không thể không kể đến tác giả Tô Đông Hải viết Nghi lễ truyền thống của dân tộc S’Tiêng (2012), đây là tác phẩm nằm trong chương trình hoạt động góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. , do Hội Văn hóa dân gian Việt Nam phổ biến, tên chương trình Tài sản văn hóa - văn nghệ dân gian các dân tộc Việt Nam (2008-2012). Các nghi lễ truyền thống của người S'tiêng đã hiểu được các nghi lễ truyền thống của người S'tiêng. Một tác phẩm khác trong bộ sưu tập của Hội Văn học dân gian là Lời thề trong nghi lễ nông nghiệp của người S'Tiêng, do Trương Bi và Điểu Kâu sưu tầm (dịch) (2009).

Tác giả cuốn sách đã ghi lại những lời thề được lập trong các nghi lễ liên quan đến sinh hoạt nông nghiệp của người S'Tiêng để cầu xin thần linh phù hộ cho cây lúa tốt tươi, mùa màng bội thu. Phần lễ thường do người chủ trì thực hiện, với nhiều lễ vật khác nhau nhưng nội dung chủ yếu là lời cầu nguyện tạ ơn thần linh phù hộ cho được mùa. Trong lễ hội này, người S'Tiêng đánh cồng, chiêng; Trai gái S'Tiêng múa hát. Người ta chuyền tay nhau thưởng thức cái dẻo thơm của cơm lam, vị ngọt của thịt heo chấm với muối tiêu chanh, lá ngò gai và những chén rượu nồng nồng, say lòng người.

Sau khi thu hoạch, lúa được cất vào kho để bảo quản và ăn quanh năm. Khi muốn lấy thóc ra giã để ăn, người S'Tiêng phải làm lễ cúng thần lúa (cúng khi lúa được đưa ra khỏi kho để ăn). Sau khi cúng thần linh, gia chủ vào kho xúc một bao đầy gạo để ăn trong ngày hôm đó. Người S'Tiêng còn có lễ hội cầu mưa, là lễ hội rất quan trọng nên công tác chuẩn bị phải được thực hiện chu đáo vào cuối mùa khô, đầu mùa mưa.

Các già làng ấn định thời gian làm lễ, sau đó họp cả làng để phân công công việc. Lễ hội cầu mưa được tổ 16 chức với mục đích tri ân các vị thần như: Bra An - Bra Trok (Thần trời), Bra Ter (Thần đất), Bra Va (Thần lúa). và các thần cho mưa để gieo trồng những vụ trước, đồng thời cầu thần cho mưa đúng lúc, đúng mùa để con người có nước sinh hoạt, trồng trọt .