Khảo sát khả năng sinh trưởng và năng suất của các giống ngô nếp tại huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất các giống ngô nếp tại huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn, đánh giá hiệu quả canh tác.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hữu Hồng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Sinh Trưởng Và Năng Suất Các Giống Ngô Nếp Tại Ngân Sơn, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và trong nước
• 1.2.1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình tiêu thụ ngô trên thế giới
• 1.2.3. Tình hình sản xuất ngô tại Việt Nam
• 1.2.4. Tình hình tiêu thụ ngô ở Việt Nam
• 1.2.5. Tình hình sản xuất ngô tại Bắc Kạn
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về ngô nếp trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu về ngô nếp trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu về ngô nếp ở Việt Nam
• 2. Chương 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.2.2. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi, đánh giá
• 2.3.2.2.1. Chọn cây theo dõi
• 2.3.2.2.2. Các chỉ tiêu theo dõi đánh giá ngô ở điều kiện thí nghiệm đồng ruộng
• 2.3.2.2.3. Hiệu quả kinh tế
• 2.3.2.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Ảnh hưởng của thời vụ đến khả năng sinh trưởng của một số giống ngô nếp lai tại huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn
• 3.1.1. Ảnh hưởng của thời vụ đến một số giai đoạn sinh trưởng chính
• 3.1.2. Ảnh hưởng của thời vụ đến chiều cao cây, chiều cao đóng bắp của một số giống ngô nếp mới
• 3.1.3. Ảnh hưởng của thời vụ đến số lá trên cây và chỉ số diện tích lá
• 3.1.4. Trạng thái cây, trạng thái bắp độ bao bắp
• 3.2. Nghiên cứu mức độ phản ứng với sâu bệnh hại và khả năng chống chịu với các điều kiện bất thuận của một số giống ngô nếp lai tại huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn
• 3.2.1. Tình hình nhiễm sâu, bệnh hại của một số giống ngô nếp lai tại huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn
• 3.2.2. Khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh của một số giống ngô nếp lai tại huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn năm 2017
• 3.3. Ảnh hưởng của thời vụ đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của một số giống ngô nếp thí nghiệm vụ Xuân - Hè năm 2017 tại huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn
• 3.3.1. Ảnh hưởng của thời vụ đến các yếu tố cấu thành năng suất của một số giống ngô nếp
• 3.3.2. Chỉ tiêu chất lượng của các giống ngô thí nghiệm trong vụ xuân và hè năm 2017
• 3.3.3. Hạch toán kinh tế cho một số giống ngô nếp trồng tại huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu và cơ sở khoa học

Nghiên cứu tập trung vào sinh trưởng và năng suất của các giống ngô nếp tại huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn. Ngô nếp, với thành phần tinh bột chủ yếu là amylopectin, có giá trị dinh dưỡng cao và là nguồn lương thực quan trọng cho đồng bào dân tộc miền núi. Nghiên cứu này nhằm đánh giá khả năng thích ứng của các giống ngô nếp mới trong điều kiện sinh thái địa phương, từ đó lựa chọn giống phù hợp để nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân.

1.1. Tình hình sản xuất ngô nếp

Ngô nếp được sử dụng rộng rãi trong thực phẩm và công nghiệp chế biến. Tại Việt Nam, nhu cầu sử dụng ngô nếp tăng nhanh, đặc biệt là các giống ngô nếp lai có năng suất cao. Tuy nhiên, tại Bắc Kạn, năng suất ngô nếp còn thấp do sử dụng giống địa phương và kỹ thuật canh tác chưa hiệu quả. Nghiên cứu này nhằm khắc phục những hạn chế đó bằng cách đánh giá các giống ngô nếp mới.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là lựa chọn các giống ngô nếp có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và phù hợp với điều kiện sinh thái của huyện Ngân Sơn. Nghiên cứu cũng đánh giá khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi và mức độ nhiễm sâu bệnh của các giống ngô nếp.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trong hai vụ Xuân và Hè năm 2017 tại huyện Ngân Sơn. Các giống ngô nếp được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển, năng suất và khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi. Phương pháp nghiên cứu bao gồm theo dõi các giai đoạn sinh trưởng, đo đạc chiều cao cây, số lá, diện tích lá và đánh giá năng suất thực tế.

2.1. Chỉ tiêu đánh giá

Các chỉ tiêu chính bao gồm thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, số lá, diện tích lá và năng suất. Ngoài ra, nghiên cứu cũng đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh và khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh bất lợi.

2.2. Phương pháp phân tích số liệu

Số liệu được phân tích bằng phương pháp thống kê, sử dụng các chỉ số như hệ số biến động (CV) và sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa (LSD 0.05) để đánh giá sự khác biệt giữa các giống ngô nếp.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy các giống ngô nếp có sự khác biệt đáng kể về sinh trưởng và năng suất. Một số giống ngô nếp lai mới cho năng suất cao hơn so với giống địa phương. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng thời vụ ảnh hưởng lớn đến các giai đoạn sinh trưởng và năng suất của ngô nếp.

3.1. Ảnh hưởng của thời vụ

Thời vụ Xuân và Hè có ảnh hưởng rõ rệt đến chiều cao cây, số lá và năng suất của các giống ngô nếp. Vụ Xuân thường cho năng suất cao hơn do điều kiện thời tiết thuận lợi.

3.2. Khả năng chống chịu

Các giống ngô nếp lai mới có khả năng chống chịu tốt hơn với sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh bất lợi so với giống địa phương. Điều này làm tăng hiệu quả kinh tế và giảm rủi ro trong sản xuất.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã lựa chọn được các giống ngô nếp có triển vọng, phù hợp với điều kiện sinh thái của huyện Ngân Sơn. Các giống này có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và chống chịu tốt với điều kiện bất lợi. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng để khuyến cáo sử dụng các giống ngô nếp mới trong sản xuất đại trà.

4.1. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu góp phần tăng thu nhập cho người nông dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Ngân Sơn. Các giống ngô nếp mới cũng giúp đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp và nâng cao hiệu quả kinh tế.

4.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để đánh giá tính ổn định của các giống ngô nếp mới trong điều kiện sinh thái khác nhau. Đồng thời, cần phát triển các biện pháp kỹ thuật canh tác phù hợp để tối ưu hóa năng suất và chất lượng ngô nếp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất ngô trên quy mô toàn cầu năm 2016 đã đạt diện tích 182,3 triệu ha với tổng sản lượng lên tới 1053,8 triệu tấn. Tại Việt Nam, cây ngô giữ vị trí lương thực quan trọng thứ hai sau lúa nước với diện tích gieo trồng đạt khoảng 1.152,4 nghìn ha và sản lượng trên 5,2 triệu tấn. Mặc dù sản lượng trong nước có sự tăng trưởng, nhu cầu thức ăn chăn nuôi và chế biến thực phẩm vẫn buộc nước ta phải nhập khẩu hơn 7,6 triệu tấn ngô hạt trong cùng giai đoạn. Tại tỉnh Bắc Kạn, diện tích ngô ổn định ở mức 16,4 nghìn ha nhưng năng suất bình quân chỉ đạt 40,5 tạ/ha, thấp hơn nhiều so với tiềm năng canh tác. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ địa hình đất dốc không chủ động tưới tiêu và tập quán duy trì các giống ngô địa phương thụ phấn tự do có thời gian sinh trưởng kéo dài cùng năng suất thấp.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng thông qua các giống ngô nếp lai thương phẩm chất lượng cao nhằm nâng cao giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích. Đề tài tập trung nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển, mức độ chống chịu sâu bệnh và các yếu tố cấu thành năng suất của 5 giống ngô nếp lai mới bao gồm VN554, VN555, VN556, VN557, VN558 so với giống đối chứng phổ biến HN88. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực địa trong vụ Xuân và vụ Hè năm 2017 tại thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác định được các giống ngô nếp có thời gian sinh trưởng ngắn từ 80 đến 98 ngày, tạo tiền đề nâng cao thu nhập cho đồng bào vùng cao thêm khoảng 15 đến 20 triệu đồng trên mỗi hecta từ việc thu hoạch bắp tươi và tận dụng phụ phẩm thân lá cho chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng học thuyết sinh lý thực vật của Sabinin về quá trình sinh trưởng và phát triển cá thể của cây trồng. Quá trình này được phân định rõ rệt thành hai giai đoạn kế tiếp nhau: giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng từ khi nảy mầm đến trỗ cờ và giai đoạn sinh trưởng sinh thực từ khi phun râu đến chín sinh lý. Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng lý thuyết ưu thế lai trong chọn tạo giống ngô nếp, dựa trên đặc tính di truyền của gen lặn điều khiển sự tích lũy amylopectin trong nội nhũ hạt ngô. Tinh bột ngô nếp chứa hàm lượng amylopectin chiếm gần 100%, kết hợp hàm lượng các axit amin thiết yếu như lizin và tryptophan cao hơn ngô tẻ, mang lại giá trị dinh dưỡng và độ dẻo thơm vượt trội.

Hệ thống chỉ tiêu của đề tài xoay quanh các khái niệm then chốt trong nông học:

• Thời gian sinh trưởng (TGST): Tổng số ngày từ khi gieo hạt đến khi cây đạt các mốc sinh lý quan trọng.
• Chỉ số diện tích lá (LAI): Tỷ số giữa tổng diện tích bề mặt lá xanh trên diện tích đất canh tác (m² lá/m² đất), phản ánh mật độ khí khổng với khoảng 2 đến 6 triệu khí khổng trên mỗi phiến lá phục vụ quá trình quang hợp.
• Năng suất lý thuyết và năng suất thực thu: Thước đo phản ánh tiềm năng di truyền của giống và hiệu quả chuyển hóa vật chất khô trong điều kiện tự nhiên cụ thể.

Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm đồng ruộng được thiết kế theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn lại (RCBD) gồm 6 công thức giống (VN554, VN555, VN556, VN557, VN558 và đối chứng HN88) với 3 lần nhắc lại, tạo thành 18 ô thí nghiệm. Diện tích mỗi ô là 14 m² (kích thước 5m x 2,8m), bố trí gieo 4 hàng ngô với khoảng cách hàng cách hàng 70cm, cây cách cây 25cm, duy trì mật độ chuẩn 5,7 vạn cây/ha. Quy trình khảo nghiệm tuân thủ nghiêm ngặt theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-56:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống ngô.

Phương pháp chọn mẫu điều tra được tiến hành trực tiếp trên 10 cây liên tiếp ở hai hàng giữa của mỗi ô thí nghiệm, tương ứng 30 cây mẫu cho mỗi giống qua 3 lần nhắc lại. Việc loại bỏ hai hàng ngoài rìa nhằm triệt tiêu hoàn toàn hiệu ứng biên, đảm bảo tính đại diện và độ chính xác của các chỉ tiêu sinh trưởng. Công thức phân bón chuẩn được áp dụng đồng nhất là 120 kg N + 90 kg P2O5 + 90 kg K2O cho mỗi hecta.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích phương sai hai nhân tố (ANOVA) thông qua phần mềm chuyên ngành IRISTART 5.0 là nhằm phân tách chính xác ảnh hưởng của nhân tố giống, nhân tố thời vụ và sự tương tác giữa giống với thời vụ. Mọi sai khác giữa các giá trị trung bình được kiểm định bằng chuẩn LSD ở mức xác suất 95% (p < 0,05) và mức 99% (p < 0,01) kết hợp hệ số biến động CV% nhằm khẳng định độ tin cậy khoa học của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi thực nghiệm trên đất ruộng một vụ lúa tại Ngân Sơn đã ghi nhận bốn phát hiện nổi bật:

Thứ nhất, các giống ngô nếp lai thí nghiệm đều thuộc nhóm chín sớm nhưng thời vụ có ảnh hưởng rõ rệt đến thời gian sinh trưởng. Vụ Hè rút ngắn chu kỳ sống của các giống từ 10 đến 12 ngày so với vụ Xuân. Thời gian sinh trưởng vụ Xuân dao động từ 90 đến 98 ngày, trong khi vụ Hè chỉ từ 80 đến 86 ngày. Giống VN558 thể hiện thời gian trỗ cờ sớm nhất ở cả hai vụ (54 ngày trong vụ Xuân và 43 ngày trong vụ Hè), đạt độ chín sinh lý ở 92 ngày vụ Xuân và 82 ngày vụ Hè, nhanh hơn giống đối chứng HN88 từ 1 đến 2 ngày.

Thứ hai, khoảng cách thời gian giữa tung phấn và phun râu của các giống mới đạt mức tối ưu sinh học từ 0 đến 2 ngày. Đặc biệt, các giống VN555, VN556 và VN558 đạt khoảng cách chênh lệch bằng 0 ngày ở cả hai vụ, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho quá trình thụ phấn, thụ tinh diễn ra hoàn hảo và hạn chế tối đa hiện tượng khuyết hạt đầu bắp.

Thứ ba, các giống có sự phân hóa rõ nét về đặc điểm hình thái và khả năng chống chịu. Chiều cao cây trung bình vụ Xuân đạt 191,2 cm, cao hơn vụ Hè đạt 188,3 cm với độ tin cậy 99% (p < 0,01). Giống VN558 sở hữu chiều cao cây vượt trội đạt trung bình 202,8 cm và chiều cao đóng bắp lý tưởng 100,0 cm, tạo thế cây vững chắc. Tất cả 5 giống ngô nếp mới đều ghi nhận mức độ nhiễm sâu đục thân, sâu đục bắp và bệnh khô vằn rất nhẹ ở điểm 1 đến 2, tỷ lệ đổ gãy thân và đổ rễ dưới 5%.

Thứ tư, chỉ tiêu chất lượng thử nếm và bắp tươi thương phẩm ghi nhận giống VN558 và VN557 đạt điểm tối ưu về độ dẻo (điểm 1), vị đậm ngọt, hạt màu trắng bóng đồng đều và lá bi bao kín đầu bắp (điểm 1 đến 2), vượt trội hơn so với các giống ngô nếp địa phương.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về thời gian sinh trưởng giữa hai vụ được giải thích bởi yếu tố nhiệt độ và cường độ bức xạ quang hợp. Vào vụ Hè, nhiệt độ tích lũy hàng ngày cao hơn vụ Xuân đã thúc đẩy tốc độ phân chia tế bào và rút ngắn thời gian phân hóa mầm hoa. Môi trường nhiệt độ từ 20 đến 22°C cùng ẩm độ không khí xấp xỉ 80% trong giai đoạn trỗ cờ - phun râu tại huyện Ngân Sơn đã hỗ trợ tối đa cho sức sống của hạt phấn.

So sánh với các nghiên cứu chọn tạo giống ngô nếp lai tại khu vực trung du miền núi phía Bắc của các tác giả trước đây, bộ giống VN554 đến VN558 thể hiện tính thích ứng sinh thái rất cao trên nền đất dốc nghèo dinh dưỡng. Sự đồng đều về mặt di truyền giúp cây duy trì chỉ số diện tích lá cao đến tận giai đoạn chín sáp.

Dữ liệu nghiên cứu về sự tương tác giữa thời vụ và chiều cao cây, thời gian sinh trưởng có thể được trực quan hóa rất hiệu quả thông qua biểu đồ cột đôi biểu diễn chỉ số trung bình từng vụ, kết hợp bảng ma trận phân tích phương sai ANOVA để làm nổi bật mức ý nghĩa thống kê của từng tổ hợp lai.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa tiềm năng kinh tế của các giống ngô nếp lai tại huyện Ngân Sơn và các vùng lân cận thuộc tỉnh Bắc Kạn, bốn giải pháp trọng tâm cần được thực hiện:

Thứ nhất, đưa ngay hai giống ngô nếp triển vọng VN558 và VN557 vào cơ cấu bộ giống cây trồng chính thức của địa phương. Mục tiêu đặt ra là mở rộng diện tích gieo trồng đạt tỷ lệ phủ sóng 40% đến 50% diện tích ngô nếp toàn huyện trong giai đoạn 2024 - 2026. Đơn vị chủ trì thực hiện là Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp cùng Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện Ngân Sơn.

Thứ hai, chuẩn hóa lịch thời vụ và mật độ gieo trồng cho người dân. Vụ Xuân tập trung gieo từ ngày 05 đến 15 tháng 3, vụ Hè gieo từ đầu tháng 6. Duy trì mật độ chuẩn 5,7 vạn cây/ha với khoảng cách 70cm x 25cm nhằm đảm bảo tỷ lệ bắp loại 1 đạt trên 85%. Trách nhiệm hướng dẫn thuộc về hệ thống khuyến nông cơ sở tại các xã, thị trấn.

Thứ ba, chuyển giao quy trình kỹ thuật thâm canh cân đối với công thức 120 kg N + 90 kg P2O5 + 90 kg K2O cho mỗi hecta. Cần kết hợp bón lót toàn bộ phân lân và bón thúc sớm đợt 1 khi cây đạt 4 đến 5 lá kết hợp vun cao chống đổ, áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp IPM để kiểm soát sâu xám và sâu đục bắp. Chủ thể triển khai là các Hợp tác xã nông nghiệp và bà con nông dân.

Thứ tư, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất gắn với bao tiêu sản phẩm ngô nếp ăn tươi. Thu hoạch tập trung ở giai đoạn chín sữa (khoảng 18 đến 25 ngày sau thụ phấn) nhằm cung cấp cho thị trường các đô thị tại Thái Nguyên và Hà Nội, nâng mức thu nhập ròng của hộ nông dân lên trên 30 triệu đồng/ha/vụ. Đơn vị thực hiện là Ủy ban nhân dân huyện liên kết với các doanh nghiệp phân phối nông sản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu khoa học của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

Thứ nhất, học viên cao học, nghiên cứu sinh và các nhà khoa học chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học. Luận văn cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về khảo nghiệm giống ngô đồng ruộng theo tiêu chuẩn QCVN 01-56:2011/BNNPTNT, kỹ thuật xử lý số liệu phương sai hai nhân tố và các dẫn chứng về sinh lý cây ngô nếp.

Thứ hai, cán bộ quản lý nông nghiệp, cán bộ khuyến nông cấp tỉnh, huyện và xã tại các tỉnh miền núi phía Bắc. Công trình là cơ sở dữ liệu thực tiễn để tham mưu xây dựng quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa thiếu nước và ban hành chính sách hỗ trợ giống mới.

Thứ ba, các hợp tác xã nông nghiệp, doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh hạt giống cây trồng. Dữ liệu đánh giá chi tiết về đặc tính nông học của các dòng VN554 đến VN558 giúp doanh nghiệp định hướng thương mại hóa và xây dựng vùng nguyên liệu ngô nếp chất lượng cao.

Thứ tư, các hộ nông dân trực tiếp canh tác nông nghiệp tại vùng cao. Luận văn cung cấp cẩm nang chi tiết về thời vụ gieo trồng, kỹ thuật bón phân, mật độ gieo hạt và phương pháp phòng trừ sâu bệnh để đạt năng suất và chất lượng cao nhất.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao giống ngô nếp VN558 lại được đánh giá là giống có triển vọng cao nhất trong nghiên cứu? Giống VN558 sở hữu thời gian sinh trưởng ngắn từ 82 ngày ở vụ Hè đến 92 ngày ở vụ Xuân, khoảng cách tung phấn và phun râu trùng khớp tuyệt đối (0 ngày) giúp tỷ lệ đậu hạt cao. Cây đạt chiều cao 202,8 cm cân đối, độ bao bắp kín điểm 1 đến 2, chống đổ gãy tốt và cho chất lượng ăn tươi dẻo thơm vượt trội so với đối chứng HN88.

Thời vụ gieo trồng tác động như thế nào đến chu kỳ sinh trưởng của ngô nếp tại Ngân Sơn? Thời vụ có ảnh hưởng mang tính quyết định đến tốc độ sinh trưởng. Do nền nhiệt và lượng bức xạ vụ Hè cao hơn, thời gian sinh trưởng của các giống trong vụ Hè rút ngắn từ 10 đến 12 ngày so với vụ Xuân (vụ Hè dao động 80 đến 86 ngày, vụ Xuân từ 90 đến 98 ngày), giúp nông dân dễ dàng bố trí tăng vụ gieo trồng.

Mật độ gieo trồng và công thức bón phân tối ưu được xác định trong đề tài là gì? Mật độ chuẩn mang lại hiệu quả cao nhất là 5,7 vạn cây/ha, tương ứng khoảng cách hàng cách hàng 70cm và cây cách cây 25cm gieo 1 cây/hốc. Công thức dinh dưỡng tối ưu trên đất ruộng một vụ lúa là 120 kg N + 90 kg P2O5 + 90 kg K2O/ha, kết hợp vun gốc hai lần ở giai đoạn 4 đến 5 lá và khi ngô chuẩn bị xoắn nõn.

Trồng ngô nếp thu bắp tươi mang lại lợi thế kinh tế nào so với ngô lấy hạt truyền thống? Ngô nếp thu bắp tươi ở giai đoạn chín sữa chỉ mất 62 đến 76 ngày sau gieo, rút ngắn thời gian chiếm đất từ 20 đến 30 ngày so với ngô lấy hạt khô. Điều này giúp giải phóng đất sớm để luân canh rau màu vụ đông, đồng thời toàn bộ sinh khối thân lá xanh còn lại được tận dụng triệt để làm thức ăn gia súc giàu dinh dưỡng.

Khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh bất thuận của các giống mới ra sao? Các tổ hợp lai mới từ VN554 đến VN558 đều thể hiện tính kháng cao với các đối tượng dịch hại chính, mức độ nhiễm sâu đục thân, sâu đục bắp và bệnh khô vằn chỉ ở điểm 1 đến 2 theo thang điểm 5. Trong điều kiện khô hạn nhẹ đầu vụ và mưa gió vụ Hè, tỷ lệ đổ ngã thân rễ đều duy trì dưới mức 5%.

Kết luận

• Năm giống ngô nếp lai mới (VN554, VN555, VN556, VN557, VN558) sinh trưởng, phát triển tốt và thích ứng hoàn toàn với điều kiện tiểu khí hậu, đất đai huyện Ngân Sơn.
• Các giống đều thuộc nhóm chín sớm với thời gian sinh trưởng từ 80 đến 86 ngày trong vụ Hè và từ 90 đến 98 ngày trong vụ Xuân.
• Hai giống VN558 và VN557 thể hiện ưu thế vượt trội về khả năng kết hạt, chiều cao đóng bắp hợp lý, chống đổ tốt và chất lượng thử nếm đạt độ dẻo thơm cao nhất.
• Quy trình thâm canh với mật độ 5,7 vạn cây/ha kết hợp mức bón 120N:90P2O5:90K2O phát huy tối đa tiềm năng năng suất của giống.
• Mô hình trồng ngô nếp lai thu bắp tươi mang lại hiệu quả kinh tế cao, mở ra hướng đi mới trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng bền vững tại địa phương.

Đóng góp khoa học then chốt của luận văn là đã bổ sung hệ thống dữ liệu thực nghiệm toàn diện về các dòng ngô nếp lai mới tại vùng núi cao phía Bắc, tạo cơ sở khoa học vững chắc để thay thế dần các giống ngô địa phương thoái hóa. Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2024 - 2025 là hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận lưu hành giống và mở rộng mô hình trình diễn tại các huyện lân cận thuộc tỉnh Bắc Kạn. Các cơ quan quản lý nông nghiệp, doanh nghiệp và bà con nông dân quan tâm hãy liên hệ để tiếp nhận chuyển giao quy trình kỹ thuật canh tác ngô nếp lai chất lượng cao ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài Năng suất cây trồng, sinh trưởng và phát triển của cây phụ thuộc vào tác dụng tổng hợp của các yếu tố đất đai, giống, chất lượng hạt giống, điều kiện sinh thái môi trường, kỹ thuật canh tác, mức độ đầu tư, các loại phân bón, công nghệ sau thu hoạch…Thực tiễn sản xuất nông nghiệp trên thế giới cũng như trong nước khẳng định giống cây trồng là một trong những nhân tố quyết định đến năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp. Bằng kinh nghiệm sản xuất của mình cha ông ta đã đúc kết “nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” câu nông giao trên đã khẳng định vai trò của giống quyết định về năng suất cây trồng. Nhờ có bộ giống cây trồng phong phú đa dạng chúng ta đang thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ nhằm khai thác hiệu quả hơn tiềm năng và khắc phục những hạn chế về đất đai, thời tiết khí hậu của nước ta, làm đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, thực hiện công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn.

Những năm gần đây do áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật về cây trồng, các nhà khoa học Việt Nam đã chọn tạo được rất nhiều giống ngô nếp lai có triển vọng làm cho diện tích trồng ngô nếp của cả nước tăng lên rất nhanh, năng suất và chất lượng được cải thiện rõ rệt, một số giống ngô nếp mới cho năng suất và chất lượng cao đã được công nhận và đang phát triển phổ biến trong sản xuất như: các giống MX2, MX4, MX6, MX10 của công ty giống cây trồng Miền Nam; HN88, HN68, HN90 của công ty Cổ phần giống cây trồng Trung Ương chọn tạo; giống Milky36 do Công ty Seminis Việt Nam sản xuất; giống Wax44 của Công ty SygentaViệt Nam; các giống NL555, NL556, NL557, NL558, MC6805, Mc9a68, MC6891do Viện nghiên cứu ngô chọn tạo…Tuy nhiên c 5 năng suất, chất lượng cây trồng ngoài phụ thuộc vào giống còn phụ thuộc vào điều kiện ngoại cảnh, kỹ thuật sản xuất, đất đai. Do vậy, để có giống tốt đưa vào sản xuất phù hợp với điều kiện sinh thái của từng địa phương thì trước khi đưa vào sản xuất cần được khảo nghiệm ở các vùng sinh thái khác nhau để đánh giá tính khác biệt, độ đồng đều, độ ổn định, khả năng thích ứng với điều kiện ngoại cảnh bất thuận thì mới lựa chọn được giống phù hợp với điều kiện sinh thái của từng vùng. Vì vậy đề tài có đủ cơ sở khoa học và thực tiễn để nghiên cứu từ đó khuyến cáo cho bà con nông dân nhằm đưa ra sản xuất đại trà, đảm bảo an ninh lương thực xoá đói, giảm nghèo, kết hợp với định canh, định cư cho các vùng dân tộc thiểu số. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và trong nước 1.

Tình hình sản xuất ngô trên thế giới Ngô hay bắp (Zea mays L. mays) là một loại cây lương thực được thuần canh tại khu vực Trung Mỹ và sau đó lan tỏa ra khắp châu Mỹ. Ngô lan rộng ra phần còn lại của thế giới sau khi người châu Âu tiếp xúc với người châu Mỹ vào cuối thế kỷ 15, đầu thế kỷ 16. Ngô là cây lương thực được gieo trồng nhiều nhất tại châu Mỹ (Chỉ riêng tại Hoa Kỳ thì sản lượng đã là khoảng 270 triệu tấn mỗi năm) [25].

Các giống ngô lai ghép được các nông dân ưa chuộng hơn so với các giống ngô thông thường do có năng suất cao và có ưu thế giống lai. Trong khi một vài giống ngô địa phương có thể cao tới 7m (23 ft) tại một số nơi, thì các giống ngô thương phẩm đã được tạo ra với chiều cao chỉ khoảng 2,5m (8 ft). Ngô ngọt (Zea mays var. rugosa hay Zea mays var.

saccharata) thông thường thấp hơn so với các giống ngô khác. Do có khả năng thích ứng rộng nên cây ngô được trồng ở hầu hết các nước trên thế giới với sản lượng hàng năm cao hơn bất kỳ cây lương thực nào. Năm 2010, gần 164 triệu ha ngô đã được gieo trồng trên khắp thế giới, với sản lượng lên tới 849,8 triệu tấn. Đến năm 2016 c 6 diện tích trồng ngô trên thế giới tăng 182,3 triệu ha, với sản lượng là 1053,8 triệu tấn [15].

Diện tích, năng suất, sản lượng ngô trên thế giới năm 2010 - 2016 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (ta/ha) (triệu tấn) 2010 163,8 51,9 849,8 2011 171,7 51,6 885,3 2012 177,0 49,4 875,1 2013 185,7 54,8 1.053,8 (Nguồn: FAOSTAT [15], USDA, 2017 [17]) Qua bảng số liệu trên cho thấy: giai đoạn 2010-2016, sản xuất ngô trên thế giới có xu hướng tăng về diện tích, năng suất và sản lượng. Từ năm 2010 đến 2016 diện tích trồng ngô tăng từ 163,8 triệu ha lên đến 182,3 triệu ha, năng suất tăng từ 51,9 tạ/ha lên tới 57,8 tạ/ha, sản lượng tăng từ 849,8 triệu tấn lên đến 1. Năm 2013, diện tích trồng ngô trên thế giới đạt cao nhất (185,7 triệu ha), nhưng năng suất và sản lượng ngô đạt cao nhất ở năm 2016 (57,8ta/ha; 1. Mặc dù được trồng khắp nơi trên thế giới nhưng do đặc trưng về điều kiện sinh thái, sự khác nhau về kỹ thuật canh tác nên năng suất ngô có sự khác biệt rất lớn giữa các vùng, các châu lục và quốc gia.

Do ngô chịu lạnh kém nên trong khu vực ôn đới người ta trồng ngô vào mùa xuân. Ngô nhạy cảm nhất với khô hạn khi trổ bắp, lúc ngô phun râu sẵn sàng cho việc thụ phấn. Tại Hoa Kỳ, vụ thu hoạch bội thu theo truyền thống vào ngày 4 tháng 7, ở Mỹ là vào khoảng cuối mùa hè, đầu đến giữa mùa thu. c 7 Ngô lấy hạt được để lại trên đồng cho tới cuối thu nhằm làm khô hạt và đôi khi người ta còn để nó qua mùa đông hay đầu mùa xuân.

Tầm quan trọng của lượng hơi ẩm vừa đủ trong đất được thể hiện rõ nét tại nhiều khu vực thuộc châu Phi, nơi mà sự khô hạn mang tính chu kỳ luôn gây ra nạn đói do mùa màng thất bát. Tại Bắc Mỹ, ngô đã từng được thổ dân gieo trồng trên các mô đất theo kiểu caro, trong đó các mô đất cách nhau khoảng 1m, cho phép các máy xới chạy trên đồng theo cả hai hướng ngang và dọc. Tại các khu vực đất đai khô cằn hơn thì hạt được gieo tại đáy các rãnh sâu khoảng 10 đến 12cm để có thể lấy được nhiều nước hơn. Kỹ thuật hiện đại gieo trồng ngô thành các hàng để cho phép việc chăm sóc cây non được thuận tiện hơn, mặc dù kỹ thuật gieo trồng trên các đống đất vẫn còn được sử dụng tại các cánh đồng ngô trong một số khu bảo tồn của thổ dân châu Mỹ.

Tình hình sản xuất ngô ở một số khu vực trên thế giới năm 2016 Diện tích Năng suất Sản lượng Khu vực (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Đông Á 37,3 59,5 221,9 Bắc Mỹ 43,9 96,7 425,0 Nam Mỹ 24,3 58,1 141,2 Nam Phi 3,1 48,4 15,0 Đông Nam Á 9,4 69,5 93,5 Liên Minh Châu Âu 8,7 54,1 60,3 (Nguồn: USDA, 2017 [17]) Số liệu bảng 1.2 cho thấy: Diện tích trồng ngô tập trung chủ yếu ở Bắc Mỹ và Đông Á, chiếm gần 50% diện tích trồng ngô của toàn thế giới. Diện c 8 tích sản xuất ngô ở Bắc Mỹ đạt 43,9 triệu ha. Không chỉ có diện tích trồng ngô lớn nhất mà Bắc Mỹ còn có năng suất và sản lượng ngô cao nhất thế giới, năm 2016 năng suất đạt 96,7 tạ/ha, cao hơn 67,3% so với năng suất trung bình của thế giới, sản lượng đạt 425 triệu tấn, chiếm 40,3% sản lượng ngô toàn thế giới. Đông Á và Nam Mỹ đều là những khu vực có diện tích trồng ngô khá lớn chỉ đứng sau Bắc Mỹ, có năng suất đạt trung bình từ 58,1 đến 59,5 tạ/ha nhưng sản lượng của Nam Mỹ chỉ đạt 141,2 triệu tấn.

Nam Phi là khu vực có diện tích trồng ngô thấp nhất thế giới với diện tích là 3,2 triệu ha, năng suất chỉ đạt 48,4 tạ/ha với sản lượng là 15,0 triệu tấn. Đây là chỉ số khá khiêm tốn so với các khu vực khác trên thế giới do điều kiện khí hậu bất thuận và trình độ canh tác còn hạn chế. Trong khi Mỹ sản xuất gần một nửa sản lượng chung của thế giới thì các nước sản xuất hàng đầu khác còn có Trung Quốc, Brazil, Mexico, Ấn Độ. Tình hình sản xuất ngô của một số nước trên thế giới năm 2016 Diện tích Năng suất Sản lượng Nước (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Mỹ 35,1 109,0 384,8 Trung Quốc 36,8 59,0 291,6 Brazil 17,3 54,0 93,5 Ấn Độ 9,6 27,0 26,0 Mexico 7,5 36,0 27,0 (Nguồn: USDA, 2017 [17]) Năm 2016, Mỹ (35,1 triệu ha) vẫn là cường quốc số một về sản xuất ngô trên thế giới, mặc dù diện tích trồng ngô ít hơn Trung Quốc (36,8 triệu ha), nhưng năng suất ngô của Mỹ rất cao, bình quân đạt 109 tạ/ha nên tổng c 9 sản lượng ngô đạt 384,8 triệu tấn, chiếm 36,5% sản lượng ngô toàn thế giới, cho thấy việc ứng dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến trong công tác chọn tạo giống và cải tiến kỹ thuật canh tác ngô của Mỹ đã rất thành công.

Nhiều giống ngô được trồng tại Mỹ là các giống lai. Trên một nửa diện tích gieo trồng ngô tại Mỹ là các giống ngô biến đổi gen bằng cách sử dụng công nghệ sinh học để có được các đặc tính tốt như sức kháng chịu sâu bệnh hay sức kháng chịu thuốc diệt cỏ. Ngô là loại thức ăn gia súc được sản xuất rộng rãi nhất ở Mỹ (Hoa Kỳ), chiếm hơn 95 phần trăm tổng sản lượng và việc sử dụng. Trung Quốc là nước có diện tích sản xuất ngô lớn nhất thế giới đạt 36,8 triệu ha, nhưng do năng suất ngô chỉ đạt 59 tạ/ha (bằng 54,1% năng suất ngô của Mỹ), nên sản lượng chỉ đạt 291,6 triệu tấn bằng 75,8% sản lượng ngô của Mỹ.

Hầu hết ngô cung cấp thành phần năng lượng chính trong thức ăn chăn nuôi. Ngô cũng được chế biến thành nhiều loại thực phẩm và các sản phẩm công nghiệp bao gồm ngũ cốc, rượu, chất làm ngọt và thức ăn phụ. Tình hình tiêu thụ ngô trên thế giới Ở các nước thuộc Trung Mỹ, Nam Á và Châu Phi, người ta sử dụng ngô làm lương thực chính cho người với phương thức rất đa dạng theo vùng địa lý và tập quán từng nơi. Ngô là cây lương thực quan trọng trên thế giới và là nguồn thức ăn chủ lực cho chăn nuôi.

Theo báo cáo của Ủy ban ngũ cốc Quốc tế, năm 2010 lượng ngô tiêu thụ trên thị trường thế giới là 86 triệu tấn, năm 2011 là 93 triệu tấn, tăng 8,1% so với năm 2010.