Đặt vấn đề Rau quả là loại cây trồng có nhiều dinh dưỡng (Vitamin, muối khoáng, đường, tinh bột, protein, lipit…) và là thực phẩm cần thiết không thể thiếu trong khẩu phần ăn hàng ngày của con người. Đặt biệt khi lương thực và các loại thức ăn giàu đạm đã được đảm bảo thì nhu cầu về rau xanh lại càng gia tăng như một nhân tố tích cực trong cân bằng dinh dưỡng và kéo dài tuổi thọ con người. Hằng năm, ngành sản xuất rau quả cung cấp cho chúng ta một lượng sản phẩm không nhỏ và là một bộ phận quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Trong tất cả các loại rau quả, dưa là loại rau ăn quả được ưa chuộng ở Việt Nam nói riêng và ở trên khắp thế giới nói chung.
Quả dưa là nguồn cung cấp Vitamin A, B6, C, Kali, các chất khoáng và là nguồn cung cấp dồi dào của chất xơ, folate, niacin, acid pantothenic và thiamine. Cây dưa vàng (Cucumis melon L.) thuộc họ bầu bí, là rau ăn quả có thời gian sinh trưởng ngắn, trồng được nhiều vụ trong năm với năng suất khá cao. Quả dưa vàng được sử dụng chủ yếu để ăn tươi, ép nước quả. Giá trị dinh dưỡng của dưa vàng phụ thuộc nhiều vào giống.
Dưa vàng chứa nhiều vitamin C và potassium, giống có vỏ màu vàng như cantaloupe chứa nhiều beta carotene, tiền tố của vitamin A… Ngoài ra dưa còn là mặt hàng xuất khẩu đem lại lợi nhuận kinh tế cao, là nguồn nguyên liệu quan trọng để cung cấp cho các ngành công nghiệp chế biến. Tuy nhiên, việc sản xuất dưa hiện nay vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là ở nước ta dưa được trồng theo quy mô hộ gia đình là chủ yếu, mang tính tự cung, tự cấp, nhiều nơi đã hình thành vùng trồng dưa theo hướng sản xuất hang hóa nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng của con người. Nguyên nhân chủ yếu của dưa vàng chưa được phát triển ở nước ta là chưa có c 2 một bộ giống tốt và một quy trình kỹ thuật phù hợp. Nếu cây dưa được phát triển thì không những đáp ứng nhu cầu cân bằng dinh dưỡng cho người tiêu thụ mà còn góp phần nâng cao thu nhập cho người sản xuất.
Lạng sơn là một tỉnh nằm ở phía Đông Bắc Việt Nam, có biên giới tiếp giáp với tỉnh Quảng Tây của nước CHND Trung Hoa, phía Bắc giáp Cao Bằng, phía Nam giáp Bắc Giang, Phía Đông giáp tỉnh Quảng Tây Trung Quốc, phía Đông Nam giáp tỉnh Quảng Ninh, phía Tây Nam giáp Bắc Kạn. Lạng sơn còn là nơi sinh sống của nhiều đồng bào dân tộc như Kinh, Tày, Nùng, Dao, Mông, Sán chay, Ngái… nên việc tiêu thụ khá cao. Mặt khác tỉnh Lạng Sơn cũng có điều kiện thời tiết thích hợp cho nhiều loại rau và dưa sinh trưởng, phát triển. Tuy nhiên, các loại dưa được bán trên thị trường hiện nay chủ yếu vẫn được nhập khẩu.
Việc nghiên cứu và sản xuất dưa các loại vẫn chưa được quan tâm và đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng về cả số lượng và chất lượng. Trong những năm gần đây, nhờ việc áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp, các nhà chọn giống đã tuyển chọn và lai tạo ra được nhiều giống dưa mới cho năng suất cao, nhưng những giống dưa này chưa được trồng tại đất Lạng Sơn. Vì vậy cần phải có những bước thử nghiệm trước khi đưa vào sản xuất. Với mục đích nghiên cứu và phát triển sản xuất giống dưa, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp chúng em nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống dưa vàng tại thị trấn Cao Lộc, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn ’’.
Mục đích, yêu cầu và ý nghĩa của đề tài Mục đích của đề tài Xác định được giống dưa cho năng suất, chất lượng cao, thích hợp với điều kiện của vụ Xuân Hè tại thị trấn Cao Lộc, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn. c 3 Yêu cầu của đề tài Đánh giá một số chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển, khả năng chống chịu sâu, bệnh hại và khả năng cho năng suất của các giống dưa thí nghiệm. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học + Thực hiện đề tài giúp sinh viên tiếp cận được với công tác nghiên cứu khoa học, áp dụng những kiến thức đã học vào thực hiện đề tài một cách có hiệu quả. Qua đó giúp sinh viên nâng cao trình độ chuyên môn và phương phát nghiên cứu ứng dụng khoa học kĩ thuật vào sản xuất.
+ Giúp sinh viên hiểu thêm về nhiều kiếm thức thực tiễn và có tư duy tốt, phương pháp nghiên cứu khoa học một cách đúng đắn. Đó là tiền đề tạo cơ sở vững chắc cho một cán bộ khoa học kỹ thuật trong tương lai. Ý nghĩa thực tiễn + Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần giải quyết các vấn đề khó khan trong sản xuất dưa hiện nay, các biện pháp canh tác mới nhằm nâng cao năng suất chất lượng dưa, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, góp phần đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học Từ ngày xưa ông cha ta đã có câu: “Tốt giống, tốt má, tốt mạ, tốt lúa” đó là nói lên vai trò quan trọng của công tác giống cây trồng trong ngành trồng trọt. Giống tốt là yếu tố quan trọng hàng đầu, sử dụng giống tốt có năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu với điều kiện bất thuận và sâu bệnh hại, có khả năng cải tạo và bảo vệ đất, hạn chế ô nhiễm môi trường là mục tiêu quan trọng của việc phát triển một nền sản xuất nông nghiệp tiên tiến, có tính bền vững cao. Có nhiều cách để có giống tốt. Phương pháp chọn tạo giống truyền thống và phổ biến nhất là lai hữu tính, ngoài ra còn có các phương pháp tạo giống khác như gây đột biến tạo giống lai, nuôi cấy túi phấn đã có giống đưa ra phục vụ sản xuất, nhưng còn ở thế tiềm năng tiếp tục được khai thác.
Tạo giống bằng công nghệ sinh học hiện đại, bao gồm kỹ thuật di truyền, nuôi cấy túi phấn đang được áp ở Việt Nam, phát triển giống cây trồng chuyển nạp gen. (GM) hiện có ý nghĩa thương mại rộng rãi trong áp dụng công nghệ sinh học nông nghiệp hại đại. Theo một tổ chức phi lợi nhuận quốc tế về thu thập ứng dụng công nghệ sinh học nông nghiệp (ISAAA), một tổ chức phi lợi nhuận, diện tích trồng cây công nghệ sinh học toàn cầu năm 2012 là 170,3 triệu ha, được trồng bởi 17,3 triệu nông dân ở 28 quốc gia. Tăng trưởng trung bình hàng năm ở các khu vực trồng khoảng 6%.
Hơn 90% nông dân trồng cây biến đổi gen là nông dân nghèo tài nguyên ở các nước đang phát triển. Một tổng kết từ năm 1996 đến năm 2013, sự cải tạo di truyền đã bổ sung thêm 116,9 tỷ USD cho ngành nông nghiệp. Ở Việt Nam, nhiều cơ quan khoa học đã tiếp cận và thực thi dự án thuộc loại này, trong đó có bộ c 5 môn Công nghệ Sinh học học viện Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long đang thực thi dự án Bin Gate. Đây là một công việc mới và khó, nhưng khi làm được thì sẽ có ý nghĩa rất lớn.
Vừa giảm được nhập thuốc trừ sâu tốn ngoại tệ, vừa bảo vệ nông dân khỏi nhiễm độc, bảo vệ môi trường sinh thái để phát triển bền vững. Những năm gần đây bằng những tiến bộ của khoa học kỹ thuật hàng loạt giống cây trồng mới đã được ra đời bằng nhiều biện pháp khác nhau như: lai tạo, chọn lọc, gây đột biến, chuyển nạp gen,… Các giống mới sau khi được tìm ra để biết có thật sự tốt hơn các giống đang sử dụng rộng rãi ở ngoài sản xuất thì công tác so sánh giống để có kết quả chính xác về tiềm năng năng suất, chất lượng và khả năng thích nghi của các giống để từ đó tìm ra được những giống tốt nhất thích hợp với từng vùng sản xuất và phương thức luôn canh là công việc hết sức cần thiết. Nếu các giống chưa được kiểm tra kỹ lưỡng mà đã đưa ra sản xuất trên diện rộng thì sẽ gây rủi ro cho người sản xuất, gây khó khăn cho việc thân canh tăng năng suất cây trồng. Ngày nay nhu cầu về rau quả nói chung và dưa lê nói riêng của con người ngày càng tăng cao, các giống dưa hiện đang sử dụng trong sản xuất thì còn nghèo nàn, hạn chế, chưa đáp ứng đủ cho người dân thì việc so sánh, khảo nghiệm để tìm ra các giống mới có độ đồng đều, độ ổn định, khả năng thích nghi, khả năng chống chịu, khả năng cho năng suất và chất lượng là việc làm rất cần thiết.
Nguồn gốc và phân loại dƣa Nguồn gốc: Dưa vàng có nguồn gốc từ Ấn Độ và Châu Phi. Người Ai Cập là những người đầu tiên trồng loài cây này, sau đó là người Hy Lạp và La Mã [18] Cây dưa vàng lần đầu tiên được Christopher Columbus đưa đến Bắc Mỹ trên hành trình lần thứ hai của ông đến Tân Thế giới vào năm 1494 [18]). c 6 Theo một số tài liệu nghiên cứu (Tạ Thu Cúc và các cộng sự)[1]. Cây dưa có nguồn gốc ở Châu Phi, người Ai Cập mô tả và sử dụng dưa hấu ít nhất là 4000 năm.
Nhà truyền giáo David Livingstone (1857) đã phát hiện thấy cả 2 loài dưa Melon đắng và ngọt hoang dại sinh trưởng ở Châu Phi. Ông để ý thấy người địa phương dùng chúng như nguồn nước trong mùa khô. Vì vậy Châu Phi được xác định là trung tâm nguồn gốc của dưa. Ở vùng cận nhiệt đới Châu Phi vẫn còn những vùng dưa hấu rộng lớn tồn tại cho tới ngày nay.
Tên dưa đã được xuất hiện trong ngôn ngữ văn chương của nhiều dân tộc trên thế giới như: Ả Rập, tiếng Phạm, tiếng Tây Ban Nha,… Dưa vàng được đưa đến Trung Quốc và miền Đông nước Nga thế kỷ thứ 10 và đến Anh năm 1600. Những đoàn khách lữ hành đã mang dưa đến các vùng ấm áp của Châu Phi.