Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống lúa chất lượng cao và hiệu quả sử dụng chế phẩm neb 26 kết hợp với đạm trên giống lúa đs1 tại hiệp hoà bắc giang

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của giống lúa chất lượng cao và hiệu quả sử dụng chế phẩm NEB 26 kết hợp đạm trên giống lúa DS1 tại Hiệp Hòa, Bắc Giang.

• Tác giả: La Văn Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Quý Nhân
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống lúa chất lượng cao và hiệu quả sử dụng chế phẩm Neb-26 kết hợp với đạm trên giống lúa DS1 tại Hiệp Hòa - Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.4. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA GẠO TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 2.2.1. Tình hình sản xuất luá gạo trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất lúa gạo ở Việt Nam
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, phạm vi và thời gian tiến hành nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian tiến hành nghiên cứu vụ mùa 2010 - vụ Xuân 2011
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. So sánh một số giống lúa chất lượng
• 3.4.2. Phương pháp phân tích số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả thí nghiệm so sánh các giống lúa
• 4.1.1. Sinh trưởng phát triển của mạ
• 4.1.2. Thời gian sinh trưởng và phát triển của các giống lúa thí nghiệm
• 4.1.3. Một số hình dạng lá của giống lúa
• 4.1.4. Khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi
• 4.1.5. Các yếu tố cấu thành năng suất lúa
• 4.1.6. Chỉ tiêu chất lượng gạo qua đo đếm cảm quan
• 4.1.7. Phẩm chất các giống lúa qua nấu nướng
• 4.1.8. Chất lượng gạo qua phân tích sinh hoá
• 4.1.9. Kết quả nghiên cứu thảo luận thí nghiệm 2
• 4.1.10. Ảnh hưởng của mức đạm bón khi kết hợp với chế phẩm Neb-26 đến thời gian sinh trưởng của giống lúa ĐS1
• 4.1.11. Ảnh hưởng của mức đạm bón khi kết hợp với chế phẩm Neb-26 đến động thái tăng trưởng chiều cao cây
• 4.1.12. Ảnh hưởng của mức đạm bón khi kết hợp với chế phẩm Neb-26 đến tốc độ tăng trưởng chiều cao cây của giống ĐS1
• 4.1.13. Ảnh hưởng của mức đạm bón khi kết hợp với chế phẩm Neb-26 đến động thái tăng trưởng số nhánh của giống lúa ĐS1
• 4.1.14. Ảnh hưởng của mức đạm bón dạng phân viên nén khi kết hợp với chế phẩm Neb-26 đến số nhánh hữu hiệu, tỷ lệ nhánh hữu hiệu của giống lúa ĐS1
• 4.1.15. Ảnh hưởng của mức đạm bón dạng phân viên nén khi kết hợp với chế phẩm Neb-26 đến chỉ số SPAD của giống lúa ĐS1
• 4.1.16. Ảnh hưởng của mức đạm bón khi kết hợp với chế phẩm Neb-26 đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của giống lúa ĐS1
• 4.1.17. Hiệu quả kinh tế sử dụng chế phẩm Neb-26 kết hợp với phân đạm của giống lúa ĐS1
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu sinh trưởng lúa

Nghiên cứu sinh trưởng lúa chất lượng cao là một lĩnh vực quan trọng trong nông nghiệp, đặc biệt tại Việt Nam, nơi cây lúa đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế. Việc nâng cao chất lượng lúa không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn tăng cường khả năng xuất khẩu. Đặc biệt, nghiên cứu này tập trung vào giống lúa ĐS1, một giống lúa có tiềm năng cao trong việc cải thiện năng suất và chất lượng. Việc áp dụng chế phẩm NEB 26 kết hợp với đạm được xem là một giải pháp hiệu quả nhằm tối ưu hóa quá trình sinh trưởng của giống lúa này. Chế phẩm NEB 26 không chỉ giúp tăng cường sức đề kháng của cây mà còn tiết kiệm lượng đạm cần thiết, từ đó giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

1.1. Tầm quan trọng của giống lúa chất lượng cao

Giống lúa chất lượng cao không chỉ mang lại năng suất cao mà còn đáp ứng yêu cầu về chất lượng gạo. Việc lựa chọn giống lúa phù hợp với điều kiện canh tác tại Hiệp Hòa, Bắc Giang là rất cần thiết. Nghiên cứu cho thấy rằng giống lúa ĐS1 có khả năng sinh trưởng tốt, thích nghi với điều kiện khí hậu và đất đai tại địa phương. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.

II. Hiệu quả sử dụng chế phẩm NEB 26

Chế phẩm NEB 26 được nghiên cứu với mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng đạm trong canh tác lúa. Nghiên cứu cho thấy rằng việc kết hợp chế phẩm này với đạm giúp tăng cường khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây lúa, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng gạo. Theo các số liệu thu thập được, năng suất lúa có thể tăng từ 10-15% khi sử dụng chế phẩm NEB 26. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho nông dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường bằng cách giảm thiểu lượng phân bón hóa học cần thiết.

2.1. Tác động của chế phẩm NEB 26 đến sinh trưởng lúa

Nghiên cứu cho thấy chế phẩm NEB 26 có tác dụng tích cực đến sự phát triển của giống lúa ĐS1. Cụ thể, thời gian sinh trưởng của cây lúa được rút ngắn, trong khi đó chiều cao cây và số nhánh hữu hiệu tăng lên đáng kể. Điều này cho thấy rằng chế phẩm không chỉ giúp cây lúa phát triển mạnh mẽ mà còn tối ưu hóa quá trình sinh trưởng, từ đó nâng cao năng suất cuối cùng.

III. Phân tích hiệu quả kinh tế

Việc áp dụng chế phẩm NEB 26 kết hợp với đạm không chỉ mang lại lợi ích về mặt sinh trưởng mà còn có ý nghĩa kinh tế lớn. Nghiên cứu cho thấy rằng chi phí đầu tư cho phân bón giảm đi đáng kể nhờ vào việc tiết kiệm lượng đạm cần thiết. Điều này giúp nông dân giảm thiểu chi phí sản xuất, đồng thời tăng lợi nhuận từ việc bán lúa. Hơn nữa, việc sử dụng chế phẩm này còn giúp cải thiện chất lượng gạo, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường.

3.1. Lợi ích kinh tế từ việc sử dụng chế phẩm

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng chế phẩm NEB 26 không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm chi phí sản xuất. Nông dân có thể tiết kiệm từ 20-30% chi phí phân bón khi áp dụng phương pháp này. Điều này không chỉ giúp cải thiện thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây lúa (Oryza sativa L) là cây lương thực chủ lực, cung cấp lương thực cho hơn 60% dân số thế giới với diện tích trồng khoảng 154 triệu ha và sản lượng trên 615 triệu tấn theo thống kê FAO năm 2010. Ở Việt Nam, mặc dù đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu gạo, giá thành cạnh tranh thấp và hiệu quả kinh tế chưa cao vẫn là thách thức lớn đối với người nông dân. Hiệu quả sử dụng phân đạm trong canh tác lúa nước chỉ đạt khoảng 40%, phần lớn lượng đạm bị thất thoát qua bốc hơi, rửa trôi và thấm sâu, gây lãng phí và ô nhiễm môi trường. Trong bối cảnh giá phân bón ngày càng tăng, việc tìm kiếm giải pháp tiết kiệm đạm mà vẫn đảm bảo năng suất và chất lượng lúa là cấp thiết.

Chế phẩm Neb-26, một loại siêu phân bón hữu cơ nhập khẩu từ Hoa Kỳ, được nghiên cứu nhằm tăng hiệu quả sử dụng phân đạm, kích thích phát triển bộ rễ, tăng sức đề kháng và năng suất lúa từ 10-15% so với phương pháp bón truyền thống. Nghiên cứu tập trung vào khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống lúa chất lượng cao và hiệu quả sử dụng Neb-26 kết hợp với phân đạm trên giống lúa ĐS1 tại Hiệp Hòa, Bắc Giang trong vụ mùa 2010 và vụ xuân 2011. Mục tiêu chính là xác định giống lúa có năng suất và chất lượng tốt, đồng thời tìm ra tỷ lệ đạm bón tối ưu khi kết hợp với Neb-26 nhằm giảm lượng đạm sử dụng mà vẫn duy trì năng suất cao, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về dinh dưỡng cây trồng, đặc biệt là vai trò của phân đạm trong sinh trưởng và phát triển cây lúa. Theo Yoshida (1980), đạm là nguyên tố dinh dưỡng quan trọng nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng lúa. Hiệu quả sử dụng phân đạm thấp do mất mát qua các con đường bốc hơi NH3, rửa trôi và phản nitrat hóa, làm giảm hiệu quả kinh tế và gây ô nhiễm môi trường. Lý thuyết về phân bón chậm tan và chất ổn định đạm được áp dụng để hạn chế thất thoát đạm, trong đó Neb-26 hoạt động bằng cách điều chỉnh phản ứng thủy phân urê, kích thích vi sinh vật đất giúp cây hấp thụ tối đa dinh dưỡng.

Các khái niệm chính bao gồm: hiệu quả sử dụng phân đạm, thất thoát đạm, sinh trưởng và phát triển cây lúa, các yếu tố cấu thành năng suất (số bông/m2, số hạt/bông, trọng lượng 1000 hạt), và chất lượng gạo (hàm lượng amiloza, protein, cảm quan).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại xã Xuân Cẩm, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang trên đất thịt trung bình, chủ động nước, trong vụ mùa 2010 và vụ xuân 2011. Đối tượng nghiên cứu gồm 4 giống lúa chất lượng cao: ĐS1, J01, J02 (loài phụ Japonica) và giống đối chứng HT1 (Indica).

Phương pháp bố trí thí nghiệm theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 3 lần nhắc lại. Thí nghiệm 1 đánh giá sinh trưởng, phát triển của các giống lúa với mật độ cấy 55 khóm/m2, khoảng cách 20cm x 9cm. Thí nghiệm 2 nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng đạm (120N, 90N, 60N kg/ha) kết hợp với Neb-26 (tỷ lệ 7ml Neb-26/kg urê) trên giống ĐS1, tổng diện tích thí nghiệm 240 m2.

Nguồn dữ liệu thu thập bao gồm số liệu sinh trưởng (chiều cao cây, số nhánh), thời gian sinh trưởng, các chỉ tiêu năng suất và chất lượng gạo, chỉ số SPAD đo hàm lượng diệp lục, cùng các quan sát về sâu bệnh và khả năng chống chịu. Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh trung bình, đảm bảo độ tin cậy với cỡ mẫu 12 ô thí nghiệm cho mỗi thí nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống lúa: Giống ĐS1 có thời gian sinh trưởng trung bình khoảng 110 ngày, ngắn hơn so với giống đối chứng HT1 (khoảng 115 ngày). ĐS1 thể hiện sức sống mạ tốt với điểm sinh trưởng 2,5 (trên thang 1-9), chiều cao cây trung bình 95 cm, số nhánh hữu hiệu đạt 22 nhánh/khóm, cao hơn 15% so với HT1.

2. Ảnh hưởng của Neb-26 kết hợp với đạm đến sinh trưởng giống ĐS1: Khi sử dụng Neb-26 kết hợp với 90 kg N/ha, chiều cao cây tăng 8% và số nhánh hữu hiệu tăng 12% so với đối chứng bón 120 kg N/ha không dùng Neb-26. Chỉ số SPAD tăng trung bình 10% ở các giai đoạn làm đòng và trỗ, cho thấy lá có hàm lượng diệp lục cao hơn, hỗ trợ quang hợp hiệu quả.

3. Năng suất và các yếu tố cấu thành: Năng suất thực thu của ĐS1 khi bón 90N + Neb-26 đạt khoảng 62 tạ/ha, tăng 10% so với đối chứng 120N không dùng Neb-26 (56 tạ/ha). Số bông hữu hiệu tăng 14%, tỷ lệ hạt lép giảm 5%, khối lượng 1000 hạt ổn định ở mức 24,5 g. Khi giảm đạm xuống 60N + Neb-26, năng suất vẫn duy trì ở mức 58 tạ/ha, chỉ giảm 6% so với đối chứng nhưng tiết kiệm 50% lượng đạm.

4. Hiệu quả kinh tế và môi trường: Sử dụng Neb-26 giúp tiết kiệm 25-50% lượng đạm, giảm chi phí phân bón từ 15-20%, đồng thời giảm thất thoát đạm gây ô nhiễm môi trường. Hiệu quả kinh tế tăng khoảng 12% so với phương pháp bón truyền thống.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy Neb-26 có tác dụng rõ rệt trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng phân đạm, phù hợp với lý thuyết về phân bón chậm tan và ổn định đạm. Việc tăng chỉ số SPAD chứng tỏ Neb-26 kích thích sự phát triển của bộ lá, tăng cường quang hợp, từ đó cải thiện năng suất. So với các nghiên cứu quốc tế, hiệu quả tiết kiệm đạm và tăng năng suất của Neb-26 tương đương hoặc vượt trội hơn các loại phân bón chậm tan khác.

Việc giảm lượng đạm bón xuống 60-90 kg/ha khi kết hợp Neb-26 vẫn duy trì năng suất cao cho thấy tiềm năng lớn trong việc giảm chi phí và bảo vệ môi trường. Kết quả cũng phù hợp với các nghiên cứu trong nước về hiệu quả sử dụng phân đạm chỉ đạt khoảng 40%, và việc áp dụng công nghệ mới giúp nâng lên 45-50%.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất và chỉ số SPAD giữa các công thức bón phân, bảng tổng hợp các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất của từng giống, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả của Neb-26.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến cáo sử dụng Neb-26 kết hợp với phân đạm ở mức 90 kg N/ha cho giống lúa ĐS1 tại Hiệp Hòa nhằm tối ưu hóa năng suất và tiết kiệm chi phí trong vòng 1-2 vụ mùa tiếp theo. Chủ thể thực hiện: nông dân và các hợp tác xã nông nghiệp.

2. Mở rộng áp dụng Neb-26 cho các giống lúa chất lượng cao khác trong tỉnh Bắc Giang và các vùng lân cận, tiến hành khảo nghiệm thêm trong 2-3 năm để đánh giá tính ổn định và hiệu quả kinh tế. Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu và trung tâm khuyến nông.

3. Tổ chức tập huấn kỹ thuật bón phân kết hợp Neb-26 cho cán bộ kỹ thuật và nông dân nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng phân bón tiết kiệm, dự kiến thực hiện hàng năm. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

4. Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về tác động môi trường và khả năng chống chịu sâu bệnh của Neb-26 để phát triển các giải pháp canh tác bền vững, thời gian nghiên cứu 3-5 năm. Chủ thể thực hiện: các trường đại học và viện nghiên cứu nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Nắm bắt kỹ thuật bón phân tiết kiệm đạm, áp dụng Neb-26 để tăng năng suất, giảm chi phí và bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả thực nghiệm và cơ sở lý thuyết về phân bón hữu cơ kết hợp phân đạm, phục vụ cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

3. Cán bộ kỹ thuật và khuyến nông: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình tập huấn, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ nông dân áp dụng hiệu quả Neb-26 trong thực tế.

4. Các doanh nghiệp sản xuất và phân phối phân bón: Đánh giá tiềm năng thị trường và hiệu quả kinh tế của sản phẩm Neb-26, từ đó phát triển sản phẩm và chiến lược kinh doanh phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Neb-26 là gì và có tác dụng như thế nào trong canh tác lúa?
   Neb-26 là chế phẩm siêu phân bón hữu cơ giúp kích thích vi sinh vật đất, tăng hiệu quả hấp thụ dinh dưỡng, đặc biệt là đạm, giúp cây lúa phát triển bộ rễ khỏe, tăng năng suất và chất lượng. Ví dụ, khi kết hợp với phân đạm, Neb-26 giúp tiết kiệm 25-50% lượng đạm mà vẫn duy trì năng suất cao.

2. Sử dụng Neb-26 có thể giảm lượng phân đạm bao nhiêu phần trăm?
   Nghiên cứu cho thấy có thể giảm từ 25% đến 50% lượng đạm so với phương pháp bón truyền thống mà không làm giảm năng suất, thậm chí còn tăng năng suất lên đến 10-15%.

3. Neb-26 có ảnh hưởng đến chất lượng gạo không?
   Có, Neb-26 giúp cải thiện các chỉ tiêu chất lượng như hàm lượng protein và amiloza, đồng thời giảm tỷ lệ hạt lép, nâng cao phẩm chất gạo phù hợp với tiêu chuẩn xuất khẩu.

4. Phương pháp bón Neb-26 kết hợp với phân đạm như thế nào?
   Neb-26 được trộn trực tiếp với phân đạm urê theo tỷ lệ 7 ml Neb-26 trên 1 kg urê trước khi bón, hoặc hòa tan với nước để phun cho cây, giúp phân đạm được giải phóng chậm và hiệu quả hơn.

5. Neb-26 có an toàn cho môi trường và sức khỏe con người không?
   Sản phẩm không độc hại, thân thiện với môi trường và thực phẩm, giúp giảm lượng phân đạm thất thoát gây ô nhiễm và giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nhờ tăng sức đề kháng của cây.

Kết luận

• Đã xác định được giống lúa ĐS1 có năng suất cao, chất lượng tốt và thích nghi với điều kiện canh tác tại Hiệp Hòa, Bắc Giang.
• Neb-26 kết hợp với phân đạm giúp tiết kiệm 25-50% lượng đạm, tăng năng suất lúa từ 10-15% so với phương pháp bón truyền thống.
• Các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao cây, số nhánh hữu hiệu và chỉ số SPAD đều được cải thiện rõ rệt khi sử dụng Neb-26.
• Nghiên cứu góp phần xây dựng công thức bón phân tiết kiệm đạm hiệu quả, giảm chi phí sản xuất và bảo vệ môi trường.
• Đề xuất mở rộng ứng dụng Neb-26 trong sản xuất lúa chất lượng cao, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu về tác động môi trường và kinh tế.

Next steps: Triển khai mô hình nhân rộng tại các vùng sản xuất lúa chất lượng cao, tổ chức tập huấn kỹ thuật cho nông dân và cán bộ khuyến nông, đồng thời theo dõi đánh giá hiệu quả trong thực tế sản xuất.

Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp phân bón cần phối hợp đẩy mạnh ứng dụng Neb-26 để nâng cao hiệu quả sản xuất lúa bền vững, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp xanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cuộc cách mạng xanh về cây lúa [14]. Sản lượng lương thực của Việt Nam những năm gần đây tăng bình quân trên 1 triệu tấn/năm. Từ năm 1989 Việt Nam đã tự túc được lương thực và duy trì lượng gạo xuất khẩu ngày một tăng. Cộng đồng quốc tế đánh giá cao những thành tựu của Việt Nam trong việc giải quyết các vấn đề an ninh lương thực.

Sản lượng lúa của Việt Nam từ 32,55 triệu tấn năm 2000 đã tăng lên 38,89 triệu tấn năm 2009 [38], bình quân tăng 1,1 triệu tấn/năm, đạt mức tăng trưởng cao nhất khu vực và trên thế giới. Điều đáng chú ý là trong khi diện tích lúa giảm từ 7.666 nghìn ha năm 2000 xuống 7.440 nghìn ha năm 2009, nhưng sản lượng lúa vẫn tăng 6,36 nghìn tấn. Tuy nhiên trong điều kiện hiện nay, xu hướng đô thị hoá, công nghiệp hoá đang diễn ra mạnh, dân số liên tục tăng làm cho diện tích đất nông nghiệp nói chung và diện tích đất trồng lúa nói riêng ngày càng bị thu hẹp. Vì vậy, vấn đề cấp thiết đặt ra ở đây là cần phải nâng cao hơn nữa năng suất và chất lượng lúa, nhằm đáp ứng được nhu cầu lương thực cho người dân và cho xuất khẩu [35].

Tuy nhiên trong những năm gần đây do quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá đã làm diện tích trồng lúa bắt đầu đã có dấu hiệu giảm về diện tích, mặc dù sản lượng vẫn tăng cao do việc ứng dụng các TBKHKT vào sản xuất làm tăng năng suất và sản lượng của lúa. Bên cạnh sản lượng lúa tăng chúng ta cũng đã chú trọng đến chất lượng của lúa gạo, những giống lúa cổ truyền như tám ấp bẹ, tám xoan Dự, nếp cái Hoa vàng, Nàng thơm đã được phục tráng và mở rộng sản xuất [24]. Tình hình sản xuất lúa gạo ở Việt Nam Năm Diện tích (1000 ha) Năng suất(tạ/ha) Sản lượng(triệu tấn) 2000 7,655 42,5 32,550 2001 7,484 42,8 32,000 2002 7,485 45,5 34,364 2003 7,444 46,6 34,669 2004 7,400 48,0 35,500 2005 7,340 49,5 36,340 2006 7,320 48,9 35,801 2007 7,200 49,1 35,900 2008 7.440 52,3 38,895 Nguồn: Tổng cục thống kê năm 2011 [38] Sản xuất gạo trong thập kỷ qua đã làm cho Việt Nam có thay đổi lớn trong sản xuất nông nghiệp, đưa nền nông nghiệp Việt Nam bước sang giai đoạn sản xuất hàng hoá, hướng tới xuất khẩu. Từ năm 1089 Việt Nam đã bắt đầu xuất khẩu gạo với số lượng 1,4 triệu tấn/năm.

Năm 1999 là năm xuất khẩu nhiều nhất với 4,6 triệu tấn. Ngày nay gạo đã trở thành mặt hàng xuất khẩu, góp phần tăng ngoại tệ cho đất nước. Trước năm 1945 đồng bằng Sông Hồng sản lượng lúa 2 vụ/năm là 25- 30 tạ/ha, đồng bằng sông Cửu Long gieo trồng vụ lúa nổi cho năng suất 11-15 tạ/ha và lúa cấy đạt 15-20 tạ/ ha. Như vậy, có thể nói rằng, trong thời gian qua sản xuất lúa ở Việt Nam đã đạt được khá nhiều thành công.

Để đảm bảo vấn đề an ninh lương thực và giữ vị trí xuất khẩu lúa gạo đứng hàng đầu thế giới, một vấn đề đặt ra đó là cần thâm canh tăng vụ, tập trung nguồn lực và trí lực cho việc nghiên cứu lai tạo ra các giống lúa mới có năng suất cao, chất lượng tốt, thích ứng với điều n 10 kiện ngoại cảnh, ít sâu, bệnh chống chịu tốt với điều kiện ngoại cảnh bất lợi. Nhằm nâng cao cả về mặt giá trị xuất khẩu, chúng ta cần tiếp tục thực hiện chiến lược phát triển lúa chất lượng cao phục vụ cho công tác xuất khẩu lúa gạo trong những năm tiếp sau. TÌNH HÌNH NGHIÊN LÚA TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 2. Tình hình nghiên cứu lúa trên thế giới Cùng với sự phát triển của loài người, nghề trồng lúa được hình thành và phát triển.

Trình độ thâm canh cây lúa cũng ngày một nâng cao. Các giống lúa địa phương không ưa thâm canh, khả năng chống chịu sâu, bệnh kém, năng suất thấp dần được thay thế bằng các giống lúa mới chịu thâm canh, chống chịu sâu, bệnh tốt và thích hợp với điều kiện sinh thái tại địa phương. Vào đầu những năm 1960, viện nghiên cứu lúa gạo Quốc tế International Rice Research Institute (IRRI) đã được thành lập ở Philippin. Viện này đã tập trung vào lĩnh vực nghiên cứu lai tạo và đưa ra sản xuất nhiều giống lúa các loại, tiêu biểu như các dòng IR, Jasmin [36].

Đặc biệt vào thập niên 80 giống lúa IR8 được trồng phổ biến ở Việt Nam đã đưa năng suất lúa tăng cao đáng kể. Cuộc " cách mạng xanh " từ giữa thập niên 60 đã có ảnh hưởng tích cực đến sản lượng lúa của châu Á. Nhiều tiến bộ kỹ thuật đã được tạo ra để nâng cao năng suất và sản lượng lúa gạo. Các nhà nghiên cứu của viện lúa Quốc tế (IRRI) đã nhận thức rằng các giống lúa mới thấp cây, lá đứng tiềm năng năng suất cao cũng chỉ có thể có giải quyết vấn đề lương thực trong phạm vi hạn chế.

Hiện nay viện IRRI đang tập trung vào nghiên cứu chọn tạo ra các giống lúa cao sản (siêu lúa) có thể đạt 13 tấn/ha/vụ, đồng thời phát huy kết quả chọn tạo 2 giống là IR64 và Jamin là giống có phẩm chất gạo tốt, được trồng rộng rãi ở nhiều nơi trên thế giới. Trên cơ sở là một giống lúa chất lượng cao viện IRRI đang tập trung vào nghiên cứu, chọn tạo các giống lúa có hàm lượng Vitamin và Prôtêin cao, có n 11 mùi thơm, cơm dẻo.) vừa để giải quyết vấn đề an ninh lương thực, vừa đáp ứng được nhu cầu đòi hỏi ngày càng cao của nguời tiêu dùng [41]. Nhiều nước ở châu Á có diện tích trồng lúa lớn, có kỹ thuật thâm canh tiến tiến và có kinh nghiệm dân gian phong phú. Có đến 85% sản lượng lúa trên thế giới phụ thuộc vào 8 nước châu Á, đó là Trung Quốc, Ấn Độ, Indonêxia, Bangladet, Thái Lan, Việt Nam, Mianma và Nhật Bản [16].

Trung Quốc là quốc gia đông dân nhất thế giới (trên 1,3 tỷ người) là một nước thiếu đói lương thực trầm trọng trong thập niên 60, 70 của thế kỷ trước, vì vậy công tác nghiên cứu, lai tạo, chọn lọc và ứng dụng các TBKHKT, nhất là giống lúa mới vào sản xuất. Trong lịch sử phát triển lúa lai trên thế giới, Trung Quốc là nước sử dụng đầu tiên ưu thế lai của lúa vào sản xuất. Năm 1960 khi theo rõi thí nghiệm của mình, Viên Long Bình đã phát hiện một cây lúa lạ khoẻ, bông to, hạt nhiều. Nhưng ông đã thất vọng vì chưa tìm ra phương pháp sử dụng ưu thế lai.

Sau đó ông đã tìm dòng bất dục đực. Con đường tạo giống ưu thế lai theo phương pháp "3 dòng" được hé mở ở đây. Từ năm 1964, Viên Long Bình phát hiện cây có tính bất dục đực nhưng không giữ được tính bất dục đó bởi không có dòng duy trì mẹ. Tháng 11 năm 1970 Lý Tất Hồ cộng tác với Viên Long Bình thu được cây bất dục đực trong loài lúa dại ở đảo Hải Nam.

Đây là thành công có tính quyết định đến việc tạo ra các tổ hợp lai 3 dòng và 2 dòng sau này. Vào năm 1974, các nhà khoa học Trung Quốc đã cho ra đời những tổ hợp lai có ưu thế lai cao, đồng thời hoàn thành quy trình kỹ thuật sản xuất hạt lai hệ "3 dòng" được hoàn thiện và được đưa vào sản xuất năm 1975, đánh dấu bước ngoặt to lớn trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp Trung Quốc nói riêng và trên toàn thế giới nói chung [15]. Những năm cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21 Trung Quốc tập trung vào việc lai tạo các giống lúa lai 2 dòng và đang hướng tới tạo ra các dòng lúa lai 1 dòng siêu cao sản (siêu lúa) có thể đạt năng suất 18 tấn/ha/vụ. Về chiến lược phát n 12 triển lúa lai của Trung Quốc trong thế kỷ 21 là phát triển lúa lai 2 dòng và đẩy mạnh nghiên cứu lúa lai một dòng, lúa lai siêu cao sản nhằm nâng cao năng suất, sản lượng lúa gạo của đất nước [45].

Lúa lai ra đời đã giúp nền sản xuất lúa lai Trung Quốc phá được hiện tượng ''đội trần" của năng suất lúa lúc bấy giờ và lúa lai được coi là thành tựu sinh học của loài người, được xem là "chàng hiệp sỹ khổng lồ đứng lên tiêu diệt giặc đói đang đe doạ hành tinh chúng ta" [17]. Có thể nói rằng Trung Quốc là nước đi tiên phong trong lĩnh vực nghiên cứu, ứng dụng lúa lai, đưa lúa lai vào sản xuất đại trà. Nhờ đó đã làm tăng năng suất và sản lượng lúa gạo của Trung Quốc, góp phần đảm bảo an ninh lương thực cho một nuớc đông dân nhất thế giới (1,3 tỷ dân). Các giống lúa lai của Trung Quốc được tạo ra trong thời gian gần đây đều có tính ưu việt hơn hẳn về năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu sâu, bệnh.

Các giống lúa lai như Bồi Tạp Sơn Thanh, Nhị Ưu 838, San Ưu Quế, SYN6, Thục Hưng6…Ngày nay Trung Quốc đã hình thành hệ thống nghiên cứu lúa lai đến tận các tỉnh, đào tạo đội ngũ cán bộ nghiên cứu và kỹ thuật viên đông, xây dựng hệ thống sản xuất, kiểm tra, kiểm nghiệm, khảo nghiệm và chỉ đạo thâm canh lúa lai thương phẩm. Theo FAOSTAT năm 2011, Ấn Độ là nước có diện tích trồng lúa đứng đầu thế giới (41.850 nghìn ha), đồng thời Ấn Độ cũng là nước đi đầu trong cuộc "cách mạng xanh" về đưa các TBKHKT nhất là giống mới vào sản xuất, làm nâng cao năng suất và sản lượng lúa gạo của Ấn Độ. Viện nghiên cứu giống lúa trung ương của Ấn Độ được thành lập năm 1946 tại khu Cuttuck bang Orisa là nơi tập trung nghiên cứu, lai tạo các giống lúa mới phục vụ sản xuất. Bên cạnh đó Ấn Độ cũng là nước có giống lúa chất lượng cao nổi tiếng trên thế giới như giống lúa: Basmati, Brimphun có giá trị rất cao trên thị trường tiêu thụ.

Ấn Độ cũng là nước nghiên cứu lúa lai khá sớm và đã đạt được một số thành công nhất định, một số tổ hợp lai được sử dụng rộng rãi n 13 như: IR58025A/IR9716, IR62829A/IR46, PMS8A/IR46, ORI 161, ORI 136, 2RI 158, 3RI 160, 3RI 086, PA- 103 … [42] Nhật Bản là nước có diện tích trồng lúa ít 1,6 triệu ha nhưng năng suất bình quân cao đạt 65 tạ/ha, sản lượng đạt 10,4 triệu tấn [66]. Có được kết quả đó là do người Nhật chỉ trồng lúa 1 vụ/ năm, cây lúa được gieo trồng trong điều kiện thời tiết thuận lợi nhất, công tác giống lúa của Nhật cũng được đặc biệt chú trọng về giống chất lượng cao vì người nhật giàu có, nên nhu cầu đòi hỏi lúa gạo chất lượng cao.