Luận văn nghiên cứu sinh trưởng của hai tổ hợp lai f 1 lợn đực rừng x nái địa phương và f 1 lợn đực rừng x nái móng cái nuôi tại trạm nghiên cứu đồn đèn

Nghiên cứu sinh trưởng của hai tổ hợp lai lợn đực rừng và nái địa phương, móng cái tại trạm nghiên cứu đồn đèn. Kết quả và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Hoàng Văn Hưng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Văn Phùng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Sinh Trưởng Của Hai Tổ Hợp Lai F1 (Lợn Đực Rừng X Nái Địa Phương) Và F1 (Lợn Đực Rừng X Nái Móng Cái) Nuôi Tại Trạm Nghiên Cứu Đồn Đèn - Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Bắc Kạn

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Cơ sở khoa học của việc cho lai tạo giữa lợn đực rừng và lợn nái địa phương
• 2.3. Đặc điểm sinh trưởng của lợn
• 2.4. Các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh trưởng
• 2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của lợn
• 2.5.1. Các yếu tố bên trong
• 2.5.2. Các yếu tố bên ngoài
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Công tác phục vụ sản xuất
• 3.5. Chuyên đề nghiên cứu
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.6.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6.2. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp theo dõi
• 3.6.3. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu
• 3.6.4. Xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Kết quả công tác chăm sóc nuôi dưỡng các loại lợn tại Trạm nghiên cứu Đồn Đèn
• 4.3. Kết quả công tác thú y
• 4.4. Các kết quả khác
• 4.5. Kết quả chuyên đề nghiên cứu
• 4.6. Kết quả theo dõi tỉ lệ nuôi sống của lợn thí nghiệm
• 4.7. Kết quả theo dõi về sinh trưởng tích lũy của lợn thí nghiệm
• 4.8. Kết quả nghiên cứu về sinh trưởng tuyệt đối của lợn thí nghiệm
• 4.9. Kết quả nghiên cứu về sinh trưởng tương đối của lợn thí nghiệm
• 4.10. Hiệu quả sử dụng thức ăn cho lợn thí nghiệm
• 4.11. Tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng
• 4.12. Chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng lợn thí nghiệm
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu tiếng Việt
• Tài liệu tiếng Anh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Sinh Trưởng Lợn Lai F1 Tại Bắc Kạn

Trong ngành chăn nuôi, chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng, cung cấp thịt và phân bón. Nhu cầu về các giống lợn địa phương, lợn rừng đang tăng do chất lượng thịt tốt. Các giống lợn này có nhiều nạc, ngon thịt, phù hợp khẩu vị người Việt và trở thành "đặc sản". Tuy nhiên, lợn địa phương có hạn chế về sinh trưởng và tỷ lệ mỡ. Nghiên cứu lai giữa lợn địa phương và lợn rừng tạo ra con lai có năng suất và chất lượng thịt cao hơn. Việc nghiên cứu sử dụng giống lợn địa phương để sản xuất thịt an toàn, sạch bệnh, phù hợp với điều kiện sinh thái vùng là cần thiết. Bắc Kạn có tiềm năng về đa dạng sinh học, đa dạng về quần thể vật nuôi. Các giống lợn bản địa có xu hướng bị thu hẹp dần do quan niệm chưa khoa học và sự phát triển của các giống lợn nhập nội. Trạm nghiên cứu Đồn Đèn được xây dựng để bảo tồn và phát triển giống lợn địa phương.

1.1. Tầm quan trọng của Nghiên Cứu Sinh Trưởng Lợn Lai F1

Nghiên cứu sinh trưởng lợn lai F1 giúp nâng cao năng suất và chất lượng thịt. Sản phẩm đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng, đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Nghiên cứu này hỗ trợ người dân phát triển kinh tế thông qua khai thác lợi thế vùng miền. Theo Hoàng Văn Hưng, nghiên cứu này góp phần tổng hợp kiến thức và làm quen với thực tiễn chăn nuôi.

1.2. Mục tiêu Nghiên Cứu Sinh Trưởng Lợn Lai F1 tại Đồn Đèn

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh trưởng và hiệu quả kinh tế của lợn lai F1 giữa lợn đực rừng và lợn nái địa phương tại Trạm nghiên cứu Đồn Đèn - Bắc Kạn. Nghiên cứu này tạo tiền đề phát triển chăn nuôi lợn rừng lai cho người dân khu vực miền núi. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc cải thiện giống lợn địa phương.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Chăn Nuôi Lợn Lai F1

Việc lai tạo giống lợn nhằm tạo ra ưu thế lai, kết hợp các đặc tính tốt của cả bố và mẹ. Tuy nhiên, quá trình này cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các giống lợn địa phương thường có năng suất thấp hơn so với các giống nhập nội. Việc duy trì và phát triển các giống lợn địa phương đòi hỏi sự quan tâm và đầu tư. Các yếu tố như dinh dưỡng, môi trường và quản lý đàn ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và phát triển của lợn lai F1. Cần có các giải pháp để tối ưu hóa các yếu tố này.

2.1. Hạn chế của Giống Lợn Địa Phương và Giải Pháp

Các giống lợn địa phương thường có năng suất thấp và tỷ lệ mỡ cao. Giải pháp là lai tạo với các giống lợn rừng để cải thiện năng suất và chất lượng thịt. Việc chọn lọc và nhân giống các cá thể có năng suất cao cũng là một giải pháp quan trọng. Cần có chính sách hỗ trợ để bảo tồn và phát triển các giống lợn địa phương.

2.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sinh Trưởng Lợn Lai F1

Các yếu tố như dinh dưỡng, môi trường và quản lý đàn ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và phát triển của lợn lai F1. Cần cung cấp chế độ dinh dưỡng phù hợp với từng giai đoạn phát triển của lợn. Môi trường chuồng trại cần đảm bảo vệ sinh, thoáng mát và đủ ánh sáng. Quản lý đàn lợn cần chặt chẽ để phòng tránh dịch bệnh.

2.3. Tình hình Nghiên cứu và Phát triển Lợn Lai F1

Tình hình nghiên cứu và phát triển lợn lai F1 đang được quan tâm cả trong và ngoài nước. Các nghiên cứu tập trung vào việc cải thiện năng suất, chất lượng thịt và khả năng chống chịu bệnh tật. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và người chăn nuôi để đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sinh Trưởng Lợn Lai F1 Hiệu Quả

Nghiên cứu sinh trưởng lợn lai F1 cần áp dụng các phương pháp khoa học và chính xác. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm khối lượng cơ thể, kích thước các chiều đo và tiêu tốn thức ăn. Phương pháp nghiên cứu cần đảm bảo tính khách quan và tin cậy. Việc xử lý số liệu cần được thực hiện bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc đánh giá khả năng sinh trưởng của lợn lai F1.

3.1. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá Sinh Trưởng Lợn Lai F1

Các chỉ tiêu đánh giá sinh trưởng bao gồm sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối và sinh trưởng tương đối. Sinh trưởng tích lũy là khối lượng cơ thể tăng lên sau một thời gian sinh trưởng. Sinh trưởng tuyệt đối là khối lượng cơ thể tăng lên trong một đơn vị thời gian. Sinh trưởng tương đối là tỷ lệ % của khối lượng cơ thể tăng lên so với lần khảo sát trước.

3.2. Phương Pháp Theo Dõi và Thu Thập Dữ Liệu

Phương pháp theo dõi và thu thập dữ liệu cần đảm bảo tính chính xác và đầy đủ. Cần cân đo lợn định kỳ và ghi chép đầy đủ các thông tin liên quan. Việc theo dõi tiêu tốn thức ăn cũng rất quan trọng để đánh giá hiệu quả sử dụng thức ăn. Các thông tin về sức khỏe và bệnh tật của lợn cũng cần được ghi chép cẩn thận.

3.3. Xử Lý và Phân Tích Số Liệu Nghiên Cứu

Việc xử lý và phân tích số liệu cần được thực hiện bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng. Các phương pháp thống kê như phân tích phương sai, kiểm định t và hồi quy có thể được sử dụng để phân tích dữ liệu. Kết quả phân tích sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc đánh giá khả năng sinh trưởng của lợn lai F1.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Sinh Trưởng Lợn Lai F1

Kết quả nghiên cứu sinh trưởng lợn lai F1 có thể được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất. Các thông tin về khả năng sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn và hiệu quả kinh tế có thể giúp người chăn nuôi lựa chọn giống lợn phù hợp. Nghiên cứu này cũng có thể giúp cải thiện quy trình chăn nuôi lợn và nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc ứng dụng kết quả nghiên cứu cần được thực hiện một cách khoa học và có hệ thống.

4.1. Lựa Chọn Giống Lợn Lai F1 Phù Hợp

Kết quả nghiên cứu giúp người chăn nuôi lựa chọn giống lợn lai F1 phù hợp với điều kiện chăn nuôi của mình. Các thông tin về khả năng sinh trưởng, chất lượng thịt và khả năng chống chịu bệnh tật là những yếu tố quan trọng cần xem xét. Việc lựa chọn giống lợn phù hợp sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất.

4.2. Cải Thiện Quy Trình Chăn Nuôi Lợn Lai F1

Nghiên cứu này có thể giúp cải thiện quy trình chăn nuôi lợn lai F1. Các thông tin về dinh dưỡng, môi trường và quản lý đàn có thể giúp người chăn nuôi tối ưu hóa quy trình chăn nuôi. Việc cải thiện quy trình chăn nuôi sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.3. Nâng Cao Hiệu Quả Kinh Tế Chăn Nuôi Lợn Lai F1

Kết quả nghiên cứu giúp nâng cao hiệu quả kinh tế chăn nuôi lợn lai F1. Các thông tin về tiêu tốn thức ăn, chi phí sản xuất và giá bán sản phẩm có thể giúp người chăn nuôi tính toán hiệu quả kinh tế. Việc nâng cao hiệu quả kinh tế sẽ giúp người chăn nuôi tăng thu nhập và phát triển bền vững.

V. Kết Luận và Đề Xuất Về Nghiên Cứu Lợn Lai F1

Nghiên cứu sinh trưởng lợn lai F1 tại Trạm nghiên cứu Đồn Đèn - Bắc Kạn đã cung cấp những thông tin quan trọng về khả năng sinh trưởng và hiệu quả kinh tế của lợn lai F1. Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất để nâng cao hiệu quả chăn nuôi lợn. Cần có thêm các nghiên cứu về lợn lai F1 để cải thiện giống lợn và quy trình chăn nuôi.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Sinh Trưởng Lợn Lai F1

Nghiên cứu đã đánh giá khả năng sinh trưởng và hiệu quả kinh tế của lợn lai F1 tại Trạm nghiên cứu Đồn Đèn - Bắc Kạn. Kết quả cho thấy lợn lai F1 có khả năng sinh trưởng tốt và hiệu quả kinh tế cao. Các thông tin về khả năng sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn và hiệu quả kinh tế đã được cung cấp.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Lợn Lai F1

Cần có thêm các nghiên cứu về lợn lai F1 để cải thiện giống lợn và quy trình chăn nuôi. Các nghiên cứu về di truyền, dinh dưỡng và quản lý đàn là cần thiết. Việc hợp tác giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và người chăn nuôi là rất quan trọng để đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn giữ vai trò trọng yếu trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam, đóng góp nguồn cung cấp thịt chủ yếu cho tiêu dùng thực phẩm và phân bón hữu cơ cho trồng trọt. Trong bối cảnh kinh tế - xã hội phát triển, thị hiếu tiêu dùng có xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ sang việc tìm kiếm các sản phẩm thịt từ giống vật nuôi hoang dã hoặc giống địa phương nuôi chăn thả tự nhiên. Các giống lợn này có ưu điểm thịt thơm ngon, tỷ lệ nạc cao, phù hợp khẩu vị người tiêu dùng, đồng thời sở hữu khả năng chống chịu bệnh tật và thích nghi với điều kiện nuôi dưỡng kham khổ vùng cao. Tuy nhiên, nhóm lợn địa phương thuần chủng bộc lộ hạn chế lớn về tốc độ sinh trưởng chậm và tỷ lệ tích lũy mỡ cao. Nhằm khắc phục các nhược điểm này, phương pháp lai giữa lợn đực rừng với lợn cái bản địa được triển khai nhằm tạo con lai thương phẩm có năng suất cao hơn nhưng vẫn bảo tồn được chất lượng thịt đặc sản, đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm theo hướng hữu cơ.

Tại tỉnh Bắc Kạn, một địa bàn miền núi phía Bắc có địa hình hiểm trở và kinh tế còn nhiều khó khăn, tiềm năng đa dạng sinh học quần thể vật nuôi rất phong phú. Tuy vậy, do tập quán chăn nuôi lạc hậu, nhận thức chưa đồng bộ trong công tác chọn lọc giống, cùng với sự du nhập ồ ạt của các giống lợn ngoại cao sản, nguồn gen lợn bản địa đang đứng trước nguy cơ xói mòn nghiêm trọng. Đáng chú ý, nhóm lợn bản địa có màu lông đen tuyền và hung nâu tại khu vực huyện Pác Nặm – vốn nổi tiếng về chất lượng thịt ưu việt – đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng hiện hữu. Trước thực trạng đó, Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn đã thành lập Trạm nghiên cứu Đồn Đèn nhằm bảo tồn, lưu giữ và phát triển nguồn gen quý hiếm này. Đề tài khóa luận được thực hiện nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm về tiềm năng sản xuất của các tổ hợp lai lợn rừng.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm:

1. Đánh giá khả năng sinh trưởng của đàn lợn lai $F_1$ giữa lợn đực rừng và lợn nái địa phương nuôi trong điều kiện bán chăn thả tại Trạm nghiên cứu Đồn Đèn - Bắc Kạn.
2. Xác định hiệu quả kinh tế và mức độ tiêu tốn thức ăn của tổ hợp lai này khi so sánh đối chứng với tổ hợp lai $F_1$ giữa lợn đực rừng và lợn nái Móng Cái.
3. Tạo tiền đề khoa học và kỹ thuật phục vụ công tác phát triển mô hình chăn nuôi lợn rừng lai thương phẩm cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn lai $F_1$ (lợn đực rừng $\times$ lợn nái địa phương Pác Nặm) và đàn lợn lai $F_1$ (lợn đực rừng $\times$ lợn nái Móng Cái) từ giai đoạn 2 tháng tuổi đến 8 tháng tuổi.
• Địa điểm nghiên cứu: Trạm nghiên cứu Đồn Đèn, trực thuộc Trung tâm Ứng dụng Tiến bộ Khoa học và Công nghệ – Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Kạn.
• Thời gian tiến hành: Từ tháng 7 năm 2014 đến tháng 1 năm 2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống lý thuyết về di truyền, chọn giống và dinh dưỡng vật nuôi:

• Lý thuyết về lai giống và ưu thế lai: Vận dụng học thuyết di truyền số lượng và nguyên lý ưu thế lai (Bownan, 1959; Đặng Vũ Bình, 2000; Nguyễn Đức Hùng và cs., 2003). Hiện tượng ưu thế lai ($H%$) phát sinh từ sự gia tăng trạng thái dị hợp tử và các tác động tương tác gen cộng gộp, làm tăng cường sức sống, khả năng kháng bệnh và cường độ trao đổi chất của đời con so với bố mẹ thuần chủng. Mức độ ưu thế lai được lượng hóa qua công thức: $$H% = \frac{\frac{1}{2}(AB + BA) - \frac{1}{2}(A + B)}{\frac{1}{2}(A + B)} \times 100$$ Ưu thế lai đạt giá trị tối đa ở thế hệ con lai $F_1$ và giảm một nửa ở thế hệ $F_2$.
• Quy luật sinh trưởng và phát dục: Dựa trên cơ sở lý luận của Trần Đình Miên và cs. (1975), sinh trưởng là sự tích lũy chất hữu cơ do đồng hóa và dị hóa, tăng trưởng về khối lượng và kích thước các chiều đo; phát dục là sự biến đổi về chất, hình thái và chức năng sinh lý. Quá trình phát triển tuân thủ quy luật sinh trưởng không đồng đều theo lứa tuổi và quy luật sinh trưởng theo giai đoạn (trong thai và ngoài thai).
• Các nhân tố ảnh hưởng: Tác giả phân tích tác động của hệ gen giống, nội tiết tố tăng trưởng STH tuyến yên (Hoàng Toàn Thắng và cs., 2006; Trần Văn Phùng và cs., 2004), cùng các yếu tố ngoại cảnh gồm chế độ dinh dưỡng, điều kiện nhiệt độ chuồng nuôi (khoảng tối thích 15–18°C đối với lợn nuôi thịt), ẩm độ không khí (ngưỡng tối ưu 70%) và chế độ chiếu sáng.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và bố trí thí nghiệm:

• Thiết kế thí nghiệm: Thí nghiệm theo dõi, đánh giá trực tiếp trên đàn lợn lai thương phẩm nuôi theo phương thức bán chăn thả tại Trạm nghiên cứu Đồn Đèn. Lợn thí nghiệm được chia thành 2 lô nuôi đồng thời trong cùng điều kiện chuồng trại, chăm sóc và khí hậu:
  • Lô thí nghiệm 1 (TN1): 37 con lợn lai $F_1$ (đực rừng $\times$ cái địa phương Pác Nặm), tỷ lệ giới tính 18 đực / 19 cái.
  • Lô thí nghiệm 2 (TN2 - đối chứng): 30 con lợn lai $F_1$ (đực rừng $\times$ cái Móng Cái), tỷ lệ giới tính 15 đực / 15 cái.
  • Cả hai lô bắt đầu thí nghiệm từ 2 tháng tuổi và kết thúc lúc 8 tháng tuổi.

Chỉ tiêu bố trí	Lô TN1	Lô TN2
Giống, loại lợn	$F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ Địa phương)	$F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ Móng Cái)
Số lượng theo dõi (con)	37	30
Tuổi bắt đầu thí nghiệm (tháng)	2	2
Tỷ lệ tính biệt (đực/cái)	18/19	15/15

• Kỹ thuật chăm sóc và chế độ dinh dưỡng:
  • Nguồn thức ăn: Sử dụng thức ăn tự phối trộn từ nguyên liệu địa phương gồm ngô nghiền, cám gạo, bột khô đậu tương, bột cá, bột khoáng và thức ăn thô xanh (cỏ voi, cây chuối, cây ngô băm nhỏ). Thức ăn tinh được nấu chín trước khi cấp dưỡng.
  • Định mức và số bữa ăn: Giai đoạn 2–4 tháng tuổi cho ăn 4 bữa/ngày (7h00, 11h00, 14h00, 18h00) với lượng ăn tăng từ 0,15 kg tinh + 0,1 kg xanh (lúc 2–3 tháng tuổi) lên 0,45 kg tinh + 0,2 kg xanh (lúc 3–4 tháng tuổi). Giai đoạn 5–8 tháng tuổi giảm xuống 3 bữa/ngày (7h00, 11h00, 17h00), khẩu phần nâng dần từ 0,55 kg tinh + 0,35 kg xanh (4–5 tháng tuổi) lên mức cao nhất 0,95 kg tinh + 0,65 kg xanh/con/ngày (7–8 tháng tuổi).
  • Vận động: Mùa hè lợn được thả ra bãi bán chăn thả sau bữa ăn ban ngày; ban đêm nhốt trong ô chuồng. Mùa đông chỉ thả nhẹ và nhốt kín sau ăn tối 30 phút. Chuồng trại được rửa áp lực cao định kỳ hàng tháng và phun thuốc sát trùng 2 lần/tuần (thời điểm giao mùa phun 2–3 ngày/lần).
• Phương pháp thu thập chỉ tiêu:
  • Tỷ lệ nuôi sống (%): Xác định dựa trên biến động số lượng con đầu kỳ và cuối kỳ nuôi.
  • Sinh trưởng tích lũy: Cân khối lượng định kỳ hàng tháng (vào buổi sáng, trước khi cho ăn, sử dụng cố định một loại cân và một người thao tác) tại các mốc 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 tháng tuổi.
  • Sinh trưởng tuyệt đối ($A$, đơn vị g/con/ngày): $A = \frac{P_2 - P_1}{t_2 - t_1}$ (trong đó $P_1, P_2$ là khối lượng tại các mốc thời gian $t_1, t_2$).
  • Sinh trưởng tương đối ($R$, đơn vị %): $R = \frac{P_2 - P_1}{\frac{P_1 + P_2}{2}} \times 100$.
  • Chỉ số tiêu tốn thức ăn (FCR): Khối lượng thức ăn tinh và thức ăn xanh tiêu thụ chia cho tổng khối lượng tăng thêm trong kỳ khảo sát.
  • Chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng: Tính dựa trên đơn giá thị trường thực tế tại thời điểm nghiên cứu (thức ăn tinh 8.500 đồng/kg; thức ăn xanh 500 đồng/kg).
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được xử lý theo phương pháp thống kê sinh vật học ứng dụng trong chăn nuôi của Nguyễn Văn Thiện (2000), xác định giá trị trung bình mẫu ($\bar{X}$), sai số chuẩn ($m_x$), độ lệch chuẩn ($S_x$) và hệ số biến dị ($Cv%$).

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của thị trường tiêu thụ thịt sạch, thịt hữu cơ đặc sản và đòi hỏi cấp bách trong công tác bảo tồn quỹ gen lợn bản địa màu đen và hung nâu tại huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn. Khóa luận xác lập rõ mục tiêu nghiên cứu là đánh giá sức sinh trưởng và hiệu quả kinh tế của con lai $F_1$ giữa lợn đực rừng và nái bản địa, làm cơ sở khoa học chuyển giao kỹ thuật nuôi lợn rừng lai thương phẩm cho người chăn nuôi vùng núi. Phần này đồng thời khẳng định ý nghĩa kinh tế - xã hội của đề tài trong việc khai thác tiềm năng tiểu vùng sinh thái miền núi và nâng cao thu nhập cho nông hộ.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết toàn diện các cơ sở lý luận sinh học và thành tựu nghiên cứu chuyên ngành:

• Hệ thống hóa các quy luật sinh trưởng, phát dục, các giai đoạn phát triển thai nhi và hậu phôi thai ở lợn; phân tích chức năng sinh lý của hormon tuyến yên STH và các yếu tố môi trường (nhiệt độ, ẩm độ, dinh dưỡng).
• Cơ sở di truyền học của phương pháp lai kinh tế và hiện tượng ưu thế lai; các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất sinh sản của lợn nái.
• Tổng quan tình hình chăn nuôi lợn trên thế giới: Phân bố đàn lợn tập trung tại châu Á (30,4%) và châu Âu (25%); dự báo sản lượng thịt toàn cầu đạt 107,41 triệu tấn (năm 2013).
• Lịch sử phát triển ngành chăn nuôi lợn Việt Nam từ thời kỳ đồ đá, văn hóa Đông Sơn qua các giai đoạn 1960–1969, 1970–1980, và từ năm 1986 đến nay. Tác giả dẫn chứng số liệu về tỷ lệ nạc của đàn lợn lai nội - ngoại và đối chiếu các kết quả nghiên cứu trên các giống lợn bản địa như lợn Co Mạ tại Sơn La (Phùng Thị Vân và cs., 2007) và lợn Mường Khương tại Lào Cai (Lê Đình Cường và cs., 2008).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Tác giả cụ thể hóa quy trình công tác tại Trạm nghiên cứu Đồn Đèn thành hai hợp phần:

• Công tác phục vụ sản xuất: Trực tiếp thực hiện quy trình kỹ thuật chăn nuôi đàn nái hậu bị, nái chửa, nái đẻ, nái nuôi con, lợn thương phẩm; thực hiện công tác thú y dự phòng và điều trị bệnh truyền nhiễm, nội khoa; các công việc phát triển cơ sở vật chất (chăm sóc đàn gà giống H'mông, trồng cây thức ăn gia súc).
• Chuyên đề nghiên cứu khoa học: Chi tiết hóa thiết kế thí nghiệm so sánh giữa 37 con lợn lai $F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ Địa phương) và 30 con lợn lai $F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ Móng Cái) từ 2 đến 8 tháng tuổi; công thức khẩu phần ăn, lịch trình cho ăn, phương pháp cân lợn, công thức tính các chỉ tiêu sinh trưởng tích lũy, tuyệt đối, tương đối, chỉ tiêu chuyển hóa thức ăn và phương pháp phân tích thống kê toán học.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ các dữ liệu thực nghiệm thu được trong 6 tháng nghiên cứu:

• Kết quả phục vụ sản xuất: Quản lý chăm sóc thành công 10 nái hậu bị, 30 nái chửa, 18 nái đẻ, 18 nái nuôi con và 151 lợn thương phẩm. Thực hiện kỹ thuật ghép đôi giao phối trực tiếp cho 25 nái đạt tỷ lệ đậu thai 100%. Triển khai tiêm vắc xin đạt độ an toàn tuyệt đối cho 120–125 lượt con (tai xanh, dịch tả nhược độc chủng C, xoắn khuẩn, tụ huyết trùng). Điều trị khỏi 90% (27/30 con) trường hợp tiêu chảy bằng các phác đồ thảo mộc dân gian (nước lá ổi, lá chó đẻ) và thuốc thú y (Norfacoli, Berberin); điều trị khỏi 66% (8/12 con) mắc hội chứng hô hấp bằng phác đồ kháng sinh kết hợp hộ lý chuồng trại.
• Kết quả chuyên đề nghiên cứu:
  • Tỷ lệ nuôi sống của đàn lợn lai đạt mức cao: lô F1 (♂ Rừng $\times$ ♀ ĐP) đạt 94,59% (35/37 con); lô F1 (♂ Rừng $\times$ ♀ MC) đạt 96,67% (29/30 con). Hiện tượng chết xảy ra ở giai đoạn 2–4 tháng tuổi do rối loạn tiêu hóa.
  • Sinh trưởng tích lũy: Khối lượng lúc 8 tháng tuổi của lợn lai với nái địa phương đạt $35,40 \pm 1,39$ kg/con, thấp hơn đáng kể so với con lai nái Móng Cái ($43,20 \pm 1,56$ kg/con; con lai Móng Cái đạt mức 122,03% so với con lai địa phương).
  • Sinh trưởng tuyệt đối bình quân: Lô TN1 đạt 167,78 g/con/ngày, thấp hơn 23,18% so với lô TN2 (đạt 206,67 g/con/ngày).
  • Sinh trưởng tương đối: Cả hai nhóm đều tuân theo quy luật giảm dần theo lứa tuổi. Nhóm F1 Móng Cái giảm nhanh hơn từ 54,32% (2–3 tháng tuổi) xuống 19,85% (7–8 tháng tuổi), trong khi nhóm F1 địa phương biến thiên từ 49,12% xuống 20,89%.
  • Hiệu quả sử dụng và chi phí thức ăn: Lô TN1 tiêu tốn 3,73 kg thức ăn tinh và 2,25 kg thức ăn xanh cho 1 kg tăng trọng; trong khi lô TN2 tiêu tốn 2,99 kg thức ăn tinh và 1,80 kg thức ăn xanh. Chi phí thức ăn cho 1 kg tăng trọng của lợn lai F1 (♂ Rừng $\times$ ♀ ĐP) là 32.846 đồng (trong bảng tổng hợp ghi 32.335 đồng), cao hơn lợn lai F1 (♂ Rừng $\times$ ♀ MC) khoảng 19,82% (chi phí lô TN2 chỉ bằng 80,18% so với lô TN1).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khóa luận đúc kết 4 phát hiện căn bản: (1) Cả hai nhóm con lai thích nghi tốt với phương thức bán chăn thả với tỷ lệ sống trên 94%; (2) Khối lượng xuất chuồng lúc 8 tháng tuổi của lợn lai nái địa phương đạt 35,40 kg, thấp hơn con lai nái Móng Cái (43,20 kg); (3) Mức tiêu tốn và chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng của con lai nái địa phương cao hơn con lai nái Móng Cái gần 20%; (4) Bản thân sinh viên hoàn thiện các kỹ năng nghề nghiệp thực tế. Tác giả kiến nghị mở rộng dung lượng mẫu nghiên cứu và tiến hành mổ khảo sát để đánh giá toàn diện các chỉ tiêu năng suất thịt xẻ và chất lượng thân thịt.

---

Kết quả và đóng góp thực tiễn

Bảng số liệu tổng hợp các chỉ tiêu sinh trưởng và chuyển hóa thức ăn

Dưới đây là bảng tổng hợp các chỉ tiêu thực nghiệm chính của hai tổ hợp lai từ 2 đến 8 tháng tuổi theo văn bản:

TT	Chỉ tiêu theo dõi	Đơn vị	Lô TN1: $F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ ĐP)	Lô TN2: $F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ MC)	Tỷ lệ so sánh TN2/TN1 (%)
1	Số lợn bắt đầu nuôi	con	37	30	-
2	Số lợn kết thúc thí nghiệm	con	35	29	-
3	Tỷ lệ nuôi sống	%	94,59	96,67	102,18
4	Khối lượng lúc 2 tháng tuổi	kg/con	$5,20 \pm 0,13$	$6,00 \pm 0,09$	115,38
5	Khối lượng lúc 4 tháng tuổi	kg/con	$12,60 \pm 0,39$	$15,80 \pm 0,27$	125,40
6	Khối lượng lúc 6 tháng tuổi	kg/con	$22,60 \pm 0,91$	$28,20 \pm 1,05$	124,78
7	Khối lượng lúc 8 tháng tuổi	kg/con	$35,40 \pm 1,39$	$43,20 \pm 1,56$	122,03
8	Sinh trưởng tuyệt đối bình quân	g/con/ngày	167,78	206,67	123,18
9	Sinh trưởng tương đối kỳ 2–3 tháng	%	49,12	54,32	-
10	Sinh trưởng tương đối kỳ 7–8 tháng	%	20,89	19,85	-
11	Tiêu tốn thức ăn tinh/kg tăng khối lượng	kg	3,73	2,99	80,16
12	Tiêu tốn thức ăn xanh/kg tăng khối lượng	kg	2,25	1,80	80,00
13	Chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng	đồng	32.846,0*	26.335,0	80,18

(Ghi chú: Tại Bảng 4.8 của văn bản ghi chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng của Lô TN1 là 32.335,0 đồng, nhưng trong phần phân tích kết quả văn bản nêu là 32.846,0 đồng).

Bảng tổng hợp kết quả công tác thú y tại cơ sở

Nội dung	Đối tượng dịch bệnh	Số ca can thiệp	Kết quả đạt được	Tỷ lệ thành công (%)
Tiêm phòng vắc xin	Vắc xin Tai xanh	125 con	125 con an toàn	100,0
	Vắc xin Dịch tả (chủng C)	125 con	125 con an toàn	100,0
	Vắc xin Xoắn khuẩn	120 con	120 con an toàn	100,0
	Vắc xin Tụ huyết trùng	120 con	120 con an toàn	100,0
Điều trị bệnh	Hội chứng tiêu chảy	30 con	27 con khỏi bệnh	90,0
	Hội chứng đường hô hấp	12 con	8 con khỏi bệnh	66,7

Đóng góp so với các nghiên cứu trước

• Khóa luận đóng góp bộ dữ liệu thực nghiệm đầu tiên về chỉ số sinh trưởng của tổ hợp lai giữa lợn đực rừng với giống lợn bản địa huyện Pác Nặm nuôi dưỡng tại Bắc Kạn. Các nghiên cứu trước đây tại miền núi phía Bắc chủ yếu tập trung vào các giống lợn bản địa thuần như lợn Co Mạ tại Sơn La (đạt 22,2 kg lúc 8 tháng tuổi theo Phùng Thị Vân và cs., 2007) hoặc lợn Mường Khương nuôi thịt tại Lào Cai (đạt 56,35 kg lúc 8 tháng tuổi theo Lê Đình Cường và cs., 2008).
• Kết quả nghiên cứu xác nhận con lai $F_1$ của nái địa phương Pác Nặm lúc 8 tháng tuổi đạt 35,40 kg, vượt trội về sinh trưởng so với lợn Co Mạ thuần nhưng chậm hơn so với lợn Mường Khương và chậm hơn 22,03% so với con lai $F_1$ nái Móng Cái.
• Nghiên cứu chứng minh tính khả thi kinh tế của mô hình: Dù tiêu tốn thức ăn tinh và chi phí trên 1 kg tăng trọng của con lai nái địa phương cao hơn con lai nái Móng Cái (chi phí cao hơn khoảng 19,82%), nhưng con lai địa phương sở hữu ưu thế thích nghi tuyệt đối với khí hậu núi cao kham khổ và có giá trị thương phẩm cao nhờ phẩm chất thịt nạc đặc sản, mở ra giải pháp kỹ thuật hạ giá thành thông qua tận dụng tối đa nguồn thức ăn thô xanh sẵn có.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra các mặt hạn chế sau:

• Thời gian nghiên cứu thực nghiệm còn ngắn (thực hiện trong 6 tháng thực tập tốt nghiệp), chỉ mới theo dõi được lợn từ 2 đến 8 tháng tuổi mà chưa theo dõi trọn vẹn chu kỳ sinh trưởng đến khi hoàn toàn thành thục thể trọng xuất bán lớn hơn.
• Quy mô mẫu thí nghiệm chưa lớn (37 con ở lô TN1 và 30 con ở lô TN2), số lần lặp lại thí nghiệm còn ít, làm hạn chế tính đại diện bao quát trên diện rộng.
• Chưa tiến hành mổ khảo sát để thu thập các chỉ tiêu cụ thể về sức sản xuất thịt như: tỷ lệ thịt xẻ, tỷ lệ thịt móc hàm, diện tích cơ thăn, độ dày mỡ lưng và các chỉ tiêu phân tích hóa học thành phần thịt nhằm đánh giá khách quan phẩm chất thịt thương phẩm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất:

• Tiếp tục theo dõi thu thập thêm các dẫn liệu sinh trưởng trên các lứa đẻ tiếp theo để gia tăng độ tin cậy thống kê.
• Thực hiện mổ khảo sát đánh giá chi tiết năng suất và chất lượng thịt của hai tổ hợp lai $F_1$ (đực rừng $\times$ cái địa phương) và $F_1$ (đực rừng $\times$ cái Móng Cái) nhằm định hướng sản xuất sát với thị hiếu người tiêu dùng và hiệu quả kinh tế của hộ chăn nuôi.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị thực tiễn và học thuật cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y và Nông nghiệp phát triển nông thôn: Tham khảo cấu trúc bố trí thí nghiệm so sánh sinh trưởng trên gia súc, phương pháp xác định các chỉ tiêu sinh trưởng tích lũy, tuyệt đối, tương đối và phương pháp tính toán tiêu tốn thức ăn theo chuẩn thống kê sinh vật học.
• Kỹ thuật viên tại các trung tâm giống, trạm bảo tồn vật nuôi vùng cao: Nắm bắt quy trình kỹ thuật chăn nuôi đàn nái sinh sản (nái hậu bị, chửa, đẻ, nuôi con) và đàn lợn thương phẩm lai rừng.
• Các trang trại và nông hộ chăn nuôi miền núi: Ứng dụng trực tiếp khẩu phần phối trộn thức ăn tinh nấu chín kết hợp thức ăn thô xanh rẻ tiền (cây chuối, cỏ voi, cây ngô) và lịch trình tiêm vắc xin dự phòng nghiêm ngặt.

Nội dung có giá trị tham khảo chuyên sâu nhất trong văn bản là quy trình phân bổ khẩu phần thức ăn theo từng tháng tuổi (từ 2 đến 8 tháng) và các phác đồ điều trị bệnh lâm sàng (sử dụng thảo mộc tự nhiên như nước lá ổi, lá chó đẻ kết hợp thuốc thú y đặc hiệu trong điều trị tiêu chảy lợn con).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khối lượng tích lũy lúc 8 tháng tuổi của lợn lai $F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ Địa phương) đạt bao nhiêu và chênh lệch ra sao so với lô đối chứng?

Tại thời điểm kết thúc thí nghiệm (8 tháng tuổi), khối lượng trung bình của lợn lai $F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ Địa phương) đạt $35,40 \pm 1,39$ kg/con. Trong khi đó, lợn lai $F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ Móng Cái) đạt $43,20 \pm 1,56$ kg/con. Con lai của nái Móng Cái có khối lượng cao hơn 22,03% so với con lai của nái địa phương.

2. Mức tiêu tốn thức ăn để tạo ra 1 kg tăng khối lượng của hai tổ hợp lai chênh lệch như thế nào?

Để đạt 1 kg tăng khối lượng, lợn lai $F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ Địa phương) tiêu tốn 3,73 kg thức ăn tinh và 2,25 kg thức ăn xanh. Đối với lợn lai $F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ Móng Cái), lượng tiêu tốn là 2,99 kg thức ăn tinh và 1,80 kg thức ăn xanh. Mức tiêu tốn thức ăn tinh và xanh ở tổ hợp lai nái địa phương cao hơn tổ hợp lai nái Móng Cái lần lượt là 19,84% và 20,00%.

3. Phác đồ thảo dược dân gian nào đã được áp dụng thành công để trị bệnh tiêu chảy cho đàn lợn tại trạm?

Tác giả đã áp dụng phác đồ 1 sử dụng lá ổi hoặc lá chó đẻ giã nhỏ, vắt lấy nước cốt hòa thêm một chút muối ăn và nước sôi để nguội, cho lợn uống với liều lượng 5 ml/con/lần, liệu trình liên tục từ 3 đến 5 ngày, kết hợp dọn vệ sinh chuồng trại, giảm khẩu phần ăn và bổ sung chất điện giải.

4. Tỷ lệ nuôi sống của hai tổ hợp lai trong suốt quá trình thí nghiệm là bao nhiêu và nguyên nhân gây hao hụt là gì?

Tỷ lệ nuôi sống của lô $F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ Địa phương) đạt 94,59% (35/37 con sống sót); lô $F_1$ (♂ Rừng $\times$ ♀ Móng Cái) đạt 96,67% (29/30 con sống sót). Tác giả ghi nhận nguyên nhân lợn chết trong quá trình thí nghiệm chủ yếu do hiện tượng rối loạn tiêu hóa và tập trung vào giai đoạn non từ 2 đến 4 tháng tuổi.

5. Khẩu phần và chế độ cho ăn hàng ngày của lợn thí nghiệm trong giai đoạn từ 7 đến 8 tháng tuổi được thiết lập như thế nào?

Ở giai đoạn 7–8 tháng tuổi, lợn thí nghiệm được cho ăn 3 bữa mỗi ngày (vào các khung giờ 7h00, 11h00 và 17h00). Định mức khẩu phần bình quân quy định cho mỗi con trong một ngày gồm 0,95 kg thức ăn tinh (nấu chín từ ngô, cám gạo, bột khô đỗ tương, bột cá, bột khoáng) và 0,65 kg thức ăn thô xanh (cỏ voi, thân chuối hoặc thân ngô băm nhỏ).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Hoàng Văn Hưng đã thực hiện thành công việc đánh giá so sánh khả năng sinh trưởng và hiệu quả kinh tế giữa hai tổ hợp lai $F_1$ (lợn đực rừng $\times$ nái địa phương Pác Nặm) và $F_1$ (lợn đực rừng $\times$ nái Móng Cái) nuôi bán chăn thả tại Trạm nghiên cứu Đồn Đèn, tỉnh Bắc Kạn. Kết quả thực nghiệm xác nhận cả hai nhóm lai đều có khả năng sống và thích ứng cao (trên 94%), trong đó con lai nái Móng Cái có ưu thế về tốc độ tăng khối lượng (đạt 43,20 kg lúc 8 tháng tuổi) và chi phí thức ăn thấp hơn so với con lai nái địa phương (đạt 35,40 kg lúc 8 tháng tuổi). Dù con lai nái địa phương có mức tiêu tốn thức ăn cao hơn khoảng 19,82%, nguồn gen này mang lại giá trị lớn về khả năng chống chịu điều kiện sống kham khổ và chất lượng thịt đặc sản, cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng cho công tác bảo tồn giống lợn bản địa và định hướng phát triển chăn nuôi hàng hóa tại các địa bàn miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong ngành sản xuất nông nghiệp, ngành chăn nuôi lợn chiếm một vị trí quan trọng. Nó cung cấp phần lớn lượng thịt cho tiêu dùng và phân bón cho ngành trồng trọt. Ngày nay, cùng với xu thế phát triển mạnh của nền kinh tế người dân đang mong muốn tìm lại những giống vật nuôi địa phương, những giống vật nuôi hoang dã do nhu cầu muốn được ăn sản phẩm thịt của những giống vật nuôi này. Đối với lợn cũng đang được quan tâm nhiều như lợn rừng, lợn địa phương nuôi chăn thả tự do, những giống này có khả năng cho nhiều nạc, ngon thịt, phù hợp với khẩu vị của người Việt Nam, đang rất được ưa chuộng và trở thành “đặc sản” có giá trị trên thị trường bởi ưu thế về chất lượng, lại chịu đựng kham khổ và thích ứng rất tốt với tập quán chăn nuôi còn lạc hậu.

Tuy nhiên, các giống lợn địa phương này có hạn chế về sinh trưởng và tỷ lệ mỡ còn hơi cao, vì vậy chúng ta đang nghiên cứu và cho lai một số giống lợn địa phương với lợn rừng để tạo ra con lai có năng suất và chất lượng thịt cao hơn đảm bảo đáp ứng nhu cầu của xã hội. Như vậy, có thể thấy rằng việc nghiên cứu sử dụng giống lợn của địa phương để sản xuất thịt lợn với khía cạnh sản xuất an toàn, sạch bệnh, phù hợp với điều kiện sinh thái của từng vùng đang là nhu cầu thực tiễn đặt ra hiện nay. Bắc Kạn là một tỉnh của khu vực miền núi phía Bắc, đây là nơi còn nhiều khó khăn về kinh tế, nhưng có những tiềm năng về đa dạng sinh học, đa dạng về quần thể vật nuôi trong đó có con lợn. Tuy nhiên, do một số quan niệm chưa khoa học của người dân trong công tác chọn giống và chăm sóc 2 nuôi dưỡng, cùng với xu thế phát triển hiện nay là trào lưu phát triển của các giống lợn nhập nội có năng suất cao đã tạo ra các giống lợn lai với ưu thế hơn hẳn thì các giống lợn bản địa có xu hướng bị thu hẹp dần.

Đặc biệt với nhóm lợn có màu lông đen tuyền và hung nâu của giống lợn bản địa nuôi tại khu vực huyện Pác Nặm (thuộc tỉnh Bắc Kạn), do những đặc điểm ưu việt về chất lượng thịt được người tiêu dùng ưa chuộng cho nên xu thế tuyệt chủng đang dần hiện hữu. Vì vậy, tỉnh Bắc Kạn đã xây dựng Trạm nghiên cứu Đồn Đèn để bảo tồn và phát triển giống lợn này. Xuất phát từ tình hình thực tế trên, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm Khoa Chăn nuôi Thú y - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên cùng với sự giúp đỡ của giáo viên hướng dẫn và cơ sở nơi thực tập, em tiến thực hiện chuyên đề: “Nghiên cứu sinh trưởng của hai tổ hợp lai F1 (Lợn đực rừng x nái địa phương) và F1 (Lợn đực rừng x nái Móng Cái) nuôi tại trạm nghiên cứu Đồn Đèn - Bắc Kạn”. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu, đánh giá được khả năng sinh trưởng và hiệu quả kinh tế của lợn lai F1 giữa lợn đực rừng và lợn nái địa phương nuôi tại trạm nghiên cứu Đồn Đèn - Bắc Kạn, tạo tiền đề phát triển chăn nuôi lợn rừng lai cho người dân khu vực miền núi.

Ý nghĩa của đề tài Việc nghiên cứu nâng cao năng suất giống lợn địa phương sẽ tạo ra được sản phẩm có chất lượng cao, phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng. Được sản xuất đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và theo hướng “sản phẩm hữu cơ”, không sử dụng chất kích thích và các chất kích thích sinh học khác. Tạo nền tảng hỗ trợ người dân trong phát triển kinh tế thông qua khai thác các lợi thế vùng miền. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở khoa học của việc cho lai tạo giữa lợn đực rừng và lợn nái địa phương Lai giống là phương pháp nhân giống bằng cách cho con đực giống và con cái giống thuộc hai quần thể khác nhau phối với nhau. Hai quần thể này có thể là hai dòng, hai giống hoặc hai loài khác nhau, do vậy đời con không còn là dòng, giống thuần mà là con lai giữa hai dòng, giống khởi đầu là bố mẹ của chúng. Ví dụ: Cho lợn đực Landrace phối giống với lợn cái Móng cái, đời con là Landrace x Móng cái (Đặng Vũ Bình, 2000) [1].

- Vai trò tác dụng của lai giống: Lai giống có hai tác dụng chủ yếu. Một là tạo được ưu thế lai ở đời con về một số tính trạnh nhất định. Các tác động cộng gộp là nguyên nhân của hiện tượng sinh học này. Hai là làm phong phú thêm bản chất di truyền ở thế hệ lai bởi vì con lai có được những đặc điểm di truyền của giống khởi đầu, người ta gọi đó là tác dụng phối hợp.

Điều này có nghĩa là lai giống sử dụng được tác động cộng gộp các nguồn gen ở thế hệ bố mẹ. + Ưu thế lai Theo Nguyễn Đức Hùng và cs, (2003) [4], ưu thế lai là hiện tượng liên quan tới sự phát triển mạnh mẽ ở đời sau như: Sức đề kháng tốt hơn, sức sản xuất cao hơn bố mẹ. Bownan (1959) cho rằng ưu thế lai nói lên sức sống của con lai, là tính ưu việt của đời con lai so với bố mẹ. Ưu thế lai hiểu theo nghĩa toàn bộ là sự phát triển mạnh mẽ của toàn bộ khối lượng cơ thể, sự tăng cường trao đổi chất, tăng trọng nhanh hơn, chống đỡ với bệnh tật tốt hơn… 4 Ưu thế lai hiểu theo từng mặt, từng tính trạng: Có tính trạng phát triển, có tính trạng giữ nguyên, thậm trí có tính trạng giảm sút so với giống gốc.

Trong nhiều trường hợp ưu thế lai là biểu hiện cao hơn trung bình của hai giống gốc. Để tạo ưu thế lai, người ta phải cho con vật nuôi giao phối không cận huyết, nhằm tăng cường mức độ dị hợp bằng cách lai giữa các dòng, các giống, lai xa. Tuy nhiên mức độ biểu hiện ưu thế lai còn phụ thuộc vào nguồn gốc di truyền của bố mẹ, tính trạng cần xem xét công thức lai và điều kiện nuôi dưỡng. Mức độ ưu thế lai của một tính trạng được tính bằng công thức sau: 1/2 (AB+BA)- 1/2 (A+B) x 100 H% = 1/2 (A+B) Trong đó: H là ưu thế lai AB: giá trị kiểu hình trung bình của con lai bố A, mẹ B BA: giá trị kiểu hình trung bình của con lai bố B, mẹ A A: giá trị trung bình của dòng (giống) A B: giá trị trung bình của dòng (giống) B Cần phân biệt 3 kiểu ưu thế lai như sau: Ưu thế lai của mẹ: là ưu thế lai do kiểu gen mà mẹ con vật gây ra thông qua điều kiện ngoại cảnh cung cấp cho nó.

Chẳng hạn, nếu bản thân mẹ là con lai, thông qua lượng sữa, khả năng nuôi con khéo… mà con lai có được ưu thế này. Ưu thế lai cá thể: Là ưu thế lai do kiểu gen của chính con vật gây nên. Ưu thế lai của bố: ưu thế lai của bố không bằng ưu thế lai của mẹ. Có rất ít tính trạng có được ưu thế lai của bố, song cũng có thể thấy rằng, khả năng thụ thai, tình trạng sức khỏe, tính hăng của con đực lai, chất lượng tinh dịch… tạo nên ưu thế lai cho đời con của nó.

5 Nếu như giao phối cận huyết làm tăng mức độ đồng hợp, giảm mức độ dị hợp của các gen thì ngược lại, lai giống làm tăng mức độ dị hợp, giảm mức độ đồng hợp của các gen. Các tính trạng liên quan tới khả năng nuôi sống và khả năng sinh sản có ưu thế lai cao nhất. Các tính trạng có hệ số di truyền thấp thường có ưu thế lai cao. Vì vậy để cải tiến các tính trạng này, so với chọn lọc, lai giống là giải pháp nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Hai quần thể vật nuôi càng khác biệt với nhau về di truyền bao nhiêu thì ưu thế lai thu được khi lai giữa chúng càng lớn bấy nhiêu. Ưu thế lai cao nhất ở F1, ưu thế lai ở thế hệ F2 (giao phối giữa F1 x F1, hoặc F1 với dòng bố, mẹ khởi đầu) chỉ bằng 1/2 ưu thế lai của F1. Đặc điểm sinh trưởng của lợn Theo Trần Đình Miên và cs, (1975) [7] sinh trưởng là một quá trình tích luỹ các chất hữu cơ do đồng hoá và dị hoá, là sự tăng về chiều dài, bề ngang, khối lượng của các bộ phận và toàn cơ thể con vật trên cơ sở tính chất di truyền từ đời trước. Sinh trưởng mang tính chất giai đoạn, biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau.

Khi nói đến sự sinh trưởng có nghĩa là nói đến sự phát dục vì 2 quá trình này đồng thời diễn ra trong cơ thể sinh vật, nếu như sinh trưởng là sự tích luỹ về lượng thì phát dục và sự tích luỹ về chất. Phát dục diễn ra trong quá trình thay đổi về cấu tạo, chức năng, hình thái, kích thước các bộ phận cơ thể. Phát dục của cơ thể con vật là quá trình phức tạp trải qua nhiều giai đoạn từ khi rụng trứng tới khi trưởng thành, khi con vật trưởng thành quá trình sinh trưởng chậm lại, sự tăng sinh các tế bào ở các cơ quan, tổ chức không nhiều lắm, cơ thể to ra, béo thêm nhưng chủ yếu là tích luỹ mỡ, còn phát dục xem như ở trạng thái ổn định. * Các giai đoạn sinh trưởng và phát dục của lợn Quá trình sinh trưởng phát dục của gia súc nói chung cũng như ở lợn nói riêng đều tuân theo các quy luật: 6 - Quy luật sinh trưởng và phát dục không đồng đều.

Quy luật này thể hiện ở chỗ cường độ sinh trưởng và tốc độ tăng trọng thay đổi theo tuổi. - Quy luật sinh trưởng và phát dục theo giai đoạn, quy luật này được chia ra làm 2 giai đoạn đó là giai đoạn trong thai và giai đoạn ngoài thai. Giai đoạn trong thai gồm: Thời kỳ phôi thai từ 1 - 22 ngày, thời kỳ tiền phôi thai từ 23 - 38 ngày, thời kỳ thai nhi từ 39 - 114 ngày. Trong thực tế sản xuất người ta chia ra lợn chửa kỳ I là bắt đầu từ khi thụ thai đến 84 ngày.

Lợn chửa kỳ II từ 84 ngày đến trước khi đẻ 1 tuần, giai đoạn này rất quan trọng, ảnh hưởng rất lớn đến khối lượng sơ sinh và tỷ lệ nuôi sống, 3/4 khối lượng sơ sinh được sinh trưởng ở giai đoạn chửa kỳ II.