Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu quy hoạch lâm nghiệp huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011-2020

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu cơ sở khoa học đề xuất nội dung cơ bản quy hoạch lâm nghiệp huyện tân sơn tỉnh phú thọ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Sỹ Trung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Cơ Sở Khoa Học Đề Xuất Nội Dung Cơ Bản Quy Hoạch Lâm Nghiệp Huyện Tân Sơn, Tỉnh Phú Thọ, Giai Đoạn 2011 - 2020
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Phú Thọ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Quy hoạch vùng
• 1.2.1. Quy hoạch vùng lãnh thổ ở Bungari
• 1.2.2. Quy hoạch vùng lãnh thổ ở Pháp
• 1.2.3. Quy hoạch vùng lãnh thổ ở Thái Lan
• 1.3. Quy hoạch cảnh quan
• 1.4. Quy hoạch lâm nghiệp
• 1.5. Quy hoạch cảnh quan, sinh thái
• 1.6. Quy hoạch vùng chuyên canh
• 1.7. Quy hoạch lâm nghiệp
• 1.8. Đặc thù của công tác quy hoạch lâm nghiệp
• 1.9. Quy hoạch lâm nghiệp cho các cấp
• 1.10. Quy hoạch ở Phú Thọ và huyện Tân Sơn
• 2. CHƯƠNG II: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Những căn cứ pháp lý chủ yếu để lập quy hoạch
• 2.3.2. Đánh giá thực trạng quản lý phát triển lâm nghiệp
• 2.3.3. Nghiên cứu một số dự báo cơ bản liên quan đến quy hoạch phát triển lâm nghiệp. Đề xuất các nội dung quy hoạch đến năm 2020
• 2.3.4. Giải pháp thực hiện
• 2.3.5. Đánh giá hiệu quả kinh tế
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Sử dụng phương pháp kế thừa có chọn lọc
• 2.4.2. Sử dụng phương pháp phỏng vấn
• 2.4.3. Sử dụng phương pháp phúc tra thực địa tài nguyên rừng
• 2.4.4. Phương pháp phân tích, xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Những căn cứ pháp lý quy hoạch phát triển lâm nghiệp huyện
• 3.2. Đánh giá điều kiện tự nhiên và các nguồn tài nguyên
• 3.3. Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 3.4. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất
• 3.5. Đánh giá hiện trạng rừng và kết quả hoạt động sản xuất lâm nghiệp
• 3.6. Dự báo các yếu tố tác động đến công tác bảo vệ và phát triển rừng. Đề xuất quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng đến năm 2020. Phân kỳ quy hoạch và tiến độ thực hiện
• 3.7. Các giải pháp thực hiện
• 3.8. Dự tính vốn đầu tư, hiệu quả đầu tư
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Những tồn tại mà đề tài chưa giải quyết được trong quy hoạch
• 4.2. Kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quy hoạch lâm nghiệp

Quy hoạch lâm nghiệp là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Nghiên cứu này tập trung vào việc đề xuất các nội dung cơ bản cho quy hoạch lâm nghiệp giai đoạn 2011-2020, nhằm tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp. Huyện Tân Sơn có tiềm năng lớn về lâm nghiệp với diện tích đất lâm nghiệp chiếm 88,7% diện tích tự nhiên. Quy hoạch lâm nghiệp cần đảm bảo sự cân đối giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, đồng thời hỗ trợ cộng đồng địa phương trong việc nâng cao đời sống và giảm nghèo.

1.1. Quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất là yếu tố then chốt trong quy hoạch lâm nghiệp. Nghiên cứu đánh giá hiện trạng sử dụng đất tại huyện Tân Sơn, từ đó đề xuất các giải pháp phân bổ đất lâm nghiệp hợp lý. Việc quy hoạch cần dựa trên các căn cứ pháp lý và thực trạng quản lý phát triển lâm nghiệp. Phát triển bền vững là mục tiêu chính, đảm bảo sử dụng tài nguyên rừng một cách hiệu quả và lâu dài.

1.2. Bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường là một trong những mục tiêu quan trọng của quy hoạch lâm nghiệp. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp bảo vệ rừng và đánh giá tác động môi trường của các hoạt động lâm nghiệp. Hệ sinh thái rừng cần được duy trì và phát triển để đảm bảo tính đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái.

II. Chiến lược phát triển lâm nghiệp

Chiến lược phát triển lâm nghiệp của huyện Tân Sơn giai đoạn 2011-2020 tập trung vào việc tăng cường quản lý rừng và phát triển kinh tế lâm nghiệp. Nghiên cứu đề xuất các kế hoạch lâm nghiệp cụ thể, bao gồm trồng rừng, bảo vệ rừng, và khai thác rừng bền vững. Tăng trưởng kinh tế từ lâm nghiệp được xem là động lực chính để phát triển kinh tế - xã hội của huyện.

2.1. Quản lý rừng

Quản lý rừng là yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển lâm nghiệp. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý rừng hiệu quả, bao gồm việc phân kỳ quy hoạch và tiến độ thực hiện. Tài nguyên rừng cần được quản lý chặt chẽ để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.2. Phát triển cộng đồng

Phát triển cộng đồng là một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển lâm nghiệp. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp hỗ trợ cộng đồng địa phương trong việc tham gia vào các hoạt động lâm nghiệp, từ đó nâng cao đời sống và giảm nghèo. Địa phương Phú Thọ cần được hỗ trợ để phát triển kinh tế lâm nghiệp một cách bền vững.

III. Đánh giá và khuyến nghị

Nghiên cứu đưa ra các đánh giá về hiệu quả kinh tế và môi trường của quy hoạch lâm nghiệp tại huyện Tân Sơn. Đánh giá tác động môi trường được thực hiện để đảm bảo rằng các hoạt động lâm nghiệp không gây hại đến môi trường. Khuyến nghị được đưa ra nhằm hoàn thiện quy hoạch lâm nghiệp và đảm bảo sự phát triển bền vững của huyện.

3.1. Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế của quy hoạch lâm nghiệp được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu kinh tế và dự tính vốn đầu tư. Nghiên cứu chỉ ra rằng quy hoạch lâm nghiệp có thể mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho huyện Tân Sơn, đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

3.2. Khuyến nghị chính sách

Khuyến nghị chính sách được đưa ra nhằm hoàn thiện quy hoạch lâm nghiệp và đảm bảo sự phát triển bền vững. Các khuyến nghị bao gồm việc tăng cường quản lý rừng, hỗ trợ cộng đồng địa phương, và đảm bảo sự cân đối giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ, với diện tích tự nhiên khoảng 68.985 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm tới 88,6%, là một vùng có tiềm năng phát triển lâm nghiệp lớn. Độ che phủ rừng năm 2010 đạt 73,2%, góp phần quan trọng vào bảo vệ môi trường sinh thái, phòng chống thiên tai, đồng thời tạo nguồn thu nhập và việc làm cho người dân địa phương. Tuy nhiên, công tác quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp (QHSDĐLN) hiện còn nhiều hạn chế, như chưa chú trọng đến cảnh quan sinh thái, chưa đồng bộ với quy hoạch các ngành khác, dẫn đến việc sử dụng đất chưa hiệu quả và bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là điều tra, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến quy hoạch phát triển lâm nghiệp huyện Tân Sơn giai đoạn 2011-2020, từ đó đề xuất nội dung cơ bản và giải pháp thực hiện nhằm phát triển lâm nghiệp bền vững, nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên diện tích 61.089 ha đất rừng và đất lâm nghiệp, kết hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, các chính sách pháp luật liên quan và thực trạng quản lý, sản xuất lâm nghiệp tại huyện.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch lâm nghiệp cấp huyện, góp phần nâng cao độ che phủ rừng, cải thiện đời sống người dân, đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn miền núi theo hướng bền vững và hài hòa với phát triển kinh tế xã hội chung của tỉnh Phú Thọ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết quy hoạch vùng và quy hoạch cảnh quan sinh thái: Nhấn mạnh mối quan hệ tổng thể giữa các hệ sinh thái trong cảnh quan, đảm bảo sự phát triển bền vững thông qua việc điều tiết hài hòa giữa con người và tự nhiên. Quy hoạch cảnh quan được xem là quá trình quản lý đất đai dựa trên nhận thức sinh thái học, nhằm bảo tồn đa dạng sinh học và duy trì chức năng sinh thái.

• Lý thuyết quy hoạch lâm nghiệp: Phát triển từ các phương pháp kinh doanh rừng truyền thống đến các phương pháp hiện đại như “Bình quân thu hoạch” và “Lâm phần kinh tế”, nhằm đảm bảo khai thác rừng hợp lý, bền vững, đồng thời phát triển các loại rừng sản xuất, phòng hộ và đặc dụng.

• Khái niệm về 3 loại rừng: Rừng sản xuất, rừng phòng hộ và rừng đặc dụng, là cơ sở phân loại và quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp theo chức năng kinh tế, bảo vệ môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học.

• Phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong phát triển lâm nghiệp huyện Tân Sơn, làm cơ sở đề xuất giải pháp phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu điều tra thực địa, số liệu thống kê của huyện Tân Sơn và tỉnh Phú Thọ, các văn bản pháp luật, chính sách liên quan đến lâm nghiệp và đất đai, báo cáo quy hoạch sử dụng đất, kết quả phúc tra trữ lượng rừng, khảo sát thị trường lâm sản.

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Kế thừa có chọn lọc các số liệu hiện có; phỏng vấn chuyên gia, cán bộ quản lý và người dân địa phương (PRA, RRA); phúc tra thực địa tài nguyên rừng với các ô tiêu chuẩn diện tích từ 500 đến 1000 m² để đo đạc các chỉ tiêu sinh trưởng, trữ lượng rừng.

• Phương pháp phân tích: Xử lý số liệu bằng phần mềm Microsoft Excel và Mapinfo 9 để xây dựng bản đồ hiện trạng và quy hoạch; phân tích hiệu quả kinh tế các mô hình kinh doanh rừng bằng các chỉ tiêu NPV, IRR, BCR; phân tích SWOT để đánh giá tổng thể; sử dụng sơ đồ Venn để minh họa mối quan hệ giữa lâm nghiệp với các ngành kinh tế xã hội khác.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2020, dựa trên số liệu và thực trạng đến năm 2010, đồng thời dự báo các yếu tố tác động trong giai đoạn này để đề xuất quy hoạch và giải pháp phát triển lâm nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp: Diện tích đất lâm nghiệp huyện Tân Sơn là 61.089 ha, chiếm 88,6% diện tích tự nhiên, trong đó rừng sản xuất chiếm 59,9%, rừng phòng hộ 15,5% và rừng đặc dụng 24,6%. Độ che phủ rừng đạt 73,2% năm 2010, tăng so với các năm trước. Tuy nhiên, chất lượng và năng suất rừng trồng còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu nguyên liệu cho các cơ sở chế biến trong tỉnh.

2. Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu: Giai đoạn 2009-2010, tốc độ tăng trưởng kinh tế huyện đạt 14,87%/năm, trong đó ngành nông-lâm nghiệp tăng bình quân 10,96%/năm. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông-lâm nghiệp (từ 60,89% năm 2008 xuống 56,93% năm 2010) và tăng tỷ trọng công nghiệp, xây dựng (từ 15,87% lên 18,15%) và dịch vụ (từ 23,24% lên 24,92%).

3. Nguồn lao động và dân số: Dân số năm 2010 là 76.722 người, mật độ 111 người/km², với lao động trong độ tuổi chiếm 84,34%. Lao động trong ngành nông-lâm nghiệp chiếm 81,98%, tuy nhiên tỷ lệ lao động trong công nghiệp và dịch vụ có xu hướng tăng. Tỷ lệ lao động không có việc làm giảm từ 5,94% năm 2008 xuống 2,45% năm 2010.

4. Hiện trạng sử dụng đất: Đất nông nghiệp chiếm 96,2% diện tích tự nhiên, trong đó đất lâm nghiệp chiếm phần lớn với 61.089 ha. Công tác quản lý đất đai đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn tồn tại tình trạng lấn chiếm, sử dụng đất sai mục đích và chưa đồng bộ với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu cho thấy huyện Tân Sơn có tiềm năng lớn để phát triển lâm nghiệp bền vững, tuy nhiên còn nhiều thách thức cần giải quyết. Việc tăng diện tích và độ che phủ rừng đã góp phần cải thiện môi trường sinh thái và nâng cao đời sống người dân, phù hợp với các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Tuy nhiên, chất lượng rừng trồng và năng suất chưa cao do chưa áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật và quy hoạch chưa sát thực tế.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc tích hợp quy hoạch cảnh quan sinh thái vào quy hoạch lâm nghiệp là xu hướng mới, giúp nâng cao tính bền vững và hiệu quả sử dụng tài nguyên rừng. Việc áp dụng các chỉ tiêu kinh tế như NPV, IRR, BCR trong đánh giá hiệu quả đầu tư lâm nghiệp cũng là bước tiến quan trọng, giúp lựa chọn các mô hình kinh doanh phù hợp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện sự biến động diện tích rừng theo loại, cơ cấu kinh tế qua các năm, tỷ lệ lao động theo ngành, cũng như bản đồ hiện trạng sử dụng đất và quy hoạch lâm nghiệp huyện Tân Sơn. Các bảng số liệu chi tiết về diện tích, trữ lượng rừng và hiệu quả kinh tế các mô hình cũng hỗ trợ minh chứng cho các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp theo hướng cảnh quan sinh thái: Tập trung rà soát, điều chỉnh quy hoạch 3 loại rừng (sản xuất, phòng hộ, đặc dụng) dựa trên phân tích cảnh quan sinh thái, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, thời gian: 2011-2013.

2. Nâng cao chất lượng rừng trồng và áp dụng kỹ thuật thâm canh hiện đại: Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong trồng rừng, chọn giống cây phù hợp, cải thiện năng suất và chất lượng gỗ nguyên liệu. Chủ thể: Các lâm trường, doanh nghiệp lâm nghiệp, thời gian: 2012-2016.

3. Tăng cường công tác quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng: Xây dựng hệ thống giám sát, nâng cao nhận thức cộng đồng, đầu tư trang thiết bị phòng cháy chữa cháy. Chủ thể: Hạt Kiểm lâm huyện, chính quyền địa phương, thời gian: 2011-2015.

4. Phát triển nguồn nhân lực và đào tạo chuyên môn lâm nghiệp: Tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn kỹ thuật quản lý rừng, kinh doanh lâm sản cho cán bộ và người dân. Chủ thể: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, UBND huyện, thời gian: 2011-2014.

5. Xây dựng cơ chế chính sách hỗ trợ phát triển lâm nghiệp bền vững: Ban hành các chính sách ưu đãi về vốn, thuế, hỗ trợ kỹ thuật cho các hộ gia đình, doanh nghiệp tham gia phát triển rừng. Chủ thể: UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp, thời gian: 2011-2013.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về lâm nghiệp và đất đai: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, điều chỉnh quy hoạch lâm nghiệp cấp huyện, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng tài nguyên rừng.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên môi trường: Tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu, phân tích dữ liệu, cũng như các mô hình quy hoạch lâm nghiệp và cảnh quan sinh thái.

3. Doanh nghiệp và lâm trường sản xuất kinh doanh lâm nghiệp: Tham khảo các giải pháp kỹ thuật, mô hình kinh tế hiệu quả, cũng như các chính sách hỗ trợ phát triển rừng bền vững.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư địa phương: Hiểu rõ vai trò của cộng đồng trong bảo vệ và phát triển rừng, từ đó tham gia tích cực vào các hoạt động quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy hoạch lâm nghiệp huyện Tân Sơn có những nội dung chính nào?
   Quy hoạch tập trung vào phân loại và sử dụng đất lâm nghiệp theo 3 loại rừng: sản xuất, phòng hộ và đặc dụng; đánh giá hiện trạng tài nguyên rừng; đề xuất các biện pháp quản lý, bảo vệ, phát triển rừng; tính toán nhu cầu đầu tư và hiệu quả kinh tế.

2. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp kế thừa số liệu, phỏng vấn chuyên gia và cộng đồng (PRA, RRA), phúc tra thực địa với các ô tiêu chuẩn, phân tích số liệu bằng Excel và Mapinfo, đồng thời áp dụng phân tích SWOT và các chỉ tiêu kinh tế như NPV, IRR, BCR.

3. Hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp tại huyện Tân Sơn ra sao?
   Diện tích đất lâm nghiệp khoảng 61.089 ha, chiếm 88,6% diện tích tự nhiên, với độ che phủ rừng đạt 73,2% năm 2010. Rừng sản xuất chiếm gần 60%, rừng phòng hộ và đặc dụng chiếm phần còn lại. Chất lượng rừng trồng còn thấp, cần cải thiện.

4. Những thách thức chính trong phát triển lâm nghiệp huyện Tân Sơn là gì?
   Bao gồm chất lượng rừng trồng chưa cao, quản lý đất đai còn tồn tại bất cập, ảnh hưởng của thời tiết khắc nghiệt, địa hình phức tạp gây khó khăn trong sản xuất và bảo vệ rừng, cũng như trình độ lao động còn hạn chế.

5. Giải pháp nào được đề xuất để phát triển lâm nghiệp bền vững?
   Hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp theo cảnh quan sinh thái; nâng cao kỹ thuật trồng rừng; tăng cường quản lý, bảo vệ rừng; phát triển nguồn nhân lực; xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp; tất cả nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

Kết luận

• Huyện Tân Sơn có tiềm năng lớn về phát triển lâm nghiệp với diện tích đất lâm nghiệp chiếm gần 89% diện tích tự nhiên và độ che phủ rừng đạt 73,2% năm 2010.
• Quy hoạch lâm nghiệp cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học, tích hợp các yếu tố cảnh quan sinh thái và điều kiện kinh tế xã hội địa phương.
• Các mô hình kinh tế lâm nghiệp hiện tại có hiệu quả kinh tế chưa cao, cần áp dụng kỹ thuật thâm canh và quản lý bền vững.
• Giải pháp phát triển lâm nghiệp bền vững bao gồm hoàn thiện quy hoạch, nâng cao chất lượng rừng trồng, tăng cường quản lý bảo vệ, phát triển nguồn nhân lực và chính sách hỗ trợ.
• Nghiên cứu đề xuất các bước tiếp theo trong giai đoạn 2011-2020 nhằm thực hiện quy hoạch và giải pháp đã đề ra, kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư để phát triển lâm nghiệp huyện Tân Sơn bền vững.

Hãy áp dụng những kiến thức và giải pháp trong luận văn để góp phần phát triển ngành lâm nghiệp huyện Tân Sơn, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên quý giá cho các thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Ngày nay, tài nguyên rừng của thế giới cũng như ở Việt Nam đã và đang bị thu hẹp về diện tích, giảm sút về chất lượng, môi trường bị suy thoái, ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng dẫn đến thiên tai, lũ lụt, hạn hán, dịch bệnh xảy ra ngày càng tăng. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do áp lực về dân số, kéo theo hoạt động kinh tế diễn ra mạnh mẽ, đồng thời phát triển các ngành công nghiệp, sự đô thị hoá cũng diễn ra với tốc độ nhanh. Chính vì vậy, việc quy hoạch sử dụng hợp lý và bền vững tài nguyên rừng cũng như xây dựng nền lâm nghiệp bền vững không còn là trách nhiệm riêng của một quốc gia nào mà là công việc chung của toàn nhân loại. Trên thế giới Việc quản lý sử dụng tài nguyên thiên nhiên theo hướng bền vững nói chung và tài nguyên rừng nói riêng đã và đang được các nhà khoa học trong nước và trên thế giới quan tâm.

Tuỳ theo cách nhìn nhận về quy hoạch lâm nghiệp sao cho hợp lý đã được nhiều tác giả đề cập tới ở những mức độ rộng hẹp khác nhau. Việc đưa ra một khái niệm thống nhất là một điều rất khó thực hiện, song phân tích qua các khái niệm cho thấy có những điểm giống nhau, đó là dựa trên quan điểm về sự phát triển bền vững thì các hoạt động có liên quan đến tài nguyên rừng phải được xem xét một cách toàn diện và đồng thời đảm bảo sử dụng nó theo hướng lâu dài và bền vững. Những nội dung chủ yếu thường được chú ý là các yếu tố về mặt kinh tế, bảo vệ môi trường, bảo vệ tính đa dạng sinh học, các đặc điểm xã hội và nhân văn. Quá trình phát triển của việc quản lý sử dụng tài nguyên rừng trên thế giới luôn gắn liền với lịch sử phát triển của xã hội loài người.

Quy hoạch lâm nghiệp luôn phụ thuộc vào Quy hoạch vùng và Quy hoạch cảnh quan trong quá trình xây dựng phương án quy hoạch 1. Quy hoạch vùng Quy hoạch vùng tuân theo học thuyết Mác - Lê Nin về phân bố và phát triển lực lượng sản xuất theo lãnh thổ và sử dụng các phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng. n 4 - Các Mác và Ăng Ghen đã chỉ ra “Mức độ phát triển lực lượng sản xuất của một dân tộc thể hiện rõ nét hơn hết ở sự phân công lao động của dân tộc đó được phát triển đến mức độ nào” - Lê Nin đã chỉ ra “Sự nghiên cứu tổng hợp tất cả các đặc điểm tự nhiên kinh tế xã hội của mỗi vùng là nguyên tắc quan trọng để phân bố sản xuất”. Vì vậy, nghiên cứu các đặc điểm đặc trưng cho sự phân bố lực lượng sản xuất cho một vùng trong quá khứ và hiện tại để xác định khả năng tiềm tàng và tương lai phát triển của vùng đó.

Dựa trên học thuyết của Mác và Ăng Ghen, V. Lê Nin đã nghiên cứu các hướng cụ thể về kế hoạch hóa phát triển lực lượng sản xuất trong xã hội chủ nghĩa. Sự phân bố lực lượng sản xuất được xác định theo các nguyên tắc sau: - Phân bố lực lượng sản xuất có kế hoạch trên toàn bộ lãnh thổ của đất nước, tỉnh, huyện nhằm thu hút các nguồn tài nguyên thiên nhiên và lao động của tất cả các vùng và quá trình tái sản xuất mở rộng. - Kết hợp tốt lợi ích của Nhà nước và nhu cầu phát triển kinh tế của từng tỉnh và từng huyện.

- Đưa các xí nghiệp công nghiệp đến gần nguồn nguyên liệu để hạn chế chi phí vận chuyển. - Kết hợp chặt chẽ các ngành kinh tế quốc dân ở từng vùng, từng huyện nhằm nâng cao năng suất lao động và sử dụng hợp lý tiềm năng thiên nhiên. - Tăng cường toàn diện tiềm lực kinh tế và quốc phòng bằng cách phân bố hợp lý và phát triển đồng đều lực lượng sản xuất ở các vùng, huyện. Quy hoạch vùng lãnh thổ ở Bungari a.

Mục đích - Sử dụng một cách hiệu quả nhất lãnh thổ của đất nước. - Bố trí hợp lý các hoạt động của con người nhằm đảm bảo tái sản xuất mở rộng. - Xây dựng đồng bộ môi trường sống. Quy hoạch lãnh thổ đất nước được phân thành các vùng: + Lãnh thổ là môi trường thiên nhiên phải bảo vệ.

n 5 + Lãnh thổ thiên nhiên không có nông thôn, sự tác động của con người vào đây rất ít. + Lãnh thổ là môi trường thiên nhiên có mạng lưới nông thôn, có sự can thiệp vừa phải của con người, thuận lợi cho nghỉ mát. + Lãnh thổ là môi trường nông nghiệp không có mạng lưới nông thôn nhưng có sự tác động của con người. + Lãnh thổ là môi trường nông nghiệp có mạng lưới nông thôn và sự can thiệp vừa phải của con người, thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp.

+ Lãnh thổ là môi trường công nghiệp với sự can thiệp tích cực của con người. Nội dung của quy hoạch Quy hoạch lãnh thổ địa phương là thể thiện quy hoạch chi tiết các liên hiệp nông - công nghiệp và giải quyết các vấn đề sau: - Cụ thể hóa, chuyên môn hóa sản xuất nông nghiệp. - Phối hợp giữa sản xuất công nghiệp và sản xuất nông nghiệp theo ngành dọc. - Xây dựng các mạng lưới công trình phục vụ công cộng và sản xuất.

- Tổ chức đúng đắn mạng lưới khu dân cư và phục vụ công cộng liên hợp trong phạm vi hệ thống nông thôn. - Bảo vệ môi trường thiên nhiên và tạo điều kiện tốt nhất cho nhân dân lao động ăn, ở, nghỉ ngơi. Quy hoạch vùng lãnh thổ ở Pháp Trong mô hình quy hoạch vùng ở Pháp, người ta đã nghiên cứu hàm mục tiêu cực đại giá trị tăng thêm xã hội với các ràng buộc trong nội vùng, có quan hệ với các vùng khác và với nước ngoài. Thực chất mô hình là một bài toán quy hoạch tuyến tính có cấu trúc như sau: a) Các hoạt động sản xuất - Sản xuất nông nghiệp theo các phương thức trồng trọt gia đình và trồng trọt công nghiệp với các mức thâm canh cao độ, thâm canh trung bình và cổ điển (truyền thống).

- Hoạt động khai thác rừng. n 6 - Hoạt động đô thị: chế biến gỗ, bột giấy, vận chuyển, dịch vụ thương mại. b) Nhân lực theo các dạng thuê thời vụ, các loại lao động nông nghiệp, lâm nghiệp. c) Cân đối xuất nhập, thu chi và các cân đối khác vào ràng buộc về diện tích đất, về nhân lực, về tiêu thụ lương thực.

Quy hoạch vùng nhằm đạt mục đích khai thác lãnh thổ theo hướng tăng thêm giá trị sản phẩm của xã hội theo phương pháp mô hình hoá trong điều kiện thực tiễn của vùng, so sánh với vùng xung quanh và nước ngoài. Quy hoạch vùng lãnh thổ ở Thái Lan Công tác qui hoạch phát triển vùng được chú ý từ những năm 1970. Về hệ thống phân vị, qui hoạch tiến hành theo ba cấp: Quốc gia, vùng, á vùng hay địa phương. - Vùng (Region) được coi như là một á miền (Subdivision) của đất nước đó là điều cần thiết để phân chia Quốc gia thành á miền theo các phương diện khác nhau như: phân bố dân cư, khí hậu, địa hình,.

đồng thời vì lý do quản lý hay chính trị, đất nước được chia thành các miền như: đơn vị hành chính hay đơn vị bầu cử. - Qui mô diện tích của một vùng phụ thuộc vào kích thước và diện tích của đất nước. Thông thường vùng nằm trên một diện tích lớn hơn đơn vị hành chính lớn nhất. Sự phân bố các vùng theo mục đích của qui hoạch, theo đặc điểm của lãnh thổ.

- Quy hoạch phát triển vùng tiến hành ở cấp á miền được xây dựng theo 2 cách: Thứ nhất: Sự bổ sung của kế hoạch Nhà nước được giao cho vùng, những mục tiêu và hoạt động được xác định theo cơ sở vùng, sau đó kế hoạch vùng được giải quyết trong kế hoạch Quốc gia. Thứ hai: Quy hoạch vùng được giải quyết căn cứ vào đặc điểm của vùng, các kế hoạch đóng góp vào việc xây dựng kế hoạch quốc gia. Qui hoạch phải gắn liền với tổ chức hành chính và quản lý Nhà nước, phải phối hợp với Chính phủ và chính quyền địa phương. Dự án phát triển của Hoàng gia Thái Lan đã xác định được vùng nông nghiệp chiếm một vị trí quan trọng về kinh tế xã hội và chính trị ở Thái Lan và tập trung n 7 xây dựng ở 2 vùng: Trung tâm và Đông Bắc.

Quy hoạch cảnh quan Thuật ngữ “cảnh quan - Landscape” là tổng thể lãnh thổ tự nhiên của bất kỳ một quy mô nào, có sự đồng nhất tương đối về một số hợp phần tự nhiên nào đó, chúng mang tính chất kiểu loại và được phân loại theo các chỉ tiêu dấu hiệu của sự đồng nhất đó. Cảnh quan được các nhà cảnh quan học Trung Quốc lý giải theo 3 cách: - Theo phương diện mỹ học, thì cảnh quan đồng nghĩa với từ “phong cảnh”. Cảnh quan là đối tượng thẩm mỹ, mà rừng được xem là phong cảnh (rừng phong cảnh) - Theo phương diện địa lý thì cảnh quan là tổng hợp các thành phần sinh vật, địa mạo, thổ nhưỡng, khí hậu trên bề mặt địa cầu. Khái niệm cảnh quan này rất gần gũi với thuật ngữ hệ sinh thái hoặc quần lạc sinh địa.

- Cảnh quan sinh thái học. Cảnh quan là sự tổ hợp các hệ sinh thái khác nhau trong một không gian. Một cảnh quan bao gồm sự tụ họp của một số hệ sinh thái ở liền kề nhau có sự ảnh hưởng lẫn nhau, có chức năng liên quan hỗ trợ và phát sinh đặc điểm nhất định trong một không gian. Cảnh quan có thể thay đổi phụ thuộc vào hình dáng vật lý và vị trí như đỉnh núi, hồ, biển hay đất liền.

Cảnh quan cũng có thể chia thành cảnh quan nông thôn hay thành thị tùy thuộc vào mức độ “nhân tạo” của cảnh quan đó. Quy hoạch cảnh quan là một hướng nghiên cứu trong khoa học kiến trúc cảnh quan, lý luận và thực tiễn đã có từ khá lâu, nhưng danh từ này thực sự trở thành thuật ngữ khoa học và được nhiều người công nhận thì mới bắt đầu những năm 70 của thế kỷ 20 (Sedon, 1986). Trong cuốn sách được công bố “land use and landscape planning” (Dereh Loviejoy, 1973), quy hoạch cảnh quan là sự sắp xếp mục đích sử dụng thích hợp nhất cho một nơi nào đó có quy mô tương đối lớn.