Luận văn thạc sĩ nghiên cứu kỹ thuật nhân giống cây vù hương cinnamomum balansae lecomte tại trung tâm khoa học lâm nghiệp vùng trung tâm bắc bộ

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích nghiên cứu kỹ thuật nhân giống cây vù hương cinnamomum balansae lecomte tại trung tâm khoa học lâm, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Bùi Thọ Tiến
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Văn Thắng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Kỹ Thuật Nhân Giống Cây Vù Hương (Cinnamomum Balansae Lecomte) Tại Trung Tâm Khoa Học Lâm Nghiệp Vùng Trung Tâm Bắc Bộ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu về cây Vù hương trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Thảo luận và xác định vấn đề nghiên cứu về nhân giống cây Vù hương
• 1.1.3. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 1.1.3.1. Điều kiện tự nhiên của huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 1.1.3.2. Đặc điểm điều kiện kinh tế xã hội. Đánh giá về những thuận lợi và khó khăn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Phạm vi nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh lý hạt Vù hương
• 2.2.2. Nghiên cứu kỹ thuật bảo quản và xử lý hạt giống
• 2.2.3. Nghiên cứu kỹ thuật tạo cây giống Vù hương
• 2.2.4. Đề xuất biện pháp kỹ thuật tạo cây giống Vù hương
• 2.2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.5.1. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh lý hạt Vù hương
• 2.2.5.2. Phương pháp nghiên cứu kỹ thuật bảo quản và xử lý hạt giống
• 2.2.5.3. Phương pháp nghiên cứu kỹ thuật tạo cây giống Vù hương
• 2.2.5.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm sinh lý hạt giống Vù hương
• 3.2. Kết quả nghiên cứu độ thuần hạt Vù hương
• 3.3. Khối lượng 1000 hạt giống Vù hương
• 3.4. Nghiên cứu kỹ thuật bảo quản hạt giống
• 3.4.1. Ảnh hưởng của kỹ thuật bảo quản hạt giống đến tỷ lệ nảy mầm của hạt giống cây Vù hương
• 3.4.2. Ảnh hưởng của xử lý hạt đến tỷ lệ nảy mầm của hạt giống cây Vù hương
• 3.5. Nghiên cứu kỹ thuật tạo cây giống Vù hương
• 3.5.1. Ảnh hưởng của thành phần ruột bầu tới sinh trưởng của cây con Vù hương trong giai đoạn vườn ươm
• 3.5.2. Ảnh hưởng của loại cây giống đến sinh trưởng của cây con Vù hương trong vườn ươm giai đoạn 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng tuổi
• 3.6. Đề xuất biện pháp kỹ thuật tạo cây giống Vù hương
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây Vù hương

Cây Vù hương, có tên khoa học là Cinnamomum balansae Lecomte, thuộc họ Long não (Lauraceae). Đây là loài cây gỗ lớn, thường xanh, có chiều cao từ 15-20 m và đường kính thân có thể đạt từ 70-90 cm. Vù hương được biết đến với nhiều công dụng, từ việc chiết xuất tinh dầu đến sử dụng trong y học. Gỗ của cây có mùi thơm, không mối mọt, thường được dùng để chế tác đồ nội thất và mỹ phẩm. Tuy nhiên, cây Vù hương hiện đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do sự khai thác quá mức và mất môi trường sống. Do đó, việc nghiên cứu và phát triển kỹ thuật nhân giống cây Vù hương là rất cần thiết để bảo tồn và phát triển loài cây quý hiếm này.

1.1. Tình hình nghiên cứu về cây Vù hương

Trên thế giới, nghiên cứu về cây Vù hương còn hạn chế. Tại Việt Nam, mặc dù có nhiều tài liệu về các loài thực vật chứa tinh dầu, nhưng nghiên cứu chuyên sâu về Cinnamomum balansae vẫn còn ít. Các nghiên cứu hiện tại chủ yếu tập trung vào việc bảo tồn và phát triển nguồn gen của cây. Việc thiếu thông tin và nghiên cứu về kỹ thuật nhân giống đã dẫn đến việc cây Vù hương không được nhân rộng trong sản xuất. Do đó, việc thực hiện nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao trong việc bảo tồn loài cây này.

II. Kỹ thuật nhân giống cây Vù hương

Kỹ thuật nhân giống cây Vù hương bao gồm nhiều phương pháp khác nhau, từ nhân giống hữu tính đến vô tính. Nhân giống hữu tính thường được thực hiện thông qua việc gieo hạt. Tuy nhiên, tỷ lệ nảy mầm của hạt giống cây Vù hương phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện bảo quản và xử lý hạt. Nghiên cứu cho thấy, việc xử lý hạt giống bằng các phương pháp như ngâm trong dung dịch potassium permanganate có thể cải thiện tỷ lệ nảy mầm. Bên cạnh đó, nhân giống vô tính thông qua giâm hom cũng là một phương pháp hiệu quả, giúp tạo ra cây giống có chất lượng cao và đồng đều.

2.1. Đặc điểm sinh lý hạt giống Vù hương

Hạt giống cây Vù hương có kích thước nhỏ, thường có khối lượng khoảng 1.000 hạt đạt từ 1-2 gram. Đặc điểm sinh lý của hạt giống rất quan trọng trong việc xác định phương pháp nhân giống. Nghiên cứu cho thấy, hạt giống cần được bảo quản trong điều kiện khô ráo và thoáng mát để duy trì khả năng nảy mầm. Tỷ lệ nảy mầm của hạt giống cũng bị ảnh hưởng bởi độ ẩm và nhiệt độ trong quá trình bảo quản. Việc hiểu rõ các đặc điểm sinh lý này sẽ giúp cải thiện quy trình nhân giống và bảo tồn cây Vù hương.

III. Đề xuất biện pháp kỹ thuật nhân giống

Để nâng cao hiệu quả nhân giống cây Vù hương, cần đề xuất một số biện pháp kỹ thuật cụ thể. Đầu tiên, cần xây dựng quy trình xử lý hạt giống trước khi gieo, bao gồm các bước như ngâm hạt trong dung dịch dinh dưỡng và xử lý bằng nhiệt độ thích hợp. Thứ hai, việc lựa chọn thành phần đất trồng và điều kiện chăm sóc cũng rất quan trọng. Đất trồng cần có độ pH phù hợp và giàu dinh dưỡng để cây phát triển tốt. Cuối cùng, cần thực hiện các biện pháp bảo vệ cây giống khỏi sâu bệnh trong giai đoạn đầu đời.

3.1. Kỹ thuật bảo quản hạt giống

Kỹ thuật bảo quản hạt giống là một yếu tố quan trọng trong quy trình nhân giống. Hạt giống cần được bảo quản trong điều kiện khô ráo, tránh ánh sáng trực tiếp và độ ẩm cao. Nghiên cứu cho thấy, việc bảo quản hạt giống trong tủ lạnh có thể kéo dài thời gian sống của hạt và tăng tỷ lệ nảy mầm. Ngoài ra, cần thường xuyên kiểm tra tình trạng hạt giống để phát hiện sớm các dấu hiệu hư hỏng, từ đó có biện pháp xử lý kịp thời.

IV. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu về kỹ thuật nhân giống cây Vù hương không chỉ có ý nghĩa trong việc bảo tồn loài cây quý hiếm mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương. Cây Vù hương có giá trị kinh tế cao, được sử dụng trong ngành dược phẩm và chế biến gỗ. Việc phát triển quy trình nhân giống hiệu quả sẽ giúp tăng cường nguồn cung cây giống chất lượng cao cho người dân, từ đó nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Hơn nữa, nghiên cứu này cũng đóng góp vào việc bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững tài nguyên rừng tại Việt Nam.

4.1. Tác động đến môi trường

Việc nhân giống và trồng cây Vù hương có thể giúp cải thiện môi trường sống, tăng cường độ che phủ rừng và bảo vệ đất. Cây Vù hương có khả năng chống xói mòn và cải thiện chất lượng đất, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài thực vật khác. Hơn nữa, việc trồng cây Vù hương cũng góp phần vào việc giảm thiểu biến đổi khí hậu thông qua việc hấp thụ carbon dioxide từ khí quyển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được xếp hạng thứ 16 trên thế giới về đa dạng tài nguyên sinh vật với khoảng 13.000 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó có khoảng 660 loài thực vật chứa tinh dầu, chiếm 6,3% tổng số loài đã biết. Cây Vù hương (Cinnamomum balansae Lecomte) thuộc họ Long não (Lauraceae) là một loài cây gỗ quý hiếm, có giá trị kinh tế và y học cao, phân bố chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc như Hà Nội, Ninh Bình, Thanh Hóa, Phú Thọ, Yên Bái, Tuyên Quang. Tuy nhiên, hiện trạng tự nhiên của cây Vù hương đang suy giảm nghiêm trọng, đòi hỏi các biện pháp bảo tồn và nhân giống hiệu quả.

Luận văn tập trung nghiên cứu kỹ thuật nhân giống cây Vù hương tại Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp vùng Trung tâm Bắc Bộ, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn từ tháng 8/2019 đến tháng 8/2020. Mục tiêu chính là xây dựng cơ sở khoa học phục vụ công tác nhân giống cây Vù hương chất lượng cao, góp phần bảo tồn và phát triển loài cây quý này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm đặc điểm sinh lý hạt giống, kỹ thuật bảo quản và xử lý hạt, cũng như kỹ thuật tạo cây giống từ hạt và hom trong giai đoạn vườn ươm.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc đề xuất các giải pháp bảo tồn nguồn gen và kỹ thuật nhân giống cây Vù hương, đồng thời mang lại giá trị thực tiễn cho phát triển lâm nghiệp bền vững tại địa phương và toàn quốc. Các chỉ số sinh trưởng cây con, tỷ lệ nảy mầm hạt và hiệu quả bảo quản hạt được đánh giá chi tiết, cung cấp dữ liệu quan trọng cho ngành lâm nghiệp và nghiên cứu cây dược liệu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về sinh lý hạt giống, kỹ thuật bảo quản hạt, cũng như phương pháp nhân giống hữu tính và vô tính trong lâm nghiệp. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết sinh lý hạt giống: Nghiên cứu đặc điểm độ thuần, khối lượng hạt, khả năng nảy mầm và ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến quá trình nảy mầm.
• Mô hình kỹ thuật nhân giống sinh dưỡng và hữu tính: Bao gồm các phương pháp giâm hom, gieo hạt, xử lý hạt bằng thuốc kích thích sinh trưởng (IAA, IBA, ABT1), và ảnh hưởng của thành phần đất trong ruột bầu đến sinh trưởng cây con.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng gồm: độ thuần hạt, tỷ lệ nảy mầm, tốc độ nảy mầm, thành phần ruột bầu, sinh trưởng chiều cao vút ngọn (Hvn), đường kính gốc (Doo), và kỹ thuật bảo quản lạnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp vùng Trung tâm Bắc Bộ, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ, trong khoảng thời gian từ tháng 8/2019 đến tháng 8/2020. Cỡ mẫu gồm 6 cây mẹ đại diện cho 6 tỉnh phía Bắc, mỗi cây thu hái 1,5-2 kg hạt để thực hiện các thí nghiệm.

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Xác định đặc điểm sinh lý hạt giống: Đo độ thuần hạt, khối lượng 1000 hạt, số lượng hạt/kg theo công thức chuẩn.
• Nghiên cứu kỹ thuật bảo quản hạt: So sánh 4 phương pháp bảo quản (bảo quản lạnh 4-5ºC, bảo quản thường ở nhiệt độ phòng 25-30ºC, phơi ngoài trời nơi râm mát, bảo quản trong cát ẩm 50-70%) trong 60 ngày, lấy mẫu kiểm tra tỷ lệ nảy mầm sau mỗi 15 ngày.
• Nghiên cứu xử lý hạt giống: Ngâm hạt ở 3 mức nhiệt độ (30ºC, 40ºC, 50ºC) với 4 thời gian ngâm (4, 6, 8, 12 giờ), theo dõi tỷ lệ và tốc độ nảy mầm.
• Nghiên cứu kỹ thuật tạo cây giống: Thí nghiệm ảnh hưởng của 6 công thức thành phần ruột bầu (đất tầng B trộn với phân NPK và mùn cưa theo tỷ lệ khác nhau) đến sinh trưởng cây con qua các chỉ tiêu chiều cao vút ngọn và đường kính gốc ở các giai đoạn 3, 6, 9 tháng tuổi.
• So sánh sinh trưởng cây con từ hạt và hom: Đánh giá tỷ lệ sống, chiều cao, đường kính gốc và sức khỏe cây con trong vườn ươm.

Số liệu được xử lý bằng phần mềm Excel và SPSS 20, sử dụng phân tích phương sai (ANOVA) và kiểm định Levene để đánh giá sự khác biệt giữa các nhóm thí nghiệm với mức ý nghĩa P ≤ 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm sinh lý hạt giống Vù hương: Độ thuần hạt dao động từ 80,7% đến 85,2%, trung bình 83,4%, không có sự khác biệt đáng kể giữa các cây mẹ ở 6 tỉnh. Khối lượng 1000 hạt từ 0,35 kg đến 0,38 kg, trung bình 0,36 kg, đồng đều về kích thước và chất lượng.

2. Ảnh hưởng của kỹ thuật bảo quản hạt đến tỷ lệ nảy mầm: Phương pháp bảo quản lạnh và bảo quản thường cho tỷ lệ nảy mầm cao nhất, lần lượt đạt 96% và 94% sau 15-30 ngày bảo quản. Bảo quản ngoài trời và bảo quản trong cát ẩm làm giảm mạnh tỷ lệ nảy mầm, đặc biệt sau 45-60 ngày, tỷ lệ nảy mầm gần như bằng 0.

3. Ảnh hưởng của xử lý hạt đến tỷ lệ nảy mầm: Nhiệt độ xử lý và thời gian ngâm ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ nảy mầm. Nhiệt độ 30ºC và 40ºC với thời gian ngâm 4-6 giờ cho tỷ lệ nảy mầm cao nhất, đạt 63-68%. Nhiệt độ 50ºC và thời gian ngâm dài hơn làm giảm tỷ lệ nảy mầm xuống còn 38-45%.

4. Ảnh hưởng của thành phần ruột bầu đến sinh trưởng cây con: Công thức ruột bầu CT3 (98% đất tầng B + 2% phân NPK) cho sinh trưởng tốt nhất với chiều cao trung bình 38,6 cm và đường kính gốc 0,41 mm sau 3 tháng. Ở 6 tháng, CT2 và CT3 đều đạt chiều cao trên 49 cm và đường kính gốc 0,56 cm, vượt trội so với các công thức khác.

5. So sánh sinh trưởng cây con từ hạt và hom: Cây con từ hạt có sinh trưởng chiều cao và đường kính gốc tốt hơn cây hom trong các giai đoạn 3, 6, 9 tháng tuổi, với tỷ lệ sống cao và sức khỏe ổn định.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hạt Vù hương có chất lượng đồng đều, phù hợp để làm nguồn giống. Việc bảo quản lạnh hoặc bảo quản thường trong thời gian ngắn (15-30 ngày) giúp duy trì tỷ lệ nảy mầm cao, phù hợp với điều kiện thực tế sản xuất giống. Xử lý hạt bằng ngâm nước ở nhiệt độ 30-40ºC trong 4-6 giờ kích thích nảy mầm hiệu quả, tương tự các nghiên cứu về các loài cây họ Long não khác.

Thành phần ruột bầu ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng cây con, trong đó bổ sung phân NPK giúp cải thiện dinh dưỡng và phát triển cây con nhanh hơn. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu về kỹ thuật trồng rừng và chăm sóc cây giống trong lâm nghiệp.

So sánh sinh trưởng cây con từ hạt và hom cho thấy phương pháp gieo hạt là hiệu quả hơn trong điều kiện vườn ươm, đồng thời đơn giản và tiết kiệm chi phí hơn. Các biểu đồ sinh trưởng chiều cao và đường kính gốc theo thời gian minh họa rõ sự khác biệt giữa các công thức ruột bầu và loại cây giống, giúp định hướng kỹ thuật nhân giống phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng kỹ thuật bảo quản lạnh hoặc bảo quản thường cho hạt Vù hương trong thời gian không quá 30 ngày nhằm duy trì tỷ lệ nảy mầm trên 90%, đảm bảo nguồn giống chất lượng cao cho sản xuất.

2. Xử lý hạt bằng ngâm nước ở nhiệt độ 30-40ºC trong 4-6 giờ trước khi gieo để kích thích nảy mầm nhanh và đồng đều, rút ngắn thời gian ươm cây con.

3. Sử dụng hỗn hợp ruột bầu gồm 98% đất tầng B trộn 2% phân NPK (5:10:3) trong giai đoạn vườn ươm để tăng sinh trưởng chiều cao và đường kính gốc cây con, nâng cao tỷ lệ sống và chất lượng cây giống.

4. Ưu tiên nhân giống cây Vù hương bằng phương pháp gieo hạt thay vì giâm hom trong điều kiện vườn ươm để tiết kiệm chi phí và tăng hiệu quả sinh trưởng cây con.

5. Thời gian thực hiện các giải pháp trên nên được triển khai ngay trong vòng 1-2 năm tới tại các trung tâm giống lâm nghiệp và các vùng trồng rừng có điều kiện tương tự huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ.

Các chủ thể thực hiện bao gồm Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp vùng Trung tâm Bắc Bộ, các cơ sở sản xuất giống cây lâm nghiệp, các nhà quản lý lâm nghiệp địa phương và các tổ chức nghiên cứu khoa học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Lâm học, Nông nghiệp và Sinh học: Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm chi tiết về kỹ thuật nhân giống cây Vù hương, giúp mở rộng kiến thức và phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan.

2. Cơ sở sản xuất giống cây lâm nghiệp và các vườn ươm: Tham khảo quy trình bảo quản, xử lý hạt và kỹ thuật tạo cây giống hiệu quả để nâng cao chất lượng cây giống, đáp ứng nhu cầu trồng rừng và bảo tồn nguồn gen.

3. Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách lâm nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình bảo tồn, phát triển cây gỗ quý hiếm và phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững.

4. Người dân và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực trồng rừng, chế biến gỗ và dược liệu: Áp dụng kỹ thuật nhân giống và chăm sóc cây Vù hương để phát triển sản xuất, nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần bảo quản hạt Vù hương trong điều kiện lạnh?
   Bảo quản lạnh giúp duy trì độ ẩm và hạn chế sự phát triển của vi sinh vật, giữ cho hạt tươi và tỷ lệ nảy mầm cao trên 90% trong vòng 30 ngày, phù hợp với điều kiện sản xuất giống.

2. Thời gian ngâm hạt và nhiệt độ xử lý ảnh hưởng thế nào đến tỷ lệ nảy mầm?
   Ngâm hạt ở 30-40ºC trong 4-6 giờ kích thích nảy mầm tốt nhất, tỷ lệ đạt 63-68%. Ngâm lâu hơn hoặc nhiệt độ cao hơn làm giảm tỷ lệ nảy mầm do hạt bị tổn thương.

3. Thành phần ruột bầu ảnh hưởng ra sao đến sinh trưởng cây con?
   Ruột bầu trộn đất tầng B với 2% phân NPK tạo môi trường dinh dưỡng tốt, giúp cây con phát triển chiều cao và đường kính gốc nhanh hơn, tăng tỷ lệ sống và sức khỏe cây.

4. Nhân giống cây Vù hương bằng hạt hay hom hiệu quả hơn?
   Nhân giống bằng hạt cho sinh trưởng cây con tốt hơn, tỷ lệ sống cao hơn và chi phí thấp hơn so với giâm hom, phù hợp với điều kiện vườn ươm và sản xuất đại trà.

5. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này ở những vùng khác không?
   Kết quả phù hợp với điều kiện khí hậu, đất đai tương tự vùng Trung tâm Bắc Bộ. Các vùng có điều kiện khác cần điều chỉnh kỹ thuật phù hợp nhưng có thể tham khảo quy trình cơ bản này.

Kết luận

• Đã xác định được đặc điểm sinh lý hạt giống Vù hương với độ thuần trung bình 83,4% và khối lượng 1000 hạt khoảng 0,36 kg, đồng đều giữa các xuất xứ.
• Kỹ thuật bảo quản lạnh và bảo quản thường trong 15-30 ngày giữ tỷ lệ nảy mầm hạt trên 90%, hiệu quả hơn các phương pháp khác.
• Xử lý hạt bằng ngâm nước 30-40ºC trong 4-6 giờ là tối ưu để kích thích nảy mầm nhanh và đồng đều.
• Thành phần ruột bầu trộn đất tầng B với 2% phân NPK giúp cây con sinh trưởng tốt nhất trong giai đoạn vườn ươm.
• Nhân giống bằng hạt ưu việt hơn giâm hom về sinh trưởng và chi phí, phù hợp cho sản xuất giống đại trà.

Tiếp theo, cần triển khai áp dụng quy trình kỹ thuật nhân giống này tại các trung tâm giống và vùng trồng rừng, đồng thời mở rộng nghiên cứu về nhân giống vô tính và bảo tồn nguồn gen cây Vù hương.

Hành động ngay: Các cơ sở sản xuất giống và quản lý lâm nghiệp nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao chất lượng cây giống, góp phần bảo tồn và phát triển loài cây quý hiếm này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Vù hương có tên khoa học là Cinnamomum balansae Lecomte thuộc họ Long não (Lauraceae). Ở Việt Nam, Vù hương được biết đến là một loài cây gỗ lớn có phân bố rộng và đa tác dụng. Gỗ được sử dụng làm đồ mỹ nghệ, đóng đồ dùng trong nhà, cây làm bóng mát, chiết xuất tinh dầu, rễ, thân, lá, quả dùng để trị bệnh. Dưới đây là một số thông tin, kết quả nghiên cứu về loài này và các vấn đề liên quan trên thế giới và ở Việt Nam.

Tổng quan về tình hình nghiên cứu về cây Vù hương trên thế giới và ở Việt Nam 1. Trên thế giới 1. Phân bố, hình thái cây Vù hương Vù Hương là loài có phân bố rộng ở các nước khu vực Đông Nam Á như: Việt Nam, Malaysia, Myanma, Lào, Trung Quốc,. Vù hương là cây gỗ lớn thường xanh, đường kính có thể đạt từ 0,7 - 1,2 cm, chiều cao đạt tới 50m, cành nhẵn, màu hơi đen khi khô.

Lá mọc cách, dài, hình trứng, dài 9 - 11cm, rộng 4 -5 cm, thót nhọc về hai đầu, gân bậc hai 4 - 5 đôi, cuống lá dài 2 - 3 cm, nhẵn, cụm hoa chùy ở nách lá, dài 4 - 5cm, phủ lông nhắn màu nâu, cuống hoa dài 1 - 4mm, phủ lông bao hoa 6 thùy có lông, bầu hình trứng, nhẵn, vòi ngắn, núm hình đĩa, quả hình cầu, đường kính 8 - 10 mm, đính trên đế hoa hình chén. Nghiên cứu về gieo ươm các loài trong chi Cinnamomum Chi Cinnamomum gồm có rất nhiều loài có giá trị cao và đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu, điển hình là loài Quế. Nghiên cứu chọn giống Quế có hàm lượng và chất lượng tinh dầu cao đã quan tâm và được thực hiện ở một số nước như Ấn Độ, Sri Lanka. Đến nay đã có nhiều giống cho năng suất và chất lượng cao đã được công nhận và thương mại hóa ở hai m 4 nước này (Ravindranet.

Là một nước có sản lượng Quế lớn, Sri Lanka từ những năm giữa của thập niên 1970 đã chọn được 8 xuất xứ khác nhau dựa vào đặc điểm về hình thái, độ cay, độ cứng của vỏ và vùng phân bố (Wijesekera et al. Sau đó, Cục Xuất khẩu nông nghiệp của Sri Lanka đã lựa chọn được 19 giống khác nhau từ 210 cây trội dự tuyển (Ravindran et al, 2004). Ấn Độ trong nhiều năm qua đã có nhiều thành công trong công tác tuyển chọn và cải thiện các giống Quế. Từ bộ sưu tập phong phú các giống Quế hiện có, Ấn Độ đã chọn tạo ra nhiều giống Quế có năng suất và chất lượng vượt trội.

Viện nghiên cứu cây gia vị của Ấn Độ hiện tại đang lưu giữ và bảo tồn khoảng 300 dòng Quế khác nhau và Trung tâm nghiên cứu cây thuốc và gia vị của Trường đại học Nông nghiệp Kerela đang bảo tồn ngoại vi 263 dòng của các loài Quế khác nhau. Đây là một nguồn gen quan trọng cho các chương trình chọn lọc với cường độ cao. Kết quả lựa chọn Quế C.verum cường độ cao ở Ấn Độ đã chọn được hai dòng cho năng suất cao (từ 291 cây dự tuyển chọn được 9 dòng, sau khi khảo nghiệm dòng chọn được 2 dòng có năng suất và chất lượng tinh dầu cao). Năm 1996, Krishnamoorthy và cộng sự đã chọn tạo được 2 giống dựa trên khả năng gây trồng, sản lượng vỏ, hàm lượng tinh dầu của lá, hàm lượng cinnamaldehyde ở vỏ.

Các dòng Navashree (SL 63) và Nithyashree (IN 189) đã được công nhận và gây trồng rộng rãi ở Ấn Độ. Ngoài ra, trong những năm 1999-2001, Ấn Độ chọn được 3 dòng Quế C. Cassia cho năng suất tinh dầu và cinnamaldehyde cao, đó là các dòng C1, D2 và D3. Ngoài Ấn Độ và Sri Lanka, công tác tuyển chọn các giống Quế chưa được chú trọng, kể cả ở các nước như Trung Quốc và Inđônexia mặc dù diện tích trồng Quế Trung Quốc (C.

cassia) và Quế Inđonêxia (C. burmannii) khá lớn., 2004 loài Quế Sri Lanka, Ấn Độ, Inđônexia và Việt Nam đều có thể nhân giống bằng phương pháp hữu tính và vô tính. Các phương m 5 pháp nhân giống hữu tính gồm: gieo hạt trực tiếp, gieo lên luống rồi cấy ra bầu. Các phương pháp nhân giống vô tính có giâm hom, ghép, nuôi cấy mô.

Ở Nhật Bản có tới 10 triệu ha rừng Long não. Chính phủ Nhật Bản đã phải tổ chức trồng cây Long não trên quy mô lớn để chuẩn nguồn nguyên liệu cho công nghiệp sản xuất Camphor và tinh dầu Long não. Khoảng từ năm 1906 - 1913 Chính phủ Nhật Bản đã trồng được rất nhiều cây Long não. Tới năm 1947 toàn nước Nhật có khoảng 12 triệu cây Long não có thể thu được 40.000 tấn Camphor và tinh dầu long não.

Đến năm 1952 toàn nước Nhật có khoảng 13.750 ha rừng Long não do nhà nước quản lý không kể số rừng của tư nhân mà nhà nước khuyên khích phát triển trồng rừng Long não. Ở Đài Loan, năm 1900 Chính phủ Đài Loan đã bắt đầu một chương trình trồng rừng Long não trên quy mô lớn và có hệ thống và tới năm 1950 Đài Loan đã trồng thêm được 44.000 ha rừng Long não. Ở Malaysia, nhân giống sinh dưỡng các loại cây họ Sao dầu bắt đầu từ năm 1970, hầu hết các nghiên cứu được tiến hành ở Viện nghiên cứu Lâm nghiệp Malaysia. Ở trường Đại học Tổng hợp Pertanian, Trung tâm nghiên cứu Lâm nghiệp tại Sepilok đã báo cáo các công trình có giá trị về nhân giống sinh dưỡng cho cây họ dầu.

Tuy nhiên, tỷ lệ ra rễ của các cây họ dầu còn chưa cao, sau khi thay đổi các phương tiện nhân giống như: Các biện pháp vệ sinh tốt hơn, chế độ che bóng, phun sương mù, kỹ thuật trẻ hóa cây mẹ,… thì tỷ lệ ra rễ đã cải thiện hơn. Tại Indonesia, các nghiên cứu về giâm hom cây họ dầu được tiến hành tại trung tâm nghiên cứu cây họ Dầu Wanariset đã áp dụng phương pháp nhân giống Tắm bong bóng, Phương pháp này thu được tỷ lệ ra rễ 90 - 100% so với các loài Shorea Leprosul6. Trên thế giới, cây lá kim rất được tập trung vào nghiên cứu. Riêng hai nước Australia và Newzealand sản xuất hàng năm trên 10 triệu cây hom Pinus radiate, Canada sản xuất hàng năm trên 3 triệu cây hom Vân sam đen (Picea m 6 maiana), Vân sam đen (Picea sitchensis) được các nước trên tạo ra hơn 4 triệu cây hom mỗi năm.

Năm 1989, Nhật bản sản xuất 31,4 triệu cây hom Liễu sam (Cryptomeria japonica). Vân sam Na Uy (Picea abies) là loài cây lá kim cũng thu được những thành công trong việc nhân giống bằng hom với số lượng lớn phục vụ công tác trồng rừng dòng vô tính, nhất là ở Châu Âu. Chỉ tính riêng ở một số cơ sở giâm hom chính của 11 nước mà đã sản xuất được hơn 11 triệu cây hom mỗi năm và qua 10 năm khảo nghiệm ở Mỹ mới đưa vào sản xuất đại trà Cây thông Noel (P. radiate) với đặc tính tốt của cây trang trí, sinh trưởng nhanh, chịu lạnh, chịu hạn [9].

Họ này chứa khoảng 55 chi và trên 2.000 loài (có thể nhiều tới 4.000), phân bổ rộng khắp thế giới, chủ yếu trong các khu vực nhiệt đới, đặc biệt là ở khu vực Đông Nam Á và Brasil. Chúng chủ yếu là các loài cây thường xanh thân gỗ hay cây bụi có hương thơm, nhưng chi Sassafras và một hoặc hai chi khác là các loại cây sớm rụng, còn Cassytha (tơ xanh) là chi có các loài dây leo sống ký sinh, phân bố rộng. Vù Hương là loài cây đặc hữu của Việt Nam nên các tài liệu nghiên cứu trên thế giới hầu như không có hoặc rất ít. Nghiên cứu về gieo ươm Vù hương Cho đến thời điểm hiện tại thì đề tài chưa tìm được nghiên cứu nào về kỹ thuật gieo ươm và chăm sóc cây Vù hương trên thế giới.

Nghiên cứu về phân bố, hình thái cây Vù hương Vù hương là cây gỗ thường xanh, họ Long não (Lauraceae) có phạm vi phân bố hẹp đã tìm thấy ở Ba Vì, Cúc phương, Thanh Hóa và Bến En. Đặc điểm hình thái cây Vù hương: - Thân cây Vù hương là cây gỗ lớn, thường xanh, cao đến 20 - 25m, đường kính thân từ 70 - 90cm, cành nhẵn, màu hơi đen khi khô; vỏ xám nâu m 7 nứt thành mảnh, khía thành rãnh, nứt dọc không sâu. Trong thân và vỏ có mùi thơm như cây Re hương (mùi Long Não). - Lá mọc cách, dai, hình trứng, dài 9 - 11 cm, rộng 4 - 5 cm, thót nhọn về hai đầu; gân bậc hai 4 - 5 đôi; cuống lá dài 2 - 3 cm, nhẵn.

- Cây Vù hương có chu kỳ ra hoa giãn cách, khả năng ra hoa, kết quả không đồng đều giữa các năm, có một số cây ra hoa nhưng không kết quả. Vù hương ra hoa từ tháng 1 - 2 và 6 - 7, quả chín từ tháng 10 - 12 hàng năm. Cụm hoa chuỳ, ở nách lá, dài 4 - 5 cm, phủ lông ngắn màu nâu; cuống hoa dài 1 - 4 mm, phủ lông; bao hoa 6 thuỳ, có lông; nhị hữu thụ 9, bao phấn 4 ô; 3 nhị vòng trong cùng mỗi nhị có 2 tuyến; nhị lép 3, hình tam giác, có chân; bầu hình trứng, nhẵn, vòi ngắn, núm hình đĩa. - Quả non có màu xanh hình cầu, khi quả chín có màu tím đen đính trên ống bao hoa hình chén, chiều dài trung bình quả là 1,35cm đường kính 0,94cm, đính trên đế hoa hình chén.

- Trong y học: Gỗ và lá có tinh dầu với thành phần chính là long não, hạt chứa dầu béo dùng để chữa các loại bệnh đau dạ dầy, viêm khớp xương, tiêu hóa, cảm, sốt, bệnh sởi, đau nhức. - Gỗ: Không mối mọt, có mùi thơm dùng đóng các đồ nội thất trong nhà. - Rễ cây Vù Hương: Vỏ bên ngoài của rễ cây Vù Hương nứt thành mảng có màu nâu, bên trong lõi có màu vàng, rễ tập trung nhiều tinh dầu nên mùi thơm hơn thân và cành. Nghiên cứu về kỹ thuật gieo ươm các loài trong chi Cinnamomum và loài Vù hương Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường, 2007.

Sách đỏ Việt Nam, phần thực vật. Nhà xuất bản Khoa học tự nhiên và Kỹ thuật, Hà Nội. Nguyễn Bá Chất (2002), Re gừng (Cinnamomum obtusifolium A.Chev) trồng được 9-10 tuổi đã bắt đầu có hoa quả, khi thu hái hạt giống nên lựa chọn thu hái ở những cây đã ra quả được 3 năm trở đi. Khi quả Re gừng chín, vỏ có m 8 màu xanh đen, thu hái về ủ 1-2 ngày, làm sạch lớp thịt quả, rải đều hạt thành một lớp mỏng 5-10 cm cho róc nước, sau đó ủ vào cát ẩm.

Khi hạt nảy mầm, đem cấy vào bầu.