Luận văn nghiên cứu phòng trừ bệnh loét thân cành cây sưa dalbergia tonkinensis prain do nấm fusarium decemcellulare và fusarium lateritium

Luận văn nghiên cứu phương pháp phòng trừ bệnh loét thân cành cây sưa do nấm Fusarium decemcellulare và Fusarium lateritium, giúp bảo vệ cây hiệu quả.

• Tác giả: Giàng Mí Toàn
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Thị Diệu
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Phòng Trừ Bệnh Loét Thân Cành Cây Sưa Do Nấm Fusarium Decemcellulare Và Fusarium Lateritium
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 3.1.4. Thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu phòng trừ nấm gây bệnh loét thân cành cây sưa bằng biện pháp sinh học
• 3.3.2. Nghiên cứu phòng trừ nấm gây bệnh loét thân cành cây sưa bằng biện pháp hóa học
• 3.3.3. Đánh giá tính chống chịu bệnh của các cây trội
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu phòng trừ nấm gây bệnh loét thân cành cây sưa bằng biện pháp sinh học
• 4.1.1. Nghiên cứu phòng trừ sinh học trên môi trường nhân tạo
• 4.1.2. Nghiên cứu phòng trừ sinh học trên cây con đã bị nhiễm bệnh
• 4.2. Nghiên cứu phòng trừ nấm gây bệnh loét thân cành cây sưa bằng biện pháp hóa học
• 4.2.1. Nghiên cứu phòng trừ hóa học trên môi trường nhân tạo
• 4.3. Đánh giá tính chống chịu bệnh của các cây trội thông qua gây bệnh nhân tạo trên cành
• 4.3.1. Đánh giá tính chống chịu nấm Fusarium decemcellulare của cây trội
• 4.3.2. Đánh giá tính chống chịu nấm Fusarium lateritium của các cây trội
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bệnh loét thân cành cây sưa

Bệnh loét thân cành cây sưa (Dalbergia tonkinensis Prain) do nấm Fusarium decemcellulare và Fusarium lateritium gây ra là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong việc trồng và phát triển cây sưa. Cây sưa là loài cây gỗ quý hiếm, có giá trị kinh tế cao, nhưng bệnh này đã gây ra thiệt hại lớn cho chất lượng rừng. Nấm gây bệnh thường xâm nhập vào cây trong giai đoạn vườn ươm, dẫn đến hiện tượng héo tán lá và chết cành. Việc nghiên cứu và tìm ra biện pháp phòng trừ bệnh là rất cần thiết để bảo vệ cây sưa và duy trì nguồn tài nguyên quý giá này.

1.1. Tình hình nghiên cứu bệnh loét thân cành

Nghiên cứu về bệnh loét thân cành cây sưa đã được thực hiện ở nhiều nơi trên thế giới. Các nghiên cứu cho thấy nấm Fusarium là nguyên nhân chính gây ra bệnh trên nhiều loài cây trồng. Tại Việt Nam, tình hình nghiên cứu về bệnh này còn hạn chế, nhưng đã có một số công trình chỉ ra rằng nấm Fusarium decemcellulare và Fusarium lateritium là nguyên nhân chính gây bệnh loét thân cành trên cây sưa. Việc tìm hiểu sâu về đặc điểm sinh học và sinh thái của các loài nấm này sẽ giúp đưa ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

II. Phương pháp nghiên cứu phòng trừ bệnh

Để phòng trừ bệnh loét thân cành cây sưa, nghiên cứu đã áp dụng nhiều biện pháp khác nhau, bao gồm biện pháp sinh học và hóa học. Biện pháp sinh học tập trung vào việc sử dụng các loại thuốc sinh học có khả năng ức chế sự phát triển của nấm Fusarium. Các thí nghiệm cho thấy một số loại thuốc sinh học có hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ cây bị bệnh. Bên cạnh đó, biện pháp hóa học cũng được áp dụng, với các loại thuốc như carbendazim và ridomil cho thấy hiệu quả trong việc tiêu diệt nấm gây bệnh.

2.1. Biện pháp sinh học

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng các chế phẩm sinh học có thể giúp tăng cường sức đề kháng của cây sưa đối với bệnh loét thân cành. Các thí nghiệm trên môi trường nhân tạo cho thấy rằng một số chế phẩm sinh học có khả năng ức chế sự phát triển của nấm Fusarium decemcellulare và Fusarium lateritium. Việc áp dụng biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ cây sưa mà còn thân thiện với môi trường, giảm thiểu tác động tiêu cực từ hóa chất.

2.2. Biện pháp hóa học

Biện pháp hóa học được áp dụng để phòng trừ bệnh loét thân cành cũng đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Các loại thuốc như carbendazim và ridomil đã được sử dụng để phun lên cây sưa, giúp tiêu diệt nấm gây bệnh. Kết quả thí nghiệm cho thấy tỷ lệ cây bị bệnh giảm đáng kể sau khi áp dụng các loại thuốc này. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc hóa học cần được thực hiện cẩn thận để tránh gây hại cho môi trường và sức khỏe con người.

III. Đánh giá tính chống chịu bệnh của cây trội

Đánh giá tính chống chịu bệnh của các cây trội là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Các thí nghiệm đã được thực hiện để xác định khả năng chống chịu của các giống cây sưa khác nhau đối với nấm Fusarium decemcellulare và Fusarium lateritium. Kết quả cho thấy một số giống cây có khả năng chống chịu tốt hơn so với các giống khác. Việc xác định các giống cây có khả năng chống chịu cao sẽ giúp lựa chọn giống phù hợp cho việc trồng và phát triển cây sưa trong tương lai.

3.1. Phương pháp đánh giá

Phương pháp đánh giá tính chống chịu bệnh được thực hiện thông qua việc gây bệnh nhân tạo trên cành cây. Các cây trội được chọn để thử nghiệm sẽ được nhiễm nấm Fusarium và theo dõi sự phát triển của bệnh. Kết quả sẽ được phân tích để xác định mức độ chống chịu của từng giống cây. Phương pháp này không chỉ giúp đánh giá khả năng chống chịu mà còn cung cấp thông tin quý giá cho việc chọn giống trong tương lai.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu phòng trừ bệnh loét thân cành cây sưa do nấm Fusarium decemcellulare và Fusarium lateritium đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp sinh học và hóa học là cần thiết để bảo vệ cây sưa. Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc sản xuất cây giống sạch bệnh. Đề xuất cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các biện pháp phòng trừ bệnh, đồng thời tăng cường công tác bảo tồn và phát triển cây sưa để đảm bảo nguồn tài nguyên quý giá này cho tương lai.

4.1. Kiến nghị

Cần có các chương trình nghiên cứu và phát triển mạnh mẽ hơn về cây sưa, đặc biệt là trong việc tìm kiếm các giống cây có khả năng chống chịu bệnh tốt. Đồng thời, việc áp dụng các biện pháp phòng trừ bệnh cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả để bảo vệ cây sưa khỏi các tác nhân gây hại. Các cơ quan chức năng cũng cần có chính sách hỗ trợ cho việc bảo tồn và phát triển cây sưa, nhằm đảm bảo nguồn tài nguyên quý giá này cho thế hệ mai sau.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây Sưa (Dalbergia tonkinensis Prain) là loài cây gỗ bản địa quý hiếm thuộc họ Đậu (Fabaceae), được xếp vào nhóm IA trong Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nghiêm cấm khai thác và sử dụng vì mục đích thương mại tại Việt Nam. Gỗ Sưa có đặc tính cơ lý vượt trội như thớ mịn, vân đẹp, giác lõi phân biệt màu nâu đỏ đến nâu vàng, chứa tinh thể oxalat trong mô mềm dọc và có mùi hương đặc trưng. Hoạt động nhân giống và gây trồng cây Sưa phát triển mạnh trong nhiều năm qua ở cả hình thức trồng phân tán lẫn rừng trồng tập trung. Tuy nhiên, việc sử dụng các nguồn giống chưa được kiểm soát và kỹ thuật vườn ươm chưa hoàn thiện đã dẫn đến tình trạng phát sinh nhiều loài dịch hại nguy hiểm.

Thời gian gần đây, tại các vườn ươm và rừng trồng non dưới một năm tuổi, bệnh loét thân cành xuất hiện phổ biến, gây hiện tượng héo tán lá, vết bệnh thâm đen ăn sâu vào thân, làm chết cành, chết ngọn chính và kích thích hình thành nhiều thân phụ. Tình trạng này làm suy giảm nghiêm trọng phẩm cấp và chất lượng cây giống. Nguyên nhân gây bệnh được các nghiên cứu trước đó xác định là do hai loài nấm Fusarium decemcellulare và Fusarium lateritium. Nhằm hạn chế thiệt hại và cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý bệnh cây lâm nghiệp, khóa luận tập trung giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:

1. Xác định biện pháp phòng trừ bệnh loét thân cành cây Sưa ở trong phòng thí nghiệm và trên cây con ở giai đoạn vườn ươm bằng các chế phẩm sinh học và thuốc bảo vệ thực vật hóa học.
2. Đánh giá tính chống chịu bệnh của các dòng cây Sưa trội thông qua phương pháp lây bệnh nhân tạo trên cành cắt rời.

• Đối tượng nghiên cứu: Cây Sưa (Dalbergia tonkinensis Prain); hai chủng nấm gây bệnh gồm Fusarium decemcellulare (chủng D31) và Fusarium lateritium (chủng D22).
• Phạm vi nghiên cứu: Khảo nghiệm hiệu lực ức chế nấm in vitro trong phòng thí nghiệm; thử nghiệm hiệu lực trừ bệnh in vivo trên cây con 3 - 4 tháng tuổi tại vườn ươm; đánh giá tính chống chịu trên cành của 12 cây Sưa trội và 1 cây đối chứng đại trà.
• Thời gian và địa điểm: Đề tài được thực hiện từ tháng 01 đến tháng 05 năm 2018 tại Phòng thí nghiệm Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ rừng và vườn ươm thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam (phường Đức Thắng, quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở lý thuyết bệnh học cây rừng, tập trung vào chi nấm Fusarium – nhóm nấm sợi hoại sinh kiêm ký sinh gây nhiều bệnh hại nghiêm trọng như héo rũ, thối rễ và loét thân trên các loài cây thân gỗ và cây họ Đậu. Khóa luận tiếp thu các công trình phân lập, giám định nấm hại cây Sưa của Nông Phương Nhung và cộng sự, Nguyễn Minh Chí và cộng sự, cũng như quy trình thử nghiệm thuốc bảo vệ thực vật của Singh và Tripathi (2001), O’Gara và cộng sự (1996), Phạm Quang Thu và cộng sự (2012).

Phương pháp nghiên cứu phòng trừ nấm in vitro

Thí nghiệm kiểm tra hiệu lực đối kháng của 4 loại chế phẩm sinh học (Biobus 100WP, Sat 4SL, Chế phẩm vi sinh cao cấp, Trichoderma) và 8 loại thuốc hóa học (Tilt super 300EC, Carbenzim 500FL, Ridomil gold 68WG, Daconil 75WP, Ao’Yo 300SC, TopsinM 70WP, Agri-fos 400, Aliette 800WG) cùng công thức đối chứng nước cất vô trùng.

Quy trình thực hiện theo phương pháp đục lỗ thạch khuếch tán của Singh và Tripathi (2001):

• Bào tử nấm F. decemcellulare và F. lateritium được pha loãng ở mật độ $1,6 \times 10^4 - 1,8 \times 10^4 \text{ CFU/ml}$.
• Đong $30\ \mu\text{l}$ dịch huyền phù bào tử trải đều trên bề mặt đĩa petri chứa môi trường thạch khoai tây dextrose (PDA).
• Dùng ống đục lỗ vô trùng tạo 3 giếng thạch (đường kính 5 mm) trên mỗi đĩa, tra vào mỗi giếng $50\ \mu\text{l}$ dung dịch thuốc hoặc chế phẩm vi sinh nội sinh ($8 \times 10^4 \text{ CFU/ml}$). Mỗi công thức bố trí 4 hộp lồng, lặp lại 3 lần.
• Đặt đĩa trong tủ định ôn ở nhiệt độ $25^\circ\text{C}$, ủ trong 7 ngày rồi đo đường kính vòng vô khuẩn (D) bằng thước kẹp kỹ thuật.

Khả năng ức chế nấm trên môi trường PDA được phân thành 5 cấp độ:

• Cấp 0 (-): $D = 0\text{ mm}$ (Không có khả năng ức chế).
• Cấp 1 (+): $D \le 10\text{ mm}$ (Khả năng ức chế yếu).
• Cấp 2 (++): $10\text{ mm} < D \le 20\text{ mm}$ (Khả năng ức chế trung bình).
• Cấp 3 (+++): $20\text{ mm} < D \le 30\text{ mm}$ (Khả năng ức chế mạnh).
• Cấp 4 (++++): $D > 30\text{ mm}$ (Khả năng ức chế rất mạnh).

Phương pháp thử nghiệm hiệu lực phòng trừ trên cây con (in vivo)

Lựa chọn các loại thuốc và chế phẩm có hiệu lực tốt từ phòng thí nghiệm để tiến hành trên cây con Sưa 3 - 4 tháng tuổi ở vườn ươm:

• Gây bệnh nhân tạo theo phương pháp của O’Gara và cộng sự (1996): Dùng dao sắc gọt nhẹ một lớp vỏ thân từ dưới gốc lên ngọn với chiều dài khoảng 1 cm; áp miếng thạch chứa sợi nấm gây bệnh vào vết thương hở; đậy lớp vỏ lại, phủ một lớp bông ẩm phía ngoài và bọc kín bằng màng parafin. Bố trí 30 cây cho mỗi công thức, lặp lại 3 lần.
• Sau 10 ngày gây bệnh nhân tạo, kiểm tra vết loét và đo chiều dài tổn thương trước khi tiến hành phun thuốc.
• Sau 40 ngày kể từ khi xử lý thuốc, tiến hành kiểm tra chiều dài vết bệnh ($L$) và đánh giá cấp bệnh theo tiêu chuẩn của Phạm Quang Thu và cộng sự (2012):
  • Cấp 0: Không có vết bệnh trên thân, cây sinh trưởng khỏe mạnh.
  • Cấp 1: Chiều dài vết bệnh trên thân nhỏ, $L < 5\text{ cm}$.
  • Cấp 2: Chiều dài vết bệnh $5 \le L < 10\text{ cm}$, lá bắt đầu chuyển màu vàng.
  • Cấp 3: Chiều dài vết bệnh $10 \le L < 15\text{ cm}$, tán lá đã chuyển vàng rõ rệt.
  • Cấp 4: Chiều dài vết bệnh $L > 15\text{ cm}$, lá khô héo, rụng hàng loạt hoặc cây chết.

Phương pháp đánh giá tính chống chịu của các cây trội

Thực hiện trên cành cắt rời của 12 cây Sưa trội và 1 cây đại trà theo O’Gara và cộng sự (1996): Đục một lỗ đường kính 0,5 cm ở giữa thân cành, đặt miếng thạch mang sợi nấm bệnh tương ứng, bọc giữ ẩm bằng bông và parafin (30 cành/cây trội). Đặt cành vào túi nilon kín ở nhiệt độ $25^\circ\text{C}$ trong 10 ngày. Sau đó đo chiều dài vết bệnh ($L$) và phân cấp: Cấp 0 ($L > 15\text{ cm}$: Mẫn cảm); Cấp 1 ($10\text{ cm} < L \le 15\text{ cm}$: Chống chịu yếu); Cấp 2 ($5\text{ cm} < L \le 10\text{ cm}$: Chống chịu trung bình); Cấp 3 ($L \le 5\text{ cm}$: Chống chịu mạnh); Cấp 4 ($L = 0\text{ cm}$: Chống chịu rất mạnh).

Nội dung chính theo từng phần

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ giá trị kinh tế, sinh thái đặc biệt của cây Sưa và hiện trạng dịch bệnh loét thân cành đang đe dọa trực tiếp chất lượng cây giống tại các vườn ươm lâm nghiệp. Xác định rõ mục tiêu kép: tìm kiếm biện pháp xử lý bằng sinh học - hóa học và bước đầu sàng lọc nguồn giống chống chịu thông qua tuyển chọn cây trội. Ý nghĩa đề tài gắn liền với yêu cầu sản xuất thực tiễn nhằm cung ứng cây giống sạch bệnh phục vụ bảo tồn loài thực vật nhóm IA này.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Hệ thống hóa tài liệu trong nước và quốc tế về các bệnh do nấm Fusarium gây ra trên cây lâm nghiệp (như F. solani gây chết ngược trên cây Sưa Ấn Độ Dalbergia sissoo, F. equiseti gây sọc tím luồng, F. decemcellulare và F. lateritium gây loét thân cây Sưa). Nêu bật các giải pháp kỹ thuật lâm sinh và phòng trừ tổng hợp bệnh hại cây rừng: vệ sinh vườn ươm, tỉa cành tránh tạo vết thương trong mùa mưa ẩm, bón phân cân đối, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (Carbendazim, Bordeaux, chế phẩm sinh học) và tuyển chọn xuất xứ kháng bệnh. Phần này cũng trình bày đặc điểm địa lý, khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, đặc điểm đất đai (phù sa, đất bạc màu, đất đồi núi) và tài nguyên của khu vực nghiên cứu tại thành phố Hà Nội.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể địa điểm, thời gian bố trí thí nghiệm tại Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ rừng. Trình bày chi tiết các bước chuẩn bị môi trường nhân tạo PDA, nồng độ bào tử, cách phân lập nguồn bệnh, công thức pha chế, phương pháp gây bệnh nhân tạo trên thân cây con và cành cắt rời của cây trội. Đưa ra hệ thống thang đo phân cấp ức chế nấm in vitro (5 cấp), phân cấp mức độ bệnh trên cây con (5 cấp) và phân cấp tính chống chịu trên cành cây trội (5 cấp).

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Đây là nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các số liệu thực nghiệm:

• Thử nghiệm sinh học: Đánh giá hoạt tính của 4 loại thuốc sinh học in vitro và thử nghiệm trên cây con 4 tháng tuổi. Xác định hiệu lực của Biobus 100WP và Sat 4SL đối với việc khống chế sự phát triển của vết bệnh trên thân cây.
• Thử nghiệm hóa học: So sánh phổ tác động của 8 loại thuốc hóa học trên môi trường nhân tạo; phân tích sai khác có ý nghĩa thống kê ($P < 0,001$). Lựa chọn 3 loại thuốc có hiệu lực vượt trội (Tilt super 300EC, Carbenzim 500FL, Ridomil gold 68WG) để khảo nghiệm vườn ươm, chứng minh khả năng làm lành vết bệnh và hạ thấp cấp bệnh trên cây con sau 40 ngày.
• Đánh giá cây trội: Gây bệnh nhân tạo trên cành cắt rời của 12 cây Sưa trội để xác định phản ứng chống chịu với hai loài nấm gây bệnh.

Phần 5: Kết luận, tồn tại và kiến nghị

Đúc kết các phát hiện quan trọng nhất về hiệu lực của từng nhóm thuốc đối với từng loài nấm bệnh cụ thể; chỉ ra các giới hạn về thời gian thực tập và điều kiện vườn ươm; đưa ra khuyến nghị thực tế trong việc lựa chọn thuốc và chăm sóc cây giống Sưa.

Kết quả và đóng góp

Kết quả khảo nghiệm thuốc sinh học

Trong phòng thí nghiệm, các chế phẩm sinh học thể hiện mức độ tác động khác nhau rõ rệt đối với hai loài nấm gây bệnh:

Công thức thuốc sinh học	Vòng ức chế F. decemcellulare (mm)	Mức độ ức chế	Vòng ức chế F. lateritium (mm)	Mức độ ức chế
Chế phẩm vi sinh cao cấp	0,00	Không ức chế	0,00	Không ức chế
Trichoderma	0,00	Không ức chế	0,00	Không ức chế
Sat 4SL	11,50	Trung bình	0,00	Không ức chế
Biobus 100WP	15,00	Trung bình	22,89	Mạnh
Đối chứng (nước cất)	0,00	Không ức chế	0,00	Không ức chế
Sai khác thống kê	$LSD = 1,096;\ P < 0,001$		$LSD = 1,364;\ P < 0,001$

Trên cây con 3 - 4 tháng tuổi ở vườn ươm, sau 10 ngày gây bệnh nhân tạo, 100% số cây đều nhiễm bệnh với cấp bệnh đồng đều (từ 1,05 đến 1,07). Sau 40 ngày xử lý bằng thuốc sinh học, kết quả ghi nhận:

• Đối với nấm F. decemcellulare: Công thức phun Biobus 100WP có tỷ lệ bệnh giảm xuống còn 76,1% (cấp bệnh trung bình 1,00); Sat 4SL có tỷ lệ bệnh 80,0% (cấp bệnh 1,01); trong khi công thức đối chứng nước cất có 100% cây bị bệnh với cấp bệnh tăng vọt lên mức 4,00 ($LSD = 8,61;\ P < 0,001$).
• Đối với nấm F. lateritium: Chế phẩm Biobus 100WP phát huy hiệu quả phòng ngừa tốt, đưa tỷ lệ bệnh xuống 72,1% và cấp bệnh trung bình duy trì ở 1,01. Ngược lại, Sat 4SL không thể hiện hiệu quả ức chế, tỷ lệ cây bị bệnh vẫn là 100% với cấp bệnh 2,61; đối chứng nước cất có tỷ lệ bệnh 100% và cấp bệnh 4,00 ($LSD = 8,89;\ P < 0,001$).

Kết quả khảo nghiệm thuốc hóa học

Hiệu lực ức chế in vitro của các hoạt chất hóa học phân hóa thành các nhóm rõ rệt:

Công thức thuốc hóa học	Vòng ức chế F. decemcellulare (mm)	Mức độ ức chế	Vòng ức chế F. lateritium (mm)	Mức độ ức chế
TopsinM 70WP	0,00	Không ức chế	0,00	Không ức chế
Agri-fos 400	0,00	Không ức chế	0,00	Không ức chế
Aliette 800WG	0,00	Không ức chế	0,00	Không ức chế
Ao’Yo 300SC	2,94	Yếu	0,00	Không ức chế
Daconil 75WP	4,83	Yếu	8,11	Yếu
Carbenzim 500FL	15,33	Trung bình	31,39	Rất mạnh
Ridomil gold 68WG	15,44	Trung bình	11,61	Trung bình
Tilt super 300EC	24,00	Mạnh	23,06	Mạnh
Đối chứng (nước cất)	0,00	Không ức chế	0,00	Không ức chế
Sai khác thống kê	$LSD = 1,915;\ P < 0,001$		$LSD = 2,255;\ P < 0,001$

Hiệu quả phòng trừ trên cây con vườn ươm sau 40 ngày xử lý hóa học cho thấy sự cải thiện vượt bậc so với đối chứng không phun thuốc (đối chứng có tỷ lệ bệnh 100%, cấp bệnh 4,00):

• Trừ nấm Fusarium decemcellulare: Thuốc Tilt super 300EC thể hiện tác dụng cao nhất, đưa tỷ lệ bệnh xuống còn 32,1% (khoảng 67,9% số cây phục hồi) với cấp bệnh trung bình đạt 0,41. Tiếp theo là Ridomil gold 68WG (tỷ lệ bệnh 49,3%, cấp bệnh 1,00) và Carbenzim 500FL (tỷ lệ bệnh 49,5%, cấp bệnh 0,95). Cả hai loại này đều giúp hơn 50% số cây nhiễm bệnh phục hồi.
• Trừ nấm Fusarium lateritium: Thuốc Carbenzim 500FL đạt hiệu lực phòng trị cao nhất, đưa tỷ lệ cây bị bệnh xuống còn 22,5% (77,5% số cây đã khỏi bệnh và hồi phục sinh trưởng), cấp bệnh giảm sâu còn 0,65. Thuốc Tilt super 300EC cho tỷ lệ bệnh 43,3% (56,7% cây phục hồi), cấp bệnh 0,85. Thuốc Ridomil gold 68WG có tỷ lệ bệnh 55,1% (gần 45% cây phục hồi), cấp bệnh 1,10.

Đóng góp thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Chỉ ra được tính chuyên biệt của từng loại thuốc đối với từng loài nấm: Tilt super 300EC tối ưu nhất để dập dịch do F. decemcellulare, trong khi Carbenzim 500FL là lựa chọn hàng đầu đối với F. lateritium.
• Xác định Biobus 100WP là chế phẩm sinh học an toàn, thân thiện môi trường có thể ứng dụng trong giai đoạn gieo ươm cây con ban đầu nhằm phòng ngừa cả hai chủng nấm gây loét thân.
• Đề xuất quy trình chăm sóc vườn ươm Sưa: tuân thủ nguyên tắc "phòng là chính", che bóng 50%, thoát nước tốt, tránh tưới thừa ẩm, không gây tổn thương cơ giới lên thân cây con, thường xuyên vệ sinh loại bỏ triệt để nguồn bệnh và chỉ sử dụng thuốc hóa học theo nguyên tắc "4 đúng".

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được hoàn thành trong khuôn khổ thời gian thực tập tốt nghiệp 5 tháng (từ tháng 01 đến tháng 05 năm 2018), do đó tồn tại một số hạn chế nhất định:

• Các thí nghiệm trừ bệnh mới chỉ thực hiện trên cây con 3 - 4 tháng tuổi tại vườn ươm và đánh giá qua cành cắt rời trong điều kiện phòng thí nghiệm; chưa theo dõi đánh giá kéo dài đối với cây ngoài hiện trường rừng trồng từ 1 năm tuổi trở lên.
• Số lượng chế phẩm sinh học thử nghiệm còn hạn chế; một số chế phẩm như vi sinh cao cấp và nấm đối kháng Trichoderma chưa phát huy hiệu lực đối kháng với 2 chủng nấm loét thân cành này trên môi trường PDA.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung mở rộng theo dõi sự ổn định sinh trưởng của các cây con sau điều trị khi đem trồng rừng thực nghiệm; khảo sát thêm các chủng vi sinh vật đối kháng nội sinh bản địa trên cây Sưa; tiếp tục phân tích sâu về tính chống chịu di truyền của các dòng cây mẹ ưu trội để phục vụ công tác nhân giống kháng bệnh quy mô lớn.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là tài liệu chuyên khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng và Bảo vệ thực vật làm tài liệu tham khảo về phương pháp luận nghiên cứu bệnh nấm cây rừng.
• Cán bộ kỹ thuật, chủ vườn ươm sản xuất cây giống lâm nghiệp nắm bắt quy trình nhận diện triệu chứng bệnh loét thân cành cây Sưa, lựa chọn đúng hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật (Carbenzim 500FL, Tilt super 300EC, Biobus 100WP) và nồng độ xử lý nhằm nâng cao tỷ lệ sống của cây giống.
• Các nhà nghiên cứu bệnh cây lâm nghiệp tham khảo phương pháp lây bệnh nhân tạo in vivo trên vỏ thân cây con và quy trình phân cấp bệnh chuẩn xác.

Câu hỏi thường gặp

1. Hai tác nhân chính gây ra bệnh loét thân cành cây Sưa trong khóa luận là gì?

Hai loài nấm sợi được xác định là tác nhân trực tiếp gây bệnh gồm Fusarium decemcellulare (nghiên cứu trên chủng D31) và Fusarium lateritium (nghiên cứu trên chủng D22).

2. Thuốc sinh học nào có khả năng khống chế nấm loét thân cành Sưa tốt nhất?

Chế phẩm sinh học Biobus 100WP có hiệu lực tốt nhất. Trên môi trường nhân tạo, Biobus 100WP tạo vòng ức chế 15,00 mm đối với F. decemcellulare (mức trung bình) và 22,89 mm đối với F. lateritium (mức mạnh). Khi thử nghiệm trên cây con vườn ươm sau 40 ngày, chế phẩm này giúp giảm tỷ lệ bệnh xuống 76,1% (đối với F. decemcellulare) và 72,1% (đối với F. lateritium), giữ cấp bệnh trung bình ở mức 1,00 - 1,01.

3. Hoạt chất hóa học nào đạt hiệu quả cao nhất đối với từng loài nấm bệnh?

• Đối với nấm Fusarium decemcellulare: Thuốc Tilt super 300EC cho hiệu lực cao nhất với đường kính vòng ức chế in vitro đạt 24,00 mm và tỷ lệ cây con bị bệnh sau 40 ngày giảm mạnh xuống 32,1% (cấp bệnh trung bình 0,41).
• Đối với nấm Fusarium lateritium: Thuốc Carbenzim 500FL đạt hiệu lực mạnh nhất với vòng ức chế in vitro lên tới 31,39 mm (cấp rất mạnh) và tỷ lệ cây con bị bệnh sau 40 ngày chỉ còn 22,5% (cấp bệnh trung bình 0,65).

4. Tỷ lệ cây con phục hồi sau khi xử lý bằng thuốc hóa học đạt mức bao nhiêu?

Sau 40 ngày phun thuốc điều trị cho cây con bị nhiễm bệnh: thuốc Carbenzim 500FL giúp 77,5% số cây nhiễm nấm F. lateritium hồi phục; thuốc Tilt super 300EC giúp 67,9% số cây nhiễm nấm F. decemcellulare hồi phục; các công thức Ridomil gold 68WG đều ghi nhận từ 45% đến hơn 50% số cây bị bệnh phục hồi sinh trưởng.

5. Phương pháp lây bệnh nhân tạo trên thân cây con được thực hiện như thế nào?

Sử dụng dao sắc gọt nhẹ lớp vỏ thân theo chiều từ dưới gốc lên ngọn với vết cắt dài khoảng 1 cm; úp miếng thạch chứa sợi nấm gây bệnh vào bề mặt gỗ hở; đậy vỏ lại, đặt lớp bông ẩm phía ngoài và bọc kín bằng băng parafin. Sau 10 ngày lây nhiễm, 100% số cây đều xuất hiện vết bệnh đồng nhất để tiến hành khảo nghiệm thuốc.

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Giàng Mí Toàn đã cung cấp các dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về khả năng ức chế của các loại thuốc sinh học và hóa học đối với hai loài nấm Fusarium decemcellulare và Fusarium lateritium gây bệnh loét thân cành cây Sưa. Nghiên cứu đã chứng minh hiệu lực nổi bật của thuốc hóa học Tilt super 300EC trong việc trừ nấm F. decemcellulare và Carbenzim 500FL trong việc trừ nấm F. lateritium, đồng thời khẳng định tiềm năng ứng dụng phòng bệnh của chế phẩm sinh học Biobus 100WP ở giai đoạn vườn ươm. Các kết quả này đóng góp cơ sở thực tiễn quan trọng cho việc xây dựng quy trình quản lý dịch bệnh tổng hợp, góp phần bảo tồn và phát triển nguồn giống cây Sưa đạt tiêu chuẩn chất lượng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng là tài nguyên quý giá của nhân loại, là một bộ phận quan trọng của môi trường sống và có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống sản xuất của xã hội loài người. Trong thực tế, ngoài việc cung cấp gỗ, củi, đem lại nhiều lợi ích to lớn về mặt xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái, rừng còn là một trong những ngành nghề đóng góp cho sự thay đổi, phát triển của nền kinh tế quốc dân. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội thì nền kinh tế nước ta cũng thay đổi từng ngày theo chiều hướng đi lên. Cây sưa (Dalbergia tonkinensis Prain) là một trong những loài cây gỗ quý hiếm, có giá trị kinh tế cao ở nước ta.

Gỗ nặng, cứng, mùi thơm đặc biệt, vân thớ đẹp, có màu nâu đỏ đến nâu vàng, trong tế bào mô mềm dọc thường có tinh thể oxalat. Cấu tạo của gỗ Sưa có một số đặc điểm khác biệt so với gỗ Trắc và Cẩm lai. Gỗ Sưa có mùi thơm rất đặc biệt mà gỗ Trắc và Cẩm lai không có (Đỗ Văn Bản et al. Thời gian gần đây, cây Sưa trồng phân tán cũng như các rừng trồng Sưa tập trung đã xuất hiện những cây bị loét thân, gây héo tán lá, sau đó gỗ bị biến màu đen.

Cây thường bị nhiễm bệnh ở giai đoạn gieo ươm và trên cây dưới 1 năm tuổi, cây bị bệnh thường bị chết cành, chết thân chính và hình thành nhiều thân gây suy giảm nghiêm trọng chất lượng rừng. Các mẫu bệnh được giám định nguyên nhân là do nấm Fusarium decemcellulare và F. lateritium gây ra (Nong Phuong Nhung et al. Xuất phát từ những lý do nêu trên, đề tài “Nghiên cứu phòng trừ bệnh loét thân cành cây Sưa (Dalbergia tonkinensis Prain) do nấm Fusarium decemcellulare và Fusarium lateritium ở giai đoạn vườn ươm” rất cần được thực hiện và có ý nghĩa thực tiễn và ý nghĩa khoa học cao.

Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được biện pháp phòng trừ bệnh loét thân cành cây Sưa ở trong phòng thí nghiệm và trên cây con ở giai đoạn vườn ươm. - Đánh giá được tính chống chịu bệnh của các cây trội thông qua gây bệnh nhân tạo trên cành. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học + Củng cố kiến thức đã học, bổ sung kiến thức chuyên môn.

+ Nắm được phương pháp nghiên cứu nấm gây bệnh cây lâm nghiệp. + Việc nghiên cứu đề tài là cơ sở để đề xuất các biện pháp phòng trừ bệnh loét thân cành trên cây sưa. + Biết cách tổng hợp, phân tích để viết báo cáo nghiên cứu khoa học. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Giúp sinh viên học hỏi và làm quen với thực tế sản xuất.

- Kết quả nghiên cứu có thể vận dụng vào sản xuất để có thể sản xuất cây giống sạch bệnh phục vụ bảo tồn và phát triển cây Sưa. - Tạo điều kiện cho sinh viên được làm quen, tiếp xúc với công tác nghiên cứu khoa học và có cơ hội vận dụng những kiến thức đã học vào thực tế sản xuất sau khi ra trường. h 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Khoa học bệnh cây được hình thành và phát triển do đòi hỏi của nhu cầu sản xuất nông nghiệp.

Ngay từ giai đoạn đầu của lịch sử trồng trọt, con người thông qua thực tế sản xuất và những kinh nghiệm của mình đã phát hiện và phòng trừ một số bệnh hại nguy hiểm (Trần Văn Mão, 1997) [6]. Cây sưa (Dalbergia tonkinensis) thuộc họ đậu (Fabaceae), cao 15 – 25 m, đường kính thân 50 – 90 cm, là một trong những loài cây gỗ quý hiếm, có giá trị kinh tế cao ở nước ta.