Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, sản xuất cây ăn quả đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao thu nhập cho nông dân, với hiệu quả kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích cao gấp từ 2 đến 6 lần so với cây lương thực. Cây bưởi (Citrus grandis Osbeck), thuộc họ Rutaceae, là đối tượng cây ăn quả có múi phân bố rộng, có giá trị kinh tế cao và khả năng cạnh tranh lớn trên thị trường hàng hóa.
Tại tỉnh Thái Nguyên, điều kiện đất đai và khí hậu thuận lợi cho nhiều loại cây ăn quả phát triển. Tuy nhiên, cơ cấu giống bưởi tại địa phương còn nhiều hạn chế, chủ yếu tập trung vào giống bưởi Diễn được trồng tại các huyện Võ Nhai, Đồng Hỷ, Đại Từ, thành phố Phổ Yên. Giống bưởi Da Xanh có nguồn gốc từ Bến Tre được thị trường ưa chuộng với giá bán cao hơn nhiều giống khác, song người dân địa phương còn ngần ngại mở rộng diện tích do tâm lý lo ngại cây trồng tại miền Bắc sẽ ít quả và có nhiều hạt. Đồng thời, vào năm 2012, Bộ môn Rau Quả thuộc Khoa Nông học (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) đã nhập nội một giống bưởi từ tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) để khảo nghiệm tiềm năng thích ứng tại địa bàn. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài được triển khai nhằm đánh giá một cách toàn diện các giống bưởi này trong điều kiện thực tế.
Mục tiêu nghiên cứu:
Xác định khả năng sinh trưởng, phát triển và một số chỉ tiêu chất lượng quả của các giống bưởi có triển vọng, nhằm phát hiện giống có chất lượng tốt, thích nghi với điều kiện sinh thái địa phương để bổ sung vào cơ cấu giống bưởi của tỉnh Thái Nguyên.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Theo dõi, đánh giá khả năng sinh trưởng (sinh trưởng lộc và động thái tăng trưởng hình thái thân, tán, gốc) của các giống bưởi nghiên cứu.
- Theo dõi, đánh giá tình hình sâu và bệnh hại chính xuất hiện trên vườn thí nghiệm.
- Phân tích các chỉ tiêu cấu trúc hình thái và thành phần sinh hóa chất lượng quả của các giống bưởi.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: 3 giống bưởi được trồng từ tháng 02/2014, gồm:
- Giống Bưởi Diễn (nguồn gốc Hà Nội - làm đối chứng).
- Giống Bưởi Da Xanh (nguồn gốc Bến Tre).
- Giống Bưởi Trung Quốc (nhập nội từ tỉnh Vân Nam, Trung Quốc).
- Phạm vi không gian: Vườn thí nghiệm tại xóm Cây Xanh, xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
- Phạm vi thời gian: Quá trình theo dõi và thu thập số liệu thực địa được tiến hành từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2017.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung lý thuyết và sinh học cây trồng
Cây bưởi (Citrus grandis (L.) Osbeck) là cây thân gỗ lâu năm thuộc chi Citrus, họ Rutaceae. Cây thích hợp với nền nhiệt độ dao động trong khoảng 12 – 39°C (tối ưu từ 23 – 29°C), cường độ ánh sáng thích hợp khoảng 10.000 lux, lượng mưa từ 1.900 – 2.400 mm/năm và yêu cầu tầng đất dày, độ pH từ 5,5 – 6,5, thoát nước tốt. Khả năng sinh trưởng, phân cành, phát triển lộc, đậu quả và chất lượng quả là kết quả tương tác giữa bản chất di truyền của giống và các yếu tố sinh thái ngoại cảnh cùng kỹ thuật chăm sóc.
Phương pháp bố trí thí nghiệm
Nghiên cứu áp dụng quy trình phương pháp nghiên cứu cây ăn quả lâu năm do Viện Nghiên cứu Rau quả ban hành. Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên với 3 công thức:
- Công thức 1 (Đối chứng): Giống Bưởi Diễn.
- Công thức 2: Giống Bưởi Da Xanh.
- Công thức 3: Giống Bưởi Trung Quốc.
Thí nghiệm được thực hiện với 3 lần nhắc lại, mỗi lần nhắc lại gồm 3 cây; tổng số cây thí nghiệm là 27 cây đồng đều về tuổi cây (trồng từ tháng 02/2014) và chế độ chăm sóc.
Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
- Đặc điểm hình thái nhận biết: Đo chiều dài, chiều rộng phiến lá và eo lá trên 30 lá thành thục đại diện cho mỗi công thức; xác định góc phân cành (phân cành đứng $< 45^\circ$ hoặc phân cành ngang $> 45^\circ$) và mật độ gai.
- Khả năng sinh trưởng lộc: Ghi nhận ngày ra lộc (10% số cây có lộc nhú), ngày ra lộc rộ (50% số cây có lộc nhú), ngày kết thúc ra lộc (80% cây ngừng ra lộc) và ngày lộc thành thục (80% số lộc chuyển sang màu xanh sẫm). Trên mỗi cây chọn 4 cành đại diện (đường kính $\approx 2\text{ cm}$) để đếm số lộc/cành, đo chiều dài lộc, đường kính gốc cành, số lá và số mắt lá trên lộc hè và lộc thu.
- Động thái tăng trưởng kích thước cây: Đo định kỳ mỗi tháng một lần từ tháng 6 đến tháng 12/2017 đối với:
- Chiều cao cây (cm): Đo từ mặt đất đến đỉnh tán cao nhất bằng sào tiêu và thước mét.
- Đường kính tán cây (cm): Đo hai chiều vuông góc Đông - Tây và Nam - Bắc bằng thước dây rồi lấy trung bình.
- Đường kính gốc (cm): Đo bằng thước kẹp panme tại vị trí cố định cách cổ rễ 10 cm.
- Chỉ tiêu chất lượng quả: Thu hoạch và phân tích 9 quả/công thức (3 quả/lần nhắc lại). Xác định khối lượng quả, khối lượng tép quả, độ dày cùi (cm), số múi/quả, số hạt/múi, tỷ lệ phần ăn được ($(\text{Khối lượng tép} / \text{Khối lượng quả}) \times 100$).
- Thành phần sinh hóa quả:
- Tỷ lệ chất khô (%): Sấy 3 mẫu tép quả (100 g/mẫu) ở nhiệt độ tiêu chuẩn đến khối lượng không đổi.
- Độ Brix (%): Đo trực tiếp dịch quả bằng máy đo khúc xạ kế (đường kế).
- Hàm lượng Vitamin C (mg%): Xác định bằng phương pháp chuẩn độ axit ascorbic bằng dung dịch Iod 0,1N.
- Tình hình sâu bệnh hại: Theo dõi theo thang phân cấp của Viện Bảo vệ thực vật:
- Sâu vẽ bùa, rệp sáp, nhện đỏ: Đánh giá theo 3 cấp (Cấp 1: hại nhẹ rải rác; Cấp 2: hại trung bình $\le 1/3$ số lộc; Cấp 3: hại nặng $> 1/3$ số lộc).
- Bệnh muội (Capnodium citri) và bệnh loét sẹo (Xanthomonas campestris pv. citri): Đánh giá theo thang 5 cấp (từ cấp 1 đến cấp 9 dựa trên tỷ lệ phần trăm diện tích lá bị bệnh).
Phương pháp xử lý số liệu
Toàn bộ số liệu thô được nhập và tính toán các giá trị trung bình trên phần mềm Microsoft Excel. Các phân tích phương sai sinh học (ANOVA), xác định sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa ($LSD_{0,05}$) và hệ số biến động ($Cv%$) được thực hiện trên phần mềm thống kê chuyên ngành IRRISTAT 5.0.
Nội dung chính theo từng chương
Phần 1: Mở đầu
Trình bày tính cấp thiết của việc phát triển cây ăn quả có múi tại vùng trung du miền núi phía Bắc, đặt trong bối cảnh tái cơ cấu cây trồng nhằm tăng hiệu quả kinh tế nông hộ. Nêu rõ bối cảnh cụ thể của tỉnh Thái Nguyên khi diện tích bưởi chủ yếu là bưởi Diễn, trong khi các giống có giá trị thương phẩm cao như Bưởi Da Xanh và giống nhập nội từ Vân Nam chưa được đánh giá đầy đủ về khả năng thích nghi và chất lượng tại địa bàn. Xác định mục tiêu, 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể, đối tượng thí nghiệm và ý nghĩa khoa học - thực tiễn của đề tài.
Phần 2: Tổng quan tài liệu
- Tình hình sản xuất bưởi: Tổng hợp số liệu diện tích, năng suất, sản lượng bưởi thế giới giai đoạn 2012 – 2016 theo FAOSTAT (diện tích thế giới năm 2016 đạt 321.840 ha, sản lượng trên 8,24 triệu tấn). Khảo cứu các trung tâm sản xuất lớn tại Trung Quốc (năm 2016 đạt 105.640 ha, sản lượng 4,66 triệu tấn), Mỹ, Ấn Độ, Thái Lan. Tại Việt Nam, diện tích bưởi tăng từ 37.407 ha (2012) lên 42.100 ha (2016) với sản lượng 497.288 tấn. Tổng quan vùng sản xuất cây ăn quả tập trung tại Thái Nguyên như xã Phúc Thuận (thành phố Phổ Yên) quy mô 400 ha và thương hiệu "Bưởi Tiên Hội" tại huyện Đại Từ.
- Tình hình nghiên cứu và đặc điểm sinh học: Tổng kết các công trình chọn tạo giống trong nước và quốc tế đối với các giống bưởi Năm Roi, Da Xanh, Phúc Trạch, Đoan Hùng, Bưởi Đỏ Mê Linh, bưởi Văn Đán, Sa Điền. Khái quát đặc tính thực vật học (hệ rễ cộng sinh nấm ở tầng đất 10 – 40 cm; 4 đợt lộc xuân, hè, thu, đông; đặc điểm lá đơn có eo lá; cấu tạo hoa $K_5 C_5 A_{20-40} G_{8-15}$; hiện tượng 2 đợt rụng quả sinh lý) và các yêu cầu sinh thái về nhiệt độ, ẩm độ, lượng mưa, ánh sáng, dinh dưỡng khoáng N, P, K, Mg, B.
Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu
Chi tiết hóa phương pháp nghiên cứu thực nghiệm đồng ruộng theo quy chuẩn Viện Rau Quả:
- Bố trí thí nghiệm 3 công thức, 3 lần nhắc lại, 27 cây bưởi 4 năm tuổi tại xã Quyết Thắng.
- Quy chuẩn phương pháp thu thập dữ liệu về kích thước lá, eo lá, mật độ gai, góc phân cành.
- Phương pháp đếm và đo kích thước sinh trưởng lộc Hè và lộc Thu.
- Phương pháp theo dõi định kỳ hàng tháng từ tháng 6 đến tháng 12/2017 đối với chiều cao vươn ngọn, đường kính xòe tán và đường kính vòng gốc.
- Quy trình lấy mẫu quả, phương pháp xác định tỷ lệ phần ăn được, kỹ thuật chuẩn độ Iod đo hàm lượng Vitamin C, đo độ Brix khúc xạ và sấy khô đo chất khô.
- Quy trình điều tra thành phần và mức độ hại của sâu vẽ bùa, rệp sáp, nhện đỏ và bệnh loét sẹo.
- Công thức thống kê sinh học bằng Excel và phần mềm IRRISTAT 5.0.
Phần 4: Kết quả và thảo luận
Trình bày toàn bộ số liệu thực nghiệm qua các bảng biểu so sánh, phân tích phương sai và thảo luận nguyên nhân sinh học:
- Nhận biết hình thái: Giống bưởi Trung Quốc có phiến lá dài nhất (16,84 cm) và rộng nhất (7,82 cm), eo lá dài 4,07 cm; bưởi Da Xanh có phiến lá ngắn nhất (13,93 cm), bản lá cong, màu xanh sẫm; bưởi Diễn có phiến lá 16,43 cm và eo lá rộng nhất (4,23 cm). Cả 3 giống đều có góc phân cành $< 45^\circ$ (phân cành đứng) và không có gai trên thân cành.
- Sinh trưởng lộc hè và lộc thu:
- Lộc hè: Bưởi Diễn ra lộc sớm nhất (18/05), bưởi Trung Quốc ra muộn nhất (23/05); thời gian từ nhú đến thành thục dao động 44 – 47 ngày. Chiều dài lộc hè thành thục của bưởi Trung Quốc đạt cao nhất (19,3 cm), sai khác có ý nghĩa thống kê so với bưởi Diễn (18,4 cm) ở độ tin cậy 95%.
- Lộc thu: Bưởi Diễn xuất hiện lộc ngày 20/08 (thời gian thành thục 44 ngày), bưởi Da Xanh xuất hiện ngày 22/08 (thành thục 46 ngày), bưởi Trung Quốc xuất hiện ngày 23/08 (thành thục 47 ngày). Chiều dài lộc thu đạt từ 18,7 cm (Da Xanh) đến 19,1 cm (Diễn).
- Động thái tăng trưởng kích thước cây:
- Chiều cao cây: Tăng mạnh từ tháng 6 đến tháng 10, chững lại trong tháng 11 và dừng tăng trong tháng 12 do nhiệt độ trung bình giảm xuống 17,2°C. Mức tăng tổng cộng sau 7 tháng đạt từ 56,3 cm (Bưởi Diễn) đến 70,4 cm (Bưởi Trung Quốc).
- Đường kính tán: Bưởi Da Xanh tăng mạnh nhất đạt 62,9 cm (từ 219,5 cm lên 282,4 cm), sai khác có ý nghĩa thống kê ($LSD_{0,05} = 16,8$) so với bưởi Diễn (+54,2 cm) và bưởi Trung Quốc (+52,3 cm).
- Đường kính gốc: Tăng đều từ 1,1 cm (Bưởi Trung Quốc) đến 1,2 cm (Bưởi Diễn và Da Xanh).
- Chất lượng quả và thành phần sinh hóa:
- Thời gian chín: Bưởi Trung Quốc và Da Xanh thu hoạch vào tháng 11, bưởi Diễn thu hoạch vào tháng 12.
- Cấu trúc quả: Bưởi Da Xanh có khối lượng quả lớn nhất (786,7 g), khối lượng tép cao nhất (586,7 g), tỷ lệ ăn được cao nhất (75,1%), cùi mỏng nhất (1,86 cm) và số hạt/múi ít nhất (6,9 hạt/múi). Bưởi Trung Quốc có quả hình quả lê, cùi dày 2,1 cm, tỷ lệ ăn được 75,1% nhưng có nhiều hạt nhất (11,8 hạt/múi). Bưởi Diễn có khối lượng quả 758,9 g, tỷ lệ ăn được 61,9%, số hạt 8,6 hạt/múi.
- Hóa sinh quả: Bưởi Da Xanh đạt tỷ lệ chất khô cao nhất (11,4%), độ Brix cao nhất (8,6%) và hàm lượng Vitamin C cao nhất (43,5 mg%). Bưởi Diễn có chất khô 10,3%, Brix 7,7%, Vitamin C 37,4 mg%. Bưởi Trung Quốc có chất khô 9,4%, Brix 8,1%, Vitamin C 34,0 mg%.
- Sâu bệnh hại: Cả 3 giống chỉ bị sâu vẽ bùa, rệp sáp, nhện đỏ gây hại nhẹ ở cấp 1 (riêng bưởi Trung Quốc bị sâu vẽ bùa cấp 2 trong vụ hè); bệnh loét sẹo xuất hiện ở mức độ nhẹ.
Phần 5: Kết luận và đề nghị
Đưa ra kết luận tổng hợp về mức độ thích ứng, sinh trưởng và phẩm chất quả của từng giống; đề xuất tiếp tục theo dõi cây ở các năm kinh doanh tiếp theo và hoàn thiện quy trình thâm canh cho giống Bưởi Da Xanh tại Thái Nguyên.
Kết quả và đóng góp
Bảng số liệu tổng hợp các chỉ tiêu theo dõi
Bảng 1: Đặc điểm hình thái lá và sinh trưởng lộc của các giống bưởi
| Chỉ tiêu theo dõi |
Bưởi Diễn (ĐC) |
Bưởi Da Xanh |
Bưởi Trung Quốc |
Mức sai khác ($LSD_{0,05}$) |
Hệ số biến động ($Cv%$) |
| Chiều dài phiến lá (cm) |
16,43 |
13,93 |
16,84 |
1,15 |
3,2 |
| Chiều rộng phiến lá (cm) |
7,63 |
6,90 |
7,82 |
0,74 |
4,4 |
| Chiều dài eo lá (cm) |
3,77 |
2,57 |
4,07 |
0,45 |
5,8 |
| Chiều rộng eo lá (cm) |
4,23 |
2,27 |
3,36 |
0,71 |
9,5 |
| Số lộc hè/cành (lộc) |
9,6 |
9,3 |
10,2 |
1,32 |
6,0 |
| Chiều dài lộc hè (cm) |
18,4 |
19,1 |
19,3 |
0,64 |
1,5 |
| Đường kính lộc hè (cm) |
0,42 |
0,40 |
0,43 |
0,032 |
4,4 |
| Số lá trên lộc hè (lá) |
14,1 |
13,8 |
14,3 |
0,27 |
5,9 |
| Số lộc thu/cành (lộc) |
8,6 |
8,8 |
8,4 |
1,066 |
5,5 |
| Chiều dài lộc thu (cm) |
19,1 |
18,7 |
18,9 |
0,426 |
4,5 |
Bảng 2: Động thái tăng trưởng kích thước cây (từ tháng 6 đến tháng 12/2017)
| Giống bưởi |
Chiều cao cây ban đầu $\rightarrow$ kết thúc (cm) |
Mức tăng chiều cao (cm) |
Đường kính tán ban đầu $\rightarrow$ kết thúc (cm) |
Mức tăng đường kính tán (cm) |
Đường kính gốc ban đầu $\rightarrow$ kết thúc (cm) |
Mức tăng đường kính gốc (cm) |
| Bưởi Diễn (ĐC) |
282,9 $\rightarrow$ 339,2 |
+56,3 |
210,9 $\rightarrow$ 265,1 |
+54,2 |
6,5 $\rightarrow$ 7,7 |
+1,2 |
| Bưởi Da Xanh |
309,2 $\rightarrow$ 373,5 |
+64,3 |
219,5 $\rightarrow$ 282,4 |
+62,9 |
6,6 $\rightarrow$ 7,8 |
+1,2 |
| Bưởi Trung Quốc |
293,0 $\rightarrow$ 363,4 |
+70,4 |
216,0 $\rightarrow$ 268,3 |
+52,3 |
6,9 $\rightarrow$ 8,0 |
+1,1 |
Bảng 3: Cấu trúc hình thái và thành phần sinh hóa quả
| Chỉ tiêu theo dõi |
Bưởi Diễn (ĐC) |
Bưởi Da Xanh |
Bưởi Trung Quốc |
Mức sai khác ($LSD_{0,05}$) |
Hệ số biến động ($Cv%$) |
| Khối lượng quả trung bình (g) |
758,9 |
786,7 |
733,3 |
35,4 |
2,1 |
| Khối lượng tép quả (g) |
470,0 |
586,7 |
546,6 |
50,3 |
4,2 |
| Tỷ lệ phần ăn được (%) |
61,9 |
75,1 |
75,1 |
5,89 |
3,7 |
| Độ dày cùi quả (cm) |
2,20 |
1,86 |
2,10 |
0,272 |
6,1 |
| Số múi trên quả (múi) |
14,3 |
15,2 |
13,9 |
1,72 |
5,2 |
| Số hạt trên múi (hạt) |
8,6 |
6,9 |
11,8 |
3,064 |
5,2 |
| Tỷ lệ chất khô (%) |
10,3 |
11,4 |
9,4 |
1,15 |
4,9 |
| Độ Brix (%) |
7,7 |
8,6 |
8,1 |
0,24 |
1,8 |
| Hàm lượng Vitamin C (mg%) |
37,4 |
43,5 |
34,0 |
7,113 |
13,0 |
Bảng 4: Mức độ gây hại của các loại sâu hại chính trong vụ hè và vụ thu
| Giống bưởi |
Sâu vẽ bùa (Vụ hè / Vụ thu) |
Rệp sáp (Vụ hè / Vụ thu) |
Nhện đỏ (Vụ hè / Vụ thu) |
| Bưởi Diễn |
Cấp 1 / Cấp 1 |
Cấp 1 / Cấp 1 |
Cấp 1 / Cấp 0 |
| Bưởi Da Xanh |
Cấp 1 / Cấp 1 |
Cấp 1 / Cấp 0 |
Cấp 1 / Cấp 0 |
| Bưởi Trung Quốc |
Cấp 2 / Cấp 1 |
Cấp 1 / Cấp 1 |
Cấp 1 / Cấp 0 |
Kết quả chính và đóng góp khoa học
- Khả năng thích nghi và sinh trưởng: Cả 3 giống bưởi đều có khả năng sinh trưởng khỏe mạnh trong điều kiện tự nhiên tại xã Quyết Thắng, TP. Thái Nguyên. Các giống đều phân cành đứng (góc $< 45^\circ$) và hoàn toàn không có gai. Giống bưởi Da Xanh thể hiện tốc độ phát triển tán cây vượt trội nhất (+62,9 cm sau 7 tháng), trong khi bưởi Trung Quốc có tốc độ tăng chiều cao cây mạnh nhất (+70,4 cm).
- Giá trị thương phẩm và chất lượng quả:
- Khóa luận làm sáng tỏ thực nghiệm rằng giống Bưởi Da Xanh hoàn toàn phù hợp và phát triển tốt tại Thái Nguyên, cho chất lượng quả vượt trội: khối lượng quả đạt 786,7 g, tỷ lệ ăn được cao nhất (75,1%), cùi mỏng (1,86 cm), tép hồng, độ Brix cao nhất (8,6%), Vitamin C cao nhất (43,5 mg%) và số hạt/múi thấp nhất (6,9 hạt/múi). Kết quả này bác bỏ nhận định e ngại trước đó của nông dân địa phương về việc bưởi Da Xanh trồng tại miền Bắc có nhiều hạt và chất lượng kém.
- Giống Bưởi Trung Quốc cho quả dạng hình quả lê, tép trắng đục, tỷ lệ ăn được cao (75,1%), độ Brix khá (8,1%), chín sớm vào tháng 11; tuy nhiên nhược điểm là cùi dày (2,1 cm), nhiều hạt (11,8 hạt/múi) và hàm lượng Vitamin C thấp nhất (34,0 mg%).
- Giống Bưởi Diễn (đối chứng) giữ được tính ổn định về sinh trưởng và khả năng chống chịu sâu bệnh, thu hoạch muộn vào tháng 12, nhưng tỷ lệ ăn được (61,9%) và độ Brix (7,7%) thấp hơn bưởi Da Xanh.
- Đóng góp so với các nghiên cứu trước: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm có đối chứng, được xử lý thống kê sinh học tin cậy về 3 giống bưởi ở giai đoạn 4 năm tuổi tại Thái Nguyên, làm cơ sở khoa học để Sở Nông nghiệp và PTNT cùng nông dân địa phương xem xét mở rộng cơ cấu giống bưởi Da Xanh vào sản xuất hàng hóa tập trung.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Hạn chế của đề tài
- Thời gian nghiên cứu giới hạn trong 7 tháng (từ tháng 6 đến tháng 12/2017), do đó chỉ theo dõi được 2 đợt lộc (lộc Hè và lộc Thu), chưa thu thập được số liệu trọn vẹn của đợt lộc Xuân và lộc Đông trong năm.
- Cây thí nghiệm mới ở giai đoạn 4 năm tuổi (trồng tháng 02/2014, bước đầu bói quả), số lượng quả theo dõi trên mỗi công thức còn ít (9 quả/công thức), chưa phản ánh đầy đủ năng suất cá thể và độ ổn định sản lượng ở thời kỳ kinh doanh thành thục.
- Đề tài chỉ thực hiện tại một điểm nghiên cứu duy nhất (xã Quyết Thắng, TP. Thái Nguyên), chưa có thí nghiệm so sánh đối chứng tại các tiểu vùng sinh thái khác trong tỉnh.
Hướng nghiên cứu tiếp
- Tiếp tục theo dõi chu kỳ sinh trưởng đầy đủ cả 4 đợt lộc (Xuân, Hè, Thu, Đông) qua nhiều năm liên tiếp trên cùng vườn thí nghiệm.
- Theo dõi chặt chẽ các chỉ tiêu năng suất thực thu (kg/cây, tấn/ha) và tính ổn định chất lượng quả khi cây bước vào giai đoạn kinh doanh rộ (từ năm thứ 5 trở đi).
- Mở rộng khảo nghiệm trên các vùng đất và tiểu vùng khí hậu khác nhau của tỉnh Thái Nguyên (như Đại Từ, Võ Nhai, Phổ Yên).
- Nghiên cứu bổ sung các biện pháp kỹ thuật canh tác chuyên sâu (thụ phấn nhân tạo, bao quả, tỉa cành tạo tán, bón phân cân đối) nhằm giảm số hạt trên múi và nâng cao mẫu mã quả cho giống bưởi Da Xanh và bưởi Trung Quốc.
Giá trị tham khảo
- Đối với sinh viên và học viên ngành Nông học, Khoa học cây trồng, Trồng trọt: Tài liệu cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về bố trí thí nghiệm cây ăn quả lâu năm ngoài đồng ruộng, phương pháp theo dõi các chỉ tiêu lộc, động thái tăng trưởng thân tán và quy trình phân tích hóa sinh phẩm chất quả (đo Brix, xác định chất khô, chuẩn độ Vitamin C bằng dung dịch Iod).
- Đối với người làm đề tài nghiên cứu về cây có múi: Khóa luận là tài liệu tham khảo trực tiếp về hệ số sinh học ($LSD_{0,05}$, $Cv%$) và các thang phân cấp đánh giá mức độ gây hại của sâu vẽ bùa, rệp sáp, nhện đỏ, bệnh loét sẹo.
- Đối với cơ quan quản lý nông nghiệp và người sản xuất tại Thái Nguyên: Số liệu thực nghiệm là căn cứ thực tiễn quan trọng giúp địa phương định hướng chuyển đổi cơ cấu cây ăn quả, tự tin đưa giống bưởi Da Xanh vào quy hoạch vùng trồng hàng hóa chất lượng cao thay vì chỉ độc canh giống bưởi Diễn.
Câu hỏi thường gặp
1. Ba giống bưởi trong nghiên cứu có xuất xứ từ đâu và cây thí nghiệm bao nhiêu năm tuổi?
Ba giống bưởi gồm: Bưởi Diễn (có nguồn gốc từ Hà Nội - làm đối chứng), Bưởi Da Xanh (nguồn gốc từ Bến Tre) và Bưởi Trung Quốc (nhập nội từ tỉnh Vân Nam, Trung Quốc). Cả ba giống đều được trồng từ tháng 02/2014 tại xã Quyết Thắng, TP. Thái Nguyên; tại thời điểm nghiên cứu (năm 2017), cây đạt 4 năm tuổi.
2. Thời gian sinh trưởng lộc Hè và lộc Thu giữa các giống bưởi có sự khác nhau như thế nào?
- Lộc Hè: Bưởi Diễn nhú lộc sớm nhất (18/05), bưởi Da Xanh nhú ngày 21/05 và bưởi Trung Quốc nhú ngày 23/05. Thời gian từ xuất hiện đến thành thục của bưởi Da Xanh là 44 ngày, bưởi Diễn là 45 ngày và bưởi Trung Quốc là 47 ngày. Chiều dài lộc hè dao động từ 18,4 cm (Diễn) đến 19,3 cm (Trung Quốc).
- Lộc Thu: Bưởi Diễn nhú ngày 20/08 (thành thục sau 44 ngày), bưởi Da Xanh nhú ngày 22/08 (thành thục sau 46 ngày) và bưởi Trung Quốc nhú ngày 23/08 (thành thục sau 47 ngày). Chiều dài lộc thu dao động từ 18,7 cm (Da Xanh) đến 19,1 cm (Diễn).
3. Chất lượng quả của giống bưởi Da Xanh khi trồng tại Thái Nguyên đạt các chỉ số cụ thể ra sao?
Bưởi Da Xanh đạt khối lượng quả trung bình 786,7 g, khối lượng tép 586,7 g, cùi dày 1,86 cm, tỷ lệ ăn được đạt 75,1%, số múi/quả là 15,2 múi và số hạt/múi thấp nhất trong 3 giống (6,9 hạt/múi). Về hóa sinh, bưởi Da Xanh có độ Brix đạt 8,6%, tỷ lệ chất khô đạt 11,4% và hàm lượng Vitamin C đạt 43,5 mg% (cao nhất trong các giống thí nghiệm).
4. Vì sao tốc độ tăng trưởng chiều cao và đường kính tán của cây dừng lại vào tháng 12?
Qua theo dõi động thái tăng trưởng từ tháng 6 đến tháng 12/2017, cây sinh trưởng mạnh nhất từ tháng 6 đến tháng 10. Đến tháng 12, nhiệt độ trung bình tại Thái Nguyên giảm xuống còn 17,2°C và có nhiều ngày dưới 10°C, kết hợp với việc các đợt lộc thu đã thành thục hoàn toàn, dẫn đến việc cây ngừng ra lộc mới và ngừng tăng trưởng kích thước chiều cao, tán cây cũng như đường kính gốc.
5. Tình hình sâu hại chính trên các giống bưởi thí nghiệm được ghi nhận ở mức độ nào?
Trong suốt quá trình theo dõi vụ hè và vụ thu, sâu vẽ bùa, rệp sáp và nhện đỏ xuất hiện chủ yếu ở mức độ nhẹ (Cấp 1 - xuất hiện rải rác). Riêng giống bưởi Trung Quốc bị sâu vẽ bùa gây hại ở Cấp 2 ($\le 1/3$ số lộc bị hại) trong vụ hè. Sang vụ thu, nhện đỏ không còn xuất hiện trên cả 3 giống (Cấp 0).
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Thị Phương Thu đã cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm toàn diện về đặc tính hình thái, động thái sinh trưởng lộc - thân tán và các chỉ tiêu phẩm chất quả của 3 giống bưởi (Diễn, Da Xanh, Trung Quốc) tại xã Quyết Thắng, TP. Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu khẳng định giống bưởi Da Xanh có khả năng thích ứng sinh thái rất tốt, sinh trưởng tán khỏe, cho quả to (786,7 g), cùi mỏng, ít hạt (6,9 hạt/múi) cùng hàm lượng đường và Vitamin C vượt trội so với giống đối chứng. Đây là nguồn tư liệu khoa học thực chứng có giá trị, đóng góp cơ sở thực tiễn quan trọng cho công tác quy hoạch và chuyển đổi cơ cấu cây ăn quả đặc sản tại tỉnh Thái Nguyên.
