Đặt vấn đề Trong bối cảnh sản xuất cây ăn quả đã và đang có nhiều đóng góp quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp nói chung và đời sống người nông dân nói riêng, nhưng cũng phải đang đối đầu với nhiều rủi ro, thách thức, sự cạnh tranh thương mại ngày càng trở nên gay gắt, việc lựa chọn đối tượng, chủng loại giống có lợi thế, phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội của địa phương, của vùng là vấn đề công nghệ then chốt luôn luôn được đặt lên hàng đầu. Trong những năm gần đây, ở nhiều nước trên thế giới, cây bưởi đã và đang được xác định là đối tượng cây trồng có nhiều lợi thế để phát triển thành sản phẩm hàng hoá có giá trị kinh tế cao và có khả năng cạnh tranh mạnh. Cây Bưởi (tên khoa học là Citrus Grandis Osbeck), thuộc họ Rutaseae, họ phụ Aurantiodae, chi Citrus. Bưởi là cây có múi có phổ phân bố khá rộng từ vùng nhiệt đới tới vùng á nhiệt đới.
Có thể nói bưởi có mặt ở hầu hết các lục địa. Vùng phân bố bưởi trên thế giới vào khoảng 35 vĩ độ nam và bắc bán cầu. Hiện nay người ta đã chọn được những giống chịu rét hơn và mở rộng phạm vi phân bố lên đến 41 - 43 độ bắc. Ở nước ta hiện nay có rất nhiều giống bưởi ngon với sản lượng dồi dào trong đó nổi tiếng có bưởi Diễn (Hà Nội), bưởi Năm Roi (Bình Thuận), bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ), bưởi Da Xanh (Mỏ Cày - Bến Tre)… mỗi loại có hương vị riêng đặc trưng cho các vùng miền của đất nước.
Hiện nay cây bưởi đang trở thành cây ăn quả có ưu thế trong sản xuất ở nhiều địa phương, ở nhiều vùng miền và bưởi là cây trồng chính, với giá trị thu nhập hàng năm cao hơn gấp nhiều lần so với lúa và một số cây trồng khác. Thái Nguyên là tỉnh có điều kiện khí hậu và đất đai thuận lợi để phát triển nhiều loại cây ăn quả, trong đó có cây bưởi. Tuy nhiên, giống bưởi ngon ở Thái Luan van 2 Nguyên hiện nay còn rất hạn chế - chỉ có bưởi Diễn được trồng với diện tích khá lớn ở Võ Nhai, Đồng Hỷ, Đại Từ, Phổ Yên,. Hiện nay, bưởi Diễn được coi là loại cây có giá trị kinh tế cao hàng đầu trong các loại cây ăn quả tại Việt Nam.
Việc thay đổi cơ cấu kinh tế tại khu vực Văn Trì - Minh Khai nói riêng và khu vực trồng bưởi Diễn chính gốc trước đây nói chung. khiến số lượng trái đem đến cho thị trường ngày một ít đi. Do nhu cầu lớn về chuyển đổi cây trồng, cây bưởi Diễn được rất nhiều bà con lựa chọn đưa vào khu vườn và trang trại của mình. Mỗi cây giống hiện có giá bán dao động trong mức 50.000 đồng đem lại giá trị kinh tế không hề nhỏ cho người nông dân.
Bưởi Da Xanh (có nguồn gốc ở tỉnh Bến Tre) là giống bưởi rất ngon được thị trường ưa chuộng, giá thành cao hơn các giống bưởi khác, nhưng hiện nay người dân ở Thái Nguyên vẫn đang ngần ngại chưa mạnh dạn trồng nhiều, vì nhiều nhà vườn nhận định bưởi Da Xanh trồng ở Thái Nguyên có ít quả và quả có nhiều hạt. Năm 2012 bộ môn Rau Quả - khoa Nông Học đã nhập về một giống bưởi ngon từ tỉnh Vân Nam Trung Quốc và đang muốn tìm hiểu về tiềm năng của giống bưởi này ở địa bàn Thái Nguyên. Xuất phát từ nhu cầu thực tế nêu trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển và chất lượng quả của một số giống bưởi có triển vọng, tại xã Quyết Thắng, TP. Mục đích và yêu cầu của đề tài * Mục đích Xác định khả năng sinh trưởng, phát triển và một số chỉ tiêu chất lượng quả của một số giống bưởi có triển vọng.
Nhằm phát hiện giống có chất lượng tốt phù hợp với điều kiện của địa bàn nghiên cứu để bổ sung vào cơ cấu giống bưởi của tỉnh Thái Nguyên. Luan van 3 * Yêu cầu - Theo dõi, đánh giá khả năng sinh trưởng của các giống bưởi nghiên cứu. - Theo dõi, đánh giá tình hình sâu và bệnh hại xuất hiện trên thí nghiệm. - Phân tích một số chỉ tiêu chất lượng quả.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ bổ sung thêm vào tài liệu khoa học nghiên cứu cây bưởi, phục vụ cho công tác nghiên cứu và chỉ đạo sản xuất. - Giúp sinh viên biết được các phương pháp thu thập, xử lý số liệu và trình bày một báo cáo khoa học, có kinh nghiệm để có thể tiến hành một đề tài nghiên cứu khoa học độc lập. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Củng cố kiến thức đã được học và vận dụng một cách sáng tạo những kiến thức đã học vào thực tế sản xuất; có cơ hội học hỏi thêm những kinh nghiệm trong thực tiễn sản xuất.
Kết quả của đề tài là cơ sở cho việc nghiên cứu tiếp theo, sau khi có đủ cơ sở nhận định chắc chắn là giống tốt có thể mở rộng diện tích sản xuất cho những vùng có điều kiện sinh thái tương tự vùng nghiên cứu. Luan van 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Việt Nam là một trong những nước trồng nhiều bưởi, vùng nào cũng trồng được bưởi, chỉ trừ một số vùng núi cao, mùa đông nhiệt độ quá thấp. Theo phong tục người Việt Nam mâm ngũ quả thờ trong ngày Tết, ngày Rằm tháng 8 thế nào cũng phải có quả bưởi.
Bưởi là cây ăn quả có múi thuộc họ cam quýt, sống lâu năm, chúng có những nhu cầu nhất định về môi trường và về dinh dưỡng. Mỗi vùng miền đều có những điều kiện sinh thái ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển, khả năng cho năng suất và phẩm chất của bưởi. Nước ta là một nước có nghề trồng cây ăn quả lâu đời, nên có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Cây ăn quả không chỉ cung cấp quả tươi mà còn cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp thực phẩm, dược phẩm và mỹ phẩm.
Khi xã hội ngày càng phát triển nhu cầu về quả tươi ngày càng tăng lên, bởi vậy việc lựa chọn giống bưởi tốt và áp dụng cấc tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất tạo ra sản phẩm quả như mong muốn đáp ứng như cầu xã hội là rất cần thiết. Mỗi giống bưởi khác nhau có sự thích nghi khác nhau về điều kiện sống. Vậy nên việc đánh giá sự sinh trưởng, phát triển và khả năng ra hoa, đậu quả liên quan đến năng suất, chất lượng quả là rất cần thiết trong công tác chọn giống, nhất là những giống mới. Cây ăn quả nói chung và cây bưởi nói riêng chịu ảnh hưởng rất rõ của các điều kiện ngoại cảnh như: nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng, chế độ chăm sóc… Những đặc trưng, đặc tính biểu hiện trong một đời sống của cây hàng năm đều là kết quả phản ánh tổng hợp giữa đặc điểm của giống và điều kiện ngoại cảnh và nó Luan van 5 được phản ánh thông qua các chỉ tiêu về sinh trưởng lộc, khả năng ra hoa, đậu quả và chất lượng quả.
Cơ sở thực tiễn Bưởi không chỉ là cây quả ngon, rất dân dã đối với người Việt Nam mà bưởi còn là cây dược liệu tốt. Trong Nam dược thần hiệu, Tuệ Tĩnh đã viết: “Bưởi có vị chua, tính lạnh, làm cho thư thái, trị được nôn nghén khi có thai, chữa lười ăn, đau bụng, tích rượu ăn không tiêu”, “vỏ bưởi có vị đắng cay, tính không độc, có tác dụng thông lợi, trừ đờm, táo thớp, hòa huyết giảm đau, trị tràng phong, đau ruột, tiêu phù thũng. Bỏ cùi trắng lấy vỏ vàng sao dùng”. Việt Nam là nước nhiệt đới gió mùa với thời tiết nóng ẩm là điều kiện rất thích hợp để cây bưởi sinh trưởng và phát triển.
Có tới hàng trăm loại cây ăn quả quý hiếm đem lại giá trị và hiệu quả kinh tế cao giúp người nông dân thoát nghèo trong đó có cây bưởi. Việc nghiên cứu khả năng sinh trưởng của một số giống bưởi có triển vọng rất có ý nghĩa và là cơ sở cho việc khuyến cáo và mở rộng sản xuất về sau. Tình hình sản xuất bưởi 2. Tình hình sản xuất bưởi trên thế giới Trong những năm gần đây tình hình sản xuất và tiêu thụ cây ăn quả nói chung và cây bưởi nói riêng đã tăng lên rõ rệt.
Đó là nhờ đời sống của người dân càng đi lên, kéo theo đó là nhu cầu về tiêu dùng cũng tăng theo. Theo số liệu thống kê của FAO trong vòng 20 năm trở lại đây thì diện tích, năng suất, sản lượng cây có múi ngày càng tăng lên. Hiện nay bưởi được phát triển khắp các châu lục tập trung ở hai dải lớn Bắc và Nam bán cầu từ vĩ độ 20 đến 40. Trên thế giới sản xuất khoảng 4 - 5 triệu tấn bưởi cả 2 loại bưởi chùm (Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis) chiếm 5,4 - 5,6 % tổng sản lượng cây có múi, trong đó chủ yếu là bưởi chùm (chiếm 2,8 - 3,5 triệu tấn) còn lại bưởi chiếm một lượng khá khiêm tốn khoảng 1,2- 1,5 triệu tấn.
Sản xuất bưởi Luan van 6 chùm chủ yếu tập trung ở các nước châu Mỹ, châu Âu dùng cho chế biến nước quả. Bưởi chủ yếu được sản xuất ở các nước thuộc châu Á, tập trung nhiều ở một số nước như Trung Quốc, Ấn độ, Philippines, Thái Lan, Bangladesh,. Trong nhiều thập kỷ qua, năng suất, diện tích và sản lượng bưởi trên thế giới không ngừng tăng. Hiện nay vùng trồng bưởi ở Việt Nam, Thái Lan, Cu Ba, Malaixia và miền Nam Trung Quốc, … đang gặp những khó khăn lớn về phát triển bưởi do một số bệnh hại trên cây có múi như bệnh Greening, Tristeza.
Sức tàn phá của các loại dịch bệnh này khiến cho diện tích cây có múi giảm. Hiện nay có 3 vùng trồng bưởi và cam quýt lớn đó là vùng Địa Trung Hải, Châu Mỹ và Châu Á. Trong đó khu vực Bắc Mỹ là vùng trồng lơn nhất sau đó đến Châu Á. Theo thống kê của FAO năm 1997, sản lượng bưởi của khu vực này là 3,497 triệu tấn – chiếm 69,4% sản lượng bưởi của thế giới.
Các nước còn lại ngoài khu vực này chỉ có 1,541 triệu tấn – chiếm 30,6%. Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi trên thế giới trong những năm gần đây Năm 2012 2013 2014 2015 2016 Chỉ tiêu Diện tích 321.840 (1000 tấn) (Nguồn: FAOSTAS/FAO Statistics – năm 2017)[15] Từ bảng thống kê trên chúng ta thấy năm 2012 diện tích bưởi của thế giới là 321,528 ha, năng suất trung bình đạt 256,320 tạ/ha, sản lượng đạt 8.