Bộ Kế Hoạch Và Đầu Tư Về Hoạt Động Khai Thác Khoáng Sản Tại Việt Nam

Ngành công nghiệp khai thác khoáng sản đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, cung cấp nguyên liệu… 66 trang · Học viện Chính sách và Phát triển · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Giáng Hương
• Người hướng dẫn: ThS. Đặng Minh Phương
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Luật Đầu Tư – Kinh Doanh
• Đề tài: Pháp Luật Về Hoạt Động Khai Thác Khoáng Sản, Chế Biến Khoáng Sản Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC VÀ CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN
• 1.1. Tổng quan về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản và vai trò của tài nguyên khoáng sản tại Việt Nam
• 1.2. Khái niệm, phân loại tài nguyên khoáng sản
• 1.3. Phân loại khoáng sản
• 1.4. Vai trò của tài nguyên khoáng sản tại Việt Nam
• 1.5. Khái quát về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản
• 1.6. Hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.7. Hoạt động chế biến khoáng sản
• 1.8. Sự cấp thiết của phòng chống nạn khai thác trái phép trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC, CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng pháp luật trước khi khai thác khoáng sản
• 2.2. Quy định pháp luật về chiến lược, quy hoạch khai thác khoáng sản, điều tra địa chất và định hướng phát triển
• 2.3. Chủ thể, quyền và nghĩa vụ của chủ thể trước khi tiến hành khai thác khoáng sản. Thực trạng pháp luật về cấp, thu hồi Giấy phép khai thác khoáng sản
• 2.4. Hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật trong khai thác khoáng sản
• 2.5. Thực trạng pháp luật trong giai đoạn khai thác khoáng sản
• 2.6. Quy định pháp luật về xây dựng hầm mỏ, quy mô, an toàn lao động trong giai đoạn khai thác khoáng sản
• 2.7. Quy định pháp luật về nghĩa vụ tài chính
• 2.8. Quy định về xử lý chất thải
• 2.9. Nguyên nhân những khó khăn của pháp luật về quản lý hoạt động khai thác khoáng sản
• 2.10. Thực trạng pháp luật về chế biến khoáng sản ở Việt Nam
• 2.11. Quy định pháp luật về chế biến khoáng sản
• 2.12. Các cơ quan có thẩm quyền quản lý chế biến khoáng sản
• 2.13. Quyền của chủ thể và các nghĩa vụ của chủ thể liên quan trong hoạt động chế biến khoáng sản
• 2.14. Các biện pháp khuyến khích, phòng chống khai thác trái phép trong khai thác và chế biến khoáng sản
• 3. CHƯƠNG 3: CHIẾN LƯỢC QUY HOẠCH KHOÁNG SẢN, KIẾN NGHỊ ĐỂ HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC VÀ CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN
• 3.1. Chiến lược quy hoạch và phát triển hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản
• 3.2. Những kiến nghị về việc hoàn thiện luật khoáng sản
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Pháp Luật Về Khai Thác Khoáng Sản

Ngành công nghiệp khai thác khoáng sản đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, cung cấp nguyên liệu cho nhiều lĩnh vực. Việt Nam có tiềm năng lớn về tài nguyên khoáng sản, xếp thứ 15 trên thế giới về diện tích có khoáng sản. Tuy nhiên, khoáng sản là nguồn tài nguyên hữu hạn và không tái tạo. Việc khai thác cần tuân thủ các quy định pháp luật để đảm bảo phát triển bền vững và bảo vệ môi trường. Luật Khoáng Sản Việt Nam ra đời nhằm điều chỉnh hoạt động này. Cần thiết phải có những nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật khoáng sản để hoàn thiện hệ thống pháp lý, ngăn chặn khai thác khoáng sản trái phép. Theo thống kê, Việt Nam có 60/200 loại khoáng sản phổ biến trên thế giới, một số có trữ lượng lớn và ý nghĩa chiến lược.

1.1. Khái niệm và phân loại tài nguyên khoáng sản quan trọng

Khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích, được tích tụ tự nhiên ở thể rắn, lỏng, khí, tồn tại trong lòng đất, trên mặt đất (Luật Khoáng sản 2010). Chúng có nhiều đặc điểm: tính hữu hạn, không tái tạo, cần xử lý trước khi sử dụng, rủi ro địa chất, liên quan đến tài nguyên đất và nước. Phân loại khoáng sản dựa trên trạng thái (rắn, lỏng, khí), thành phần hóa học (kim loại, phi kim, cháy) và công dụng (phân bón, gốm sứ, xây dựng, nhiên liệu, nước khoáng). Việc phân loại giúp quản lý và khai thác hiệu quả hơn. Theo Từ điển bách khoa Wikipedia: “Khoáng sản là thành phần tạo khoáng vật của lớp vỏ Trái Đất, mà thành phần hóa học và các tính chất vật lý của chúng cho phép sử dụng chúng có hiệu quả và lợi ích trong lĩnh vực sản xuất ra của cải vật chất của nền kinh tế quốc dân.”

1.2. Vai trò của khoáng sản Việt Nam đối với kinh tế và xã hội

Khoáng sản đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp (xây dựng, điện, luyện kim, nhiên liệu). Chúng giúp giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu và tăng nguồn thu xuất khẩu. Về chính trị, khoáng sản tạo vị thế cho quốc gia trong thương mại quốc tế. Tuy nhiên, cần khai thác hợp lý để tránh ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người. Ngành công nghiệp khoáng sản cũng là một ngành chiếm tỷ trọng cao trong nền kinh tế; như công nghiệp khai thác đồng ở Chilê, công nghiệp than đá ở Ucraina, công nghiệp dầu mỏ ở Cooet, Irăc và Veneduela.

II. Phân Tích Thực Trạng Pháp Luật Về Khoáng Sản Hiện Nay

Hệ thống pháp luật về khoáng sản đang được hoàn thiện dần, với Luật Khoáng sản 2010 là nền tảng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập trong các quy định về quy hoạch, cấp phép, quản lý hoạt động khai thác, chế biến, và bảo vệ môi trường. Tình trạng khai thác khoáng sản trái phép vẫn diễn ra phức tạp, gây thất thoát tài nguyên và ô nhiễm môi trường. Cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để thực thi pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Nhu cầu khai thác của các doanh nghiệp đối với khoáng sản ngày càng tăng cao, và có những doanh nghiệp đã lợi dụng lỗ hổng của luật pháp, sự lơ là của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền để tham ô, chiếm đoạt trữ lượng khoáng sản nhiều hơn so với cấp phép của nhà nước gây thiệt hại nghiêm trọng.

2.1. Đánh giá quy định Luật Khoáng Sản Việt Nam trước khai thác

Các quy định pháp luật về chiến lược, quy hoạch khai thác khoáng sản, điều tra địa chất, và định hướng phát triển còn thiếu tính đồng bộ và hiệu quả. Quy trình cấp, thu hồi Giấy phép khai thác khoáng sản còn phức tạp và kéo dài, tạo kẽ hở cho các hoạt động tiêu cực. Cần đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường kiểm tra, giám sát. Cần ban hành văn bản điều chỉnh việc khai thác khoáng sản này, như Luật Khoáng sản 2010, một số văn bản pháp luật quy định về hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản tạo ra cơ sở pháp lý nhất định để hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản phát triển.

2.2. Thanh tra kiểm tra và xử lý vi phạm trong khai thác khoáng sản

Hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật trong khai thác khoáng sản còn yếu kém, chưa đủ sức răn đe. Nhiều vụ việc vi phạm nghiêm trọng chưa được xử lý triệt để. Cần tăng cường năng lực cho lực lượng thanh tra và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan quản lý nhà nước với sự tham gia của người dân và cộng đồng. Bên cạnh đó cần có hệ thống thông tin công khai, minh bạch về hoạt động khai thác khoáng sản để tạo điều kiện cho việc giám sát và kiểm tra.

III. Nghiên Cứu Giải Pháp Quản Lý Khai Thác Khoáng Sản Bền Vững

Quản lý khai thác khoáng sản bền vững đòi hỏi sự kết hợp giữa các giải pháp pháp lý, kinh tế, kỹ thuật và xã hội. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, áp dụng các công nghệ chế biến khoáng sản tiên tiến, tăng cường trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, và nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường. Cần có sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội trong việc giám sát hoạt động khai thác khoáng sản. Việc tăng cường trách nhiệm giải trình của các doanh nghiệp khai thác khoáng sản cũng là một yếu tố quan trọng.

3.1. Quy định về xây dựng hầm mỏ và an toàn lao động trong khai thác

Các quy định pháp luật về xây dựng hầm mỏ, quy mô khai thác, an toàn lao động trong giai đoạn khai thác khoáng sản cần được siết chặt và thực thi nghiêm túc. Cần đầu tư vào công nghệ an toàn và đào tạo kỹ năng cho người lao động. Sự tuân thủ các tiêu chuẩn về an toàn lao động không chỉ bảo vệ sức khỏe và tính mạng của người lao động mà còn giảm thiểu rủi ro về tai nạn và sự cố trong quá trình khai thác khoáng sản.

3.2. Hoàn thiện chính sách về nghĩa vụ tài chính và xử lý chất thải

Cần hoàn thiện quy định pháp luật về nghĩa vụ tài chính (thuế, phí) của các doanh nghiệp khai thác khoáng sản, đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Đồng thời, cần có các quy định chặt chẽ về xử lý chất thải và phục hồi môi trường sau khai thác. Thuế tài nguyên khoáng sản cần được điều chỉnh để phản ánh đúng giá trị của tài nguyên và khuyến khích sử dụng hiệu quả. Quy định về xử lý chất thải cần đảm bảo rằng các chất thải được xử lý đúng quy trình và không gây ô nhiễm môi trường.

IV. Nghiên Cứu Pháp Luật Chế Biến Khoáng Sản Tại Việt Nam

Hoạt động chế biến khoáng sản đóng vai trò quan trọng trong việc gia tăng giá trị tài nguyên khoáng sản. Tuy nhiên, pháp luật về chế biến khoáng sản còn thiếu đồng bộ và chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của ngành. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ chế biến tiên tiến, thân thiện với môi trường. Đồng thời, cần kiểm soát chặt chẽ các hoạt động chế biến gây ô nhiễm. Các quy định pháp luật về chế biến khoáng sản cần được rà soát và hoàn thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này.

4.1. Đánh giá quy định pháp luật hiện hành về chế biến khoáng sản

Các quy định pháp luật về chế biến khoáng sản còn chung chung và thiếu cụ thể. Cần quy định rõ về tiêu chuẩn công nghệ, quy trình chế biến, và các biện pháp bảo vệ môi trường. Các cơ quan có thẩm quyền quản lý chế biến khoáng sản cần tăng cường phối hợp và kiểm tra, giám sát. Việc xây dựng các tiêu chuẩn cụ thể về công nghệ chế biến khoáng sản là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả và bền vững của quá trình chế biến.

4.2. Quyền và nghĩa vụ của chủ thể liên quan đến chế biến khoáng sản

Cần quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các chủ thể liên quan đến hoạt động chế biến khoáng sản, bao gồm doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước, và cộng đồng địa phương. Doanh nghiệp cần có trách nhiệm áp dụng công nghệ tiên tiến, bảo vệ môi trường, và đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Cộng đồng địa phương cần được tham gia vào quá trình giám sát và có quyền được hưởng lợi từ hoạt động chế biến khoáng sản. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp khai thác khoáng sản cần được đề cao.

V. Kiến Nghị Hoàn Thiện Pháp Luật Khoáng Sản và Nâng Cao Hiệu Quả

Để hoàn thiện pháp luật khoáng sản và nâng cao hiệu quả quản lý, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau: Rà soát, sửa đổi, bổ sung Luật Khoáng sản và các văn bản hướng dẫn thi hành; Tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý nhà nước; Nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ tài nguyên khoáng sản và môi trường; Áp dụng các công nghệ khai thác và chế biến tiên tiến, thân thiện với môi trường; Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khoáng sản. Cần có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, và các bên liên quan trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật khoáng sản.

5.1. Xây dựng chiến lược quy hoạch và phát triển khai thác khoáng sản

Chiến lược quy hoạch và phát triển hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước, và đảm bảo phát triển bền vững. Cần xác định rõ các mục tiêu, nhiệm vụ, và giải pháp cụ thể. Việc lập quy hoạch cần phải dựa trên cơ sở đánh giá kỹ lưỡng về trữ lượng khoáng sản, tác động môi trường, và các yếu tố kinh tế - xã hội. Theo thống kê trữ lượng khoáng sản tại mỗi quốc gia trên Thế giới có thể coi là “của trời cho”. Ví dụ như vàng, đồng, than, thiếc, titan,… đều là những nguyên liệu khoáng sản quý hiếm.

5.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về khoáng sản

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về khoáng sản, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật; Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật; Tăng cường kiểm tra, giám sát; Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia của cộng đồng trong việc thực thi pháp luật. Cần thiết phải có những nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật khoáng sản để hoàn thiện hệ thống pháp lý, ngăn chặn khai thác khoáng sản trái phép.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khai thác khoáng sản là ngành công nghiệp cung cấp nguồn nguyên liệu, nhiên liệu thiết yếu cho nền kinh tế, góp phần giảm thiểu sự phụ thuộc vào việc nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài. Theo số liệu được tác giả trích dẫn trong văn bản, Việt Nam xếp thứ 15 trên thế giới về diện tích khoáng sản, xếp thứ 65 về tuổi địa chất, sở hữu hơn 60/200 loại khoáng sản phổ biến trên thế giới với quy mô trên 5.000 mỏ và điểm quặng. Nhiều địa phương sở hữu các mỏ khoáng sản quy mô lớn như than đá tại Quảng Ninh, sa khoáng titan tại Bình Thuận, quặng sắt tại Thái Nguyên. Tuy nhiên, khoáng sản là nguồn tài nguyên thiên nhiên hữu hạn, không thể tái tạo, trong khi tốc độ khai thác phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngày càng tăng nhanh.

Mặc dù Nhà nước đã ban hành Luật Khoáng sản năm 2010 và các văn bản hướng dẫn thi hành nhằm tạo hành lang pháp lý, thực tiễn áp dụng vẫn bộc lộ nhiều kẽ hở và hạn chế. Nhiều tổ chức, doanh nghiệp đã lợi dụng sự thiếu đồng bộ của pháp luật cùng sự buông lỏng kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước để khai thác vượt công suất, chiếm đoạt tài nguyên, gây thất thoát ngân sách và hủy hoại môi trường sinh thái. Khóa luận tập trung nghiên cứu đề tài "Pháp luật về hoạt động khai thác khoáng sản, chế biến khoáng sản ở Việt Nam" nhằm làm rõ các bất cập này.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc điều chỉnh pháp luật về hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản ở Việt Nam. Để đạt được mục tiêu này, tác giả xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản và sự điều chỉnh của pháp luật về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản ở Việt Nam.
2. Phân tích thực trạng pháp luật Việt Nam về hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản, từ đó đánh giá những ưu điểm và nhược điểm của hệ thống pháp luật hiện hành.
3. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hệ thống các quy phạm pháp luật, văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản và hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực này tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu về không gian bao quát phạm vi cả nước, kết hợp khảo sát thực tiễn tại địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Về thời gian, khóa luận tổng kết dữ liệu pháp lý và thực tiễn từ khi Luật Khoáng sản 2010 có hiệu lực đến giai đoạn 2021-2023, đồng thời cập nhật các định hướng theo Chiến lược địa chất, khoáng sản và công nghiệp khai khoáng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật nền tảng và các khái niệm pháp lý chuyên ngành:

• Căn cứ pháp lý cao nhất: Điều 53 Hiến pháp năm 2013 quy định tài nguyên khoáng sản là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.
• Luật chuyên ngành: Luật Khoáng sản năm 2010 (khoản 1 Điều 2 định nghĩa khoáng sản; khoản 7 Điều 2 định nghĩa hoạt động khai thác; các điều khoản về quy hoạch, điều kiện cấp phép, nghĩa vụ tài chính và đóng cửa mỏ).
• Các luật liên quan: Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (Điều 136 về phí bảo vệ môi trường); Luật Thuế tài nguyên năm 2009; Luật Tài nguyên nước năm 2012; Luật Đất đai; Luật Đầu tư; Luật Doanh nghiệp; Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (Điều 227 về tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên).
• Văn bản dưới luật và tiêu chuẩn kỹ thuật: Nghị định số 158/2016/NĐ-CP; Nghị định số 67/2019/NĐ-CP; Nghị định số 22/2012/NĐ-CP; Nghị định số 12/2016/NĐ-CP; Nghị định số 38/2015/NĐ-CP; Quyết định số 334/QĐ-TTg ngày 01/4/2023 của Thủ tướng Chính phủ; Thông tư số 23/2021/TT-BCT (khoản 1 Điều 3 về khái niệm chế biến khoáng sản); Thông tư số 152/2015/TT-BTC; Thông tư số 66/2016/TT-BTC; Nghị quyết số 1084/2015/UBTVQH13; các Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường không khí, tiếng ồn, độ rung (QCVN 19, 20, 30, 05, 26, 27/BTNMT) và Quy chuẩn an toàn mỏ hầm lò.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai kết hợp bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Mổ xẻ các điều luật, quy chuẩn kỹ thuật và các tài liệu chuyên ngành để khái quát hóa hệ thống lý luận và thực trạng quy định.
• Phương pháp thống kê: Thu thập, tổng hợp số liệu về số lượng giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản, tỷ lệ cấp phép qua đấu giá, số thu phí và thuế tài nguyên trên toàn quốc.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: Phân tích sự tương quan giữa quy định của văn bản luật với các nghị định, thông tư; đối chiếu giữa hoạt động khai thác và chế biến; so sánh cơ chế cấp phép chỉ định với cơ chế đấu giá quyền khai thác.
• Phương pháp nghiên cứu tình huống (case study): Khảo sát thực tế hồ sơ sai phạm pháp luật trong hoạt động khai thác than tại Mỏ than Minh Tiến (Thái Nguyên) để kiểm chứng hiệu lực thanh tra, giám sát trên thực tế.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu trích xuất từ hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, Báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Luật Khoáng sản 2010 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, dữ liệu quản lý mỏ của Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, số liệu thống kê từ Tổng cục Thuế, các công trình nghiên cứu của các chuyên gia đã công bố và hồ sơ xử lý vi phạm pháp luật được phản ánh qua các cơ quan chức năng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề chung về hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản

Chương này làm rõ nền tảng lý luận về khoáng sản và các hoạt động công nghiệp liên quan. Tác giả phân tích khái niệm tài nguyên khoáng sản theo Điều 2 Luật Khoáng sản 2010, xác định 5 đặc điểm cơ bản:

1. Tính hữu hạn: Khoáng sản tích tụ qua hàng trăm triệu năm hoạt động địa chất, không thể tái tạo.
2. Không thể sử dụng trực tiếp quặng nguyên khai: Phải trải qua các khâu xử lý, tuyển khoáng và tinh luyện.
3. Tính rủi ro về địa chất: Khai thác chịu chi phối lớn bởi cấu tạo tự nhiên, tiềm ẩn nguy cơ sập đổ mỏ.
4. Mối quan hệ hữu cơ với tài nguyên đất: Quá trình khai thác làm thay đổi kết cấu bề mặt và cảnh quan địa hình.
5. Mối quan hệ hữu cơ với tài nguyên nước: Hoạt động khai khoáng tiêu tốn lượng nước mặt, nước ngầm rất lớn và là nguồn gây ô nhiễm thủy vực.

Khoáng sản được phân loại dựa trên 3 tiêu chí: theo trạng thái vật lý (khoáng sản rắn xác định/dự báo, lỏng, khí); theo thành phần hóa học (kim loại, phi kim, khoáng sản cháy); theo công dụng (phân bón hóa chất, nguyên liệu gốm sứ chịu lửa, kiến trúc xây dựng, khoáng sản nhiên liệu và khoáng sản nước).

Tác giả phân biệt rõ hai khái niệm nghiệp vụ:

• Khai thác khoáng sản (khoản 7 Điều 2 Luật Khoáng sản 2010): Hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu; đối tượng là khoáng sản chưa thu hồi tồn tại trong lòng đất hoặc bãi thải mỏ.
• Chế biến khoáng sản (khoản 1 Điều 3 Thông tư 23/2021/TT-BCT): Áp dụng các phương pháp cơ học, hóa học, nhiệt luyện làm thay đổi hình thái, tính chất của khoáng sản nguyên khai để tạo ra quặng tinh, kim loại, hợp chất có giá trị thương mại cao hơn; đối tượng là khoáng sản đã thu hồi.

Chương 1 kết luận bằng việc khẳng định sự cấp thiết phải phòng chống nạn khai thác trái phép nhằm bảo toàn nguồn lực quốc gia, kiểm soát suy thoái môi trường và giữ gìn trật tự an toàn xã hội.

Chương 2: Thực trạng pháp luật về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản tại Việt Nam

Chương 2 là phần trọng tâm, phân tích chi tiết quy định pháp luật qua từng giai đoạn và đánh giá thực tiễn thi hành:

Quy định trước khi khai thác: Phân tích cơ chế quy hoạch, điều tra địa chất (Điều 9, Điều 12 Luật Khoáng sản 2010 và Quyết định số 334/QĐ-TTg ngày 01/4/2023). Tác giả chỉ ra tình trạng quy hoạch chồng chéo giữa Trung ương và địa phương, thiếu gắn kết với quy hoạch sử dụng đất. Về điều kiện chủ thể, Điều 51 Luật Khoáng sản 2010 cho phép doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, hộ kinh doanh tham gia; trong đó hộ kinh doanh bị giới hạn công suất khai thác không quá 3.000 m3 nguyên khai/năm (Điều 36 Nghị định 158/2016/NĐ-CP). Chủ thể xin cấp phép phải có vốn chủ sở hữu ít nhất bằng 30% tổng vốn đầu tư, thời hạn giấy phép tối đa 30 năm, thời gian giải quyết hồ sơ tối đa 90 ngày. Điều 58 quy định thu hồi giấy phép nếu sau 12 tháng kể từ ngày có hiệu lực chưa xây dựng cơ bản mỏ hoặc chưa khai thác.

Thực trạng cấp phép và cơ chế xin - cho: Văn bản tổng hợp số liệu thực tế về việc áp dụng cơ chế cấp quyền khai thác khoáng sản:

Cấp thẩm quyền	Tổng số giấy phép khai thác đã cấp	Số lượng khu vực đấu giá thành công	Tỷ lệ cấp phép qua đấu giá	Tỷ lệ cấp phép theo hình thức xin - cho
Cấp Bộ (Bộ TN&MT)	421 giấy phép	6 khu vực	1,4%	98,6%
Cấp Địa phương (UBND cấp tỉnh)	Gần 4.280 giấy phép	Khoảng 385 khu vực	Hơn 9%	Gần 91%

Số liệu cho thấy quy định ưu tiên đấu giá quyền khai thác theo Điều 77 Luật Khoáng sản 2010 và Nghị định 22/2012/NĐ-CP hầu như bị vô hiệu hóa trên thực tế.

Thực tiễn vi phạm và công tác thanh tra tại Thái Nguyên: Khóa luận dẫn chứng vụ án tại Mỏ than Minh Tiến (huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên). Công ty Cổ phần Yên Phước được cấp Giấy phép số 1091/GP-UBND ngày 02/6/2014 với diện tích 59,0 ha, trữ lượng khai thác 136.256 tấn, công suất 8.500 tấn/năm đến 28/6/2031. Doanh nghiệp này đã thông đồng với Công ty TNHH Đông Bắc Hải Dương khai thác với công suất tối thiểu 400.000 tấn/năm (vượt 47,05 lần công suất cấp phép). Từ tháng 3/2019 đến tháng 8/2021, nhóm này đã khai thác trái phép hơn 1 triệu m3 than và đá đen, thu lợi bất chính hàng trăm tỷ đồng, mua bán trái phép vật liệu nổ công nghiệp. Nguyên nhân xuất phát từ việc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên bỏ qua các kế hoạch thanh tra định kỳ đã phê duyệt các năm 2015, 2016, 2017, chỉ tiến hành 04 lần kiểm tra đột xuất khi có phản ánh.

Quy định trong giai đoạn khai thác:

• An toàn lao động: Tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật mỏ hầm lò, lập hộ chiếu đào chống lò, bố trí khám chờ đợi tại sân ga giếng, lập Hội đồng nghiệm thu trước khi đưa mỏ vào hoạt động.
• Nghĩa vụ tài chính: Thuế tài nguyên (Luật Thuế tài nguyên 2009, Nghị quyết 1084/2015/UBTVQH13, Thông tư 152/2015/TT-BTC) tính dựa trên sản lượng tự kê khai hàng tháng và giá tính thuế thành phẩm, dẫn đến nguy cơ doanh nghiệp khai gian sản lượng và chỉ chọn khai quặng giàu.
• Phí bảo vệ môi trường: Thực hiện theo Nghị định 12/2016/NĐ-CP và Thông tư 66/2016/TT-BTC theo công thức: $$F = [(Q_1 \times f_1) + (Q_2 \times f_2)] \times K$$ (Trong đó: $Q_1$ là khối lượng đất đá bốc xúc; $f_1 = 200$ đồng/m3; $Q_2$ là sản lượng khoáng sản nguyên khai; $f_2$ là mức phí của từng loại khoáng sản; $K = 1,05$ với khai thác lộ thiên và $K = 1$ với hầm lò. Địa phương được hưởng 100% nguồn thu này).
• Xử lý chất thải: Quản lý khí thải theo Nghị định 38/2015/NĐ-CP và các quy chuẩn kỹ thuật; kiểm soát nước thải mỏ chứa dòng axit và ion kim loại nặng (Cu, Ni, Pb, Zn) theo Điều 32 Luật Khoáng sản 2010 và Luật Tài nguyên nước 2012.

Nguyên nhân khó khăn, bất cập: Khai thác quá mức; năng lực quản trị, hậu kiểm yếu kém; quy định môi trường thiếu chế tài xử phạt đủ mạnh; thói quen lãng phí tài nguyên và tàn dư bóc lột khoáng sản từ thời kỳ thuộc địa Pháp.

Chương 3: Chiến lược quy hoạch khoáng sản, kiến nghị để hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản

Tác giả phân tích nội dung Quyết định số 334/QĐ-TTg ngày 01/4/2023, nhấn mạnh yêu cầu: công tác điều tra cơ bản địa chất phải đi trước một bước; quy hoạch thăm dò đáp ứng nhu cầu đến năm 2045 đối với than, urani, titan-zircon, đất hiếm, apatit, đồng, niken, thiếc, bauxit; gắn khai thác quy mô lớn với chế biến sâu; kiên quyết chấm dứt các cơ sở chế biến manh mún, công nghệ lạc hậu.

Từ đó, khóa luận đưa ra các nhóm kiến nghị:

• Hoàn thiện công tác lập quy hoạch: Thống nhất thẩm quyền lập quy hoạch khoáng sản, gắn kết chặt chẽ với quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch bảo vệ môi trường.
• Cải cách thủ tục cấp phép: Xóa bỏ triệt để cơ chế cấp phép chỉ định "xin - cho", quy định bắt buộc 100% các khu vực mỏ phải đưa ra đấu giá quyền khai thác công khai, minh bạch.
• Hoàn thiện nghĩa vụ tài chính và giám sát: Thay đổi căn cứ tính thuế tài nguyên, bắt buộc lắp đặt hệ thống trạm cân, camera giám sát tự động truyền dữ liệu về cơ quan quản lý để kiểm soát sản lượng thực tế, chấm dứt việc thu thuế dựa trên số liệu tự kê khai.
• Nâng cao hiệu lực thanh tra, xử lý vi phạm: Tăng nặng mức phạt tiền trong xử lý vi phạm hành chính, áp dụng nghiêm chế tài hình sự theo Điều 227 Bộ luật Hình sự, quy định rõ trách nhiệm người đứng đầu cơ quan quản lý chuyên môn tại địa phương khi để xảy ra khai thác trái phép kéo dài.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp bức tranh toàn cảnh về hoạt động khoáng sản tại Việt Nam với các số liệu thực tế tính đến đầu năm 2021: cả nước có 3.679 khu vực được hơn 3.300 tổ chức, cá nhân khai thác gần 50 loại khoáng sản. Cả nước có 8.182 giấy phép thăm dò và 4.900 giấy phép khai thác được cấp (Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp 753 giấy phép, UBND cấp tỉnh cấp 7.347 giấy phép). Gần 3.000 khu vực thuộc nhóm vật liệu xây dựng thông thường quy mô nhỏ và hơn 500 khu vực khai thác quy mô công nghiệp.

Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn, công trình đã:

• Hệ thống hóa toàn diện các quy phạm pháp luật điều chỉnh chuỗi hoạt động từ điều tra địa chất, lập quy hoạch, cấp phép, khai thác hầm mỏ, tài chính đến chế biến khoáng sản.
• Vạch trần lỗ hổng lớn nhất của công tác quản lý là sự áp đảo của cơ chế cấp phép "xin - cho" (chiếm 91% ở địa phương và 98,6% ở cấp Bộ) cùng cơ chế xác định thuế dựa trên số liệu tự khai báo của doanh nghiệp.
• Làm rõ phương thức sai phạm có tổ chức thông qua việc phân tích chuyên sâu vụ án Mỏ than Minh Tiến, cung cấp cứ liệu thực tiễn minh chứng cho sự thất bại của công tác thanh tra định kỳ tại cấp cơ sở.
• Đề xuất hệ thống giải pháp sửa đổi Luật Khoáng sản 2010 bám sát quan điểm của Chiến lược địa chất, khoáng sản đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có phạm vi tập trung chủ yếu vào nhóm khoáng sản rắn (đặc biệt là than đá và vật liệu xây dựng thông thường), chưa đi sâu phân tích khung pháp lý riêng biệt đối với tài nguyên khoáng sản lỏng (dầu khí, nước khoáng thiên nhiên) hoặc khoáng sản phóng xạ (urani, đất hiếm). Về mặt giải pháp, các kiến nghị dừng lại ở việc đề xuất định hướng chính sách và sửa đổi điều luật, chưa xây dựng được mô hình định lượng cụ thể về phương pháp xác định tổn thất tài nguyên trong công thức tính thuế.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ phạm vi đề tài bao gồm:

• Nghiên cứu cơ chế pháp lý quản lý hoạt động khai thác, chế biến các loại khoáng sản chiến lược (đất hiếm, bauxit, titan) gắn với chuỗi giá trị chế biến sâu và cam kết giảm phát thải ròng.
• Đánh giá tác động pháp lý khi tích hợp công nghệ số, cảm biến tự động và dữ liệu viễn thám vào quy trình thanh tra, giám sát sản lượng khai thác thực tế tại các mỏ hầm lò và lộ thiên.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Đầu tư - Kinh doanh, cán bộ pháp chế tại các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai khoáng và chế biến khoáng sản. Công trình cũng cung cấp nguồn tư liệu thực chứng cho các cơ quan thanh tra, cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường cấp tỉnh trong việc nhận diện các thủ đoạn hợp thức hóa khoáng sản lậu và lỗ hổng giám sát tại địa phương. Các phần phân tích về công thức tính phí bảo vệ môi trường, căn cứ tính thuế tài nguyên và hồ sơ vụ việc Mỏ than Minh Tiến có giá trị ứng dụng cao cho việc nghiên cứu chuyên đề pháp luật môi trường và kinh doanh tài nguyên.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ cấp phép khai thác khoáng sản thông qua đấu giá tại Việt Nam đạt bao nhiêu theo số liệu của Bộ Tài nguyên và Môi trường? Theo dự thảo báo cáo tổng kết 10 năm thi hành Luật Khoáng sản 2010 tính đến tháng 6/2021, Bộ Tài nguyên và Môi trường mới tổ chức đấu giá thành công 6 khu vực khoáng sản, chiếm tỷ lệ 1,4% trong tổng số 421 giấy phép đã cấp (hơn 98% cấp theo hình thức xin - cho). Tại các địa phương, chỉ có hơn 9% trong tổng số gần 4.280 giấy phép được cấp qua đấu giá (khoảng 91% cấp theo hình thức xin - cho).

2. Quy mô sai phạm về công suất khai thác tại Mỏ than Minh Tiến (Thái Nguyên) diễn ra như thế nào so với giấy phép? Theo Giấy phép số 1091/GP-UBND ngày 02/6/2014, Công ty Yên Phước chỉ được phép khai thác công suất 8.500 tấn than/năm. Tuy nhiên, doanh nghiệp đã thỏa thuận cho Công ty Đông Bắc Hải Dương khai thác với công suất tối thiểu 400.000 tấn than/năm, gấp 47,05 lần công suất được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép.

3. Phí bảo vệ môi trường đối với khai thác khoáng sản được tính toán theo công thức nào? Theo Nghị định số 12/2016/NĐ-CP và Thông tư số 66/2016/TT-BTC, phí bảo vệ môi trường được tính theo công thức: $F = [(Q_1 \times f_1) + (Q_2 \times f_2)] \times K$. Trong đó $Q_1$ là khối lượng đất đá bốc xúc thải ra ($f_1 = 200$ đồng/m3); $Q_2$ là sản lượng khoáng sản nguyên khai khai thác ($f_2$ là mức phí riêng từng loại quặng); hệ số $K = 1,05$ đối với khai thác lộ thiên và $K = 1$ đối với khai thác hầm lò hoặc các hình thức khác. Khoản thu này ngân sách địa phương được hưởng 100%.

4. Pháp luật quy định điều kiện gì về vốn chủ sở hữu và quy mô khai thác đối với hộ kinh doanh khai thác khoáng sản? Theo Điều 36 Nghị định 158/2016/NĐ-CP, hộ kinh doanh đăng ký khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường hoặc khai thác tận thu chỉ được cấp phép với quy mô công suất không quá 3.000 m3 sản phẩm là khoáng sản nguyên khai/năm. Đối với dự án đầu tư khai thác khoáng sản nói chung, tổ chức, cá nhân phải có vốn chủ sở hữu ít nhất bằng 30% tổng số vốn đầu tư theo khoản 2 Điều 53 Luật Khoáng sản 2010.

5. Giấy phép khai thác khoáng sản bị thu hồi trong những trường hợp nào theo Điều 58 Luật Khoáng sản 2010? Giấy phép bị thu hồi khi: sau 12 tháng kể từ ngày có hiệu lực chưa xây dựng cơ bản mỏ (trừ bất khả kháng); sau 12 tháng kể từ ngày dự kiến bắt đầu khai thác mà chưa tiến hành khai thác; vi phạm nghĩa vụ quy định tại khoản 2 Điều 55 mà không khắc phục trong 90 ngày kể từ khi có văn bản thông báo; hoặc khu vực khai thác bị công bố là khu vực cấm hoạt động khoáng sản.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Ngọc Giáng Hương đã khái quát toàn diện cơ sở lý luận và thực trạng pháp luật về khai thác, chế biến khoáng sản tại Việt Nam dưới góc độ chuyên ngành Luật Đầu tư - Kinh doanh. Tác giả đã làm rõ các tồn tại mang tính hệ thống của khung pháp lý hiện hành, tiêu biểu là sự chiếm ưu thế của cơ chế cấp phép "xin - cho", lỗ hổng trong việc xác định sản lượng tính thuế và sự thiếu hiệu quả trong công tác thanh tra sau cấp phép. Trên cơ sở đối chiếu với tình huống sai phạm thực tế tại mỏ than Minh Tiến và định hướng phát triển của Quyết định số 334/QĐ-TTg, công trình đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ nhằm sửa đổi Luật Khoáng sản, siết chặt kỷ cương quản lý tài nguyên và hướng tới phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC VÀ CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN 1. Tổng quan về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản và vai trò của tài nguyên khoáng sản tại Việt Nam 1. Khái niệm, phân loại tài nguyên khoáng sản Tài nguyên thiên nhiên là những hợp chất được tạo nên từ sâu trong lòng đất, con người khai thác và chuyển hóa chúng thành những dạng công cụ lao động hoặc khai thác để trao đổi, buôn bán hàng hóa. Có thể nói, tài nguyên thiên nhiên “đồng hành”, phục vụ cho sự phát triển và tiến hóa của con người.

Theo Từ điển bách khoa Wikipedia: “Khoáng sản là thành phần tạo khoáng vật của lớp vỏ Trái Đất, mà thành phần hóa học và các tính chất vật lý của chúng cho phép sử dụng chúng có hiệu quả và lợi ích trong lĩnh vực sản xuất ra của cải vật chất của nền kinh tế quốc dân.”2 Tài nguyên khoáng sản được định nghĩa tại khoản 1, Điều 2 Luật khoáng sản năm 2010 như sau: “1. Khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích được tích tụ tự nhiên ở thể rắn, thể lỏng, thể khí, tồn tại trong lòng đất, trên mặt đất, bao gồm cả khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ. Khoáng sản nằm trong lớp vỏ Trái Đất ở dạng tích tự với các đặc trưng khác nhau. Chúng thường nằm tập trung ở một khu vực gọi là mỏ khoáng sản.

Khoáng sản có ý nghĩa rất quan trọng trong lịch sử phát triển của con người nói chung và phát triển kinh tế nói riêng. Lịch sử đã chứng minh rằng, từ thời kì cổ đại, con người đã biết tận dụng, khai thác khoáng sản nhằm phục vụ cho đời sống và nhu cầu của mình. Ví dụ như khai thác khoáng sản đá để làm công cụ lao động và xây dựng kim tự tháp. 2 Theo wikipedia https://vi.org/wiki/Kho%C3%A1ng_s%E1%BA%A3n 5 Khoảng 40.000 năm trước công nguyên, con người đã biết sử dụng mọi thứ xung quanh mình, kể cả đá cũng được dùng làm công cụ khai thác các khoáng sản.

Sau một thời gian sử dụng hết những đá tốt trên bề mặt Trái Đất, con người bắt đầu đào bới để tìm những thứ họ cần. Những cái mỏ đầu tiên chỉ là những cái hố nông nhưng rồi những người khai mỏ sau buộc phải đào sâu thêm để tìm kiếm. Một trong những khoáng sản họ cần lúc bấy giờ là Hoàng Thổ, được dùng như sắc tố cho các mục đích lễ nghi và vẽ tranh trong hang động. Khu mỏ Hoàng Thổ được khai thác xưa nhất được tìm thấy là ở Bomvu Ridge thuộc Swaziland, châu Phi.3 Khoáng sản là tài nguyên không thể tái tạo được, là tài nguyên quý giá của Quốc gia.

Việc khai thác khoáng sản có nguy cơ tiềm ẩn ảnh hưởng tới môi trường sống, sức khỏe của con người. Do đó, các cơ quan có thẩm quyền cần có biện pháp quản lý, bảo vệ nghiêm ngặt, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm để có thể đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, kinh tế phát triển bền vững, phù hợp với bảo vệ an ninh quốc phòng đất nước. Khoáng sản có một số đặc điểm nổi bật như: Tính hữu hạn của khoáng sản: Như đã đề cập ở trên, khoáng sản được hình thành bởi hoạt động địa chất qua thời gian vài trăm triệu năm nên nó không phải là vô tận và hầu như không tái tạo được. Không thể sử dụng một cách trực tiếp các loại quặng: Các loại khoáng sản chỉ được khai thác khi trải qua các bước xử lý và tinh luyện Tính rủi ro về địa chất: Hầu hết khoáng sản đều nằm ở sâu trong lòng đất nên việc khai thác phụ thuộc rất lớn vào điều kiện tự nhiên và địa chất.

Địa chất khu vực có khoáng sản kém sẽ dẫn đến các rủi ro về sụp mỏ khoáng sản gây thiệt hại về người và của. Quan hệ hữu cơ với tài nguyên đất: Khi con người khai thác khoáng sản cần phải có một diện tích mặt đất nhất định và khi khai thác khoáng sản sẽ làm thay đổi kết cấu của vùng đất đai bao quanh. Quan hệ hữu cơ với tài nguyên nước: Khi chúng ta tiến hành khai thác khoáng sản sẽ đòi hỏi phải sử dụng một lượng lớn nước mặt cũng như nước ngầm gần khu 3 Theo https://vi.org/wiki/Khai_th%C3%A1c_m%E1%BB%8F 6 vực khai thác và điều này là nguyên nhân chủ yếu gây ra ô nhiễm nguồn nước hiện nay. Phân loại khoáng sản Khoáng sản có thể dựa trên nhiều căn cứ để phân loại: Căn cứ vào trạng thái vật lý: Khoáng sản rắn (than, đá vôi,…); Khoáng sản lỏng (nước, dầu,… ); Khoáng sản khí (khí đốt, khí trơ,…).

Trong đó, tài nguyên khoáng sản rắn được phân thành: tài nguyên khoáng sản rắn xác định và tài nguyên rắn dự báo. Đặc trưng của khoáng sản rắn khác với những dạng khoáng sản thông thường (khoáng sản lỏng và khoáng sản khí) đó là: Khoáng sản rắn thường đặc trưng bằng một thành phần hóa học hoặc cấu trúc nguyên tử dưới dạng liên kết cứng giữa các ion và nguyên tử với nhau, có kích thước và hình dạng xác định rõ ràng. Các phân tử của khoáng sản rắn thông thường không thể nén lại hay không chuyển động xung quanh như những phân tử của khoáng sản lỏng và khoáng sản khí. Khoáng sản rắn có thể được kết tinh hoặc vô định hình.

Trong đó, tài nguyên khoáng sản rắn được chia thành: tài nguyên khoáng sản rắn xác định và tài nguyên rắn dự báo. Đặc trưng của khoáng sản rắn so với các loại khoáng sản khác (khoáng sản lỏng và khoáng sản khí) đó là: Khoáng sản rắn được đại diện bởi một thành phần hóa học hoặc cấu trúc nguyên tử dưới dạng kết cấu cứng bởi các ion và nguyên tử với nhau, có khối lượng và hình dạng xác định rõ ràng. Các phân tử của khoáng sản rắn thường không thể nén thêm hay không di chuyển xung quanh như các phân tử của khoáng sản lỏng và khoáng sản khí. Căn cứ thành phần hóa học, khoáng sản chia thành 03 loại: Khoáng sản kim loại (kim loại đen, kim loại màu, kim loại quý hiếm), khoáng sản phi kim (vật liệu khoáng, đá quý, vật liệu xây dựng), khoáng sản cháy (than, dầu, khí đốt, đá cháy).

Căn cứ vào công dụng: Nhóm khoáng sản phân bón và hóa chất như: Lưu huỳnh, apatit, photphorit… Nhóm nguyên liệu gốm sứ có khả năng chịu lửa như: đất sét, kaolin… Nhóm nguyên liệu dành cho ngành kiến trúc xây dựng như: cát, đá vôi, đá hoa… 7 Nhóm thứ 3 là các loại khoáng sản nhiên liệu bao gồm các đá có nguồn gốc sinh vật như: Than bùn, than đá, dầu…. Những loại khoáng sản này ngoài việc làm chất đốt ra thì chúng còn dùng để sản xuất hóa phẩm, dược phẩm và một số sản phẩm khác như: Sợi nhân tạo, vật liệu khuôn đúc… Khoáng sản nước: Là các loại nước được dùng cho sinh hoạt, y tế và công nghệ có thể kể đến như: Nước khoáng, bùn khoáng. Vai trò của tài nguyên khoáng sản tại Việt Nam Tài nguyên khoáng sản cũng là những nhân tố rất quan trọng đối với việc duy trì sự ổn định và phát triển xã hội. Vai trò và tầm quan trọng của khoáng sản được thể hiện ở các khía cạnh sau đây: Về mặt kinh tế: Khoáng sản là nguồn nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp quan trọng, như đá vôi sử dụng cho ngàn xi măng và sắt thép xây dựng; quạng đồng kẽm sử dụng cho ngành điện và luyện kim…Than đá, dầu thô, khí gas.

là nguồn khoáng sản cung cấp nguyên liệu chính cho cuộc sống hàng ngày của con người, nước khoáng và nước nóng tự nhiên là nguồn tài nguyên có chất lượng cao đối với việc bảo vệ sức khỏe con người, đây cũng là nguồn nguyên liệu quan trọng trong một số ngành nông nghiệp. Ngành công nghiệp khoáng sản trên nhiều Quốc gia cũng là một ngành chiếm tỷ trọng cao trong nền kinh tế; như công nghiệp khai thác đồng ở Chilê, công nghiệp than đá ở Ucraina, công nghiệp dầu mỏ ở Cooet, Irăc và Veneduela. Xuất khẩu khoáng sản thường đem lại nguồn thu lớn cho các quốc gia, nhiều nước có nguồn thu ngân sách chủ yếu là từ khai khoáng: Bruei, Cooet, Veneduela là những ví dụ điển hình. Về phương diện chính trị: Khoáng sản tạo cho mỗi quốc gia có một vị trí quan trọng trong giao thương quốc tế.

Nó góp phần không nhỏ vào việc tăng cường sự độc lập và tự chủ của các quốc gia. Thậm chí trong một số trường hợp, nó có thể làm gia tăng sự ảnh hưởng về mặt chính trị của quốc gia nọ với quốc gia kia, những quốc gia không có tài nguyên khoáng sản sẽ lệ thuộc rất lớn về kinh tế cũng như chính trị với những quốc gia có lợi thế về tài nguyên khoáng sản. Vai trò và tầm quan trọng 4 Theo https://thongtinkythuat.com/ 8 của tài nguyên khoáng sản được thể hiện trong các ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp của các hoạt động khoáng sản tới môi trường xung quanh. Khái quát về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản 1.

Hoạt động khai thác khoáng sản Khai thác khoáng sản tận dụng nguồn vật chất của tự nhiên để tạo nên các dạng vật chất khác đưa vào sử dụng. Đây là bước đầu hình thành nên quá trình tạo ra của cải và hàng hóa trong xã hội con người. Tuy nhiên, việc khai thác này cũng ảnh hướng lớn tới môi trường sinh thái nơi khai thác và sức khỏe. Hoạt động khai thác khoáng sản được quy định tại khoản 7, Điều 2 Luật khoáng sản 2010: “Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan.”5 Có thể hiểu hoạt động khai thác khoáng sản mang những đặc điểm sau: Đối tượng của hoạt động khai thác: là những tài nguyên khoáng sản được tích tụ tự nhiên trong lòng đất, trên mặt đất qua thời gian, bao gồm các khoáng chất mang trạng thái thể lỏng, thể rắn, thể khí, và có khả năng mang lại giá trị kinh tế, phục vụ nhu cầu của con người ở hiện tại và tương lai.

Phạm vi của hoạt động khai thác: hoạt động này diễn ra ở hầu hết các địa phương nơi thăm dò được trữ lượng khoáng sản và không ngừng mở rộng quy mô theo quy hoạch khai thác của Nhà nước. Quy trình tiến hành khai thác được diễn ra với sự hỗ trợ mạnh mẽ của các tiến bộ về công nghệ, khoa học, kĩ thuật hiện đại ở nước ta. Tuy các thiết bị khai thác tại nước ta còn kém so với Thế giới, nhưng quá trình hoạt động vẫn được kiểm soát bởi những con người có trình độ chuyên môn, kỹ thuật tốt để khai thác đạt được hiệu quả và tiết kiệm.