Nghiên cứu phân vùng môi trường phục vụ quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển của tỉnh thái bình

Nghiên cứu phân vùng môi trường tại dải ven biển tỉnh Thái Bình là một nhiệm vụ khoa học cấp thiết, đặt nền móng… 91 trang · Trường Đại Học Thái Bình · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Thái Bình
• Chuyên ngành: Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Phân Vùng Môi Trường Tại Dải Ven Biển Tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Bình

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU PHÂN VÙNG CHỨC NĂNG MÔI TRƯỜNG
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu phân vùng chức năng môi trường trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tại Việt Nam
• 1.2. Cơ sở lý luận về phân vùng chức năng môi trường
• 1.2.1. Quan niệm về phân vùng
• 1.2.2. Phân vùng môi trường và chức năng môi trường
• 1.2.3. Phân vùng chức năng môi trường và vùng chức năng môi trường
• 1.2.4. Mối quan hệ phân vùng môi trường và phân vùng chức năng môi trường
• 1.2.5. Nguyên tắc phân vùng chức năng môi trường
• 1.2.6. Nội dung phân vùng chức năng môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: CÁCH TIẾP CẬN, PHƯƠNG PHÁP VÀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tiếp cận phân vùng chức năng môi trường
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Xác định các yếu tố áp lực môi trường
• 3.1.1. Các áp lực môi trường do khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên
• 3.1.2. Áp lực môi trường do chất thải từ các hoạt động phát triển kinh tế
• 3.1.3. Áp lực môi trường từ tai biến thiên nhiên và biến đổi khí hậu
• 3.2. Hiện trạng và diễn biến môi trường
• 3.2.1. Môi trường nước
• 3.2.1.1. Môi trường nước biển ven bờ
• 3.2.1.2. Môi trường nước dưới đất
• 3.2.2. Môi trường không khí
• 3.3. Xác định bộ tiêu chí và hệ thống phân vùng chức năng môi trường dải ven biển của tỉnh Thái Bình
• 3.4. Đặc trưng và các vấn đề môi trường nổi cộm tại các tiểu vùng chức năng môi trường dải ven biển tỉnh Thái Bình
• 3.4.1. Tiểu vùng môi trường đất ngập nước ven bờ Tiền Hải - Thái Thụy
• 3.4.2. Tiểu vùng môi trường nông nghiệp, công nghiệp ven bờ Thái Thụy
• 3.4.3. Tiểu vùng môi trường nông nghiệp, công nghiệp và du lịch ven biển Tiền Hải
• 3.5. Định hướng chức năng của các tiểu vùng môi trường dải ven biển tỉnh Thái Bình
• 3.6. Định hướng không gian quản lý môi trường dải ven biển tỉnh Thái Bình
• 3.6.1. Mục tiêu và nguyên tắc xác định không gian bảo vệ môi trường dải ven biển tỉnh Thái Bình
• 3.6.2. Các không gian quản lý môi trường dải ven biển tỉnh Thái Bình
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám phá tổng quan phân vùng môi trường ven biển Thái Bình

Nghiên cứu phân vùng môi trường tại dải ven biển tỉnh Thái Bình là một nhiệm vụ khoa học cấp thiết, đặt nền móng cho việc quản lý tài nguyên và phát triển bền vững. Dải ven biển Thái Bình, bao gồm hai huyện Thái Thụy và Tiền Hải, là khu vực có vị thế chiến lược trong vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ và là nơi có tiềm năng lớn về kinh tế biển. Tuy nhiên, khu vực này cũng đang đối mặt với nhiều thách thức môi trường do quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Do đó, việc xác lập cơ sở khoa học để phân chia lãnh thổ thành các vùng chức năng môi trường trở nên vô cùng quan trọng. Mục tiêu của nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở việc tạo ra một bản đồ phân vùng môi trường, mà còn đề xuất các giải pháp khai thác hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Các giải pháp này được xây dựng riêng cho từng vùng chức năng, dựa trên đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và các vấn đề môi trường nổi cộm. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà quản lý trong công tác quy hoạch môi trường ven biển, điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo sự hài hòa giữa tăng trưởng và bảo tồn. Nghiên cứu này kế thừa kinh nghiệm từ các công trình trên thế giới và tại Việt Nam, đồng thời áp dụng các phương pháp luận tiên tiến để đưa ra một hệ thống phân vùng khoa học và thực tiễn, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững vùng ven biển Thái Bình.

1.1. Lý do cần thiết phải nghiên cứu phân vùng môi trường

Bảo vệ môi trường vùng ven biển là yêu cầu cấp bách để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, đặc biệt khi khu kinh tế Thái Bình đang được đẩy mạnh xây dựng. Mỗi khu vực ven biển có những đặc trưng riêng biệt về tự nhiên, sinh thái và kinh tế - xã hội, đòi hỏi các giải pháp quản lý khác nhau. Việc áp dụng một chính sách chung cho toàn bộ dải ven biển sẽ không hiệu quả. Do đó, phân vùng chức năng môi trường là công cụ khoa học giúp xác định các khu vực có tính chất tương đồng, từ đó áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp. Thực tiễn cho thấy, dải ven biển Thái Bình đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các hoạt động khai thác tài nguyên, nuôi trồng thủy sản ven biển, công nghiệp và du lịch. Theo kết quả quan trắc năm 2015, một số khu vực đã có dấu hiệu ô nhiễm rõ rệt, như hàm lượng COD vượt quy chuẩn cho phép 1,33 lần, nồng độ dầu trong nước biển vượt ngưỡng an toàn. Vấn đề xâm nhập mặn và sạt lở bờ biển Thái Bình cũng ngày càng nghiêm trọng, đe dọa sinh kế người dân. Vì vậy, nghiên cứu phân vùng là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất để có cơ sở hoạch định chiến lược bảo vệ môi trường hiệu quả.

1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ của nghiên cứu khoa học môi trường

Nghiên cứu này đặt ra mục tiêu cốt lõi là xác lập cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc phân vùng môi trường. Từ đó, đề xuất các giải pháp khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên, quản lý tổng hợp vùng ven bờ và thích ứng với biến đổi khí hậu. Để đạt được mục tiêu này, các nhiệm vụ cụ thể đã được thực hiện, bao gồm: tổng quan cơ sở lý luận và thực tiễn về phân vùng môi trường; khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của hai huyện Thái Thụy và Tiền Hải; phân tích hiện trạng môi trường tỉnh Thái Bình và các áp lực tác động. Nhiệm vụ trọng tâm là xác định các tiêu chí, xây dựng cơ sở dữ liệu GIS và tiến hành phân vùng chức năng. Cuối cùng, nghiên cứu đề xuất định hướng quản lý theo từng tiểu vùng chức năng và không gian phát triển. Kết quả của đề tài là một báo cáo khoa học môi trường toàn diện, có ý nghĩa thực tiễn cao, đóng góp trực tiếp vào công tác quy hoạch bảo vệ môi trường của tỉnh.

II. Nhận diện các áp lực môi trường tại dải ven biển Thái Bình

Dải ven biển tỉnh Thái Bình đang phải đối mặt với một tổ hợp các áp lực môi trường phức tạp, xuất phát từ cả hoạt động của con người và các yếu tố tự nhiên. Việc nhận diện và phân tích các áp lực này là bước quan trọng để hiểu rõ nguyên nhân gốc rễ của suy thoái môi trường, từ đó xây dựng các giải pháp quản lý phù hợp. Các áp lực này có thể được phân thành hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất đến từ việc khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên và chất thải từ các hoạt động phát triển kinh tế. Sự gia tăng dân số, mở rộng khu kinh tế Thái Bình, phát triển công nghiệp, nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản ven biển và du lịch đã tạo ra một lượng lớn chất thải rắn, nước thải và khí thải chưa qua xử lý, gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường biển cục bộ. Nhóm thứ hai là các áp lực từ tai biến thiên nhiên và biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Vị trí địa lý khiến khu vực này rất nhạy cảm với bão, áp thấp nhiệt đới, ngập lụt, xâm nhập mặn và sạt lở bờ biển Thái Bình. Các yếu tố này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm thay đổi cấu trúc hệ sinh thái, ảnh hưởng đến bảo tồn đa dạng sinh học ven biển.

2.1. Tác động từ khai thác tài nguyên và hoạt động kinh tế

Hoạt động khai thác tài nguyên như rừng ngập mặn, nước mặt, nước ngầm, và khoáng sản đang diễn ra mạnh mẽ. Mặc dù hệ sinh thái rừng ngập mặn Thái Bình có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đê biển và duy trì đa dạng sinh học, diện tích và chất lượng rừng đang suy giảm. Hoạt động nông nghiệp lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật gây ô nhiễm nguồn nước. Hoạt động chăn nuôi, đặc biệt là các trang trại lớn, phát sinh lượng lớn chất thải chưa được xử lý triệt để. Ngành công nghiệp với các khu, cụm công nghiệp tại Tiền Hải, Thái Thụy xả thải lượng lớn nước thải và khí thải. Đặc biệt, hoạt động nuôi trồng thủy sản ven biển với quy mô lớn, sử dụng thức ăn công nghiệp và kháng sinh dư thừa, đã góp phần làm gia tăng ô nhiễm dinh dưỡng tại các vùng nước ven bờ. Các hoạt động du lịch, giao thông thủy và sinh hoạt của người dân cũng tạo ra áp lực không nhỏ lên môi trường.

2.2. Thách thức từ biến đổi khí hậu và các tai biến thiên nhiên

Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan. Bão và áp thấp nhiệt đới thường xuyên đổ bộ, gây sóng lớn, nước dâng, phá hủy cơ sở hạ tầng và gây ngập lụt trên diện rộng. Kịch bản nước biển dâng cho thấy nhiều khu vực trũng thấp ven biển có nguy cơ bị ngập vĩnh viễn trong tương lai. Hiện tượng xâm nhập mặn ngày càng diễn ra sâu hơn vào nội đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và nguồn nước sinh hoạt. Tình trạng sạt lở bờ biển Thái Bình cũng trở nên nghiêm trọng hơn tại một số khu vực, đe dọa sự an toàn của hệ thống đê biển và các khu dân cư. Những tai biến này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn làm suy thoái tài nguyên đất, nước và đa dạng sinh học, đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý tổng hợp vùng ven bờ.

III. Phương pháp nghiên cứu phân vùng môi trường Thái Bình tối ưu

Để thực hiện thành công việc phân vùng môi trường tại dải ven biển tỉnh Thái Bình, một phương pháp luận khoa học, toàn diện và đa ngành đã được áp dụng. Nghiên cứu không chỉ dựa trên lý thuyết mà còn kết hợp chặt chẽ với khảo sát thực địa và phân tích dữ liệu không gian. Nền tảng của phương pháp luận này là sự kết hợp giữa hai cách tiếp cận chính: tiếp cận hệ thống và tiếp cận hệ sinh thái. Cách tiếp cận này cho phép xem xét dải ven biển như một hệ thống tổng thể, trong đó các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội và môi trường có mối quan hệ tương hỗ phức tạp. Bên cạnh đó, các phương pháp cụ thể như kế thừa và tổng hợp tài liệu, điều tra thực địa, và đặc biệt là công nghệ Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS) đã được sử dụng như những công cụ đắc lực. Việc tích hợp các phương pháp này giúp xây dựng một quy trình nghiên cứu logic, từ thu thập dữ liệu, xác định tiêu chí, phân tích không gian đến việc thành lập bản đồ phân vùng môi trường. Cách tiếp cận này đảm bảo kết quả phân vùng không chỉ chính xác về mặt khoa học mà còn có tính ứng dụng cao, phục vụ hiệu quả cho công tác quy hoạch môi trường ven biển và ra quyết định quản lý.

3.1. Tiếp cận hệ thống và hệ sinh thái trong phân tích môi trường

Tiếp cận hệ thống và tổng hợp là nền tảng lý luận của nghiên cứu. Dải ven biển Thái Bình được coi là một hệ thống lớn, bao gồm nhiều hợp phần không đồng nhất nhưng có mối liên kết chức năng chặt chẽ. Cách tiếp cận này giúp phân tích sức chứa của lãnh thổ, cơ cấu liên vùng, liên ngành để phục vụ mục đích phân vùng chức năng môi trường. Trong khi đó, tiếp cận hệ sinh thái xem mỗi tiểu vùng là một hệ sinh thái nhỏ với các đặc trưng riêng về chu trình vật chất và năng lượng. Con người là một phần của hệ sinh thái và các hoạt động của con người có thể làm mất cân bằng sinh thái. Mục đích của việc áp dụng cách tiếp cận này là điều chỉnh hoạt động của con người để đạt được sự hài hòa giữa lợi ích kinh tế và việc duy trì khả năng cung cấp bền vững của hệ sinh thái, đặc biệt là hệ sinh thái rừng ngập mặn Thái Bình.

3.2. Ứng dụng GIS và phương pháp bản đồ trong phân tích dữ liệu

Phương pháp bản đồ và Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS) là công cụ không thể thiếu trong nghiên cứu này. GIS được sử dụng để xử lý, phân tích và chồng lớp các dữ liệu không gian khác nhau, bao gồm dữ liệu về điều kiện tự nhiên (địa hình, thổ nhưỡng), hiện trạng sử dụng đất đai ven biển, phân bố dân cư, hoạt động kinh tế và các điểm nóng ô nhiễm. Thông qua các phần mềm chuyên dụng như ArcGIS và MapInfo, các bản đồ chuyên đề đã được xây dựng. Các bản đồ này trực quan hóa đặc điểm tài nguyên và môi trường, từ đó đưa ra các phương án phân vùng khoa học. Kết quả cuối cùng là bản đồ phân vùng môi trường và bản đồ định hướng không gian bảo vệ môi trường, cung cấp một cái nhìn tổng thể và chi tiết, hỗ trợ đắc lực cho các nhà hoạch định chính sách trong việc quản lý tài nguyên nước ven biển và các nguồn lực khác.

IV. Công bố kết quả phân vùng chức năng môi trường Thái Bình

Dựa trên hệ thống tiêu chí đã được xác định và quá trình phân tích dữ liệu tổng hợp, nghiên cứu đã tiến hành phân vùng môi trường tại dải ven biển tỉnh Thái Bình. Kết quả đã phân chia khu vực thành 3 tiểu vùng môi trường chính, mỗi tiểu vùng có những đặc trưng riêng về chức năng kinh tế - sinh thái - môi trường. Việc phân chia này không chỉ dựa trên ranh giới hành chính mà còn xem xét đến sự đồng nhất tương đối về điều kiện tự nhiên, tính đặc thù trong phát triển kinh tế và các vấn đề môi trường nổi cộm. Ba tiểu vùng này bao gồm: Tiểu vùng môi trường đất ngập nước ven bờ Tiền Hải - Thái Thụy; Tiểu vùng môi trường nông nghiệp, công nghiệp ven bờ Thái Thụy; và Tiểu vùng môi trường nông nghiệp, công nghiệp và du lịch ven bờ Tiền Hải. Sự phân định rõ ràng này là cơ sở quan trọng để hoạch định không gian bảo vệ môi trường và đề xuất các giải pháp quản lý chuyên biệt. Đây là một kết quả đột phá, được thể hiện rõ trên bản đồ phân vùng môi trường, cung cấp một công cụ quản lý trực quan và hiệu quả cho các cơ quan chức năng, tương tự như các luận văn thạc sĩ môi trường chất lượng cao.

4.1. Tiểu vùng môi trường đất ngập nước Tiền Hải Thái Thụy

Tiểu vùng này có chức năng cốt lõi là bảo tồn đa dạng sinh học ven biển và bảo vệ bờ biển. Đây là nơi tập trung hệ sinh thái rừng ngập mặn Thái Bình quan trọng, bao gồm Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Tiền Hải. Chức năng chính của tiểu vùng là phòng hộ, chắn sóng, chống sạt lở bờ biển Thái Bình, và là bãi đẻ, nơi cư trú của nhiều loài thủy sản và chim di cư quý hiếm. Các hoạt động kinh tế tại đây cần được kiểm soát chặt chẽ, ưu tiên các mô hình khai thác bền vững như du lịch sinh thái, nghiên cứu khoa học. Các vấn đề môi trường nổi cộm tại đây bao gồm sự suy giảm diện tích rừng ngập mặn do hoạt động quai đê lấn biển và ô nhiễm từ nuôi trồng thủy sản ven biển.

4.2. Tiểu vùng nông nghiệp và công nghiệp ven bờ Thái Thụy

Tiểu vùng này có chức năng chủ đạo là phát triển công nghiệp và nông nghiệp công nghệ cao. Đây là nơi tập trung các dự án công nghiệp lớn như Nhà máy nhiệt điện Thái Bình và các cụm công nghiệp khác thuộc khu kinh tế Thái Bình. Chức năng kinh tế là động lực tăng trưởng chính cho toàn vùng. Tuy nhiên, đây cũng là khu vực có nguy cơ ô nhiễm môi trường biển cao nhất, do nước thải công nghiệp, khí thải và chất thải rắn. Các vấn đề môi trường cần quan tâm bao gồm đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của các dự án công nghiệp, quản lý chất thải nguy hại, và kiểm soát ô nhiễm không khí, nước. Hoạt động nông nghiệp tại đây cũng cần chuyển đổi theo hướng an toàn, giảm thiểu sử dụng hóa chất.

4.3. Tiểu vùng nông nghiệp công nghiệp và du lịch Tiền Hải

Tiểu vùng này mang chức năng hỗn hợp, kết hợp giữa phát triển nông nghiệp, công nghiệp và đặc biệt là du lịch biển. Khu vực này sở hữu các bãi biển tiềm năng như Cồn Vành, Cồn Thủ, Cồn Đen, thu hút hoạt động du lịch và dịch vụ. Hoạt động khai thác khí đốt tại mỏ khí Tiền Hải cũng là một đặc trưng kinh tế quan trọng. Các vấn đề môi trường tại đây liên quan đến sự xung đột trong sử dụng đất đai ven biển giữa du lịch, công nghiệp và bảo tồn. Áp lực từ rác thải du lịch, nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý và nguy cơ sự cố môi trường từ hoạt động khai thác dầu khí là những thách thức chính cần được giải quyết thông qua quản lý tổng hợp vùng ven bờ.

V. Hướng dẫn quản lý tổng hợp vùng ven bờ Thái Bình hiệu quả

Từ kết quả phân vùng môi trường tại dải ven biển tỉnh Thái Bình, nghiên cứu đề xuất các định hướng và giải pháp quản lý cụ thể nhằm hướng tới phát triển bền vững vùng ven biển. Các giải pháp này được xây dựng dựa trên nguyên tắc tôn trọng chức năng tự nhiên của mỗi tiểu vùng, đồng thời hài hòa với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Định hướng quản lý không gian được chia thành các nhóm chính: không gian bảo vệ, không gian quản lý tích cực và không gian phát triển thân thiện với môi trường. Mỗi không gian này được quy định rõ các hoạt động được phép, hạn chế hoặc cấm, tạo thành một khung pháp lý và kỹ thuật cho công tác quy hoạch môi trường ven biển. Việc áp dụng các định hướng này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp và sự tham gia của cộng đồng. Đây là chìa khóa để triển khai thành công chiến lược quản lý tổng hợp vùng ven bờ, đảm bảo tài nguyên được khai thác hiệu quả, môi trường được bảo vệ và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu được nâng cao.

5.1. Định hướng không gian bảo vệ Bảo tồn và phục hồi sinh thái

Không gian bảo vệ bao gồm hai cấp độ: không gian bảo tồn nghiêm ngặt và không gian bảo vệ. Không gian bảo tồn nghiêm ngặt tập trung vào các vùng lõi của khu bảo tồn thiên nhiên, các khu vực có hệ sinh thái rừng ngập mặn Thái Bình nguyên sinh, nơi có giá trị bảo tồn đa dạng sinh học ven biển cao nhất. Tại đây, mọi hoạt động tác động tiêu cực đến hệ sinh thái đều bị cấm. Không gian bảo vệ là vùng đệm, cho phép các hoạt động hạn chế như du lịch sinh thái có kiểm soát, nghiên cứu khoa học. Mục tiêu của không gian này là phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và duy trì các chức năng phòng hộ quan trọng của dải ven biển.

5.2. Định hướng không gian phát triển kinh tế biển bền vững

Không gian quản lý tích cực và phát triển thân thiện môi trường được hoạch định cho các hoạt động kinh tế. Không gian quản lý tích cực bao gồm các khu vực dành riêng cho nuôi trồng thủy sản ven biển, phát triển du lịch, cảng biển và công nghiệp. Tại các khu vực này, việc đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và áp dụng công nghệ xử lý chất thải hiện đại là yêu cầu bắt buộc. Không gian phát triển thân thiện môi trường được áp dụng cho các khu dân cư nông thôn và sản xuất nông nghiệp. Định hướng tại đây là khuyến khích các mô hình kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ, và xây dựng hạ tầng xanh để giảm thiểu tác động đến môi trường, đặc biệt là trong quản lý tài nguyên nước ven biển và xử lý chất thải sinh hoạt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dải ven biển tỉnh Thái Bình trải dài qua hai huyện Thái Thụy và Tiền Hải với chiều dài bờ biển 54 km, sở hữu 5 cửa sông lớn đổ ra vịnh Bắc Bộ gồm cửa Thái Bình, Diêm Điền, Trà Lý, Lân và Ba Lạt. Với vị thế là trung tâm kinh tế biển trọng điểm và là khu kinh tế biển thứ 15 của cả nước, khu vực này đang chứng kiến tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất ven biển đạt 11,3%/năm trong giai đoạn 2014–2015 và tăng lên 15,1%/năm trong giai đoạn 2016–2020, đóng góp khoảng 25–26% tổng giá trị sản xuất toàn tỉnh.

Tuy nhiên, sự gia tăng áp lực nhân sinh từ nuôi trồng thủy sản, khai thác tài nguyên, phát triển công nghiệp và tác động của biến đổi khí hậu đang đe dọa trực tiếp đến tính bền vững của các hệ sinh thái. Kết quả quan trắc môi trường cho thấy các dấu hiệu ô nhiễm cục bộ rõ rệt: hàm lượng COD vượt quy chuẩn cho phép 1,33 lần, hàm lượng BOD5 vượt 2,0 lần tại sông Hồng đoạn qua xã Tân, trong khi nồng độ dầu khoáng tại khu vực cửa Diêm Điền vượt ngưỡng an toàn cho bãi tắm và nuôi trồng thủy sản. Toàn vùng hiện có 380 bãi rác tự phát, trong đó huyện Thái Thụy chiếm 55 bãi và huyện Tiền Hải chiếm 20 bãi rác không đảm bảo vệ sinh.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xác lập cơ sở khoa học và thực tiễn để thiết lập hệ thống phân vùng môi trường, từ đó hoạch định không gian quản lý tài nguyên, bảo vệ hệ sinh thái và đề xuất giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu hiệu quả cho dải ven biển Thái Bình. Nghiên cứu bao quát phạm vi không gian tự nhiên hai huyện Thái Thụy và Tiền Hải với tổng diện tích hơn 47.000 ha, quy mô dân số 446.300 người và mật độ dân số 944 người/km2. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác, hỗ trợ chính quyền địa phương hoàn thiện quy hoạch bảo vệ môi trường, giảm thiểu xung đột không gian kinh tế - sinh thái và nâng cao hiệu quả thích ứng với hiện tượng nước biển dâng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết hệ thống và tiếp cận sinh thái cảnh quan, xem dải ven biển như một hệ sinh thái tổng hợp có mối quan hệ phụ thuộc chặt chẽ giữa các hợp phần tự nhiên và nhân tạo. Tiếp cận sinh thái cho phép đánh giá sức chịu tải của môi trường, từ đó điều hòa hoạt động của con người nhằm duy trì tính toàn vẹn và khả năng tự phục hồi của hệ sinh thái trước các biến cố tự nhiên.

Mô hình phân vùng chức năng môi trường trong luận văn vận dụng kinh nghiệm quốc tế từ cách tiếp cận 19 lớp chức năng hệ sinh thái tại vịnh Moreton của Úc và mô hình phân vùng 4 loại vùng chức năng sinh thái tại Trung Quốc. Bốn khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu gồm:

1. Phân vùng môi trường: Quá trình phân chia lãnh thổ thành các không gian đồng nhất tương đối về điều kiện tự nhiên, đặc thù phát triển kinh tế và các vấn đề môi trường nổi cộm.
2. Chức năng môi trường: Khả năng cung ứng dịch vụ sinh thái, điều hòa vi khí hậu, tiếp nhận chất thải và bảo tồn đa dạng sinh học của từng đơn vị lãnh thổ.
3. Không gian bảo vệ môi trường: Khu vực được thiết lập ranh giới nhằm thực hiện các chế độ bảo tồn nghiêm ngặt hoặc quản lý có điều kiện nhằm bảo vệ tài nguyên nhạy cảm.
4. Sức chịu tải môi trường: Giới hạn tối đa mà hệ sinh thái có thể tiếp nhận các tác động nhân sinh mà không bị suy thoái hoặc biến đổi cấu trúc vĩnh viễn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp định lượng và phân tích không gian hiện đại nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao:

• Phương pháp khảo sát và thu thập dữ liệu: Thu thập chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2010–2018 từ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Bình, kết hợp dữ liệu Đề tài Khoa học Công nghệ cấp Quốc gia mã số ĐTĐLCN.48/16. Đợt điều tra thực địa trọng điểm được tiến hành vào trung tuần tháng 10/2018 dọc 54 km đới bờ và 5 cửa sông chính.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu thực hiện khảo sát trên 125 điểm quan trắc chất lượng môi trường nước, không khí và trầm tích, phân bố đều trên 81 xã và thị trấn của hai huyện Thái Thụy và Tiền Hải. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích được áp dụng nhằm bao phủ đầy đủ các sinh cảnh nhạy cảm, bao gồm 7.210 ha rừng ngập mặn, 6.992 ha bãi triều nuôi thủy sản và 4 khu công nghiệp ven biển.
• Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu: Ứng dụng hệ thống thông tin địa lý GIS thông qua các phần mềm chuyên dụng ArcGIS 10 và MapInfo 10 để số hóa, chồng lớp bản đồ chuyên đề đa tiêu chí. Việc lựa chọn công cụ GIS kết hợp ma trận phân tích áp lực - hiện trạng - phản hồi (DPSIR) là phương án tối ưu nhằm trực quan hóa các xung đột không gian môi trường và xác lập ranh giới phân vùng với độ chính xác cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả nghiên cứu đã phân chia toàn bộ dải ven biển tỉnh Thái Bình thành 3 tiểu vùng môi trường chức năng đặc trưng:

1. Tiểu vùng môi trường đất ngập nước ven bờ Tiền Hải - Thái Thụy: Bao gồm 7.210 ha rừng ngập mặn, trong đó có 500 ha rừng bần nguyên sinh duy nhất tại cửa sông Thái Bình (xã Thụy Trường) và Khu bảo tồn thiên nhiên Tiền Hải. Vùng này lưu giữ 137 loài động vật, 123 loài chim quý hiếm và 78 loài động vật đáy với mật độ trung bình 87,6 con/m2, đóng vai trò như đê sinh thái bảo vệ bờ biển trước các trận bão cấp 6 đến cấp 8.
2. Tiểu vùng môi trường nông nghiệp sinh thái và công nghiệp ven bờ Thái Thụy: Khu vực tập trung phát triển công nghiệp nặng và cảng biển với Nhà máy nhiệt điện Thái Bình công suất 1.200 MW (sản lượng 7,2 tỷ kWh/năm), Nhà máy amon nitrat công suất 200.000 tấn/năm và cảng Diêm Điền tiếp nhận tàu 600 tấn. Nhu cầu xả nước thải công nghiệp tại Thái Thụy là 45.777 m3/năm, chiếm 6,47% toàn tỉnh.
3. Tiểu vùng môi trường nông nghiệp, công nghiệp và du lịch ven bờ Tiền Hải: Khu vực sở hữu 450 ha Khu công nghiệp Tiền Hải với 13 vỉa khí có trữ lượng tại chỗ 1,3 tỷ m3, kết hợp hệ thống khí Hàm Rồng - Thái Bình sản xuất 560.000 m3 khí/ngày đêm. Vùng nuôi trồng thủy sản mặn lợ đạt 6.992 ha (3.000 ha nuôi ngao) và các trọng điểm du lịch biển như Cồn Vành (1.000 ha), Cồn Đen và Cồn Thủ. Lượng nước thải công nghiệp phát sinh đạt 73.389 m3/năm, chiếm 17,02% toàn tỉnh.

Dựa trên cấu trúc 3 tiểu vùng, nghiên cứu đã phân định hệ thống không gian bảo vệ môi trường thành 3 cấp độ: Không gian bảo vệ (bảo tồn nghiêm ngặt và bảo vệ), Không gian quản lý môi trường tích cực (nuôi trồng thủy sản, du lịch biển, cảng biển, diêm nghiệp, công nghiệp) và Không gian phát triển thân thiện môi trường (khu dân cư và sản xuất nông nghiệp).

Thảo luận kết quả

Áp lực ô nhiễm tại dải ven biển bắt nguồn từ sự kết hợp của chất thải nông nghiệp, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản chưa qua xử lý. Hàng năm, toàn tỉnh tiêu thụ khoảng 210.000 tấn phân bón vô cơ và hơn 620 tấn thuốc bảo vệ thực vật. Hoạt động chăn nuôi tại hai huyện phát sinh tải lượng chất thải rắn lớn với 1.831 kg/ngày tại Thái Thụy và 10.615 kg/ngày tại Tiền Hải. Tại các vùng nuôi thủy sản thâm canh, lớp bùn đáy dày 0,1–0,3 m chứa nhiều khí độc như H2S và NH3 được xả trực tiếp ra bãi triều, gây suy thoái cục bộ chất lượng nước biển ven bờ.

Diễn biến ô nhiễm nguồn nước mặt được phản ánh rõ nét khi đối chiếu dữ liệu quan trắc qua các biểu đồ phân bố không gian và đồ thị cột biểu diễn biến thiên nồng độ chất hữu cơ. Biểu đồ hàm lượng BOD5 và COD trên ba sông chính (sông Hồng, sông Hóa, sông Trà Lý) cho thấy rõ xu hướng gia tăng nồng độ chất ô nhiễm từ thượng nguồn về phía cửa biển. Điều này khẳng định vùng hạ lưu chịu tác động cộng dồn của nước thải sinh hoạt nông thôn (tỷ lệ thu gom chỉ đạt 60–70%) và 119.166 m3 nước thải công nghiệp/năm từ hai huyện. So với các nghiên cứu phân vùng tại vịnh Hạ Long hay vùng đồng bằng sông Cửu Long, mô hình phân vùng chức năng tại Thái Bình giải quyết thành công bài toán cân bằng giữa việc mở rộng Khu kinh tế biển thứ 15 với nhiệm vụ bảo tồn hệ sinh thái bãi bồi cửa sông Ba Lạt đang tiến ra biển 60–70 m mỗi năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả quản lý môi trường và chủ động thích ứng biến đổi khí hậu, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Thiết lập ranh giới bảo tồn nghiêm ngặt cho 500 ha rừng bần nguyên sinh Thụy Trường và toàn bộ Khu bảo tồn thiên nhiên Tiền Hải trước năm 2025. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Bình phối hợp cùng UBND hai huyện cắm mốc ranh giới, nghiêm cấm hoạt động quai đê lấn biển tự phát, nâng tỷ lệ che phủ rừng phòng hộ ven biển lên trên 15% vào năm 2030 để giảm thiểu thiệt hại do bão đổ bộ với tần suất 2,1 cơn/năm.
2. Đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật xử lý nước thải tập trung đạt 100% tại 4 khu công nghiệp ven biển (Thụy Trường, Thụy Hải, Thái Thượng, Đông Hoàng) và 53 làng nghề truyền thống trước năm 2026. Ban Quản lý Khu kinh tế và các Khu công nghiệp tỉnh chịu trách nhiệm giám sát, đảm bảo kiểm soát toàn bộ 119.166 m3 nước thải công nghiệp/năm đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi xả ra biển.
3. Chuyển đổi mô hình xử lý chất thải rắn sinh hoạt nông thôn, xóa bỏ triệt để 75 bãi rác tự phát tại huyện Thái Thụy và Tiền Hải trước năm 2028. UBND cấp huyện và xã chủ trì nhân rộng công nghệ ủ phân vi sinh kết hợp lò đốt đạt chuẩn tại 81 xã, nâng tỷ lệ thu gom và phân loại rác thải tại nguồn từ mức 60–70% hiện nay lên đạt trên 85% vào năm 2030.
4. Triển khai mô hình nuôi trồng thủy sản sinh thái kết hợp bảo vệ rừng ngập mặn trên diện tích 8.218 ha mặt nước đến năm 2025. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn hướng dẫn ngư dân xử lý triệt để lớp bùn đáy ao nuôi dày 0,1–0,3 m bằng chế phẩm sinh học, đồng thời cắt giảm 30% lượng phân bón hóa học vô cơ (tương đương 63.000 tấn/năm) trong canh tác nông nghiệp ven bờ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao và là tài liệu tham khảo quan trọng cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, UBND tỉnh Thái Bình): Sử dụng luận văn như căn cứ khoa học trực tiếp để phê duyệt quy hoạch không gian bảo vệ môi trường, phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất ven biển và sàng lọc các dự án đầu tư trong Khu kinh tế biển.
2. Các viện nghiên cứu, chuyên gia quy hoạch không gian và môi trường: Tham khảo quy trình phân vùng đa tiêu chí ứng dụng công nghệ GIS, phương pháp chồng lớp bản đồ số hóa tỷ lệ 1:25.000 và khung lý thuyết đánh giá sức chịu tải sinh thái vùng cửa sông.
3. Doanh nghiệp, chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp và du lịch biển: Nắm bắt các vùng nhạy cảm môi trường, ngưỡng xả thải và quy định bảo vệ hành lang sinh thái tại Cồn Vành, Cồn Đen và các cụm công nghiệp để lập báo cáo đánh giá tác động môi trường đạt chuẩn.
4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Đất đai, Biến đổi Khí hậu: Khai thác bộ số liệu định lượng phong phú về hiện trạng chất lượng nước, không khí, hệ thực vật ngập mặn và ma trận quản lý môi trường đới bờ.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ sở khoa học nào quyết định việc chia dải ven biển Thái Bình thành 3 tiểu vùng môi trường? Phân vùng dựa trên tính đồng nhất tự nhiên, chức năng sinh thái và áp lực phát triển kinh tế dọc 54 km bờ biển. Nghiên cứu phân tích mối tương quan giữa 7.210 ha rừng ngập mặn, mạng lưới 5 cửa sông và các trung tâm công nghiệp để khoanh định không gian bảo vệ và phát triển phù hợp.

2. Tình trạng ô nhiễm chất hữu cơ tại các cửa sông ven biển Thái Bình nghiêm trọng như thế nào? Số liệu quan trắc thực địa ghi nhận hàm lượng BOD5 vượt 2,0 lần và COD vượt 1,33 lần quy chuẩn cho phép tại sông Hồng qua huyện Vũ Thư. Nguyên nhân chính do tiếp nhận nguồn nước thải sinh hoạt nông thôn có tỷ lệ thu gom chỉ 60–70% và dư lượng từ hơn 210.000 tấn phân bón vô cơ mỗi năm.

3. Kết quả phân vùng môi trường hỗ trợ công tác ứng phó biến đổi khí hậu ra sao? Nghiên cứu giúp xác lập hành lang bảo vệ 500 ha rừng bần nguyên sinh làm đê chắn sóng tự nhiên trước các đợt bão có lượng mưa 200–300 mm. Đồng thời, hệ thống bản đồ định hướng không gian giúp kiểm soát xâm nhập mặn và triều cường dâng cao trên 3 m cho hơn 6.992 ha nuôi thủy sản.

4. Nguồn thải công nghiệp ven biển tại hai huyện được kiểm soát bằng giải pháp trọng tâm nào? Luận văn đề xuất bắt buộc 100% cơ sở trong 4 khu công nghiệp ven biển và Nhà máy nhiệt điện Thái Bình công suất 1.200 MW phải xử lý nước thải đạt chuẩn. Toàn bộ 119.166 m3 nước thải công nghiệp/năm phải được kiểm soát bằng hệ thống quan trắc tự động trước khi xả ra biển.

5. Ứng dụng của công nghệ GIS trong nghiên cứu phân vùng môi trường mang lại ưu thế gì? Phần mềm ArcGIS 10 và MapInfo 10 cho phép tích hợp đồng thời các lớp dữ liệu không gian về địa mạo, độ mặn, phân bố 16 cảng biển và các bãi triều. Việc số hóa đa tầng giúp loại bỏ nhận định chủ quan, hỗ trợ nhà quản lý đưa ra quyết định quy hoạch chính xác ở cấp độ xã.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa khung lý thuyết và phương pháp luận phân vùng chức năng môi trường vùng đới bờ dựa trên tiếp cận sinh thái học cảnh quan và công nghệ GIS hiện đại.
• Xác lập thành công 3 tiểu vùng chức năng môi trường đặc thù trên diện tích tự nhiên hơn 47.000 ha của hai huyện ven biển Thái Thụy và Tiền Hải.
• Đánh giá toàn diện các nguồn áp lực từ 119.166 m3 nước thải công nghiệp/năm, 380 bãi rác tự phát và nguy cơ suy thoái 7.210 ha rừng ngập mặn trước tác động của biến đổi khí hậu.
• Hoạch định chi tiết 3 không gian quản lý môi trường tích hợp giải pháp thích ứng với hiện tượng nước biển dâng và triều cường cho giai đoạn 2025–2030.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và chính sách mang tính khả thi cao, góp phần bảo vệ bền vững hệ sinh thái ven biển tỉnh Thái Bình.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở khoa học định lượng và bản đồ số hóa không gian bảo vệ môi trường chuẩn xác cho các nhà hoạch định chính sách. Bước triển khai tiếp theo cần tập trung vào việc số hóa cơ sở dữ liệu quan trắc trực tuyến và ban hành quy chế phối hợp liên ngành giữa huyện Thái Thụy và Tiền Hải trước năm 2026. Các nhà quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác chi tiết báo cáo toàn văn để áp dụng vào công tác lập quy hoạch bảo vệ môi trường cấp tỉnh và các đề án thích ứng biến đổi khí hậu đới bờ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I - Mô tả mục tiêu và nguyên tắc; Chương II - Chuẩn bị phân vùng; Chương III - Nội dung của phân vùng; Chương IV - Sử dụng, bảo quản, lưu, quảng cáo dưa liệu và thông tin; Chương V - Các điều khoản khác. Tại điều 12 của Nghị định đã quy định về việc xác định từng vùng/khu vực phải dựa trên: (1) Đánh giá các nguồn tài nguyên thiên nhiên, khuôn khổ KT-XH và pháp lý, thể chế. Trên cơ sở đó, trong quy hoạch chiến lược và hành động của thành phó Belo Horizonte, Brazil, cdc nha quan ly da tích hợp các vấn đề môi trường vào trong quy hoạch chung của thành phó. Trong đó, hai kiểu PVMT đã được sử dụng, bao gồm: Các vùng bảo vệ cảnh quan và môi trường nhằm bảo tồn chất lượng của các nguồn tài nguyên thiên nhiên trong khu vực; và các vùng BVMT nhằm duy trì các khu vực hỗ trợ cho sự cân bằng môi trường của thành phố [32].

Từ năm 2006, các nhà khoa học ở Cục Môi trường Trung Quốc (Qinhua Fang và nnk, 2008) đã tiếp cận phân vùng chức nang sinh thai, ma ban chat la PVCNMT để lập QHMT ở các cấp khác nhau nhằm lồng ghép vấn đề BVMT vào các hoạt động phát triển KT-XH. Trong đó, các tác giả đã coi phân vùng chức năng sinh thái như là bước chìa khóa đẻ thực hiện lập QHMT và thí điểm cho TP. Đồng thời, một phương pháp hiệu quả cho phân vùng chức năng sinh thái cũng được đề xuất [30]. Nghiên cứu đã nêu rõ, phân vùng chức năng sinh thái không chỉ đóng vai trò quan trọng góp phần nâng cao khả năng thích ứng và sự chấp nhận các QHMT mà trong cả công tác QLMT và ra quyết định.

Kinh nghiệm nghiên cứu cho thấy, các phương pháp phân vùng chức năng sinh thái có thể áp dụng như một nguyên tắc trong quản lý thích ứng, dựa vào nguồn tài nguyên và cộng đồng. Do vậy, nó có thể cung cấp cơ sở khoa học cho quá trình ra quyết định nhằm hạn chế quan điểm chủ quan của nhà quy hoạch và sự mẫu thuẫn trong sử dụng tài nguyên giữa các bên liên quan. Những vấn đề môi trường cần giải quyết trong tương lại cũng được chỉ ra dựa trên tiếp cận phân vùng chức năng sinh thái Như vậy, trên thế giới PVMT hay phân vùng chức năng sinh thái (bản chất là PVCNMT) được sử dụng như một công cụ phục vụ cho việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên trong một không gian lãnh thổ, hoặc QHMT. Cơ sở để PVMT là tông hợp các yếu tổ tự nhiên và KT-XH tại mỗi vùng 1.

Tại Việt Nam Hiện nay, tại Việt Nam chưa có công trình nào viết rõ về phương pháp luận PVCNMT. Tuy nhiên, thời gian qua đã có nhiều nghiên cứu, dự án liên quan đến PVMT, PVCNMT phục vụ lập QHMT, QHBVMT đã được thực hiện. Một số nghiên cứu liên quan đến PVCNMT đã được thực hiện, như đề tài: “Nghiên cứu xây dựng QHMT phục vụ phát triển KT-XH vùng đồng bằng sông Hồng” và “Nghiên cứu xây dựng QHMT vùng kinh tế trọng điểm miền Trung” thuộc Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cắp Nhà nước “Nghiên cứu khoa học và công nghệ phục vụ BVMT và phòng tránh thiên tai (KC08), “Nghiên cứu vấn đề QHMT vùng lãnh thé, lay Ha Long - Quảng Ninh làm ví dụ”, “Nghiên cứu xây dựng QHBVMT vùng đồng bằng sông Cửu Long”, *QHMT vùng Đông Nam Bộ” [10] Trên cơ sở nghiên cứu môi trường tự nhiên, tiêu chí, tiêu chuân chất lượng môi trường, đánh giá hiện trạng và dự báo xu thế biến động, các cảnh quan sinh thái có nguồn gốc tự nhiên, các yếu tố nồi trội trong phát triển KT-XH để tiến hành đánh giá các biển đổi môi trường, kết quả của đề tài “Nghiên cứu xây dựng QHMT phục vụ phát triển KT-XH vùng đồng bằng sông Hồng” đã phân đồng bằng sông Hồng thành 3 phụ vùng và 10 tiểu vùng [14], bao gồm: -N với các tiêu vùng: Núi có lớp phủ rừng; núi đá; gò đồi. - Đồng bằng, với các tiêu vùng: Đồng ruộng; thủy vực; đô thị và KCN.

- Cửa sông ven biền, với các tiểu vùng: Rừng ngập mặn; đồng ruộn; (có lớp phủ và chưa có lớp phủ thực vậu; đô thị va KCN. Một số địa phương đã tiến hành xây dựng QHBVMT. Đề QHBVMT thì cần thực hiện PVCNMT, ví dụ: - Tinh Hải Dương, trong QHBVMT và định hướng phát triển kinh tế, được phân thành 4 vùng chức năng môi trường: Vùng I - môi trường khu vực công nghiệp với 4 tiểu vùng; Vùng II - môi trường đô thị với 7 tiểu vùng; Vùng III - môi trường nông nghiệp và nông thôn với 5 tiểu vùng; Vùng IV - môi trường lâm nghiệp và khu du lịch với 4 tiểu vùng [10]. ~ Tinh Hà Tây (cũ), trong QHBVMT và định hướng phát triển kinh tế đã tiến hành phân chia lãnh thỏ tỉnh thành 7 vùng chức năng môi trường: (¡) Vùng bảo tồn kết hợp du lịch sinh thái (vùng núi Ba Vì), phân thành 5 tiểu vùng; (ii) Vùng sản xuất ven sông Hồng, phân thành 3 tiểu vùng (tiểu vùng sản xuất, tiểu vùng sản xuất gần các khu dân cư và tiêu vùng nhạy cảm ven sông); (ii) Vùng phát triển ven thành phố Ha Nội, phân thành 4 tiểu vùng; (iv) Vùng sản xuất ven sông Đáy; (v) Vùng đa sử dụng giáp tỉnh Hưng Yên, phân bố cho các hoạt động sản xuất phát triển; (vi) Vùng sản xuất giáp tỉnh Hà Nam, chia thành 2 tiêu ving; (vii) Vùng cao núi đá vôi giáp tỉnh Hòa Bình và khu du tích chùa Hương, chia thành 6 tiêu vùng [10].

- Theo Quyết định số 17/2009/QĐ-UBND của UBND tỉnh Tuyên Quang về việc phê duyệt Quy hoạch bảo vệ môi trường tỉnh Tuyên Quang đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, lãnh thổ tỉnh Tuyên Quang được phân thành 2 vùng chức năng chính dé bảo vệ. Vùng I là vùng có chức năng BVMT đất, nước, không khí cho Tuyên Quang và vùng Đông Bắc, phòng hộ, ngăn ngừa các sự có môi trường (lũ lụt, lở đất, xói mòn). Đây là vùng có địa hình chia cắt mạnh, độ đốc lớn, đất đai để bị xói mòn, lớp phủ mỏng, điều kiện phát triển giao thông, công nghiệp khó khăn; mật độ dân cư thưa. Vùng II là vùng có thẻ gây ô nhiễm cao do quá trình phát triển KT-XH, vì vậy cần phải có sự quan tâm và giải pháp BVMT trong quá trình phát triển KT-XH.

Ở vùng nảy các hoạt động công nghiệp, nông ngi. giao thông, xây dựng, khai thác, chế biến khoáng sản, dịch vụ, du lịch. diễn ra mạnh. Đây là nơi tập trung dân cư chủ yếu của tỉnh (trên 80% dân số toàn tỉnh) [28].

- Thành phd Chí Minh (2008) và thành phố Hà Nội (2010) đã tiến hành phân loại và phân vùng chất lượng nước các sông, hồ, kênh rạch áp dụng hệ thống. phân loại theo chỉ số chất lượng nước (Water Quality Index - WQI) phù hợp với đặc điểm nguồn nước của địa phương hoặc lưu vực. Mục đích của nghiên cứu là phân vùng chất lượng nước theo chỉ số chất lượng nước và mức độ ô nhiễm nguồn nước, đánh giá khả năng sử dụng các nguồn nước sông, kênh rạch cho mục đích khác nhau như sinh hoạt, nuôi tôm cá, thủy lợi. của vùng nghiên cứu.

Mục tiêu của phân vùng là xác định rõ [12, 13]: +) Vùng nào (đoạn sông nào) đạt yêu cầu về chất lượng nước an toàn cho cấp nước sinh hoạt (lấy nước cho nhà máy nước). +) Vùng nào đạt yêu cầu về chất lượng nước có khả năng nuôi trồng thủy sản an toàn, có hiệu quả kinh tế, +) Vùng nào có khả năng cấp nước thủy lợi an toàn, có chất lượng tốt. +) Vùng nào có khả năng xây dựng cơ sở thẻ thao, du lịch dưới nước đủ tiêu chuân. +) Vùng nào không thê sử dụng các mục đích trên, ân ưu tiên xử lý, kiêm soát ô nhiễm.

Trong quá trình xây dựng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia vẻ tiêu chuẩn khí thai, nước thải, Việt Nam cũng đã PVMT tiếp nhận trên cơ sở đánh giá khả năng chịu tải của từng vùng đối với các chất ô nhiễm như các vùng đô thị khác nhau, vùng sinh thái nhạy cảm, vùng nông thôn, vùng có ý nghĩa lịch sử văn hóa. Năm 2007, UBND tỉnh Đồng Nai đã ban hành Quyết định số 65/2007/QĐ- UBND quy định PVMT tiếp nhận nước thải và khí thải công nghiệp trên địa bản. “Theo Quyết định này, môi trường các nguồn nước mặt đề tiếp nhận các nguồn nước thải được phân thành 12 vùng sông, suối và 14 vùng hồ. Những khu vực thuộc vùng này được áp dụng những hệ số khác nhau về lưu lượng nguồn thải, dung tích nguồn tiếp nhận và phương pháp tính nồng độ cho phép các chất ô nhiễm trong khí thải công nghiệp được quy inh [16] Phân vùng quản lý, bảo tồn rạn san hô và các HST liên quan đến vùng biển từ hòn Chảo đến Nam Hải Vân và bán đảo Sơn Trà theo Quyết định số 54/2007/QĐ- UBND của UBND thành phố Đà Nẵng bao gồm 03 vùng chức năng: (¡) Vùng bảo.

vệ nghiêm ngặt (vùng lõi), là vùng bao gồm 36,2 ha rạn san hộ; (ii) Vùng phục hồi sinh thái: (ii) Vùng khai thác hợp lý, bao bọc các vùng bảo vệ nghiêm ngặt và vùng phục hồi sinh thái. Đối với mỗi vùng chức năng nói trên, đã quy định rõ các hoạt động bị cắm, cũng như các hoạt động được khuyến khích tại các vùng này [15]. Phân vùng chức năng phục vụ quản lý tổng hợp đới bờ lần đầu tiên được thực hiện ở Việt Nam thông qua sự giúp đỡ kỹ thuật của PEMSEA (2004) phục vụ cho 10 Kế hoạch hành động quản lý tông hợp vùng bờ thành phó Đà Nẵng. Theo đó, ving bờ thành phố Đà Nẵng được phân chia thành 11 vùng, gồm: Vùng bảo tồn; ving phục hồi (san hô); vùng nguồn cấp nước (hồ xanh); vùng phục hồi (cỏ biểi vùng sử dụng với cường độ thấp; vùng phát triển du lịch; vùng hoạt động công nghiệp và cảng biển; vùng công nghiệp; vùng đánh bắt cá (ven bờ); vùng đánh bắt cá (xa bờ): vùng sử dụng đa mục tiêu [17].

Việc phân vùng chức năng sử dụng nguồn lợi và các HST của vùng bờ vịnh Hạ Long được Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tiến hành năm 1998.