Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm phân bố của loài thiết sam giả lá ngắn pseudotsuga brevifolia w c cheng l k fu 1975 tại huyện đồng văn tỉnh hà giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đặc điểm phân bố của loài thiết sam giả lá ngắn pseudotsuga brevifolia w c cheng l k fu, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Hoàng Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: TS. Dương Văn Thảo
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm phân bố của loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975) tại Huyện Đồng Văn - Tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.1. Những nghiên cứu về phân bố của cây rừng
• 2.2.1.1. Khái niệm khu phân bố
• 2.2.1.2. Các dạng khu phân bố
• 2.2.2. Cơ sở sinh thái của cấu trúc rừng
• 2.2.3. Mô tả về hình thái cấu trúc rừng
• 2.2.4. Nghiên cứu quy luật phân bố
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa
• 3.4.2. Phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn
• 3.4.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm hình thái loài cây Thiết sam giả lá ngắn
• 4.1.1. Đặc điểm hình thái thân, cành
• 4.1.2. Đặc điểm hình thái lá, hoa, quả
• 4.2. Đặc điểm địa hình, đất đai và khí hậu nơi có loài Thiết sam giả lá ngắn phân bố
• 4.2.1. Đặc điểm địa hình, đất đai
• 4.2.2. Đặc điểm về khí hậu
• 4.3. Đặc điểm thảm thực vật nơi có loài Thiết sam giả lá ngắn phân bố
• 4.3.1. Đặc điểm cấu trúc về tổ thành, mật độ tầng cây gỗ nơi loài Thiết sam giả lá ngắn phân bố
• 4.3.2. Cấu trúc tổ thành và mật độ cây Thiết sam giả lá ngắn tái sinh
• 4.3.3. Đặc điểm tầng cây bụi, thảm tươi và độ tàn che, độ che phủ
• 4.3.4. Đặc điểm cấu trúc tầng thứ nơi loài Thiết sam giả lá ngắn phân bố
• 4.3.5. Phân bố số cây theo cấp chiều cao
• 4.3.6. Phân bố số cây theo cấp chiều cao nơi loài Thiết sam giả lá ngắn phân bố
• 4.3.7. Phân bố số cây loài Thiết sam giả lá ngắn trong quần xã theo cấp chiều cao tại hai vị trí
• 4.3.8. Phân bố số cây theo cấp đường kính tại hai vị trí
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về loài Thiết sam giả lá ngắn

Loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia) là một trong 33 loài cây lá kim bản địa tại Việt Nam, có phân bố chủ yếu ở vùng núi đá vôi huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Loài cây này có giá trị sinh thái và kinh tế cao, thường mọc ở độ cao từ 500 đến 1500m so với mực nước biển. Tuy nhiên, hiện trạng phân bố của loài đang bị thu hẹp do khai thác gỗ và thay đổi môi trường sống. Việc nghiên cứu đặc điểm phân bố của loài này là cần thiết để bảo tồn và phát triển nguồn gen quý hiếm này.

1.1. Đặc điểm sinh thái và hình thái

Loài Pseudotsuga brevifolia có đặc điểm hình thái nổi bật với thân gỗ nhỡ, lá kim và hoa nhỏ. Đặc điểm sinh thái của loài này cho thấy nó thích nghi tốt với điều kiện khí hậu lạnh và độ ẩm cao của vùng núi đá vôi. Nghiên cứu cho thấy loài này có khả năng tái sinh kém, điều này làm tăng nguy cơ tuyệt chủng nếu không có biện pháp bảo tồn kịp thời.

II. Tình trạng phân bố và các yếu tố ảnh hưởng

Tình trạng phân bố của Thiết sam giả lá ngắn tại Đồng Văn đang gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như khai thác gỗ, biến đổi khí hậu và sự phát triển kinh tế xã hội đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống của loài. Nghiên cứu cho thấy rằng, mặc dù loài này có khả năng thích ứng với nhiều điều kiện khác nhau, nhưng sự phân bố của nó chủ yếu tập trung ở những khu vực có độ cao và độ ẩm nhất định. Việc bảo tồn loài này không chỉ cần thiết cho sự đa dạng sinh học mà còn cho sự phát triển bền vững của khu vực.

2.1. Các yếu tố sinh thái

Các yếu tố sinh thái như độ cao, độ ẩm và loại đất có ảnh hưởng lớn đến sự phân bố của Pseudotsuga brevifolia. Nghiên cứu cho thấy rằng loài này thường phân bố ở những khu vực có độ ẩm cao và đất giàu dinh dưỡng. Sự thay đổi trong các yếu tố này có thể dẫn đến sự suy giảm số lượng cá thể và làm giảm khả năng tái sinh của loài.

III. Đề xuất giải pháp bảo tồn

Để bảo tồn loài Thiết sam giả lá ngắn, cần có các biện pháp cụ thể nhằm bảo vệ môi trường sống và tăng cường khả năng tái sinh của loài. Các giải pháp bao gồm việc thiết lập các khu bảo tồn, quản lý khai thác gỗ bền vững và tăng cường giáo dục cộng đồng về giá trị của loài. Việc nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh thái và khả năng tái sinh của loài cũng là điều cần thiết để đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

3.1. Các biện pháp cụ thể

Các biện pháp cụ thể bao gồm việc lập kế hoạch bảo tồn, thực hiện các chương trình trồng rừng và bảo vệ các khu vực phân bố tự nhiên của Pseudotsuga brevifolia. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương để đảm bảo hiệu quả của các biện pháp bảo tồn này. Việc nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của loài cây này cũng là một yếu tố quan trọng trong công tác bảo tồn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Rừng giữ vai trò quyết định trong việc duy trì cân bằng sinh thái, điều hòa khí hậu, bảo tồn nguồn nước và bảo vệ đa dạng sinh học. Tại Việt Nam, tài nguyên sinh vật đang đối mặt với sự suy giảm nghiêm trọng dưới sức ép của nạn phá rừng, phát triển thủy điện, biến đổi khí hậu và hoạt động khai thác, buôn bán động thực vật hoang dã trái phép. Số lượng loài động vật nguy cấp ghi nhận tăng từ 25 loài (năm 1996) lên 47 loài. Trong số gần 50.000 loài động, thực vật được thống kê trên toàn quốc, nhiều taxon thực vật hạt trần bản địa quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng cục bộ.

Loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975) là một trong 33 loài cây lá kim bản địa tại Việt Nam. Đây là loài cây thân gỗ nhỡ có giá trị thương mại, chất lượng gỗ bền đẹp, đồng thời mang ý nghĩa đặc biệt về phòng hộ đầu nguồn, cảnh quan và nghiên cứu khoa học. Trong tự nhiên, loài chỉ còn sót lại tại các sinh cảnh núi đá vôi khắc nghiệt ở độ cao từ 500 m đến 1.500 m so với mực nước biển, điển hình là khu vực huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Hiện nay, diện tích vùng phân bố tự nhiên bị thu hẹp nhanh chóng, số lượng cá thể trưởng thành suy giảm mạnh do bị khai thác lấy gỗ phục vụ xây dựng, chế tác đồ thủ công mỹ nghệ, kết hợp với tình trạng sinh cảnh bị phân mảnh và khả năng tái sinh tự nhiên kém. Loài này đã được xếp ở cấp Sẽ nguy cấp (VU) trong Sách đỏ Việt Nam (2007) và Danh lục đỏ IUCN, đồng thời được đề nghị bổ sung vào danh mục thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm thuộc Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ nhằm nghiêm cấm khai thác vì mục đích thương mại.

Trước thực trạng các nghiên cứu trong nước về Thiết sam giả lá ngắn trên núi đá vôi còn hạn chế, chủ yếu dừng ở mức mô tả sơ bộ hình thái và sinh thái, việc nghiên cứu định lượng cấu trúc lâm phần và khả năng tái sinh của loài là hết sức cấp thiết. Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết các mục đích và nhiệm vụ sau:

• Mục đích nghiên cứu: Xác lập cơ sở khoa học về đặc điểm phân bố và cấu trúc của loài Thiết sam giả lá ngắn, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp bảo tồn loài và bảo vệ nguồn gen các loài thực vật quý hiếm trên cao nguyên đá vôi huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang.

• Mục tiêu nghiên cứu:

1. Xác định hiện trạng phân bố tự nhiên của loài Thiết sam giả lá ngắn tại địa bàn huyện Đồng Văn.
2. Xác định các đặc điểm về địa hình, đất đai, khí hậu và đặc trưng thảm thực vật tại sinh cảnh có loài phân bố.

• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: Loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975).
• Phạm vi không gian: Các sườn và đỉnh núi đá vôi tại hai xã Thài Phìn Tủng và Sà Phìn, thuộc huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang.
• Phạm vi thời gian: Thực hiện điều tra thực địa và thu thập dẫn liệu từ tháng 02/2014 đến tháng 05/2014.
• Nội dung trọng tâm: Đặc điểm hình thái học, hoàn cảnh lập địa, cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ, tái sinh tự nhiên, tầng cây bụi - thảm tươi và phân bố số cây theo cấp chiều cao, cấp đường kính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống cơ sở lý thuyết lâm học cổ điển và hiện đại về cấu trúc, động thái quần xã rừng:

• Cơ sở sinh thái học về khu phân bố taxon (khu phân bố liên tục, phân tán, thẳng đứng, nằm ngang, khu phân bố tàn di và đặc hữu).
• Lý thuyết cấu trúc rừng mưa nhiệt đới của Odum (1971), Richards (1952, 1959, 1968, 1970) về phân tầng thẳng đứng và phẫu đồ rừng; hệ thống phân cấp cây rừng của Kraft (1884).
• Các hệ thống phân loại thảm thực vật rừng tự nhiên Việt Nam của Thái Văn Trừng (1978, 2000), Trần Ngũ Phương (1970) và Vũ Đình Phương (1987).
• Quy luật cấu trúc mật độ theo đường kính ($D_{1.3}$) và chiều cao ($H_{vn}$) của Prodan (1952), Meyer, Richards, Rollet, cùng các ứng dụng hàm phân bố xác suất tại Việt Nam của Đồng Sĩ Hiền (1974), Nguyễn Hải Tuất (1982, 1986), Trần Văn Con (1991), Lê Sáu (1995).
• Khung lý thuyết về tái sinh tự nhiên dưới tán rừng và khoảng trống tán (Ashton 1983, Van Steenis 1956, Mar'tin 2005) theo Quy phạm điều tra rừng (QPN 6-84).

Phương pháp thu thập dữ liệu thực tế tại thực địa:

• Phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn (OTC): Thiết lập ngẫu nhiên 18 OTC với kích thước mỗi ô là $500\text{ m}^2$ ($25\text{ m} \times 20\text{ m}$). Hệ thống ô mẫu phân bố tại hai trạng thái địa hình núi đá vôi: 13 OTC ở vị trí sườn núi và 5 OTC ở vị trí đỉnh núi thuộc xã Thài Phìn Tủng và xã Sà Phìn. Mỗi ô được cắm 4 cọc góc cố định, cao $0,5\text{ m}$ ghi rõ số hiệu.
• Đo đếm tầng cây gỗ: Điều tra tất cả cá thể cây gỗ có đường kính ngang ngực $D_{1.3} > 6\text{ cm}$ (hoặc chu vi $C > 15\text{ cm}$). Đo đường kính thực theo hai hướng trực giao (Đông - Tây và Bắc - Nam) bằng thước kẹp hoặc đo chu vi thân tính chuyển qua công thức $D = C / \pi$. Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) và chiều cao dưới cành ($H_{dc}$) được đo bằng thước sào chính xác đến $0,2\text{ m}$. Đánh giá phẩm chất cây theo 3 cấp tiêu chuẩn: Cấp A (cây tốt, thân thẳng, không khuyết tật), Cấp B (cây trung bình, tán hơi lệch hoặc có u bướu nhỏ), Cấp C (cây xấu, sâu bệnh, cụt ngọn, cong queo). Giám định thành phần loài đạt tỷ lệ nhận diện $\ge 90%$.
• Điều tra tầng tái sinh: Bố trí 5 ô dạng bản (ÔDB) diện tích $25\text{ m}^2$ ($5\text{ m} \times 5\text{ m}$) theo hai đường chéo trong mỗi OTC. Đếm toàn bộ cây con tái sinh, ghi nhận tên loài, đo chiều cao theo cấp và xác định nguồn gốc (chồi hoặc hạt).
• Điều tra tầng cây bụi và thảm tươi: Đo đếm trên các ÔDB $25\text{ m}^2$, xác định tên loài, chiều cao bình quân. Độ che phủ được tính bằng tỷ lệ phần trăm giữa tổng độ dài hình chiếu tán giao cắt trên hai đường chéo so với tổng chiều dài đường chéo ô mẫu.

Phương pháp tính toán và xử lý số liệu: Số liệu được tổng hợp và phân tích trên phần mềm Microsoft Excel thông qua các công thức toán học lâm nghiệp:

• Mật độ lâm phần ($N$): $$N = \frac{n}{S} \times 10.000\text{ (cây/ha)}$$ Trong đó $n$ là tổng số cây đo đếm trong các OTC, $S$ là tổng diện tích các OTC ($\text{ha}$).

• Chỉ số quan trọng sinh thái ($IVI$): $$IVI_i% = \frac{N_i% + G_i% + RF_i%}{3}$$ Trong đó:

• $N_i%$ là độ phong phú tương đối (tỷ lệ phần trăm số cá thể loài $i$ trên tổng số cá thể quần xã).
• $G_i%$ là độ ưu thế tương đối theo tiết diện ngang thân (tỷ lệ phần trăm diện tích đáy thân $G_i$ của loài $i$ so với tổng diện tích đáy thân toàn lâm phần).
• $RF_i%$ là tần suất xuất hiện tương đối của loài $i$ trong các ô mẫu. Loài có ý nghĩa sinh thái khi $IVI_i \ge 5%$. Nhóm loài ưu thế khi tổng số cá thể chiếm $> 50%$ tầng cây cao.

• Đánh giá phân bố thực nghiệm: Phân chia cấp đường kính cách quãng $5\text{ cm}$ ($6 - 10\text{ cm}$; $11 - 15\text{ cm}$; $16 - 20\text{ cm}...$) và cấp chiều cao cách quãng $5\text{ m}$ ($0 - 5\text{ m}$; $5 - 10\text{ m}$; $10 - 15\text{ m}$; $15 - 20\text{ m}$).
• Chỉ số tương đồng thành phần loài Sørensen: $$SI = \frac{2C}{A + B}$$ Trong đó $C$ là số loài chung giữa hai trạng thái/quần thể, $A$ và $B$ lần lượt là tổng số loài có mặt ở từng trạng thái.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu nêu rõ vai trò sinh thái và kinh tế của rừng, phản ánh tình trạng suy kiệt đa dạng sinh học tại Việt Nam với 47 loài động vật nguy cấp và áp lực buôn bán thương mại trái phép. Tác giả khẳng định tính đặc hữu, quý hiếm của loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia) trên địa bàn vùng cao huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang; phân tích nguy cơ tuyệt chủng do khai thác lấy gỗ và khả năng tái sinh hạn chế. Từ đó, xác định mục đích, 2 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài trong việc cung cấp cơ sở sinh học, sinh thái phục vụ bảo tồn nguồn gen.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng hợp các công trình lý luận trong và ngoài nước về khu phân bố loài, cấu trúc hình thái - sinh thái rừng nhiệt đới, quy luật phân bố số cây theo đường kính/chiều cao và cơ chế tái sinh rừng. Đồng thời, văn bản hệ thống hóa điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu:

• Điều kiện tự nhiên: Huyện Đồng Văn có diện tích tự nhiên $44.666\text{ ha}$, núi đá chiếm $73,49%$, độ cao trung bình $1.200\text{ m}$. Xã Thài Phìn Tủng nằm ở cao độ $1.000 - 1.200\text{ m}$, đỉnh cao nhất là Tà Tủng Chứ ($1.614\text{ m}$). Khí hậu chia hai mùa: mùa khô (tháng 11 đến tháng 4 năm sau) và mùa mưa (tháng 5 đến tháng 10). Nhiệt độ trung bình năm $18^\circ\text{C}$, có 7 tháng dưới $20^\circ\text{C}$, mùa đông có ngày xuống dưới $0^\circ\text{C}$. Lượng mưa năm từ $1.000 - 1.500\text{ mm}$ (tháng 8 mưa nhiều nhất đạt $324\text{ mm}$). Đất phong hóa từ đá vôi kết hợp xác bã hữu cơ tích tụ trong các khe, hốc đá.
• Tình hình kinh tế - xã hội: Dân số huyện Đồng Văn là 65.421 người (năm 2010), gồm 16 dân tộc với người Mông chiếm $88%$. Xã Thài Phìn Tủng có 4.085 người (người Mông chiếm $99%$). Canh tác nương hốc đá trồng ngô là phương thức sinh kế chính, tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện năm 2013 chiếm $50,78%$, thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt 9,9 triệu đồng/năm.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết đối tượng là loài Thiết sam giả lá ngắn tại hai xã Thài Phìn Tủng và Sà Phìn trong khoảng thời gian từ tháng 02 đến tháng 05/2014. Quy định 4 nội dung điều tra thực địa chính: đặc điểm hình thái; hoàn cảnh lập địa (địa hình, đất đai, khí hậu); cấu trúc thảm thực vật (tổ thành, mật độ, tái sinh, cây bụi, thảm tươi, tầng thứ); quy luật phân bố số cây theo cấp chiều cao và đường kính. Mô tả kỹ thuật thiết lập 18 OTC ngẫu nhiên ($500\text{ m}^2$/ô, gồm 13 ô ở sườn và 5 ô ở đỉnh) và 5 ÔDB ($25\text{ m}^2$/ô) bên trong mỗi OTC; hệ thống hóa các tiêu chuẩn đo đếm cấp phẩm chất A-B-C, công thức tính toán $D_{1.3}$, $N/\text{ha}$, $IVI%$, tần số xuất hiện và chỉ số tương đồng loài Sørensen.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 cung cấp toàn bộ các số liệu thực nghiệm thu thập được:

• Đặc điểm hình thái: Cây thân gỗ cao trung bình $8 - 10\text{ m}$, đường kính thân $25 - 60\text{ cm}$, mọc đứng, tán rộng tròn hình mâm xôi, đường kính tán $2 - 6\text{ m}$. Vỏ nứt sâu dạng vảy màu xám nâu; lớp vỏ trong màu nâu đỏ, cạo sâu có màu nâu đỏ hồng, dày $0,4 - 0,6\text{ cm}$. Phân cành theo đốt đối xứng chữ thập. Lá trưởng thành xếp xoắn ốc thành hai hàng dạng dải, đầu tù, gân giữa lõm ở mặt trên, mặt dưới có hai dải lỗ khí màu trắng rõ rệt (dấu hiệu phân biệt với chi Tsuga và Keteleeria). Lá non dài tới $5,5\text{ cm}$, rộng $5\text{ mm}$, màu xanh vàng. Nón cái đơn độc ở chồi bên ngắn, rủ xuống, hình trứng dài tới $6\text{ cm}$, đường kính $5\text{ cm}$. Vảy bắc 3 thùy thò ra ngoài vảy nón, thùy bên ngắn hơn thùy giữa. Nón chín sau 1 năm, mở vảy giải phóng hạt khi còn ở trên cây chứ không rụng nguyên nón; hạt hình trứng 3 cạnh mang cánh màu nâu đỏ.
• Đặc điểm lập địa: Phân bố tập trung ở độ cao tuyệt đối $1.400 - 1.600\text{ m}$, sườn dốc hiểm trở $40^\circ - 60^\circ$. Đất có màu nâu vàng, thành phần cơ giới thịt nhẹ, giàu mùn, tầng đất mỏng phân bố cục bộ trong các kẽ đá vôi.
• Cấu trúc tổ thành và mật độ tầng cây gỗ: Xác định công thức tổ thành tại đỉnh và sườn núi đá vôi. Loài Thiết sam giả lá ngắn thể hiện ưu thế vượt trội về số lượng và sinh thái ở cả hai vị trí lập địa.
• Tái sinh tự nhiên và tầng dưới tán: Mật độ tái sinh dao động từ 957 đến 1.076 cây/ha. Tầng cây bụi và thảm tươi có độ che phủ từ $39,5%$ đến $46,3%$.
• Cấu trúc tầng tán và phân bố chiều cao: Rừng thứ sinh phân hóa thành 3 tầng chức năng (tầng cây gỗ A3, tầng cây bụi, tầng thảm tươi). Phân bố số cây theo chiều cao có xu hướng giảm dần khi tăng cấp chiều cao, tập trung áp đảo ở cấp $0 - 5\text{ m}$ và $5 - 10\text{ m}$.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các phát hiện cơ bản về hình thái, sinh thái học, cấu trúc thảm thực vật của loài tại khu vực Đồng Văn. Đưa ra các khuyến nghị về biện pháp bảo tồn nguyên vị (in-situ), khoanh nuôi bảo vệ, thu hái hạt giống và nhân rộng mô hình gây trồng bảo vệ nguồn gen.

Kết quả và đóng góp

Số liệu thực nghiệm về cấu trúc lâm phần

Khóa luận đã định lượng chi tiết cấu trúc tổ thành tầng cây cao ($D_{1.3} > 6\text{ cm}$) tại hai vị trí lập địa sườn và đỉnh núi đá vôi thông qua 18 ô tiêu chuẩn:

Chỉ tiêu sinh thái	Vị trí Đỉnh núi đá (5 OTC)	Vị trí Sườn núi đá (13 OTC)
Tổng mật độ toàn tầng	640 cây/ha (gồm 7 loài chính)	555 cây/ha (6 loài chính + loài khác)
Mật độ Thiết sam giả lá ngắn	552 cây/ha (chiếm $86,25%$ số cá thể)	480 cây/ha (chiếm $86,43%$ số cá thể)
Đường kính bình quân ($D_{1.3}$)	$9,64\text{ cm}$	$9,94\text{ cm}$
Chiều cao vút ngọn bình quân ($H_{vn}$)	$4,55\text{ m}$	$4,33\text{ m}$
Độ ưu thế tiết diện ngang ($G_i$)	$11,86%$	$17,78%$
Tần suất xuất hiện tương đối ($RF_i$)	$33,33%$	$65,00%$
Chỉ số giá trị quan trọng ($IVI_i$)	$43,82%$	$56,40%$
Công thức tổ thành sinh thái	$43,82\text{TSGLN} + 12,80\text{Tdu} + 11,12\text{N} + 10,23\text{Td} + 8,27\text{Ttln} + 8,19\text{Cc} + 5,57\text{M}$	$56,40\text{TSGLN} + 9,52\text{N} + 8,38\text{K} + 8,26\text{Tdu} + 6,87\text{Tc} + 5,87\text{Ttln} + 4,70\text{Lk}$

Ghi chú ký hiệu loài trong công thức tổ thành: TSGLN (Thiết sam giả lá ngắn), Tdu (Tông dù), N (Nhọc), Td (Thông đỏ), Ttln (Thông tre lá ngắn), Cc (Cẩm chi), M (Mun), K (Kẹn), Tc (Thôi chanh), Lk (Loài khác).

Dữ liệu tầng cây gỗ cho thấy ở cả sườn và đỉnh núi đá vôi, Thiết sam giả lá ngắn luôn giữ vai trò là loài ưu thế tuyệt đối trong quần xã rừng với $IVI > 40%$.

Đặc điểm tái sinh tự nhiên và thảm thực vật tầng dưới

Vị trí	Tầng tái sinh ($N/\text{ha}$, loài chính)	Tầng cây bụi ($N/\text{ha}$, $H_{tb}$, độ che phủ)	Tầng thảm tươi ($H_{tb}$, độ che phủ, loài phổ biến)
Đỉnh núi	Tổng 1.076 cây/ha (9 loài). - TSGLN: 400 cây/ha ($37,17%$). - Mun: 372 cây/ha ($34,57%$). - Tông dù: 108 cây/ha ($10,04%$). - 6 loài khác: 196 cây/ha ($18,22%$).	- Mật độ: 124 cây, bụi/ha. - Chiều cao: $0,71\text{ m}$. - Độ che phủ: $46,3%$. - Loài phổ biến: Trúc, Cậm ca, Ngọn đỏ.	- Chiều cao: $0,18\text{ m}$. - Độ che phủ: $46,3%$. - Loài phổ biến: Cỏ ba cạnh, Địa lan, Tóc tiên, Rêu, Guột.
Sườn núi	Tổng 957 cây/ha (12 loài). - Mun: 418 cây/ha ($43,73%$). - TSGLN: 350 cây/ha ($36,66%$). - Tùng trắng: 111 cây/ha ($11,58%$). - 9 loài khác: 78 cây/ha ($8,03%$).	- Mật độ: 406 cây, bụi/ha. - Chiều cao: $0,73\text{ m}$. - Độ che phủ: $39,5%$. - Loài phổ biến: Trúc, Cậm ca.	- Chiều cao: $0,19\text{ m}$. - Độ che phủ: $39,5%$. - Loài phổ biến: Rêu, Cỏ ba cạnh, Địa lan, Tóc tiên.

Cấu trúc phân bố số cây theo cấp chiều cao

Kết quả điều tra thực nghiệm thể hiện quy luật giảm dần số lượng cá thể khi cấp chiều cao tăng:

• Tại sườn núi (tổng số 313 cây đo đếm): Cấp I ($0 - 5\text{ m}$) đạt 209 cây ($66,77%$); Cấp II ($5 - 10\text{ m}$) đạt 102 cây ($32,59%$); Cấp III ($10 - 15\text{ m}$) đạt 2 cây ($0,64%$); Cấp IV ($15 - 20\text{ m}$) không có cây nào ($0%$).
• Tại đỉnh núi (tổng số 140 cây đo đếm): Cấp I ($0 - 5\text{ m}$) có 70 cây ($50,00%$); Cấp II ($5 - 10\text{ m}$) có 65 cây ($46,43%$); Cấp III ($10 - 15\text{ m}$) có 5 cây ($3,57%$); Cấp IV ($15 - 20\text{ m}$) không xuất hiện ($0%$).
• Riêng loài Thiết sam giả lá ngắn:
  • Ở sườn núi (180 cây đo đếm): Cấp $0 - 5\text{ m}$ có 103 cây ($57,22%$); cấp $5 - 10\text{ m}$ có 74 cây ($41,11%$); cấp $10 - 15\text{ m}$ có 3 cây ($1,67%$).
  • Ở đỉnh núi (66 cây đo đếm): Cấp $0 - 5\text{ m}$ có 37 cây ($56,06%$); cấp $5 - 10\text{ m}$ có 24 cây ($36,36%$); cấp $10 - 15\text{ m}$ có 5 cây ($7,58%$).

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

1. Tăng cường công tác tuần tra, bảo vệ nghiêm ngặt các dải rừng tự nhiên còn sót lại loài Thiết sam giả lá ngắn tại sườn và đỉnh núi đá vôi ở xã Thài Phìn Tủng và Sà Phìn; ngăn chặn triệt để hành vi chặt hạ lấy gỗ làm nhà hoặc chế tác thủ công mỹ nghệ.
2. Thiết lập các ô định vị theo dõi diễn thế sinh thái lâu dài, nghiên cứu thu hái hạt giống tự nhiên để gieo ươm thử nghiệm nhằm chủ động nguồn giống phục vụ trồng bổ sung, làm giàu rừng.
3. Tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng người dân địa phương (đặc biệt là đồng bào dân tộc Mông chiếm đa số) gắn liền với các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế, ổn định canh tác nông nghiệp trên đất dốc để giảm thiểu áp lực xâm lấn rừng tự nhiên.

Đóng góp mới của khóa luận

Khóa luận đã bổ sung hệ thống dẫn liệu điều tra định lượng thực địa chi tiết về mật độ tầng cây gỗ ($480 - 552\text{ cây/ha}$), công thức tổ thành sinh thái ($IVI = 43,82 - 56,40%$), hiện trạng cây con tái sinh ($350 - 400\text{ cây/ha}$) và đặc điểm phân bố chiều cao của quần thể loài Thiết sam giả lá ngắn trên sinh cảnh núi đá vôi tại huyện Đồng Văn - tỉnh Hà Giang. Đây là nguồn tư liệu thực địa có giá trị khoa học phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen cây lá kim nguy cấp của Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn tồn tại một số điểm hạn chế do điều kiện thực tế được văn bản ghi nhận:

• Thời gian tiến hành nghiên cứu ngắn (từ tháng 02 đến tháng 05/2014), chưa bao quát trọn vẹn chu kỳ sinh trưởng và các giai đoạn vật hậu học (ra hoa, kết quả, phát tán hạt) qua các mùa trong năm.
• Không gian điều tra thực địa mới tập trung trên 18 ô tiêu chuẩn tại hai xã Thài Phìn Tủng và Sà Phìn, chưa mở rộng khảo sát sang toàn bộ các xã có địa hình núi đá vôi tương tự trên địa bàn huyện Đồng Văn.
• Nghiên cứu chưa đi sâu thực nghiệm các phương pháp nhân giống nhân tạo (gieo ươm hạt giống, giâm hom vô tính) và chưa phân tích các chỉ tiêu hóa lý chi tiết của mẫu đất lập địa trong phòng thí nghiệm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung:

• Tiếp tục theo dõi nhịp điệu vật hậu học và khả năng nảy mầm của hạt giống ngoài tự nhiên cũng như trong vườn ươm.
• Khảo sát mở rộng phạm vi phân bố của loài sang các khu vực lân cận trên Cao nguyên đá Đồng Văn để xây dựng bản đồ phân bố hoàn chỉnh.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều đối tượng:

• Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm sinh, Thực vật học, Sinh thái học và Bảo tồn đa dạng sinh học trong việc tham khảo phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn trên địa hình carxtơ hiểm trở.
• Cán bộ kỹ thuật thuộc Chi cục Kiểm lâm, Ban quản lý Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn có thêm căn cứ khoa học định lượng để xây dựng kế hoạch quản lý bảo vệ loài thực vật quý hiếm bậc VU.
• Các phần có giá trị tham khảo nổi bật bao gồm: bảng tổng hợp số liệu tổ thành tầng cây gỗ và chỉ số $IVI$; phương pháp phân loại phẩm chất cây đứng A-B-C; các dẫn liệu thực nghiệm về hình thái thân, cành, lá, nón cái của loài Pseudotsuga brevifolia.

Câu hỏi thường gặp

1. Đặc điểm hình thái lá nào giúp phân biệt Thiết sam giả lá ngắn với các loài cây lá kim tương tự như Thiết sam hay Du sam?

Lá trưởng thành của Thiết sam giả lá ngắn xếp hình xoắn ốc thành hai hàng, dạng dải với đầu tù, gân giữa lõm vào ở mặt trên và đặc biệt có hai dải lỗ khí màu trắng phân biệt rõ rệt ở mặt dưới lá. Cuống lá có đặc điểm xoắn ở gốc.

2. Mật độ và chỉ số quan trọng (IVI) của Thiết sam giả lá ngắn tại sườn núi và đỉnh núi đá vôi khác nhau như thế nào?

Tại đỉnh núi đá vôi, loài có mật độ 552 cây/ha, chỉ số $IVI$ đạt $43,82%$. Tại sườn núi đá vôi, loài có mật độ 480 cây/ha nhưng chỉ số $IVI$ đạt tới $56,40%$. Ở cả hai vị trí lập địa, Thiết sam giả lá ngắn đều là loài chiếm ưu thế sinh thái cao nhất trong tầng cây gỗ.

3. Thành phần loài cây tái sinh đi kèm với Thiết sam giả lá ngắn gồm những loài nào và loài nào chiếm ưu thế?

Tại vị trí sườn núi, loài Mun chiếm tỷ lệ tái sinh lớn nhất ($43,73%$ với 418 cây/ha), kế đến là Thiết sam giả lá ngắn ($36,66%$ với 350 cây/ha) và Tùng trắng ($11,58%$). Tại vị trí đỉnh núi, Thiết sam giả lá ngắn chiếm ưu thế tái sinh cao nhất ($37,17%$ với 400 cây/ha), đứng thứ hai là loài Mun ($34,57%$ với 372 cây/ha) và Tông dù ($10,04%$).

4. Quần xã rừng nơi loài phân bố có cấu trúc phân tầng như thế nào?

Khu vực nghiên cứu là rừng thứ sinh sau tác động, cấu trúc tự nhiên 5 tầng đã bị biến đổi, hiện chỉ quan sát thấy 3 tầng rõ rệt gồm: tầng cây gỗ A3 (gồm Thiết sam giả lá ngắn, Thôi chanh, Nhọc, Cẩm chi, Tông dù), tầng cây bụi (Trúc, Cậm ca, Ngọn đỏ...) và tầng thảm tươi/cỏ quyết (Rêu, Tóc tiên, Cỏ ba cạnh, Guột, Địa lan).

5. Đặc điểm đất đai và khí hậu tại khu vực có loài phân bố ở xã Thài Phìn Tủng có những chỉ số gì đáng chú ý?

Đất có màu nâu vàng, thành phần cơ giới thịt nhẹ, giàu mùn, phân bố chủ yếu trong các khe, hốc đá vôi. Khí hậu mang tính chất á nhiệt đới núi cao: nhiệt độ trung bình năm $18^\circ\text{C}$ (có 7 tháng dưới $20^\circ\text{C}$, mùa đông có ngày hạ dưới $0^\circ\text{C}$); lượng mưa trung bình năm $1.000 - 1.500\text{ mm}$, mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 với lượng mưa đạt $1.000 - 1.300\text{ mm}$.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hoàng Tuấn Anh đã xác lập được bức tranh tổng thể và định lượng về hiện trạng phân bố tự nhiên của loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia) trên địa hình núi đá vôi khắc nghiệt tại huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Kết quả nghiên cứu khẳng định loài giữ vai trò ưu thế sinh thái cốt lõi trong lâm phần với chỉ số $IVI$ từ $43,82%$ đến $56,40%$ và mật độ tầng cây cao đạt từ 480 đến 552 cây/ha. Đồng thời, công trình cung cấp các dẫn liệu sinh học thực nghiệm quan trọng về hình thái, lập địa và cấu trúc tái sinh, tạo tiền đề vững chắc cho việc xây dựng các biện pháp bảo tồn nguyên vị nguồn gen thực vật nguy cấp này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng là một hệ sinh thái mà quần xã cây rừng giữ vai trò chủ đạo trong mối quan hệ tương tác giữa sinh vật với môi trường. Rừng là hơi thở của sự sống, là một nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, nó giữ một vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển và sinh tồn của loài người. Rừng điều hòa khí hậu (tạo ra oxy, điều hòa nước, ngăn chặn gió bão, chống xói mòn đất,…). Bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường sống.

Rừng còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc phát triển kinh tế như: cung cấp nguồn gỗ, tre, nứa, đặc sản rừng, các loại động, thực vật có giá trị trong nước và xuất khẩu,… Ngoài ra nó còn mang ý nghĩa quan trọng về cảnh quan thiên nhiên và an ninh quốc phòng. Đa dạng sinh học (ĐDSH) của Việt Nam hiện đang trên đà suy giảm và suy thoái rất nhanh do nạn phá rừng, phát triển thủy điện, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu. Nếu như năm 1996 mới chỉ có 25 loài động vật của Việt Nam ở mức nguy cấp thì đến nay, con số này đã lên tới 47. Nhiều loài được đánh giá bị đe dọa không cao trên quy mô toàn cầu nhưng lại bị đe dọa ở mức báo động tại Việt Nam như hạc cổ trắng, voọc, cu ly…ĐDSH ở Việt Nam có ý nghĩa to lớn, các hệ sinh thái với nguồn tài nguyên sinh vật phong phú đã mang lại những lợi ích trực tiếp cho con người và đóng góp to lớn cho nền kinh tế, đặc biệt là trong sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản; là cơ sở đảm bảo an ninh lương thực quốc gia; duy trì nguồn gen tạo giống vật nuôi, cây trồng; cung cấp vật liệu cho xây dựng và các nguồn dược liệu, thực phẩm….

Ngoài ra, các hệ sinh thái còn đóng vai trò quan trọng trong điều tiết khí hậu và bảo vệ môi trường. n 2 Theo thống kê, Việt Nam hiện đã ghi nhận gần 50 nghìn loài động, thực vật, tuy nhiên tình trạng buôn bán trái phép đang diễn ra ngày càng phức tạp và khó kiểm soát. Đây được xem là nguyên nhân chính dẫn đến sự tuyệt chủng của các loài động, thực vật hoang dã. Nhiều năm qua, Chính phủ Việt Nam đã rất nỗ lực tìm kiếm các giải pháp nhằm kiểm soát tình hình buôn bán, tiêu thụ trái phép động, thực vật hoang dã, đặc biệt là các loài nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ.

Hiện nay, loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975) là một trong số 33 loài cây lá kim bản địa ở Việt Nam, có phân bố tự nhiên hiện còn sót lại ở vùng núi đá vôi huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Đây là loại gỗ nhỡ, gỗ đẹp và bền, thường mọc trên các đỉnh núi đá vôi có độ cao từ 500 – 1500m so với mặt nước biển. Loài này mang nhiều ý nghĩa về sinh thái, giá trị thương mại, giá trị sử dụng, giá trị văn hóa cảnh quan. Hiện nay, vùng phân bố tự nhiên bị thu hẹp nhanh chóng và một số cá thể trưởng thành của loài bị giảm sút nghiêm trọng do nhiều nguyên nhân, nhưng chủ yếu là do khai thác gỗ vì mục đích thương mại và xây dựng, làm hàng mỹ nghệ, điều kiện hoàn cảnh sống thay đổi, quần thể bị chia cắt, khả năng tái sinh kém.

Vì vậy, loài này đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Cần phải có ngay biện pháp kịp thời để bảo tồn và hướng tới phát triển nhân rộng loài cây gỗ quý, hiếm ở vùng núi đá vôi. Thiết sam giả lá ngắn được đề nghị loài bổ sung vào danh lục các loài quý hiếm và nguy cấp theo nghị định 32/NĐ-CP/2006 nghiêm cấm khai thác và sử dụng với mục đích thương mại. Thuộc bậc VU theo sách đỏ Việt Nam 2007 và danh lục đỏ IUCN.

Những nghiên cứu về Thiết sam giả lá ngắn trên núi đá vôi ở nước ta còn nhiều hạn chế, các nghiên cứu mới chỉ tập trung vào việc sơ bộ mô tả đặc n 3 điểm hình thái, sinh thái, những thông tin về khả năng tái sinh ngoài tự nhiên còn rất ít. Để bảo tồn loài quý hiếm này cần thiết phải có những nghiên cứu sâu về đặc điểm hình thái, sinh thái học và vật hậu. Vì vậy việc nghiên cứu sâu về hiện trạng phân bố, đặc điểm lâm học và khả năng tái sinh tự nhiên là điều cần thiết, góp phần giải quyết các các vấn đề đang đặt ra cho bảo tồn một loài quý hiếm, đặc hữu, có giá trị về nhiều mặt nhưng đang đứng trước nguy cơ bị xâm hại và tuyệt chủng. Xuất phát từ thực tiễn trên chúng tôi, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975) tại huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang”.

Nghiên cứu thành công đề tài này sẽ góp phần thiết thực vào việc cung cấp những thông tin cơ bản về đặc điểm phân bố, sinh thái, sinh học của loài, từ đó đưa ra các biện pháp gây trồng làm tăng số lượng cá thể loài không những ở khu vực huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang mà còn áp dụng cho những nơi có điều kiện tự nhiên tương tự. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu đặc điểm phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm bảo vệ loài Thiết sam giẳ lá ngắn và bảo vệ nguồn gen các loài thực vật quý hiếm còn tồn tại huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Mục tiêu nghiên cứu • Xác định được hiện trạng phân bố tự nhiên của loài Thiết sam giả lá ngắn tại huyện Đồng Văn • Xác định một số đặc điểm về địa hình, đất đai, khí hậu và đặc điểm về thảm thực vật khu vực có loài Thiết sam giả lá ngắn phân bố. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp cho sinh viên củng cố, hệ thống lại kiến thức đã học và vận dụng vào thực tế sản xuất. - Làm quen với một số phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu đề tài cụ thể. - Học tập, hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kỹ thuật được áp dụng trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu.Ý nghĩa thực tiễn sản xuất Trên cơ sở việc nghiên cứu đặc điểm phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975) sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về đặc điểm cấu trúc, phân bố, đặc điểm hình thái, sinh thái học, đặc điểm về vật hậu để phục vụ cho công tác quản lý, bảo vệ và phát triển loài thực vật nguy cấp, quý hiếm này. Từ đó đưa ra các giải pháp bảo tồn và phát triển loài Thiết sam giả lá ngắn.

n 5 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2. Những nghiên cứu trên thế giới • Những nghiên cứu về phân bố của cây rừng + Khái niệm khu phân bố Khu phân bố của mỗi taxon thực vật là khu vực sống của taxon đó trên mặt đất. Phạm vi cư trú của các cá thể trong một loài là khu phân bố của loài thực vật đó.

Khu phân bố của một loài cây được hình thành nhờ khả năng sinh trưởng phát triển và khả năng thích ứng lâu dài của loài với hoàn cảnh sống. Nhiệt độ, lượng mưa là 2 nhân tố chủ yếu quyết định sự phân bố của chúng. Lịch sử phát triển tự nhiên được hình thành qua quá trình tiến hóa và chọn lọc tự nhiên, không có sự tác động của con người. Khu phân bố đặc hữu là khu phân bố hẹp của một taxon nào đó, chỉ tồn tại ở một nơi nhất định.

Khu phân bố tàn di là khu phân bố của một taxon thực vật cổ xưa còn sót lại đã và đang suy giảm không thích ứng kịp với điều kiện sống mới. + Các dạng khu phân bố Trong tự nhiên, dựa vào hình thái và cấu trúc của khu phân bố của người ta chia ra các dạng khu phân bố sau: - Khu phân bố liên tục: Các cá thể hay thành viên của taxon phân bố liền thành một dải. - Khu phân bố phân tán: Các cá thể hay thành viên của taxon phân bố thành nhiều khu vực nhỏ và cách xa nhau. n 6 - Khu phân bố thẳng đứng: Ở vùng núi cao thực vật phân bố từ thấp lên một độ cao nhất định so với độ cao mặt biển hình thành khu phân bố thẳng đứng.

- Khu phân bố ngang: Thực vật từ trung tâm phát ra xung quanh hình thành khu phân bố ngang. • Cơ sở sinh thái của cấu trúc rừng + Cấu trúc rừng: Là sự sắp xếp tổ chức nội bộ của các thành phần sinh vật trong hệ sinh thái rừng mà qua đó các loài có đặc điểm sinh thái khác nhau có thể cùng sinh sống hoà thuận trong một khoảng không gian nhất định trong một giai đoạn phát triển của rừng. Cấu trúc rừng vừa là kết quả vừa là sự thể hiện các mối quan hệ đấu tranh sinh tồn và thích ứng lẫn nhau giữa các thành phần trong hệ sinh thái với nhau và với môi trường sinh thái. Cấu trúc rừng bao gồm cấu trúc sinh thái, cấu trúc hình thái và cấu trúc tuổi.

Quy luật về cấu trúc rừng là cơ sở quan trọng để nghiên cứu sinh thái học, sinh thái rừng và đặc biệt là để xây dựng những mô hình lâm sinh cho hiệu quả sản xuất cao. Trong nghiên cứu cấu trúc rừng người ta chia ra làm 3 dạng cấu trúc là: cấu trúc sinh thái, cấu trúc không gian và cấu trúc thời gian. Cấu trúc của thảm thực vật là kết quả của quá trình đấu tranh sinh tồn giữa thực vật với thực vật và giữa thực vật với hoàn cảnh sống. Trên quan điểm sinh thái thì cấu trúc rừng chính là hình thức bên ngoài phản ánh nội dung bên trong của hệ sinh thái rừng, thực tế cấu trúc rừng nó có tính quy luật và theo trật tự của quần xã.

Các nghiên cứu về cấu trúc sinh thái của rừng mưa nhiệt đới đã được P. Odum (1971)… tiến hành. Những nghiên cứu này đã nêu lên quan điểm, các khái niệm và mô tả định tính về tổ thành, dạng sống và tầng phiến của rừng. Từ đó tác giả đưa ra các nguyên lý tác động xử lý lâm sinh cải thiện rừng.

Khái niệm sinh thái n 7 được làm sáng tỏ là cơ sở để nghiên cứu các nhân tố cấu trúc trên quan điểm sinh thái học. Công trình nghiên cứu của R. Plaudy (1987) [21] đã biểu diễn cấu trúc hình thái rừng bằng các phẫu đồ rừng, nghiên cứu các cấu trúc sinh thái thông qua việc mô tả phân loại theo các khái niệm dạng sống, tầng phiến.