Nghiên Cứu Nấm Trichoderma Sp. và Ứng Dụng Phòng Trừ Bệnh Lở Cổ Rễ và Thối Hạch Bắp Cải

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu nhân sinh khối nấm trichoderma sp và ứng dụng phòng trừ bệnh lở cổ rễ và thối, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Phạm Quang Nguyên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Huy
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Nhân Sinh Khối Nấm Trichoderma Sp. Và Ứng Dụng Phòng Trừ Bệnh Lở Cổ Rễ Và Thối Hạch Bắp Cải Tại Hà Nội Và Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục đích
• 1.2. Yêu cầu
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Ý nghĩa khoa học
• 2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 3. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 3.1. NẤM ĐỐI KHÁNG Trichoderma spp.
• 3.1.1. Đặc điểm sinh học và sinh thái của nấm Trichoderma spp.
• 4. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. ĐÔI TƯỢNG VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.1.2. Vật liệu nghiên cứu. Dụng cụ và hóa chất nghiên cứu.
• 4.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 4.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 4.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.4.1. Phương pháp thu thập mẫu đất và phân lập nấm Trichoderma
• 4.4.2. Phương pháp điều tra mức độ bệnh (tỉ lệ bệnh) lở cổ rễ và thối hạch bắp cải tại Hà Nội và Lào Cai
• 4.4.3. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 4.4.4. Thí nghiệm phòng trừ bệnh lở cổ rễ cây bắp cải (giai đoạn cây con) trong nhà lưới
• 4.4.5. Thử nghiệm mô hình phòng trừ bệnh thối hạch bắp cải bằng chế phẩm Trichoderma tại Hà Nội và Lào Cai
• 4.5. XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. KẾT QUẢ THU THẬP, PHÂN LẬP, XÁC ĐỊNH VÀ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI, SINH HỌC CỦA NẤM TRICHODERMA SP.
• 5.1.1. Kết quả thu thập mẫu đất để phân lập nấm đối kháng Trichoderma sp. tại một số tỉnh miền Bắc
• 5.1.2. Kết quả phân lập nấm đối kháng Trichoderma sp. tại một số tỉnh miền Bắc
• 5.1.3. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ SINH HỌC CỦA CÁC MẪU NẤM TRICHODERMA
• 5.1.3.1. Đặc điểm hình thái của nấm Trichoderma asperellum và Trichoderma harzianum.
• 5.1.3.2. Đặc điểm sinh học của nấm Trichoderma asperellum.
• 5.1.4. NGHIÊN CỨU NHÂN SINH KHỐI NẤM TRICHODERMA ASPERELLUM TRÊN MỘT SỐ CƠ CHẤT ĐỂ LÀM NGUỒN TẠO CHẾ PHẨM TRICHODERMA
• 5.1.4.1. Nhân sinh khối nấm Trichoderma asperellum
• 5.1.4.2. Tạo chế phẩm chứa nấm T.
• 5.1.5. NGHIÊN CỨU SỨC SỐNG CỦA BÀO TỬ NẤM TRICHODERMA ASPERELLUM SAU KHI PHỐI TRỘN VỚI PHÂN BÓN
• 5.2. KẾT QUẢ ĐIỀU TRA MỨC ĐỘ BỆNH THỐI HẠCH VÀ LỞ CỔ RỄ BẮP CẢI TẠI HÀ NỘI VÀ LÀO CAI
• 5.2.1. Kết quả điều tra và thu thập bệnh thối hạch, lở cổ rễ tại Lào Cai.
• 5.2.2. Kết quả điều tra và thu thập bệnh thối hạch và lở cổ rễ bắp cải tại Hà Nội
• 5.3. KẾT QUẢ THỬ NGHIỆM HIỆU LỰC ĐỐI KHÁNG CỦA NẤM TRICHODERMA ASPERELLUM ĐỐI VỚI NẤM GÂY BỆNH LỞ CỔ RỄ VÀ THỐI HẠCH BẮP CẢI
• 5.3.1. Hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma asperellum đối với nấm Rhizoctonia solani trên môi trường PDA.
• 5.3.2. Hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma asperellum đối với nấm Sclerotinia sclerotiorum trên môi trường PDA.
• 5.4. THỬ NGHIỆM PHÒNG TRỪ BỆNH LỞ CỔ RỄ (Rhizoctonia solani) VÀ THỐI HẠCH (Sclerotinia sclerotiorum) CÂY BẮP CẢI TRONG NHÀ LƯỚI VÀ NGOÀI ĐỒNG RUỘNG BẰNG CHẾ PHẨM TRICHODERMA
• 5.4.1. Thử nghiệm phòng trừ bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani) cây bắp cải trong chậu
• 5.4.2. Thử nghiệm phòng trừ bệnh thối hạch cây bắp cải (Sclerotinia sclerotiorum) tại Lào Cai và Hà Nội bằng chế phẩm nấm Trichoderma
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Nấm Trichoderma Sp

Nghiên cứu về nấm Trichoderma đang ngày càng trở nên quan trọng trong nông nghiệp hữu cơ và kiểm soát bệnh hại cây trồng. Nấm Trichoderma sp. là một chi nấm đối kháng có khả năng phòng trừ bệnh cây bắp cải hiệu quả, đặc biệt là các bệnh do nấm gây ra trong đất. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân lập, định danh và ứng dụng nấm Trichoderma trong việc phòng trừ bệnh lở cổ rễ và thối hạch bắp cải tại Hà Nội và Lào Cai. Việc sử dụng biện pháp sinh học như nấm Trichoderma giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc trừ bệnh hóa học, bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Theo tài liệu gốc, nấm Trichoderma có hoạt tính đối kháng mạnh và phổ đối kháng rộng đối với các loại nấm gây bệnh hại cây trồng có nguồn gốc trong đất.

1.1. Giới thiệu chung về nấm đối kháng Trichoderma spp.

Nấm Trichoderma spp. thuộc họ Moniliaceae, có sợi nấm dạng bò lan, không màu hoặc sáng màu. Chúng sinh trưởng và phát triển thành những tảng nấm nhỏ dạng gối phẳng, có cành bào tử đơn bào không màu. Cành bào tử phân nhánh và các nhánh này thường mọc đối xứng nhau hoặc theo nhiều phía. Bào tử hình tròn hoặc hình trứng, sáng màu, có cấu tạo đơn bào và thành dày. Kích thước bào tử thay đổi tùy loài. Nấm Trichoderma có nhiều trong tự nhiên và có khả năng đối kháng mạnh với các loại nấm gây bệnh cây trồng có nguồn gốc trong đất.

1.2. Tầm quan trọng của Trichoderma trong nông nghiệp bền vững

Việc sử dụng Trichoderma trong nông nghiệp mang lại nhiều lợi ích, bao gồm giảm thiểu sử dụng thuốc trừ bệnh hóa học, cải thiện sức khỏe đất và tăng năng suất cây trồng. Nấm Trichoderma không chỉ phòng trừ bệnh hại mà còn kích thích sự phát triển của bộ rễ, giúp cây trồng hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn. Đây là một giải pháp nông nghiệp hữu cơ hiệu quả và bền vững, góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

II. Thách Thức Bệnh Hại Bắp Cải Tại Hà Nội và Lào Cai

Bệnh cây bắp cải, đặc biệt là bệnh lở cổ rễ và thối hạch, gây ra những thiệt hại đáng kể cho người trồng tại Hà Nội và Lào Cai. Các bệnh này do các loại nấm có nguồn gốc trong đất như Rhizoctonia solani và Sclerotinia sclerotiorum gây ra. Việc phòng trừ bệnh hại bắp cải bằng thuốc trừ bệnh hóa học gặp nhiều khó khăn và gây ô nhiễm môi trường. Do đó, việc tìm kiếm các biện pháp sinh học hiệu quả và an toàn là vô cùng cần thiết. Theo nghiên cứu, tỷ lệ bệnh thối hạch tại Hà Nội (55,5%) cao hơn tỷ lệ bệnh thối hạch tại Lào Cai (7,0%).

2.1. Tác nhân gây bệnh lở cổ rễ và thối hạch bắp cải

Bệnh lở cổ rễ do nấm Rhizoctonia solani gây ra, tấn công cây con và làm thối gốc, gây chết cây. Bệnh thối hạch do nấm Sclerotinia sclerotiorum gây ra, làm thối nhũn bắp cải và lan rộng nhanh chóng trong điều kiện ẩm ướt. Cả hai loại nấm này đều tồn tại trong đất và gây bệnh trong điều kiện thích hợp.

2.2. Ảnh hưởng của bệnh hại đến năng suất và chất lượng bắp cải

Bệnh lở cổ rễ và thối hạch làm giảm mật độ cây trồng, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng bắp cải. Cây bị bệnh phát triển kém, còi cọc và dễ bị chết. Bắp cải bị thối nhũn không thể thu hoạch và tiêu thụ, gây thiệt hại kinh tế lớn cho người trồng.

2.3. Khó khăn trong phòng trừ bệnh bằng phương pháp hóa học

Việc sử dụng thuốc trừ bệnh hóa học để phòng trừ bệnh lở cổ rễ và thối hạch gặp nhiều khó khăn do nấm gây bệnh tồn tại trong đất và có khả năng kháng thuốc. Ngoài ra, việc sử dụng hóa chất còn gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

III. Phương Pháp Phân Lập và Định Danh Nấm Trichoderma Sp

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp phân lập và định danh nấm Trichoderma sp. từ các mẫu đất thu thập tại Hà Nội, Hòa Bình, Bắc Ninh, Hải Dương, và Cao Bằng. Các mẫu đất được phân lập bằng môi trường WA và phương pháp cấy đơn bào tử. Việc định danh nấm Trichoderma dựa trên đặc điểm hình thái và giải trình tự gene vùng rDNA-ITS. Theo trích yếu luận văn, đã thu thập được 18 mẫu đất ở các ruộng trồng rau màu từ 5 tỉnh ở miền Bắc và phân lập được 09 mẫu nấm Trichoderma sp..

3.1. Quy trình thu thập mẫu đất và phân lập nấm Trichoderma

Mẫu đất được thu thập từ các ruộng trồng rau màu tại các tỉnh miền Bắc. Quá trình phân lập nấm Trichoderma được thực hiện bằng cách sử dụng môi trường WA và phương pháp cấy đơn bào tử dưới sự hỗ trợ của kim thủy tinh và kính hiển vi quang học. Mục tiêu là thu được các chủng nấm Trichoderma thuần khiết để nghiên cứu tiếp.

3.2. Kỹ thuật định danh nấm Trichoderma dựa trên gene rDNA ITS

Kỹ thuật PCR và giải trình tự gene vùng rDNA-ITS được sử dụng để định danh các chủng nấm Trichoderma. Phương pháp này cho phép xác định chính xác loài Trichoderma dựa trên trình tự gene đặc trưng. Kết quả cho thấy 08 mẫu nấm là loài T. asperellum và 01 mẫu nấm là loài T. harzianum.

3.3. Đánh giá đặc điểm hình thái và sinh học của nấm Trichoderma

Các chủng nấm Trichoderma được đánh giá về đặc điểm hình thái như màu sắc, hình dạng khuẩn lạc và kích thước bào tử. Đặc điểm sinh học như tốc độ sinh trưởng, khả năng chịu nhiệt và pH cũng được nghiên cứu để lựa chọn các chủng có tiềm năng phòng trừ bệnh hại tốt nhất.

IV. Ứng Dụng Hiệu Quả Phòng Trừ Bệnh Của Nấm Trichoderma

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả phòng trừ bệnh của nấm Trichoderma asperellum đối với nấm Rhizoctonia solani và Sclerotinia sclerotiorum trên môi trường PDA. Thử nghiệm phòng trừ bệnh lở cổ rễ cây bắp cải trong chậu vại và bệnh thối hạch bắp cải tại Lào Cai và Hà Nội bằng chế phẩm nấm Trichoderma cũng được thực hiện. Kết quả cho thấy nấm Trichoderma có khả năng ức chế sự phát triển của nấm gây bệnh và giảm tỷ lệ bệnh trên cây bắp cải. Theo kết quả nghiên cứu, nấm Trichoderma asperellum có khả năng ức chế tốt đối với sự phát triển của nấm R. solani và nấm S. sclerotiorum trên môi trường PDA.

4.1. Thử nghiệm đối kháng của Trichoderma asperellum trên môi trường PDA

Thử nghiệm đối kháng được thực hiện bằng cách cấy nấm Trichoderma asperellum và nấm gây bệnh trên môi trường PDA và quan sát sự ức chế lẫn nhau. Kết quả cho thấy nấm Trichoderma asperellum có khả năng ức chế sự phát triển của nấm Rhizoctonia solani và Sclerotinia sclerotiorum.

4.2. Thử nghiệm phòng trừ bệnh lở cổ rễ trong điều kiện nhà lưới

Thử nghiệm phòng trừ bệnh lở cổ rễ cây bắp cải trong chậu vại bằng chế phẩm nấm Trichoderma asperellum cho thấy chế phẩm có hiệu quả phòng trừ tốt khi bón phối trộn với phân bón hữu cơ trước 48 giờ. Điều này cho thấy nấm Trichoderma có khả năng bảo vệ cây con khỏi bệnh lở cổ rễ.

4.3. Thử nghiệm phòng trừ bệnh thối hạch bắp cải tại Lào Cai và Hà Nội

Thử nghiệm phòng trừ bệnh thối hạch cải bắp tại Bảo Thắng – Lào Cai và Văn Đức – Gia Lâm bằng chế phẩm nấm Trichoderma asperellum cho thấy hiệu quả phòng trừ cao khi bón chế phẩm phối trộn với phân bón hữu cơ. Hiệu quả phòng bệnh thối hạch của chế phẩm nấm Trichoderma asperellum đạt 75,1% ở Bảo Thắng – Lào Cai và đạt 69,2% ở Văn Đức – Gia Lâm.

V. Nhân Sinh Khối Nấm Trichoderma Bí Quyết Tạo Chế Phẩm

Nghiên cứu tập trung vào việc nhân sinh khối nấm Trichoderma asperellum trên một số cơ chất để tạo nguồn chế phẩm Trichoderma. Kết quả cho thấy nấm Trichoderma asperellum phát triển nhanh trên cơ chất là thóc luộc. Việc phối trộn với cơ chất để tạo chế phẩm và bảo quản cho thấy khả năng sống của bào tử nấm được đến 12 tháng. Theo nghiên cứu, nấm Trichoderma asperellum phát triển nhanh trên cơ chất là thóc luộc (7,8 x 109cfu/g).

5.1. Nghiên cứu cơ chất thích hợp cho nhân sinh khối nấm

Nghiên cứu đánh giá khả năng phát triển của nấm Trichoderma asperellum trên các cơ chất khác nhau như thóc luộc, cám gạo, và bã mía. Kết quả cho thấy thóc luộc là cơ chất tốt nhất cho nhân sinh khối nấm Trichoderma.

5.2. Quy trình tạo chế phẩm Trichoderma đơn giản và hiệu quả

Quy trình tạo chế phẩm Trichoderma bao gồm các bước: nhân sinh khối nấm trên cơ chất, phối trộn với chất mang, và đóng gói. Quy trình này đảm bảo chế phẩm có chất lượng tốt và dễ sử dụng.

5.3. Bảo quản chế phẩm Trichoderma để duy trì sức sống của bào tử

Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của thời gian bảo quản đến khả năng phát triển của nấm Trichoderma. Kết quả cho thấy việc bảo quản chế phẩm trong điều kiện khô ráo và thoáng mát giúp duy trì sức sống của bào tử nấm trong thời gian dài.

VI. Kết Luận Ứng Dụng Trichoderma Cho Nông Nghiệp Bền Vững

Nghiên cứu này đã chứng minh tiềm năng của nấm Trichoderma asperellum trong việc phòng trừ bệnh lở cổ rễ và thối hạch bắp cải tại Hà Nội và Lào Cai. Việc sử dụng chế phẩm nấm Trichoderma kết hợp với phân bón hữu cơ là một giải pháp nông nghiệp bền vững giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc trừ bệnh hóa học và bảo vệ môi trường. Cần có thêm các nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình sản xuất và ứng dụng chế phẩm Trichoderma trong thực tiễn sản xuất. Theo ý nghĩa khoa học, đã xác định được nấm Trichoderma sp. thu thập tại một số tỉnh miền Bắc là Trichoderma asperellum và Trichoderma harzianum, trong đó phổ biến là T. asperellum có khả năng phòng trừ bệnh lở cổ rễ và thối hạch bắp cải tốt.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu đã phân lập, định danh và đánh giá hiệu quả phòng trừ bệnh của nấm Trichoderma asperellum đối với bệnh lở cổ rễ và thối hạch bắp cải. Kết quả cho thấy nấm Trichoderma có tiềm năng lớn trong việc thay thế thuốc trừ bệnh hóa học và góp phần vào nông nghiệp bền vững.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo để tối ưu hóa ứng dụng Trichoderma

Cần có thêm các nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình sản xuất chế phẩm Trichoderma, đánh giá hiệu quả của Trichoderma trên các loại cây trồng khác, và nghiên cứu cơ chế tác động của Trichoderma đối với nấm gây bệnh. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả và mở rộng ứng dụng của Trichoderma trong nông nghiệp.

6.3. Khuyến nghị cho người trồng bắp cải tại Hà Nội và Lào Cai

Người trồng bắp cải tại Hà Nội và Lào Cai nên sử dụng chế phẩm nấm Trichoderma kết hợp với phân bón hữu cơ để phòng trừ bệnh lở cổ rễ và thối hạch. Việc này giúp giảm thiểu sử dụng thuốc trừ bệnh hóa học, bảo vệ môi trường và nâng cao năng suất cây trồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong canh tác nông nghiệp hiện đại, các loài nấm bệnh truyền qua đất đang gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng rau màu, làm giảm từ 15% đến trên 55% mật độ cây con trên đồng ruộng. Hai đối tượng gây hại phổ biến nhất trên cây bắp cải (Brassica oleracea) tại miền Bắc Việt Nam là nấm Rhizoctonia solani (gây bệnh chết rạp, lở cổ rễ) và nấm Sclerotinia sclerotiorum (gây bệnh thối hạch). Biện pháp hóa học truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế lớn do hiệu quả phòng trừ thấp đối với nguồn nấm ẩn sâu trong đất, đồng thời gây ô nhiễm môi trường đất, nước và làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc.

Trước thực trạng đó, nghiên cứu này được thực hiện nhằm giải quyết bài toán kiểm soát sinh học bền vững. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là thu thập, phân lập và định danh chính xác các chủng nấm đối kháng Trichoderma spp. bản địa bằng kỹ thuật sinh học phân tử; tuyển chọn chủng có hoạt lực mạnh nhất để nhân sinh khối trên cơ chất giá rẻ; phối trộn tạo chế phẩm sinh học kết hợp với phân bón hữu cơ Lục Thần Nông; đồng thời thử nghiệm mô hình phòng trừ bệnh lở cổ rễ và thối hạch bắp cải tại đồng ruộng.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực hiện từ tháng 7/2015 đến tháng 7/2017. Các mẫu đất phục vụ phân lập được thu thập tại 5 tỉnh miền Bắc bao gồm Hà Nội, Hải Dương, Bắc Ninh, Hòa Bình và Cao Bằng. Các mô hình khảo nghiệm thực địa được bố trí tại hai vùng chuyên canh rau lớn là xã Gia Phú (huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai) và xã Văn Đức (huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội). Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác lập quy trình nhân nuôi đạt mật độ bào tử 7,8 x 10^9 CFU/g và đạt hiệu lực phòng trừ bệnh thối hạch ngoài đồng ruộng từ 69,2% đến 75,1%, mở ra giải pháp an toàn sinh học thay thế thuốc hóa học độc hại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kiểm soát sinh học (Biological Control) đối với vi sinh vật gây bệnh trong đất. Khả năng đối kháng của nấm Trichoderma spp. vận hành thông qua bốn cơ chế sinh học chính:

• Cơ chế ký sinh (Mycoparasitism): Hiện tượng sợi nấm Trichoderma tiếp xúc, quấn quanh sợi nấm bệnh và hình thành thể giác bám để xâm nhập vào tế bào vật chủ.
• Cơ chế sinh tổng hợp enzym thủy phân: Sự tiết ra hệ enzyme chitinase và β-1,3-glucanase nồng độ cao giúp phân giải thành tế bào chitin của nấm bệnh.
• Cơ chế kháng sinh (Antibiosis): Sản sinh các hợp chất có hoạt tính sinh học mạnh như Gliotoxin, Viridin, Trichodermin nhằm ức chế sự phát triển của khuẩn ty và hạch nấm.
• Cơ chế cạnh tranh sinh thái: Cạnh tranh trực tiếp về không gian sống và nguồn dinh dưỡng tại vùng rễ cây trồng.

Mô hình nghiên cứu vận dụng các khái niệm chuyên ngành then chốt: vùng gen phiên mã nội bộ rDNA-ITS, mật độ khuẩn lạc hình thành (CFU), tỷ lệ bệnh hại (TLB), và hiệu lực phòng trừ (HLPT) tính theo công thức Abbott.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống phương pháp thực nghiệm đồng bộ từ phòng thí nghiệm, nhà lưới đến đồng ruộng:

• Cỡ mẫu và phương pháp thu thập: Thu thập tổng cộng 18 mẫu đất tầng 5-20 cm tại các ruộng rau màu của 5 tỉnh miền Bắc theo phương pháp lấy mẫu phân tầng có chủ đích. Điều tra dịch tễ đồng ruộng thực hiện theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT, áp dụng phương pháp điều tra 10 điểm chéo góc, mỗi điểm theo dõi 5 cây (cỡ mẫu 50 cây/ô thí nghiệm).
• Phân lập và giám định phân tử: Hòa loãng mẫu đất vô trùng (100g đất trong 1.000ml nước cất), cấy gạt trên môi trường PDA và WA. Kỹ thuật cấy đơn bào tử bằng kim thủy tinh dưới kính hiển vi quang học được lựa chọn để thu nhận dòng nấm thuần khiết tuyệt đối. Khuôn mẫu DNA được tách chiết bằng phương pháp CTAB, nhân bản vùng gen rDNA-ITS bằng cặp mồi đặc hiệu ITS4 và ITS5 qua phản ứng PCR (kích thước sản phẩm khoảng 600 bp). Trình tự nucleotide được giải mã tại hãng Macrogen (Hàn Quốc), phân tích độ tương đồng bằng công cụ BLAST trên cơ sở dữ liệu NCBI và thiết lập cây phát sinh chủng loại bằng phần mềm MEGA7 theo thuật toán Neighbor-Joining với 1.000 lần lặp bootstrap.
• Nhân sinh khối và thử nghiệm hiệu lực: Đánh giá sinh trưởng trên 4 môi trường (PDA, PSA, WA, OMA), thử nghiệm các dải nhiệt độ (20°C - 35°C), pH (4 - 8) và cơ chất nhân sinh khối rắn (thóc luộc, trấu + cám gạo tỷ lệ 1:1, bã mía, bột ngô). Thí nghiệm đối kháng kép in vitro trên đĩa petri 90mm. Thử nghiệm nhà lưới gồm 4 công thức trên chậu vại (10 chậu/công thức, 3 lần nhắc lại). Thí nghiệm đồng ruộng bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) trên diện tích 500 m2/mô hình tại Hà Nội và Lào Cai với 5 công thức xử lý. Số liệu được phân tích thống kê sinh học bằng phần mềm Irristart 5.0.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận bốn phát hiện quan trọng có giá trị khoa học và thực tiễn cao:

1. Xác định loài ưu thế qua giám định phân tử: Từ 18 mẫu đất thu thập, 09 chủng nấm Trichoderma đã được phân lập thuần. Kết quả giải trình tự vùng rDNA-ITS và phân tích phả hệ cho thấy có 08 chủng đạt độ tương đồng 100% với loài Trichoderma asperellum (các mẫu VnTri1 đến VnTri7 và VnTri9) và 01 chủng thuộc loài Trichoderma harzianum (mẫu VnTri8). Điều này khẳng định Trichoderma asperellum là loài phân bố phổ biến nhất trong đất trồng rau màu tại miền Bắc.
2. Đặc tính sinh học và năng lực sinh khối vượt bậc của T. asperellum: Chủng nấm T. asperellum phát triển tối ưu ở nhiệt độ 20°C - 25°C và pH 6 - 7, đạt đường kính tản nấm cực đại 90 mm chỉ sau 3 ngày nuôi cấy trên môi trường PDA. Bào tử có kích thước trung bình 2,9-3,1 x 2,3-3,3 μm. Trên cơ chất hạt thóc luộc, nấm tạo sinh khối bào tử cao nhất đạt 7,8 x 10^9 CFU/g, vượt trội gấp 15,9 lần so với cơ chất trấu phối trộn cám gạo (đạt 4,9 x 10^8 CFU/g). Bào tử nấm duy trì sức sống ổn định lên đến 12 tháng khi bảo quản ở nhiệt độ phòng.
3. Hiện trạng phát sinh bệnh hại trên đồng ruộng: Tỷ lệ bệnh thối hạch (S. sclerotiorum) tại Văn Đức - Hà Nội đạt mức rất cao là 55,5%, cao hơn gấp 7,9 lần so với tại Bảo Thắng - Lào Cai (7,0%). Tỷ lệ bệnh lở cổ rễ (R. solani) tại Hà Nội cũng ghi nhận 13,3%, cao hơn 2,66 lần so với Lào Cai (5,0%).
4. Hiệu lực phòng trừ vượt trội trong nhà lưới và ngoài đồng ruộng: Thí nghiệm đối kháng in vitro cho thấy T. asperellum ức chế mạnh sự phát triển của cả R. solani và S. sclerotiorum, đạt hiệu quả cao nhất khi được cấy trước nấm bệnh 24 giờ. Trong điều kiện nhà lưới, công thức bón chế phẩm phối trộn phân hữu cơ trước 48 giờ giúp giảm tỷ lệ bệnh lở cổ rễ xuống mức thấp nhất. Tại đồng ruộng, công thức bón 0,5 kg chế phẩm T. asperellum kết hợp 50 kg phân Lục Thần Nông trên 100 m2 đạt hiệu lực phòng trừ bệnh thối hạch 75,1% tại Lào Cai và 69,2% tại Hà Nội.

Thảo luận kết quả

Khả năng kiểm soát nấm bệnh vượt trội của T. asperellum được lý giải nhờ ưu thế tốc độ sinh trưởng nhanh, khả năng tiết enzyme chitinase và β-1,3-glucanase sớm làm tan vách tế bào sợi nấm và hạch nấm của R. solani và S. sclerotiorum. Việc bổ sung phân bón hữu cơ Lục Thần Nông đóng vai trò như một giá thể dinh dưỡng ban đầu, giúp hệ sợi nấm Trichoderma nhanh chóng thiết lập quần thể áp đảo trong đất trước khi mầm bệnh xâm nhập vào rễ bắp cải.

So sánh với các công trình trước đây, kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trong và ngoài nước về tiềm năng của T. viride hay T. harzianum (thường đạt hiệu lực 60% - 85%), nhưng chủng T. asperellum bản địa trong nghiên cứu này thể hiện sự thích ứng sinh thái vượt trội với điều kiện thổ nhưỡng miền Bắc và có phổ tác dụng kép trên cả hai loại nấm bệnh nguy hiểm.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu, tốc độ tăng trưởng đường kính tản nấm theo các ngưỡng nhiệt độ (20°C - 35°C) và thời gian (1 - 5 ngày) có thể được biểu diễn rõ nét qua biểu đồ đường (line graph). Hiệu lực phòng trừ của các công thức thí nghiệm xử lý đất tại Hà Nội và Lào Cai có thể được minh họa tối ưu qua biểu đồ cột nhóm (grouped bar chart), kết hợp bảng ma trận so sánh các chỉ tiêu mật độ bào tử theo thời gian bảo quản.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, bốn giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm ứng dụng hiệu quả chế phẩm sinh học vào thực tiễn:

1. Chuẩn hóa quy trình nhân sinh khối quy mô bán công nghiệp: Ứng dụng công nghệ nuôi cấy trên cơ chất hạt thóc luộc vô trùng ở nhiệt độ 25°C - 27°C trong thời gian 7 - 9 ngày để sản xuất chế phẩm sinh học T. asperellum đạt mật độ bào tử đích tối thiểu 5,0 x 10^9 CFU/g; hoàn thiện quy trình trong 6 tháng; do các Trung tâm Ứng dụng Tiến bộ Khoa học Công nghệ và Bộ môn Bệnh cây chủ trì thực hiện.
2. Triển khai kỹ thuật phối trộn phân hữu cơ sinh học tại vùng chuyên canh: Chuyển giao quy trình phối trộn 0,5 kg chế phẩm nấm Trichoderma với 50 kg phân bón hữu cơ Lục Thần Nông (hoặc phân chuồng hoai mục) trên 100 m2 đất, tiến hành ủ và xử lý đất trước khi gieo trồng tối thiểu 48 giờ để giảm tỷ lệ bệnh lở cổ rễ và thối hạch xuống dưới 10%; thực hiện liên tục theo từng vụ canh tác rau; do Hợp tác xã nông nghiệp và bà con nông dân trực tiếp áp dụng.
3. Xây dựng chương trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) không hóa chất: Thiết lập mô hình IPM thay thế 70% lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học bằng chế phẩm sinh học Trichoderma trên cây rau họ thập tự, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ nông sản đạt chuẩn an toàn lên 100%; lộ trình thực hiện từ 12 đến 24 tháng; do Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật các tỉnh Hà Nội và Lào Cai điều hành.
4. Đăng ký lưu hành và thương mại hóa chế phẩm sinh học: Hoàn thiện hồ sơ tiêu chuẩn cơ sở, khảo nghiệm diện rộng trên nhiều loại cây trồng cạn khác (cà chua, ớt, đậu tương) và đăng ký nhãn hiệu chế phẩm sinh học phối trộn bột Talc bảo quản 12 tháng; timeline hoàn thành trong 12 tháng; do Doanh nghiệp sản xuất vật tư nông nghiệp liên kết với nhóm nghiên cứu triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Học viên cao học, nghiên cứu sinh và nhà nghiên cứu chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Vi sinh học: Cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về quy trình tách chiết DNA bằng CTAB, phản ứng PCR nhân vùng rDNA-ITS (mồi ITS4/ITS5), phân tích phả hệ bằng MEGA7 và phương pháp đánh giá hoạt lực đối kháng vi sinh vật in vitro/in vivo.
2. Cán bộ kỹ thuật, chuyên viên Chi cục Trồng trọt & Bảo vệ thực vật, Trạm Khuyến nông: Nắm bắt số liệu dịch tễ thực tế về bệnh thối hạch (55,5% tại Hà Nội) và bệnh lở cổ rễ, từ đó xây dựng các hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ sinh học đạt hiệu lực trên 70% tại địa phương.
3. Doanh nghiệp sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh và thuốc trừ bệnh sinh học: Tiếp cận công thức nhân sinh khối mật độ cao (7,8 x 10^9 CFU/g trên thóc luộc) và quy trình phối trộn phụ gia bột Talc giúp duy trì sức sống bào tử suốt 12 tháng để phát triển sản phẩm thương mại.
4. Chủ trang trại, hợp tác xã sản xuất rau an toàn và nông dân canh tác rau màu: Ứng dụng trực tiếp định mức bón 0,5 kg chế phẩm + 50 kg phân hữu cơ cho 100 m2 đất canh tác bắp cải nhằm triệt tiêu nguồn nấm bệnh tồn lưu trong đất một cách tiết kiệm và bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Nấm Trichoderma asperellum ức chế nấm gây bệnh lở cổ rễ và thối hạch bắp cải qua những cơ chế nào?
Nấm T. asperellum tác động thông qua cơ chế đa phương thức: ký sinh trực tiếp bằng cách quấn quanh và đâm xuyên sợi nấm hại; tiết hệ enzyme chitinase và β-1,3-glucanase phân hủy vách tế bào nấm R. solani và S. sclerotiorum; sinh kháng sinh Viridin, Gliotoxin gây độc tế bào bệnh; đồng thời cạnh tranh dinh dưỡng và vị trí định cư tại vùng rễ cây trồng.

Vì sao loài Trichoderma asperellum lại chiếm tỷ lệ áp đảo trong các mẫu phân lập tại miền Bắc?
Kết quả giải trình tự rDNA-ITS từ 18 mẫu đất tại 5 tỉnh cho thấy 8/9 mẫu nấm phân lập được là T. asperellum (độ tương đồng 100%). Loài này có khả năng thích nghi sinh thái cực tốt với nhiệt độ 20°C - 30°C và dải pH đất 5 - 7, phát triển tản nấm đạt 90 mm chỉ sau 3 ngày, tạo ưu thế cạnh tranh vượt trội so với các loài nấm khác trong đất nhiệt đới gió mùa.

Cơ chất nhân nuôi sinh khối nào mang lại mật độ bào tử nấm cao nhất và tiết kiệm chi phí?
Cơ chất hạt thóc luộc đem lại hiệu quả nhân nuôi cao nhất với mật độ bào tử đạt 7,8 x 10^9 CFU/g sau 7 - 9 ngày ở 25°C. Đối với sản xuất quy mô lớn nhằm tiết kiệm chi phí, cơ chất hỗn hợp trấu và cám gạo tỷ lệ 1:1 đạt mật độ 4,9 x 10^8 CFU/g là lựa chọn phù hợp, dễ làm và có nguồn nguyên liệu dồi dào tại các địa phương.

Việc kết hợp nấm Trichoderma với phân hữu cơ Lục Thần Nông mang lại ưu điểm gì vượt trội?
Phối trộn 0,5 kg chế phẩm với 50 kg phân Lục Thần Nông trên 100 m2 cung cấp nguồn hữu cơ vi lượng giúp sợi nấm Trichoderma sinh trưởng mạnh, kéo dài thời gian sống của bào tử lên 12 tháng. Khi bón vào đất trước 48 giờ, nấm nhanh chóng nhân mật độ và đạt hiệu lực phòng trừ bệnh thối hạch ngoài đồng ruộng tới 69,2% - 75,1%.

Thời điểm xử lý chế phẩm sinh học vào đất như thế nào để đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu?
Xử lý chế phẩm sinh học phối trộn phân hữu cơ vào đất trước khi gieo hạt hoặc trồng cây con 48 giờ đem lại hiệu quả cao nhất. Việc này tạo khoảng thời gian cần thiết để nấm đối kháng nảy mầm, chiếm lĩnh không gian rễ và tiêu diệt nguồn sợi nấm, hạch nấm tồn dư trước khi cây bắp cải bước vào giai đoạn mẫn cảm với bệnh.

Kết luận

• Giám định chính xác 08/09 chủng nấm đối kháng phân lập tại miền Bắc thuộc loài Trichoderma asperellum với độ tương đồng 100% trên ngân hàng gen qua chỉ thị rDNA-ITS.
• Xác lập quy trình nhân sinh khối tối ưu trên cơ chất thóc luộc đạt mật độ tế bào 7,8 x 10^9 CFU/g, duy trì tỷ lệ sống của bào tử suốt 12 tháng bảo quản.
• Làm rõ hiện trạng bệnh hại với tỷ lệ bệnh thối hạch tại Hà Nội (55,5%) cao vượt trội so với Lào Cai (7,0%) và bệnh lở cổ rễ tại Hà Nội đạt 13,3%.
• Khẳng định hiệu lực đối kháng mạnh mẽ của T. asperellum đối với Rhizoctonia solani và Sclerotinia sclerotiorum trong điều kiện phòng thí nghiệm và nhà lưới.
• Chứng minh tính khả thi của mô hình đồng ruộng khi bón kết hợp Trichoderma và phân hữu cơ Lục Thần Nông, đạt hiệu lực phòng trừ bệnh thối hạch từ 69,2% đến 75,1%.

Trong 12 tháng tiếp theo, nghiên cứu cần mở rộng thử nghiệm trên các vùng rau chuyên canh khác và hoàn thiện quy trình cấp phép thương mại. Hãy ứng dụng ngay giải pháp chế phẩm sinh học Trichoderma asperellum kết hợp phân bón hữu cơ để bảo vệ mùa màng toàn diện, giảm thiểu chi phí thuốc hóa học và xây dựng nền nông nghiệp xanh, sạch, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM PHẠM QUANG NGUYÊN NGHIÊN CỨU NHÂN SINH KHỐI NẤM TRICHODERMA SP. VÀ ỨNG DỤNG PHÒNG TRỪ BỆNH LỞ CỖ RỄ VÀ THỐI HẠCH BẮP CẢI TẠI HÀ NỘI VÀ LÀO CAI Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đức Huy NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm2017 Tác giả luận văn Phạm Quang Nguyên i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc TS Nguyễn Đức Huy đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Trạm BVTV Huyện Gia Lâm, Chi cục BVTV Tỉnh Lào Cai đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm2017 Tác giả luận văn Phạm Quang Nguyên ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG.

vii DANH MỤC HÌNH. viii DANH MỤC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ. ix TRÍCH YẾU LUẬN VĂN. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI.

MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. NẤM ĐỐI KHÁNG Trichoderma spp.

Đặc điểm sinh học và sinh thái của nấm Trichoderma spp. Cơ chế tác động của nấm Trichoderma spp. lên các tác nhân gây bệnh cây trồng. Khả năng phòng trừ của nấm Trichoderma spp.

đối với các loài bệnh gây hại cây trồng. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC. NGHIÊN CỨU VÀ PHÒNG TRỪ BỆNH CHẾT RẠP CÂY CON, LỞ CỔ RỄ VÀ THỐI NHŨN CẢI BẮP DO NẤM Rhizoctonia solani GÂY RA.

NGHIÊN CỨU VÀ PHÒNG TRỪ BỆNH THỐI HẠCH CẢI BẮP DO NẤM Sclerotinia sclerotiorum GÂY RA. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐÔI TƯỢNG VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Dụng cụ và hóa chất nghiên cứu. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp thu thập mẫu đất và phân lập nấm Trichoderma. Phương pháp điều tra mức độ bệnh (tỉ lệ bệnh) lở cổ rễ và thối hạch bắp cải tại Hà Nội và Lào Cai. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm.

Thí nghiệm phòng trừ bệnh lở cổ rễ cây bắp cải (giai đoạn cây con) trong nhà lưới. Thử nghiệm mô hình phòng trừ bệnh thối hạch bắp cải bằng chế phẩm Trichoderma tại Hà Nội và Lào Cai. XỬ LÝ SỐ LIỆU. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THÁO LUẬN.

KẾT QUẢ THU THẬP, PHÂN LẬP, XÁC ĐỊNH VÀ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI, SINH HỌC CỦA NẤM TRICHODERMA SP. Kết quả thu thập mẫu đất để phân lập nấm đối kháng Trichoderma sp. tại một số tỉnh miền Bắc. Kết quả phân lập nấm đối kháng Trichoderma sp.

tại một số tỉnh miền Bắc. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ SINH HỌC CỦA CÁC MẪU NẤM TRICHODERMA. Đặc điểm hình thái của nấm Trichoderma asperellum và Trichoderma harzianum. Đặc điểm sinh học của nấm Trichoderma asperellum.

NGHIÊN CỨU NHÂN SINH KHỐI NẤM TRICHODERMA ASPERELLUM TRÊN MỘT SỐ CƠ CHẤT ĐỂ LÀM NGUỒN TẠO CHẾ PHẨM TRICHODERMA. Nhân sinh khối nấm Trichoderma asperellum. Tạo chế phẩm chứa nấm T. NGHIÊN CỨU SỨC SỐNG CỦA BÀO TỬ NẤM TRICHODERMA ASPERELLUM SAU KHI PHỐI TRỘN VỚI PHÂN BÓN.

KẾT QUẢ ĐIỀU TRA MỨC ĐỘ BỆNH THỐI HẠCH VÀ LỞ CỔ RỄ BẮP CẢI TẠI HÀ NỘI VÀ LÀO CAI. Kết quả điều tra và thu thập bệnh thối hạch, lở cổ rễ tại Lào Cai. Kết quả điều tra và thu thập bệnh thối hạch và lở cổ rễ bắp cải tại Hà Nội. KẾT QUẢ THỬ NGHIỆM HIỆU LỰC ĐỐI KHÁNG CỦA NẤM TRICHODERMA ASPERELLUM ĐỐI VỚI NẤM GÂY BỆNH LỞ CỔ RỄ VÀ THỐI HẠCH BẮP CẢI.

Hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma asperellum đối với nấm Rhizoctonia solani trên môi trường PDA. Hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma asperellum đối với nấm Sclerotinia sclerotiorum trên môi trường PDA. THỬ NGHIỆM PHÒNG TRỪ BỆNH LỞ CỔ RỄ (Rhizoctonia solani) VÀ THỐI HẠCH (Sclerotinia sclerotiorum) CÂY BẮP CẢI TRONG NHÀ LƯỚI VÀ NGOÀI ĐỒNG RUỘNG BẰNG CHẾ PHẨM TRICHODERMA. Thử nghiệm phòng trừ bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani) cây bắp cải trong chậu.

Thử nghiệm phòng trừ bệnh thối hạch cây bắp cải (Sclerotinia sclerotiorum) tại Lào Cai và Hà Nội bằng chế phẩm nấm Trichoderma. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 62 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 63 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt HLPT Hiệu lực phòng trừ OMA Môi trường bột mạch Agar PCA Potato Carot Agar PCR Phản ứng trùng hợp chuỗi PGA Potato Glucose Agar PSA Potato Sugar Agar R.

Sclerotinia STT Số thứ tự T. Trichoderma TLB Tỷ lệ bệnh WA Water Agar vi DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Danh sách mẫu đất đã được thu thập để phân lập nấm Trichoderma sp. trong nghiên cứu này.

Kết quả phân lập nấm đối kháng Trichoderma sp. từ các mẫu đất đã thu thập. Kết quả tìm kiếm chuỗi gần gũi trên ngân hàng gen của 09 mẫu nấm Trichoderma. Đặc điểm hình thái nấm Trichoderma .5 Khả năng phát triển của nấm T.asperellum trên một số môi trường.

Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của nấm T.asperellum trên môi trường PDA. Ảnh hưởng của pH môi trường nuôi cấy (PDA) đến sự phát triển của nấm T. Sự hình thành bào tử của nấm T.asperellum trên các giá thể khác nhau. Khả năng phát triển của nấm T.asperellum sau khi bảo quản.

Tỷ lệ bệnh lở cổ rễ cây bắp cải (R.solani) tại Lào Cai. Tình hình bệnh thối hạch bắp cải tại Bảo Thắng - Lào Cai. Tình hình bệnh Lở cổ rễ bắp cải tại Hà Nội. Tình hình bệnh thối hạch bắp cải tại Hà Nội.

Hiệu lực đối kháng của nấm T.asperellum đối với nấm R.solani trên môi trường PDA .15 Hiệu lực đối kháng của nấm T.asperellum đối với nấm S.sclerotiorum trên môi trường PDA.16 Hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma sp. trên nguồn đất nhiễm R. Thử nghiệm phòng trừ bệnh thối hạch bắp cải tại Gia Phú - Bảo Thắng - Lào Cai vụ thu đông 2016. Thử nghiệm phòng trừ bệnh thối hạch bắp cải tại Văn Đức, Gia Lâm, Hà Nội vụ xuân 2017.

59 vii DANH MỤC HÌNH Hình 2. Hình thái nấm Trichoderma sp.1 Các mẫu nấm Trichoderma sp. đã phân lập thuần trên môi trường PDA sau 5 ngày nuôi cấy.2 Sản phẩm điện di các mẫu nấm đối kháng Trichoderma Vn. Kích thước sản phẩm PCR khoảng 600 bp .3 Phân tích phả hệ dựa trên trình tự vùng ITS của 09 mẫu nấm Trichoderma.

Đặc điểm hình thái của mẫu nấm. Sự phát triển của nấm T.asperellum trên một số môi trường. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến khả năng phát triển của T. Ảnh hưởng của pH đến khả năng phát triển của T.asperellum trên môi trường PDA.

Nhân nuôi nấm T. asperellum trên một số giá thể. Quy trình tạo chế phẩm chứa nấm T. Ảnh hưởng của thời gian bảo quản đến khả năng phát triển của nấm T.

Triệu chứng bệnh lở cổ rễ cải bắp. Đặc điểm hình thái tản nấm và sợi nấm trên môi trường PDA. Triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh thối hạch cải bắp. Triệu chứng bệnh lở cổ rễ cải bắp.

Triệu chứng bệnh thối hạch cải bắp. Khả năng đối kháng của nấm T.asperellum đối với nấm R.solani trên môi trường PDA. Khả năng đối kháng của nấm T.asperellum đối với nấm S.sclerotiorum trên môi trường PDA.18 Hiệu lực của chế phẩm T. asperellum phòng chống bệnh lở cổ rễ bắp cải trong điều kiện chậu vại.

Bố trí thí nghiệm phòng trừ tại Bảo Thắng – Lào Cai. Thí nghiệm phòng trừ bệnh thối hạch bắp cải. 60 viii DANH MỤC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ Sơ đồ 1. Tạo chế phẩm chứa nấm Trichoderma.

43 ix TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Phạm Quang Nguyên Tên Luận văn: Nghiên cứu nhân sinh khối nấm Trichoderma sp. và ứng dụng phòng trừ bệnh lở cổ rễ và thối hạch bắp cải tại Hà Nội và Lào Cai Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Phân lập, định danh và nhân sinh khối nấm Trichoderma sp. thử nghiệm mô hình phòng trừ bệnh lở cổ rễ cây cải bắp tại Lào Cai và Hà Nội Phương pháp nghiên cứu Các mẫu đất để phân lập nấm Trichoderma spp. được thu thập ở Hà Nội, Hòa Bình, Bắc Ninh, Hải Dương, Cao Bằng trên các ruộng trồng rau mầu.

Nấm đối kháng Trichoderma spp. được phân lập từ các mẫu đất sử dụng môi trường WA và phương pháp cấy đơn bào tử dưới sự hỗ trợ của kim thủy tinh và kính hiển vi quang học. Giám định các chủng Trichoderma dựa vào đặc điểm hình thái và giải trình tự gene vùng rDNA-ITS. Kết quả chính và kết luận - Đã thu thập được 18 mẫu đất ở các ruộng trồng rau mầu từ 5 tỉnh ở miền Bắc.

Đã phân lập được 09 mẫu nấm Trichoderma sp.từ các mẫu đất thu thập. - Sử dụng kỹ thuật PCR và giải trình tự gene vùng rDNA-ITS của các mẫu nấm Trichoderma sp. cho thấy 08 mẫu nấm là loài T. asperellum và 01 mẫu nấm là loài T.

Như vậy, phổ biến trong đất là nấm T. asperellum phát triển tốt trên môi trường PDA, pH 6-7 và nhiệt độ 20oC- 25oC. Đường kính tản nấm là 90mm sau 3 ngày nuôi cấy. - Kết quả nhân sinh khối nấm T.