Nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát bằng chứng thực nghiệm tại việt nam

Nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong bối cảnh mở cửa thương mại và lạm phát.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Ánh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Huy Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Tài Chính – Marketing
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Phát Triển Ngân Hàng và Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu chung
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp mới của luận án
• 1.5.1. Về mặt khoa học
• 1.5.2. Về mặt thực tiễn
• 1.6. Bố cục luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN NGÂN HÀNG, TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI, LẠM PHÁT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC LIÊN QUAN
• 2.1. Khung khái niệm
• 2.1.1. Phát triển ngân hàng
• 2.1.1.1. Khái niệm về phát triển ngân hàng
• 2.1.1.2. Đo lường phát triển ngân hàng
• 2.1.2. Tăng trưởng kinh tế
• 2.1.2.1. Khái niệm tăng trưởng kinh tế
• 2.1.2.2. Đo lường tăng trưởng kinh tế
• 2.1.3. Độ mở thương mại
• 2.1.3.1. Khái niệm về độ mở thương mại
• 2.1.3.2. Đo lường độ mở thương mại
• 2.1.4. Khái niệm về lạm phát
• 2.1.5. Đo lường lạm phát
• 2.2. Lý thuyết kinh tế giải thích mối quan hệ giữa phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.1. Lý thuyết trước thập niên 60
• 2.2.2. Lý thuyết tài chính Mckinnon-Shaw
• 2.2.3. Lý thuyết tài chính thập niên 80
• 2.2.4. Lý thuyết tài chính thập niên 90
• 2.3. Lý thuyết về tăng trưởng kinh tế giải thích vai trò của độ mở thương mại, lạm phát và phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1. Lý thuyết thuộc trường phái Keynes
• 2.3.2. Lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển
• 2.3.3. Lý thuyết tăng trưởng nội sinh
• 2.4. Lý thuyết kinh tế giải thích vai trò của độ mở thương mại đến tăng trưởng kinh tế
• 2.4.1. Lý thuyết lợi thế tuyệt đối
• 2.4.2. Lý thuyết lợi thế so sánh
• 2.4.3. Lý thuyết của Heckscher – Ohlin
• 2.5. Lý thuyết kinh tế giải thích vai trò của lạm phát đến tăng trưởng kinh tế thông qua chính sách tiền tệ
• 2.5.1. Lý thuyết số lượng tiền tệ
• 2.5.2. Lý thuyết về truyền dẫn chính sách tiền tệ
• 2.6. Mối liên hệ giữa các lý thuyết giải thích mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát
• 2.7. Lược khảo các công trình nghiên cứu thực nghiệm có liên quan
• 2.7.1. Mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế
• 2.7.1.1. Các nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ giả thuyết cung dẫn dắt
• 2.7.1.2. Các nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ giả thuyết cầu nối tiếp
• 2.7.1.3. Các nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ giả thuyết phản hồi
• 2.7.1.4. Mối quan hệ quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế
• 2.7.2. Mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và độ mở thương mại
• 2.7.3. Mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và lạm phát
• 2.7.4. Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và độ mở thương mại
• 2.7.5. Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và lạm phát
• 2.7.6. Độ mở thương mại với mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế
• 2.7.7. Lạm phát với mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế
• 2.8. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.9. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình thực hiện nghiên cứu
• 3.2. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Lựa chọn phương pháp ước lượng
• 3.4.1. Phân tích ưu điểm và nhược điểm từng mô hình
• 3.4.1.1. Mô hình Vector tự hồi quy
• 3.4.1.2. Mô hình Vectơ hiệu chỉnh sai số
• 3.4.1.3. Mô hình phân phối trễ tự hồi quy
• 3.4.2. Lựa chọn phương pháp nghiên cứu ARDL
• 3.5. Mô hình nghiên cứu thực nghiệm
• 3.6. Các biến trong mô hình thực nghiệm
• 3.6.1. Biến Tăng trưởng kinh tế
• 3.6.2. Biến Phát triển ngân hàng
• 3.6.3. Biến điều tiết
• 3.7. Phương pháp ước lượng
• 3.7.1. Phương pháp ước lượng ARDL
• 3.7.1.1. Kiểm định tính dừng của chuỗi thời gian
• 3.7.1.2. Xác định độ trễ tối ưu
• 3.7.1.3. Kiểm định đồng liên kết
• 3.7.1.4. Phân tích mô hình
• 3.7.1.5. Kiểm định mô hình
• 3.7.1.6. Kiểm định tính vững (robustness)
• 3.7.2. Điểm gãy cấu trúc
• 3.7.3. Phương pháp hồi quy ngưỡng
• 3.8. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng về phát triển ngân hàng, tăng trưởng kinh tế, độ mở thương mại và lạm phát tại Việt Nam
• 4.1.1. Thực trạng phát triển ngân hàng Việt Nam
• 4.1.2. Thực trạng tăng trưởng kinh tế
• 4.1.3. Thực trạng về độ mở thương mại
• 4.2. Kết quả nghiên cứu và thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.2.1. Thống kê mô tả
• 4.2.2. Ma trận tự tương quan
• 4.2.3. Kiểm định tính dừng
• 4.2.4. Kiểm định đồng liên kết
• 4.2.4.1. Lựa chọn độ trễ phù hợp
• 4.2.4.2. Kết quả kiểm định đồng liên kết
• 4.2.5. Kết quả phân tích mô hình nghiên cứu
• 4.2.5.1. Kết quả phân tích mô hình tác động phát triển ngân hàng (độ sâu) đến tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát
• 4.2.5.2. Kết quả phân tích mô hình tác động phát triển ngân hàng (hiệu quả) đến tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát
• 4.2.5.3. Kết quả phân tích mô hình tác động tăng trưởng kinh tế đến phát triển ngân hàng (độ sâu) trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát
• 4.2.5.4. Kết quả phân tích mô hình tác động tăng trưởng kinh tế đến phát triển ngân hàng (hiệu quả) trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát
• 4.2.6. Kết quả kiểm định tính vững (robustness)
• 4.2.7. Thảo luận kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát
• 4.2.8. Kết quả và thảo luận kết quả xác định điểm gãy cấu trúc
• 4.2.9. Kết quả và thảo luận kết quả hồi quy ngưỡng
• 4.2.9.1. Điểm ngưỡng độ mở thương mại
• 4.2.9.2. Điểm ngưỡng lạm phát
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hàm ý chính sách
• 5.1.1. Hàm ý chính sách phát triển ngân hàng
• 5.1.1.1. Hoàn thiện chính sách tín dụng để tạo thuận lợi cho kinh tế khu vực tư nhân thuộc lĩnh vực sản xuất tiếp cận vốn vay
• 5.1.1.2. Đẩy mạnh số hoá các hoạt động ngân hàng để giảm thiểu chi phí hoạt động
• 5.1.1.3. Đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng trước xu thế toàn cầu hoá
• 5.1.2. Hàm ý chính sách mở rộng độ mở thương mại
• 5.1.3. Hàm ý định hướng chính sách lãi suất nhằm kiểm soát lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế
• 5.1.4. Xây dựng kịch bản ứng phó với các cú sốc và những bất ổn tài chính và thương mại bên ngoài
• 5.2. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Phát Triển Ngân Hàng và Kinh Tế

Nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế là một chủ đề quan trọng, thu hút sự quan tâm của nhiều học giả và nhà hoạch định chính sách. Vai trò của hệ thống tài chính, đặc biệt là ngân hàng, trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đã được tranh luận rộng rãi. Các quan điểm khác nhau, thậm chí trái chiều, tồn tại cả về lý thuyết và thực nghiệm. Nghiên cứu này nhằm mục đích làm sáng tỏ mối quan hệ phức tạp này trong bối cảnh Việt Nam, một nền kinh tế đang phát triển với độ mở thương mại ngày càng tăng và chịu ảnh hưởng của lạm phát. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc phân tích các bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam để xác định bản chất và mức độ ảnh hưởng của phát triển ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế, đồng thời xem xét vai trò điều tiết của độ mở thương mại và lạm phát.

1.1. Lý Do Chọn Đề Tài Nghiên Cứu Phát Triển Ngân Hàng

Lý do chọn đề tài xuất phát từ vai trò then chốt của hệ thống tài chính, đặc biệt là ngân hàng, đối với tăng trưởng kinh tế. Schumpeter (1911) đã nhấn mạnh vai trò của ngân hàng trong việc phân bổ vốn, khuyến khích đổi mới và tài trợ cho các khoản đầu tư hiệu quả. Hệ thống ngân hàng giúp luân chuyển vốn tiết kiệm đến các chủ thể cần vốn, từ đó thúc đẩy hoạt động đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu này tập trung vào Việt Nam, một quốc gia đang phát triển, nơi hệ thống ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho doanh nghiệp và cá nhân. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế là rất quan trọng để đưa ra các chính sách phù hợp, thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Về Mối Quan Hệ Ngân Hàng và Kinh Tế

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định và phân tích mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Nghiên cứu cũng nhằm mục đích đánh giá vai trò điều tiết của độ mở thương mại và lạm phát đối với mối quan hệ này. Cụ thể, nghiên cứu sẽ tập trung vào việc trả lời các câu hỏi: Phát triển ngân hàng có tác động như thế nào đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam? Độ mở thương mại và lạm phát có ảnh hưởng như thế nào đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế? Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm để hỗ trợ việc xây dựng các chính sách phát triển hệ thống ngân hàng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

II. Thách Thức Ảnh Hưởng Của Lạm Phát Đến Ngân Hàng Việt Nam

Một trong những thách thức lớn đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam là kiểm soát lạm phát. Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị của đồng tiền, ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng và đầu tư của ngân hàng. Ngoài ra, lạm phát cũng có thể làm tăng chi phí hoạt động của ngân hàng, giảm lợi nhuận và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh. Nghiên cứu này sẽ xem xét tác động của lạm phát đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về những thách thức mà hệ thống ngân hàng phải đối mặt và đưa ra các giải pháp phù hợp để kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô.

2.1. Rủi Ro Từ Độ Mở Thương Mại Đến Phát Triển Ngân Hàng

Việc mở rộng độ mở thương mại mang lại nhiều cơ hội cho phát triển ngân hàng, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Sự gia tăng của hoạt động xuất nhập khẩu đòi hỏi hệ thống ngân hàng phải cung cấp các dịch vụ tài chính phức tạp hơn, như thanh toán quốc tế, bảo lãnh, và tài trợ thương mại. Tuy nhiên, độ mở thương mại cũng có thể làm tăng tính dễ bị tổn thương của hệ thống ngân hàng trước các cú sốc bên ngoài, như biến động tỷ giá, khủng hoảng tài chính khu vực và toàn cầu. Nghiên cứu này sẽ đánh giá tác động của độ mở thương mại đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế, từ đó đề xuất các giải pháp để giảm thiểu rủi ro và tận dụng tối đa cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế.

2.2. Bất Ổn Vĩ Mô Ảnh Hưởng Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam

Các yếu tố vĩ mô như lạm phát, tỷ giá hối đoái, và lãi suất có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Lạm phát cao có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Biến động tỷ giá hối đoái có thể làm tăng chi phí nhập khẩu, giảm khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Lãi suất cao có thể làm tăng chi phí vay vốn, hạn chế đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu này sẽ xem xét tác động của các yếu tố vĩ mô đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế, từ đó đề xuất các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu ARDL Đánh Giá Tác Động Ngân Hàng

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp ARDL (Autoregressive Distributed Lag) để phân tích mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát. Phương pháp ARDL có ưu điểm là có thể áp dụng cho cả dữ liệu chuỗi thời gian dừng và không dừng, đồng thời cho phép ước lượng các tác động ngắn hạn và dài hạn. Dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu là dữ liệu chuỗi thời gian từ quý 1 năm 2000 đến quý 4 năm 2019, được thu thập từ các nguồn như Tổng cục Thống kê Việt Nam, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), và Ngân hàng Thế giới (WB). Nghiên cứu cũng sử dụng các phương pháp kiểm định khác như kiểm định nhân quả Granger, kiểm định tính dừng, và kiểm định đồng liên kết để đảm bảo tính tin cậy của kết quả.

3.1. Mô Hình Nghiên Cứu Thực Nghiệm Về Phát Triển Ngân Hàng

Mô hình nghiên cứu thực nghiệm được xây dựng dựa trên các lý thuyết kinh tế và các nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế. Mô hình bao gồm các biến như tăng trưởng kinh tế (GDP), phát triển ngân hàng (đo bằng các chỉ số như tín dụng cho khu vực tư nhân, tỷ lệ an toàn vốn), độ mở thương mại (đo bằng tỷ lệ xuất nhập khẩu trên GDP), và lạm phát (đo bằng chỉ số giá tiêu dùng). Mô hình cũng bao gồm các biến kiểm soát khác như đầu tư, lao động, và giáo dục. Mục tiêu của mô hình là ước lượng tác động của phát triển ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế, đồng thời xem xét vai trò điều tiết của độ mở thương mại và lạm phát.

3.2. Ước Lượng ARDL và Kiểm Định Tính Dừng Chuỗi Thời Gian

Phương pháp ước lượng ARDL được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các biến trong mô hình. Trước khi ước lượng mô hình, cần kiểm định tính dừng của chuỗi thời gian để đảm bảo tính tin cậy của kết quả. Các phương pháp kiểm định tính dừng như ADF (Augmented Dickey-Fuller) và PP (Phillips-Perron) được sử dụng để kiểm tra xem các chuỗi thời gian có dừng hay không. Nếu chuỗi thời gian không dừng, cần phải lấy sai phân để chuyển chúng thành chuỗi dừng trước khi ước lượng mô hình ARDL. Việc xác định độ trễ tối ưu cũng rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả ước lượng.

IV. Kết Quả Tác Động Của Ngân Hàng Đến Tăng Trưởng Kinh Tế VN

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ đáng kể giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Cụ thể, phát triển ngân hàng có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, đặc biệt thông qua kênh tín dụng cho khu vực tư nhân. Tuy nhiên, tác động này có thể bị ảnh hưởng bởi độ mở thương mại và lạm phát. Khi độ mở thương mại quá cao hoặc lạm phát vượt quá một ngưỡng nhất định, tác động tích cực của phát triển ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế có thể bị suy giảm. Nghiên cứu cũng xác định được một số điểm gãy cấu trúc trong mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế, cho thấy có những thay đổi quan trọng trong cơ cấu kinh tế và chính sách của Việt Nam.

4.1. Thống Kê Mô Tả Thực Trạng Phát Triển Ngân Hàng Việt Nam

Thống kê mô tả cho thấy hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong giai đoạn 2000-2019. Tín dụng cho khu vực tư nhân tăng trưởng mạnh mẽ, tỷ lệ an toàn vốn được cải thiện, và mạng lưới chi nhánh, phòng giao dịch được mở rộng. Tuy nhiên, hệ thống ngân hàng cũng đối mặt với nhiều thách thức, như nợ xấu, cạnh tranh gay gắt, và yêu cầu ngày càng cao về quản trị rủi ro. Nghiên cứu này sẽ xem xét tác động của những thay đổi trong hệ thống ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế.

4.2. Kiểm Định Đồng Liên Kết và Phân Tích Mô Hình Nghiên Cứu

Kiểm định đồng liên kết được sử dụng để xác định xem có mối quan hệ dài hạn giữa các biến trong mô hình hay không. Kết quả kiểm định cho thấy có mối quan hệ đồng liên kết giữa phát triển ngân hàng, tăng trưởng kinh tế, độ mở thương mại, và lạm phát. Sau khi xác định được mối quan hệ đồng liên kết, mô hình ARDL được sử dụng để ước lượng các tác động ngắn hạn và dài hạn giữa các biến. Kết quả phân tích mô hình cho thấy phát triển ngân hàng có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.

V. Hàm Ý Chính Sách Phát Triển Ngân Hàng Hỗ Trợ Kinh Tế

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số hàm ý chính sách được đề xuất để thúc đẩy phát triển ngân hàng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Các chính sách cần tập trung vào việc cải thiện hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng, tăng cường quản trị rủi ro, và tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực tư nhân tiếp cận vốn. Ngoài ra, cần có các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, và quản lý độ mở thương mại một cách hiệu quả để tạo môi trường thuận lợi cho phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế bền vững.

5.1. Hoàn Thiện Chính Sách Tín Dụng Cho Khu Vực Tư Nhân

Chính sách tín dụng cần được hoàn thiện để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân tiếp cận vốn vay. Các thủ tục vay vốn cần được đơn giản hóa, lãi suất cần được điều chỉnh hợp lý, và các chương trình hỗ trợ tín dụng cần được triển khai hiệu quả. Việc tăng cường tín dụng cho khu vực tư nhân sẽ giúp thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh, tạo việc làm, và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

5.2. Đẩy Mạnh Số Hóa Hoạt Động Ngân Hàng Giảm Chi Phí

Việc đẩy mạnh số hóa các hoạt động ngân hàng sẽ giúp giảm thiểu chi phí hoạt động, tăng cường hiệu quả, và nâng cao khả năng cạnh tranh của hệ thống ngân hàng. Các dịch vụ ngân hàng trực tuyến cần được phát triển đa dạng, an toàn, và tiện lợi. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động quản lý, giám sát, và kiểm soát rủi ro cũng cần được đẩy mạnh. Số hóa ngân hàng sẽ giúp tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng cho người dân và doanh nghiệp, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa.

VI. Hạn Chế Nghiên Cứu và Hướng Nghiên Cứu Phát Triển Ngân Hàng

Nghiên cứu này có một số hạn chế cần được lưu ý. Thứ nhất, dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu chỉ giới hạn đến năm 2019, chưa phản ánh đầy đủ tác động của đại dịch COVID-19 và các biến động kinh tế gần đây. Thứ hai, mô hình nghiên cứu có thể chưa bao gồm tất cả các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế. Trong tương lai, cần có các nghiên cứu tiếp theo để khắc phục những hạn chế này và mở rộng phạm vi nghiên cứu.

6.1. Nghiên Cứu Tác Động Của COVID 19 Đến Ngân Hàng và Kinh Tế

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc đánh giá tác động của đại dịch COVID-19 đến hệ thống ngân hàng và tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Đại dịch đã gây ra những cú sốc lớn đối với nền kinh tế toàn cầu, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, và làm gia tăng rủi ro tín dụng của ngân hàng. Việc hiểu rõ tác động của đại dịch sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp và ổn định hệ thống ngân hàng.

6.2. Mở Rộng Mô Hình Nghiên Cứu Với Các Yếu Tố Mới

Mô hình nghiên cứu cần được mở rộng để bao gồm các yếu tố mới như biến đổi khí hậu, công nghệ số, và bất bình đẳng thu nhập. Biến đổi khí hậu có thể gây ra những tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế và làm gia tăng rủi ro cho hệ thống ngân hàng. Công nghệ số có thể tạo ra những cơ hội mới cho phát triển ngân hàng, nhưng cũng đặt ra những thách thức về an ninh mạng và bảo mật dữ liệu. Bất bình đẳng thu nhập có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng của người nghèo và làm gia tăng rủi ro xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát: Bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam" được thực hiện bởi Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hồng Ánh, chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã số: 9340201) tại Trường Đại học Tài chính – Marketing thuộc Bộ Tài chính, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trần Huy Hoàng và PGS.TS Huỳnh Quang Linh vào năm 2021.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Mối quan hệ giữa hệ thống tài chính và tăng trưởng kinh tế đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả và các nhà hoạch định chính sách kể từ công trình khởi xướng của Schumpeter (1911). Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu trước đây vẫn tồn tại nhiều quan điểm trái chiều về mặt lý thuyết lẫn thực nghiệm: từ giả thuyết cung dẫn dắt, cầu nối tiếp, mối quan hệ phản hồi hai chiều cho đến quan điểm của Lucas (1988) cho rằng tài chính không có mối liên hệ nhân quả với tăng trưởng kinh tế.

Tại các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, hệ thống tài chính chưa phát triển đồng bộ, thị trường chứng khoán còn non trẻ, do đó hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò cung ứng vốn chủ lực cho toàn bộ nền kinh tế. Mặt khác, trong tiến trình hội nhập và toàn cầu hóa kinh tế, độ mở thương mại gia tăng cùng với biến động lạm phát có thể làm thay đổi bản chất và mức độ tác động của phát triển ngân hàng đối với tăng trưởng kinh tế. Phần lớn các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào thị trường tài chính nói chung ở các quốc gia phát triển, thiếu vắng các nghiên cứu thực nghiệm chuyên biệt đánh giá vai trò điều tiết, tác động phi tuyến (ngưỡng) của độ mở thương mại và lạm phát, cũng như kiểm định ảnh hưởng từ các cú sốc kinh tế bên ngoài đối với mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu chung: Nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát tại Việt Nam; từ đó đề xuất các hàm ý chính sách về phát triển ngân hàng, mở rộng độ mở thương mại và kiểm soát lạm phát nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Mục tiêu cụ thể 1: Chứng minh có sự tồn tại mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát tại Việt Nam.
  2. Mục tiêu cụ thể 2: Xác định điểm gãy cấu trúc trong mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát tại Việt Nam để kiểm chứng sự ảnh hưởng của cú sốc kinh tế bên ngoài.
  3. Mục tiêu cụ thể 3: Xác định giá trị ngưỡng của độ mở thương mại và lạm phát để đánh giá sự tác động của phát triển ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.
  4. Mục tiêu cụ thể 4: Đề xuất các hàm ý chính sách nhằm định hướng phát triển ngân hàng, mở rộng độ mở thương mại và kiểm soát lạm phát để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Câu hỏi 1: Với vai trò là biến điều tiết thì mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát tại Việt Nam như thế nào?
2. Câu hỏi 2: Liệu mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát ở Việt Nam có bị ảnh hưởng bởi cú sốc kinh tế ở bên ngoài hay không?
3. Câu hỏi 3: Với ngưỡng giá trị nào của độ mở thương mại và lạm phát sẽ ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam?
4. Câu hỏi 4: Cần có các hàm ý chính sách nào để định hướng phát triển ngân hàng nhằm đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát tại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát.
• Phạm vi không gian: Nền kinh tế Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu chuỗi thời gian theo quý từ Quý 1 năm 2000 đến Quý 4 năm 2019 (giai đoạn 20 năm, bao gồm trước và sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân loại và hệ thống hóa các luồng nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới và trong nước xoay quanh các mối liên hệ:

Các hướng nghiên cứu về phát triển tài chính/ngân hàng và tăng trưởng kinh tế

• Giả thuyết cung dẫn dắt (Supply-leading hypothesis): Hệ thống ngân hàng phát triển đóng vai trò phân bổ vốn hiệu quả, thúc đẩy đổi mới công nghệ và kích thích tăng trưởng kinh tế. Các công trình tiêu biểu ủng hộ quan điểm này gồm King và Levine (1993), Bonin và Wachtel (2003), Arestis và cộng sự (1997), Levine và cộng sự (2000), Beck và cộng sự (2000), Caporale và cộng sự (2004), Law (2014), Johannes và cộng sự (2011), Sehrawat (2014), Puatwoe (2017), Choe và Moosa (1999).
• Giả thuyết cầu nối tiếp (Demand-following hypothesis): Tăng trưởng kinh tế thực tế tạo ra nhu cầu đối với các dịch vụ tài chính, thúc đẩy khu vực ngân hàng mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả hoạt động. Hướng nghiên cứu này được ủng hộ bởi Awdeh (2012), Zang và Kim (2007), Liang và Teng (2006), Ang (2007), Colombage (2009), Eng và Habibullah (2011), Shan (2001), Waqabaca (2004), Agbetsiafa (2003).
• Giả thuyết phản hồi hai chiều (Feedback hypothesis): Tồn tại mối quan hệ nhân quả hai chiều tương hỗ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế, được ghi nhận trong nghiên cứu của Patrick (1966), Levine và Zervos (1988), Demetriades và Hussein (1996), Kar và Pentecost (2000), Calderon và Liu (2004), Hassan và cộng sự (2011), Rudra và cộng sự (2014).
• Quan điểm độc lập: Lucas (1988) và Stern (1989) lập luận rằng vai trò của phát triển tài chính bị phóng đại, và chính sách kinh tế nên tập trung vào lao động, năng suất, cải cách thuế và đầu tư thay vì tài chính.

Mối quan hệ với độ mở thương mại và lạm phát

• Độ mở thương mại và tăng trưởng: Romer (1990), Coe và Helpman (1995), Tybout (2000) khẳng định độ mở thương mại giúp tiếp cận công nghệ, chuyển giao tri thức và mở rộng thị trường; Beck (2002, 2003) cùng Svaleryd và Vlachos (2002) chỉ ra sự tương tác giữa phát triển tài chính và thương mại quốc tế trong việc tạo lợi thế so sánh và kích hoạt nhu cầu dịch vụ tài chính.
• Lạm phát và tăng trưởng kinh tế: Boyd và Champ (2006), Feldkircher và Siklos (2019), Samimi và cộng sự (2011) phân tích tác động xói mòn lợi tức thực tế, gia tăng bất định và suy giảm hiệu quả tích lũy vốn của trung gian tài chính trong môi trường lạm phát cao.

Khoảng trống nghiên cứu của luận án

1. Thiếu các công trình nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế đặt trong bối cảnh cụ thể của một quốc gia đang phát triển như Việt Nam – nơi hệ thống ngân hàng thương mại giữ vai trò cung ứng vốn áp đảo.
2. Chưa có nghiên cứu thực nghiệm xác định tác động của các cú sốc bên ngoài (như khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008) thông qua kiểm định điểm gãy cấu trúc đối với mối quan hệ phát triển ngân hàng - tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.
3. Chưa có nghiên cứu thực nghiệm xác định rõ các điểm ngưỡng phi tuyến (threshold values) của độ mở thương mại và lạm phát mà tại đó chiều hướng hoặc cường độ tác động của phát triển ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế có sự biến đổi.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết nền tảng

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên hàm sản xuất tổng hợp Cobb-Douglas và các lý thuyết kinh tế:

$$\ Y = A K^\alpha L^\beta\ $$

Trong đó, $Y$ là sản lượng đầu ra, $A$ là năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), $K$ là tích lũy vốn, $L$ là lao động, $\alpha$ và $\beta$ là hệ số co dãn của vốn và lao động theo sản lượng.

Nhóm lý thuyết	Tác giả tiêu biểu	Nội dung cốt lõi áp dụng vào luận án
Lý thuyết phát triển tài chính	Schumpeter (1911), Gerschenkron (1962), Cameron (1967), McKinnon-Shaw (1973)	Ngân hàng thúc đẩy năng suất biên của vốn, khắc phục áp chế tài chính, chuyển hóa tiết kiệm thành đầu tư hiệu quả.
Lý thuyết tăng trưởng cổ điển & tân cổ điển	Adam Smith, David Ricardo, Solow (1956), Swan (1956), Harrod-Domar	Tích lũy tư bản, phân công lao động, tiến bộ công nghệ ngoại sinh, hiệu ứng Mundell-Tobin về lạm phát kích thích tích lũy vốn.
Lý thuyết tăng trưởng trường phái Keynes	J.M. Keynes (1936), Dornbusch và cộng sự (1996), Blanchard & Kiyotaki (1987)	Vai trò can thiệp của chính phủ, quản lý tổng cầu, cơ chế truyền dẫn qua kênh lãi suất và kênh tín dụng ngân hàng.
Lý thuyết tăng trưởng nội sinh	Paul Romer (1989, 1990), Grossman & Helpman (1992)	Tiến bộ công nghệ và vốn con người là nội sinh; độ mở thương mại giúp tiếp nhận chuyển giao công nghệ được tài trợ bởi hệ thống ngân hàng.
Lý thuyết thương mại quốc tế	Adam Smith (Lợi thế tuyệt đối), David Ricardo (Lợi thế so sánh), Haberler, Heckscher-Ohlin	Thúc đẩy chuyên môn hóa theo mức độ dồi dào của các yếu tố sản xuất, tối ưu hóa quy mô và dòng chảy vốn.
Lý thuyết tiền tệ & lạm phát	Irving Fisher ($MV = PY$), Milton Friedman, Boyd & Champ (2006)	Lạm phát là hiện tượng tiền tệ; lạm phát quá mức gây méo mó phân bổ vốn, xói mòn hiệu quả trung gian tài chính.

Phương pháp nghiên cứu và kỹ thuật phân tích

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (phương pháp kế thừa, tổng hợp, thống kê mô tả, diễn giải logic) và phương pháp nghiên cứu định lượng trên chuỗi thời gian (time-series) với phần mềm Stata 15.

[Dữ liệu chuỗi thời gian Q1/2000 - Q4/2019 (IMF, GSO)]
             [Kiểm định tính dừng ADF & PP]
        [Xác định độ trễ tối ưu (AIC, BIC, FPE)]
          [Kiểm định đồng liên kết Bounds Test]
         [Ước lượng Mô hình ARDL & Mô hình VAR]
       [Kiểm định Granger & Phản ứng xung (IRF)]
   [Kiểm định khuyết tật mô hình (CUSUM, CUSUMSQ, LM)]
          [Kiểm tra tính vững bằng FMOLS]
     [Kiểm định điểm gãy cấu trúc & Hồi quy ngưỡng]

• Kiểm định nghiệm đơn vị (Unit root tests): Kiểm định ADF (Augmented Dickey-Fuller) và PP (Phillips-Perron) để xác định bậc tích hợp của chuỗi dữ liệu (dừng ở bậc $I(0)$ hoặc sai phân bậc một $I(1)$).
• Tiêu chuẩn chọn trễ: Sử dụng tiêu chuẩn AIC (Akaike Information Criterion), BIC (Bayesian Information Criterion) và FPE (Final Prediction Error).
• Mô hình hồi quy chính: Mô hình phân phối trễ tự hồi quy ARDL (Autoregressive Distributed Lag) để phân tích tác động trong ngắn hạn và dài hạn; kiểm định đồng liên kết (Bounds Test).
• Mô hình tự hồi quy vectơ (VAR) và kiểm định nhân quả Granger: Phân tích quan hệ tác động qua lại, vòng tròn đơn vị và hàm phản ứng xung (Impulse Response Functions - IRF).
• Kiểm định tính vững (Robustness checks): Sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất hoàn toàn điều chỉnh FMOLS (Fully Modified Ordinary Least Squares) và kiểm định độ ổn định tham số bằng CUSUM / CUSUMSQ.
• Xác định điểm gãy cấu trúc: Kiểm định sự thay đổi cấu trúc của mô hình trước các cú sốc bên ngoài.
• Phương pháp hồi quy ngưỡng (Threshold Regression): Ước lượng các điểm ngưỡng phi tuyến của độ mở thương mại và lạm phát.

Dữ liệu và các biến trong mô hình

Dữ liệu nghiên cứu gồm 80 quan sát theo quý (Quý 1/2000 đến Quý 4/2019) được thu thập chủ yếu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO).

Phân loại biến	Tên biến	Ký hiệu	Đo lường / Diễn giải	Nguồn dữ liệu
Biến phụ thuộc	Tăng trưởng kinh tế	GROWTH	Tốc độ tăng trưởng GDP thực tế	GSO
Biến phát triển ngân hàng (Độ sâu)	Tín dụng tư nhân trên GDP	CRB	Tỷ lệ tín dụng cấp cho khu vực tư nhân do NHTM cung cấp / GDP	IMF
Biến phát triển ngân hàng (Hiệu quả)	Chênh lệch lãi suất	IRS	Biên độ chênh lệch lãi suất cho vay trừ lãi suất huy động vốn	IMF
Biến phát triển ngân hàng (Tiếp cận)	Số lượng chi nhánh	Access	Số chi nhánh NHTM trên 100.000 người trưởng thành	IMF / GSO
Biến phát triển ngân hàng (Ổn định)	Chất lượng tài sản	NPL / CAR	Tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ an toàn vốn	IMF / NHNN
Biến điều tiết / Ngưỡng	Độ mở thương mại	OPE	Tổng kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa dịch vụ / GDP	GSO / IMF
Biến điều tiết / Ngưỡng	Tỷ lệ lạm phát	INF	Tỷ lệ lạm phát tính theo CPI hoặc chỉ số giảm phát GDP	GSO / IMF

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU

Chương 1 thiết lập khung tổng thể của đề tài:

• Phân tích bối cảnh phát triển của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam sau Đổi mới năm 1986 và trong quá trình hội nhập quốc tế.
• Đặt ra 4 mục tiêu cụ thể và 4 câu hỏi nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ cơ chế tác động trực tiếp và điều tiết của độ mở thương mại, lạm phát đến mối liên hệ giữa ngân hàng và tăng trưởng.
• Xác định phạm vi dữ liệu từ quý 1/2000 đến quý 4/2019 và phác thảo các đóng góp mới về mặt khoa học cũng như thực tiễn của luận án.

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN NGÂN HÀNG, TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI, LẠM PHÁT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC LIÊN QUAN

Chương 2 tập trung xây dựng cơ sở lý luận và đánh giá tài liệu:

• Trình bày khung khái niệm về phát triển ngân hàng theo 4 trụ cột của IMF và WB: Độ sâu (Depth), Khả năng tiếp cận (Access), Hiệu quả (Efficiency) và Tính ổn định (Stability).
• Làm rõ các khái niệm, phương pháp đo lường tăng trưởng kinh tế ($Y_t - Y_0$, $g_y$), độ mở thương mại ($\frac{\text{Export} + \text{Import}}{\text{GDP}}$) và lạm phát ($\text{CPI}$, $\text{GDP deflator}$).
• Hệ thống hóa các lý thuyết giải thích mối quan hệ giữa tài chính và tăng trưởng: Lý thuyết Schumpeter, lý thuyết Mckinnon-Shaw về áp chế tài chính, trường phái Cổ điển, trường phái Keynes, mô hình tăng trưởng Tân cổ điển (Solow-Swan, Harrod-Domar, Mundell-Tobin) và mô hình tăng trưởng Nội sinh (Romer, Grossman-Helpman).
• Phân tích lý thuyết ngoại thương (Lợi thế tuyệt đối của Smith, Lợi thế so sánh của Ricardo, Chi phí cơ hội của Haberler, Định lý Heckscher-Ohlin) và lý thuyết tiền tệ (Số lượng tiền tệ của Fisher, cơ chế truyền dẫn qua kênh lãi suất và kênh tín dụng).
• Lập 7 bảng tổng hợp lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế và trong nước; từ đó xác định khoảng trống nghiên cứu về tác động phi tuyến và cú sốc bên ngoài tại Việt Nam.

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 3 chi tiết hóa thiết kế nghiên cứu:

• Xây dựng sơ đồ quy trình nghiên cứu từ thu thập dữ liệu chuỗi thời gian, xử lý kiểm định nghiệm đơn vị, đồng liên kết đến ước lượng mô hình.
• Xây dựng hệ thống các giả thuyết nghiên cứu về mối quan hệ giữa các biến $CRB$, $IRS$, $OPE$, $INF$ và $GROWTH$.
• Phân tích ưu nhược điểm của các mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian (VAR, VECM, ARDL); lập luận lựa chọn ARDL làm mô hình chủ đạo do tính linh hoạt với các biến có bậc tích hợp hỗn hợp $I(0)$ và $I(1)$.
• Thiết lập các phương trình hồi quy thực nghiệm kiểm định tác động trực tiếp và tác động tương tác của các biến điều tiết:
  • Mô hình 1a và 1b: Tác động của phát triển ngân hàng (độ sâu $CRB$ và hiệu quả $IRS$) đến tăng trưởng kinh tế dưới điều kiện $OPE$ và $INF$.
  • Mô hình 2a và 2b: Tác động ngược chiều từ tăng trưởng kinh tế đến phát triển ngân hàng.
• Trình bày các bước kiểm định chẩn đoán mô hình: tự tương quan phần dư, vòng tròn đơn vị, kiểm định ổn định CUSUM/CUSUMSQ, kiểm định tính vững FMOLS, kỹ thuật xác định điểm gãy cấu trúc và phương pháp hồi quy ngưỡng Hansen.

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Chương 4 trình bày thực trạng và các kết quả ước lượng thực nghiệm:

• Thực trạng tại Việt Nam (2000 - 2019): Phân tích cơ cấu hệ thống NHTM, xu hướng mở rộng tín dụng khu vực tư nhân, biến động biên độ lãi suất ($IRS$), tỷ lệ nợ xấu ($NPL$), tốc độ tăng trưởng GDP, các dấu mốc hội nhập quốc tế (gia nhập WTO, tham gia CPTPP, EVFTA), xu hướng độ mở thương mại và diễn biến lạm phát.
• Kết quả thống kê mô tả và kiểm định tiền ước lượng: Kết quả kiểm định ADF và PP xác nhận các chuỗi biến nghiên cứu đạt tính dừng ở $I(0)$ hoặc $I(1)$, đủ điều kiện áp dụng ARDL; các tiêu chuẩn AIC, BIC giúp xác định độ trễ tối ưu.
• Kiểm định đồng liên kết: Kết quả Bounds Test khẳng định tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa phát triển ngân hàng, tăng trưởng kinh tế, độ mở thương mại và lạm phát.
• Kết quả hồi quy mô hình và kiểm định Granger:
  • Xác nhận mối quan hệ tác động qua lại giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế khi có sự tham gia của độ mở thương mại và lạm phát.
  • Kiểm định tính vững bằng FMOLS cho kết quả nhất quán với ước lượng ARDL.
  • Kiểm định CUSUM và CUSUMSQ xác nhận các hệ số ước lượng ổn định trong giai đoạn nghiên cứu.
• Kết quả xác định điểm gãy cấu trúc: Xác định được điểm gãy cấu trúc xảy ra vào năm 2008, phản ánh tác động mạnh mẽ từ cú sốc khủng hoảng tài chính toàn cầu đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế Việt Nam.
• Kết quả hồi quy ngưỡng:
  • Ngưỡng độ mở thương mại: Xác định được mức ngưỡng là 32,86%.
  • Ngưỡng lạm phát: Xác định được mức ngưỡng là 9,19%.

Chỉ tiêu ngưỡng	Giá trị ngưỡng	Dưới ngưỡng (< Ngưỡng)	Trên ngưỡng (> Ngưỡng)
Độ mở thương mại ($OPE$)	32,86%	Phát triển ngân hàng không góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.	Phát triển ngân hàng có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng kinh tế.
Tỷ lệ lạm phát ($INF$)	9,19%	Phát triển ngân hàng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua độ sâu tín dụng khu vực tư nhân ($CRB$).	Phát triển ngân hàng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua biên độ chênh lệch lãi suất ($IRS$) (khía cạnh hiệu quả).

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH

Chương 5 đúc kết kết quả nghiên cứu và xây dựng hệ thống giải pháp ứng dụng:

• Tóm lược các phát hiện thực nghiệm về mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng, tăng trưởng, điểm gãy cấu trúc năm 2008 và hai mức ngưỡng $OPE$ (32,86%), $INF$ (9,19%).
• Đề xuất 4 nhóm hàm ý chính sách cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ vốn ngân hàng, mở rộng thương mại quốc tế, kiểm soát lạm phát và thiết lập cơ chế phòng ngừa rủi ro vĩ mô.
• Phân tích các hạn chế của nghiên cứu và gợi mở các hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

1. Bổ sung bằng chứng thực nghiệm tại quốc gia đang phát triển: Luận án là một trong số ít công trình chuyên sâu nghiên cứu về mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam – một nền kinh tế đang phát triển có hệ thống tài chính dựa chủ yếu vào ngân hàng thương mại, lấp đầy khoảng trống khi phần lớn y văn thế giới tập trung vào thị trường tài chính ở các nước phát triển.
2. Kiểm chứng thực nghiệm cú sốc kinh tế bên ngoài: Là nghiên cứu đầu tiên cung cấp bằng chứng định lượng về sự tồn tại của điểm gãy cấu trúc năm 2008 trong mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam dưới tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu.
3. Xác định các giá trị ngưỡng phi tuyến: Là công trình đầu tiên tính toán cụ thể hai giá trị ngưỡng phi tuyến của độ mở thương mại ($32,86%$) và lạm phát ($9,19%$) tại Việt Nam, làm rõ sự chuyển hóa trong cơ chế tác động của phát triển ngân hàng (độ sâu tín dụng và biên độ lãi suất) đến tăng trưởng kinh tế trước và sau các mức ngưỡng này.

Đóng góp về mặt thực tiễn và các hàm ý chính sách

Luận án cung cấp căn cứ thực nghiệm để các cơ quan quản lý vĩ mô xây dựng chính sách:

1. Hàm ý chính sách phát triển ngân hàng:
   • Hoàn thiện chính sách tín dụng: Tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh tiếp cận vốn vay ngân hàng hiệu quả.
   • Đẩy mạnh số hóa hoạt động ngân hàng: Giảm thiểu chi phí hoạt động, nâng cao hiệu quả quản trị và tối ưu hóa biên độ chênh lệch lãi suất ($IRS$).
   • Đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng: Tăng cường tỷ lệ an toàn vốn ($CAR$), kiểm soát nợ xấu ($NPL$) và nâng cao năng lực chống chịu rủi ro trong bối cảnh toàn cầu hóa.
2. Hàm ý chính sách mở rộng độ mở thương mại: Duy trì độ mở thương mại vượt trên ngưỡng 32,86% thông qua việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA), tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp cận thị trường và công nghệ quốc tế gắn liền với nguồn vốn tín dụng ngân hàng.
3. Hàm ý định hướng chính sách lãi suất và kiểm soát lạm phát: Điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ và lãi suất nhằm duy trì tỷ lệ lạm phát dưới ngưỡng 9,19% để tối đa hóa tác động tích cực của quy mô tín dụng tư nhân ($CRB$) đối với tăng trưởng; đồng thời có kịch bản điều tiết biên độ lãi suất khi lạm phát vượt ngưỡng.
4. Xây dựng kịch bản ứng phó cú sốc bên ngoài: Thiết lập các công cụ giám sát vĩ mô và kịch bản ứng phó trước những bất ổn tài chính, thương mại quốc tế nhằm giảm thiểu tổn thương cho hệ thống ngân hàng và nền kinh tế trong nước.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án:
  • Do giới hạn về nguồn dữ liệu chuỗi thời gian tại Việt Nam, nghiên cứu chỉ tập trung phân tích từ Quý 1/2000 đến Quý 4/2019 trên phạm vi dữ liệu vĩ mô cấp quốc gia.
  • Chỉ tiêu đo lường phát triển ngân hàng chủ yếu tập trung vào độ sâu tài chính (tỷ lệ tín dụng tư nhân/GDP) và hiệu quả tài chính (biên độ chênh lệch lãi suất); các khía cạnh về khả năng tiếp cận và tính ổn định chưa được đưa vào mô hình hồi quy chính do thiếu chuỗi số liệu theo quý dài hạn đồng nhất.
• Hướng nghiên cứu trong tương lai:
  • Mở rộng khung thời gian nghiên cứu cập nhật giai đoạn sau năm 2019 để đánh giá thêm tác động của các cú sốc mới như đại dịch COVID-19 và biến động kinh tế toàn cầu gần đây.
  • Mở rộng nghiên cứu kết hợp dữ liệu bảng (panel data) của các ngân hàng thương mại hoặc dữ liệu cấp tỉnh/thành phố để đánh giá chi tiết sự khác biệt giữa các nhóm ngân hàng và vùng kinh tế.
  • Bổ sung các chỉ số đo lường toàn diện hơn về tiếp cận tài chính số (digital financial inclusion) và các biến kiểm soát thể chế vĩ mô.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng:

• Các nhà hoạch định chính sách (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Cung cấp các bằng chứng định lượng chính xác về điểm ngưỡng lạm phát (9,19%) và độ mở thương mại (32,86%) để phối hợp chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa và chính sách thương mại quốc tế.
• Lãnh đạo và nhà quản trị các ngân hàng thương mại: Cung cấp cơ sở dữ liệu về chu kỳ tín dụng, quản trị rủi ro lãi suất, kiểm soát nợ xấu và định hướng mở rộng tín dụng vào khu vực sản xuất tư nhân.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận kết hợp mô hình ARDL, kiểm định đồng liên kết, kiểm định điểm gãy cấu trúc và kỹ thuật hồi quy ngưỡng trên chuỗi thời gian thực tế tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Dữ liệu nghiên cứu của luận án được thu thập từ nguồn nào và trong giai đoạn nào?

Dữ liệu của luận án là chuỗi thời gian theo quý được thu thập từ Quý 1 năm 2000 đến Quý 4 năm 2019 (giai đoạn 20 năm gồm 80 quan sát), với các nguồn số liệu chính từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO).

2. Phương pháp kinh tế lượng chính được sử dụng trong luận án là gì?

Luận án sử dụng phần mềm Stata 15 để ước lượng mô hình phân phối trễ tự hồi quy (ARDL), kiểm định nghiệm đơn vị (ADF, PP), kiểm định đồng liên kết (Bounds Test), mô hình VAR, kiểm định nhân quả Granger, phân tích phản ứng xung (IRF), kiểm định ổn định tham số (CUSUM, CUSUMSQ), kiểm định tính vững bằng FMOLS, kỹ thuật xác định điểm gãy cấu trúc và phương pháp hồi quy ngưỡng.

3. Cú sốc kinh tế bên ngoài tác động vào thời điểm nào trong giai đoạn nghiên cứu?

Kết quả kiểm định điểm gãy cấu trúc trong luận án xác định cú sốc kinh tế bên ngoài tác động làm thay đổi cấu trúc mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam xảy ra vào năm 2008 (thời điểm cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng phát).

4. Ngưỡng độ mở thương mại được tìm thấy là bao nhiêu và tác động đến tăng trưởng kinh tế ra sao?

Giá trị ngưỡng của độ mở thương mại được xác định là 32,86%. Khi độ mở thương mại dưới 32,86%, phát triển ngân hàng không thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Khi độ mở thương mại vượt trên 32,86%, phát triển ngân hàng có tác động tích cực rõ rệt đến tăng trưởng kinh tế.

5. Ngưỡng lạm phát làm thay đổi cơ chế truyền dẫn của phát triển ngân hàng đến tăng trưởng như thế nào?

Giá trị ngưỡng của lạm phát được xác định là 9,19%. Khi lạm phát dưới 9,19%, phát triển ngân hàng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế chủ yếu qua kênh quy mô tín dụng khu vực tư nhân ($CRB$). Ngược lại, khi lạm phát vượt trên 9,19%, phát triển ngân hàng tác động tích cực đến tăng trưởng thông qua kênh biên độ chênh lệch lãi suất ($IRS$).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS Nguyễn Thị Hồng Ánh đã chứng minh sự tồn tại của mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong điều kiện có sự tham gia của độ mở thương mại và lạm phát. Bằng việc áp dụng các mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian hiện đại (ARDL, VAR, hồi quy ngưỡng), công trình đã chỉ ra điểm gãy cấu trúc do khủng hoảng tài chính năm 2008 cùng hai mức ngưỡng then chốt là độ mở thương mại 32,86% và lạm phát 9,19%. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc phục vụ việc điều hành chính sách tín dụng, thương mại và kiểm soát lạm phát nhằm hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu Trong chương này, luận án sẽ trình bày lý do chọn đề tài, mục tiêu, đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu. Đồng thời, cũng trình bày rõ những đóng góp mới của luận án cả về mặt khoa học và mặt thực tiễn. Chương 2: Tổng quan về phát triển ngân hàng, tăng trưởng kinh tế, độ mở thương mại, lạm phát và các nghiên cứu trước liên quan. Trong chương 2, luận án hệ thống các khái niệm để giải thích các thuật ngữ được sử dụng trong luận án.

Đồng thời trình bày khung lý thuyết nền tảng giải thích về mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế cũng như mối quan hệ song phương giữa phát triển ngân hàng với độ mở thương mại, giữa phát triển ngân hàng với lạm phát, giữa tăng trưởng kinh tế với độ mở thương mại, giữa tăng trưởng kinh tế với lạm phát. Từ đó làm cơ sở để giải thích mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát tại Việt Nam, Đồng thời, luận án cũng lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm trước đây có liên quan đến vấn đề 7 nghiên cứu của luận án. Từ đó chỉ ra khoảng trống trong nghiên cứu của luận án. Từ khoảng trống nghiên cứu, luận án xây dựng các mục tiêu chính và mục tiêu cụ thể để từng bước làm rõ vấn đề nghiên cứu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở mục tiêu nghiên cứu của chương 2, trong chương 3 luận án sẽ lựa chọn mô hình nghiên cứu và biện luận để lựa chọn mô hình nghiên cứu phù hợp đồng thời xây dựng các giả thuyết nghiên cứu trong mô hình nghiên cứu. Ngoài ra, chương 2 cũng mô tả dữ liệu nghiên cứu, lý do lựa chọn thời gian nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Trong chương 4, luận án sẽ trình bày thực trạng và kết quả ước lượng mô hình nghiên cứu. Từ đó, thực hiện thảo luận các kết quả nghiên cứu, làm cơ sở đề đề xuất các hàm ý chính sách ở chương 5.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách Trong chương 5, trên cơ sở thảo luận các kết quả ước lượng từ chương 4, luận án sẽ đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp. 8 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN NGÂN HÀNG, TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI, LẠM PHÁT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC LIÊN QUAN 2.1 Khung khái niệm 2.1 Phát triển ngân hàng Greenwood và Jovanovic (1990) và Bencivenga và Smith (1991) nhấn mạnh rằng phát triển tài chính bao gồm cả phát triển khu vực ngân hàng và phát triển thị trường chứng khoán là nhân tố chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Như vậy, hai bộ phận quan trọng của hệ thống tài chính đó là thị trường tài chính và ngân hàng (Mankiw và Ball, 2011). Mặt khác, theo Ang (2008a), phát triển tài chính có thể được hiểu là phát triển khu vực ngân hàng và/hoặc phát triển thị trường chứng khoán.

Do đó, luận án sẽ trình bày phát triển ngân hàng dựa trên hướng tiếp cận phát triển tài chính.1 Khái niệm về phát triển ngân hàng Có nhiều định nghĩa khác nhau về phát triển ngân hàng do có nhiều hướng tiếp cận về phát triển ngân hàng khác nhau. Cụ thể như sau: Theo Rudar (2014), phát triển ngân hàng được định nghĩa là một quá trình cải tiến về số lượng, chất lượng và hiệu quả của dịch vụ ngân hàng. Hay nói cách khác, phát triển ngành ngân hàng là một quá trình đánh dấu sự cải thiện về số lượng, chất lượng và hiệu quả của dịch vụ ngân hàng có liên quan đến thu nhập quốc dân (GDP). Mihail (2014), phát triển ngân hàng là một khái niệm phức tạp nên để xét phát triển ngân hàng thì xét trong mối tương quan đóng góp nhiều nhất với sự tăng trưởng kinh tế.

Vì vậy, theo ông phát triển ngân hàng là các biện pháp của hoạt động ngân hàng, quy mô ngân hàng và hiệu quả ngân hàng gắn với trưởng kinh tế. Levine (2005), phát triển ngân hàng là sự cải thiện của hệ thống ngân hàng trong việc thực hiện các chức năng bao gồm: Tích lũy tiết kiệm; Phân bổ vốn cho đầu tư sản xuất; Giám sát các khoản đầu tư; Phân tán rủi ro và trao đổi hàng hóa và dịch vụ. Hartmann (2007), phát triển ngân hàng là một quá trình đổi mới, cải thiện về thể chế và tổ chức trong hệ thống làm giảm thông tin bất đối xứng và tăng khả năng ký kết hợp đồng, giảm chi phí giao dịch và tăng khả năng cạnh tranh. Theo luật các Tổ chức tín dụng của Việt Nam (2010), ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng.

Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng 9 bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã. Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, tác giả chỉ nghiên cứu phát triển ngân hàng ở góc độ ngân hàng thương mại mà ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật các Tổ chức Tín dụng Việt Nam nhằm mục tiêu lợi nhuận (Luật các Tổ chức tín dụng của Việt Nam). Như vậy, với nhiều hướng tiếp cận về định nghĩa phát triển ngân hàng trên, chúng ta có thể hiểu phát triển ngân hàng là các biện pháp để cải thiện về quy mô và hiệu quả của dịch vụ ngân hàng vì mục tiêu lợi nhuận nhưng gắn với tăng trưởng kinh tế.2 Đo lường phát triển ngân hàng Theo Quỹ tiền tệ quốc tế (2016), đo lường sự phát triển của trung gian tài chính thông qua ba chỉ tiêu đó là chỉ tiêu đo lường về độ sâu tài chính, chỉ tiêu đo lường về khả năng tiếp cận tài chính và chỉ tiêu đo lường về hiệu quả tài chính. Trong khi đó, đo lường sự phát triển trung gian tài chính được Ngân hàng thế giới (2018) bổ sung thêm một chỉ tiêu nữa bên cạnh bộ chỉ tiêu đo lường của Quỹ tiền tệ quốc tế (2016) đó là chỉ tiêu đo lường về tính ổn định của trung gian tài chính.

 Đo lường phát triển ngân hàng theo độ sâu tài chính (Depth) Độ sâu phản ánh quy mô và khả năng thanh khoản của ngành ngân hàng trong nền kinh tế và được so sánh với tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Chỉ số đại diện đo lường độ sâu tài chính của hệ thống ngân hàng được sử dụng là: Tỷ lệ tín dụng trong nước của khu vực tư nhân so với GDP (Private Sector Credit to GDP): Chỉ số này phản ánh mức vốn tín dụng do ngân hàng thương mại cho vay đối với các cá nhân, doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân để phục vụ cho các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế nhằm cải thiện, nâng cao chất lượng cuộc sống nên chỉ số này khác nhau ở các quốc gia khác nhau. Chỉ số này có tương quan mạnh mẽ với mức thu nhập của của quốc gia và có mối tương quan với tăng trưởng kinh tế. Ngoài ra, chỉ số này cũng phản ánh hiệu quả của việc sử dụng lượng tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế được huy động dưới dạng tiền gửi tại ngân hàng thương mại để cho vay  Đo lường phát triển ngân hàng theo khả năng tiếp cận tài chính (Access) Khả năng tiếp cận tài chính phản ánh khả năng mà các cá nhân và doanh nghiệp trong nền kinh tế sử dụng các sản phẩm dịch vụ của ngành ngân hàng để từ đó có thể 10 tận dụng các cơ hội kinh doanh, đầu tư, tiết kiệm.

Nếu những lợi ích có được từ việc phát triển ngân hàng không lan truyền đủ rộng rãi trong dân cư và các thành phần kinh tế thì sẽ có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế cũng như những rủi ro tiềm ẩn đối với sự phát triển ngân hàng của một quốc gia nếu như các tài sản tài chính tập trung ít hoặc rất ít trong dân cư và các doanh nghiệp của quốc gia đó. Khả năng tiếp cận tài chính có thể là việc sử dụng hoặc truy cập các sản phẩm dịch vụ ngân hàng một cách trực tiếp hay gián tiếp. Chỉ số đại diện đo lường khả năng tiếp cận tài chính thường được sử dụng là Số lượng chi nhánh ngân hàng thương mại trên 100.000 người trưởng thành Branches per 100,000 adults (commercial banks): Chỉ số này phản ánh khả năng tiếp cận, sử dụng các dịch vụ ngân hàng một cách thuận lợi nhanh chóng của người dân trong nền kinh tế. Một nền kinh tế có hệ thống ngân hàng phát triển thì khoảng cách vị trí tại nơi người dân sinh sống đến tại chi nhánh ngân hàng thương mại càng được thu hẹp lại.

Chỉ số này phản ánh việc tiếp cận tài chính có thể mở rộng cơ hội cho tất cả mọi người với mức độ truy cập và sử dụng dịch vụ ngân hàng cao hơn, thuận lợi hơn mọi lúc mọi nơi.  Đo lường phát triển ngân hàng theo hướng hiệu quả (Efficiency) Hiệu quả tài chính phản ánh khả năng hệ thống ngân hàng thương mại cung cấp các dịch vụ tài chính với chi phí thấp nhưng vẫn đạt được mức thu nhập bền vững cũng như quy mô hoạt của ngân hàng. Chỉ số này được các nhà phân tích đánh giá khả năng sử dụng tài sản để tạo thành thu nhập của ngân hàng. Chỉ số đại diện đo lường hiệu quả tài chính của ngân hàng thường được sử dụng là Biên độ chênh lệch lãi suất giữa tiền gửi và tiền vay (Lending-deposits spread): chỉ số này phản ánh mức chênh lệch lãi suất giữa hoạt động tín dụng và hoạt động huy động vốn mà ngân hàng thương mại được hưởng.

Chỉ số này còn được gọi là chênh lệch lãi ròng, mức chênh lệch lãi ròng càng cao thì ngân hàng thương mại càng có lời và ngược lại, mức chênh lệch lãi ròng thấp thì mức lợi nhuận được hưởng giảm đi. Tùy thuộc vào mỗi chu kỳ tín dụng và các chính sách điều tiết của Ngân hàng nhà nước hoặc chính sách cho vay của từng ngân hàng mà biên độ chênh lệch lãi suất tiền gửi tiền vay sẽ khác nhau giữa các thời kỳ và giữa các ngân hàng.