Nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát bằng chứng thực nghiệm tại việt nam

Nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong bối cảnh mở cửa thương mại và lạm phát.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Ánh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Huy Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Tài Chính – Marketing
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Phát Triển Ngân Hàng và Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Phát Triển Ngân Hàng và Kinh Tế

Nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế là một chủ đề quan trọng, thu hút sự quan tâm của nhiều học giả và nhà hoạch định chính sách. Vai trò của hệ thống tài chính, đặc biệt là ngân hàng, trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đã được tranh luận rộng rãi. Các quan điểm khác nhau, thậm chí trái chiều, tồn tại cả về lý thuyết và thực nghiệm. Nghiên cứu này nhằm mục đích làm sáng tỏ mối quan hệ phức tạp này trong bối cảnh Việt Nam, một nền kinh tế đang phát triển với độ mở thương mại ngày càng tăng và chịu ảnh hưởng của lạm phát. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc phân tích các bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam để xác định bản chất và mức độ ảnh hưởng của phát triển ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế, đồng thời xem xét vai trò điều tiết của độ mở thương mại và lạm phát.

1.1. Lý Do Chọn Đề Tài Nghiên Cứu Phát Triển Ngân Hàng

Lý do chọn đề tài xuất phát từ vai trò then chốt của hệ thống tài chính, đặc biệt là ngân hàng, đối với tăng trưởng kinh tế. Schumpeter (1911) đã nhấn mạnh vai trò của ngân hàng trong việc phân bổ vốn, khuyến khích đổi mới và tài trợ cho các khoản đầu tư hiệu quả. Hệ thống ngân hàng giúp luân chuyển vốn tiết kiệm đến các chủ thể cần vốn, từ đó thúc đẩy hoạt động đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu này tập trung vào Việt Nam, một quốc gia đang phát triển, nơi hệ thống ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho doanh nghiệp và cá nhân. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế là rất quan trọng để đưa ra các chính sách phù hợp, thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Về Mối Quan Hệ Ngân Hàng và Kinh Tế

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định và phân tích mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Nghiên cứu cũng nhằm mục đích đánh giá vai trò điều tiết của độ mở thương mại và lạm phát đối với mối quan hệ này. Cụ thể, nghiên cứu sẽ tập trung vào việc trả lời các câu hỏi: Phát triển ngân hàng có tác động như thế nào đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam? Độ mở thương mại và lạm phát có ảnh hưởng như thế nào đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế? Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm để hỗ trợ việc xây dựng các chính sách phát triển hệ thống ngân hàng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

II. Thách Thức Ảnh Hưởng Của Lạm Phát Đến Ngân Hàng Việt Nam

Một trong những thách thức lớn đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam là kiểm soát lạm phát. Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị của đồng tiền, ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng và đầu tư của ngân hàng. Ngoài ra, lạm phát cũng có thể làm tăng chi phí hoạt động của ngân hàng, giảm lợi nhuận và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh. Nghiên cứu này sẽ xem xét tác động của lạm phát đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về những thách thức mà hệ thống ngân hàng phải đối mặt và đưa ra các giải pháp phù hợp để kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô.

2.1. Rủi Ro Từ Độ Mở Thương Mại Đến Phát Triển Ngân Hàng

Việc mở rộng độ mở thương mại mang lại nhiều cơ hội cho phát triển ngân hàng, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Sự gia tăng của hoạt động xuất nhập khẩu đòi hỏi hệ thống ngân hàng phải cung cấp các dịch vụ tài chính phức tạp hơn, như thanh toán quốc tế, bảo lãnh, và tài trợ thương mại. Tuy nhiên, độ mở thương mại cũng có thể làm tăng tính dễ bị tổn thương của hệ thống ngân hàng trước các cú sốc bên ngoài, như biến động tỷ giá, khủng hoảng tài chính khu vực và toàn cầu. Nghiên cứu này sẽ đánh giá tác động của độ mở thương mại đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế, từ đó đề xuất các giải pháp để giảm thiểu rủi ro và tận dụng tối đa cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế.

2.2. Bất Ổn Vĩ Mô Ảnh Hưởng Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam

Các yếu tố vĩ mô như lạm phát, tỷ giá hối đoái, và lãi suất có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Lạm phát cao có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Biến động tỷ giá hối đoái có thể làm tăng chi phí nhập khẩu, giảm khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Lãi suất cao có thể làm tăng chi phí vay vốn, hạn chế đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu này sẽ xem xét tác động của các yếu tố vĩ mô đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế, từ đó đề xuất các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu ARDL Đánh Giá Tác Động Ngân Hàng

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp ARDL (Autoregressive Distributed Lag) để phân tích mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát. Phương pháp ARDL có ưu điểm là có thể áp dụng cho cả dữ liệu chuỗi thời gian dừng và không dừng, đồng thời cho phép ước lượng các tác động ngắn hạn và dài hạn. Dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu là dữ liệu chuỗi thời gian từ quý 1 năm 2000 đến quý 4 năm 2019, được thu thập từ các nguồn như Tổng cục Thống kê Việt Nam, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), và Ngân hàng Thế giới (WB). Nghiên cứu cũng sử dụng các phương pháp kiểm định khác như kiểm định nhân quả Granger, kiểm định tính dừng, và kiểm định đồng liên kết để đảm bảo tính tin cậy của kết quả.

3.1. Mô Hình Nghiên Cứu Thực Nghiệm Về Phát Triển Ngân Hàng

Mô hình nghiên cứu thực nghiệm được xây dựng dựa trên các lý thuyết kinh tế và các nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế. Mô hình bao gồm các biến như tăng trưởng kinh tế (GDP), phát triển ngân hàng (đo bằng các chỉ số như tín dụng cho khu vực tư nhân, tỷ lệ an toàn vốn), độ mở thương mại (đo bằng tỷ lệ xuất nhập khẩu trên GDP), và lạm phát (đo bằng chỉ số giá tiêu dùng). Mô hình cũng bao gồm các biến kiểm soát khác như đầu tư, lao động, và giáo dục. Mục tiêu của mô hình là ước lượng tác động của phát triển ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế, đồng thời xem xét vai trò điều tiết của độ mở thương mại và lạm phát.

3.2. Ước Lượng ARDL và Kiểm Định Tính Dừng Chuỗi Thời Gian

Phương pháp ước lượng ARDL được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các biến trong mô hình. Trước khi ước lượng mô hình, cần kiểm định tính dừng của chuỗi thời gian để đảm bảo tính tin cậy của kết quả. Các phương pháp kiểm định tính dừng như ADF (Augmented Dickey-Fuller) và PP (Phillips-Perron) được sử dụng để kiểm tra xem các chuỗi thời gian có dừng hay không. Nếu chuỗi thời gian không dừng, cần phải lấy sai phân để chuyển chúng thành chuỗi dừng trước khi ước lượng mô hình ARDL. Việc xác định độ trễ tối ưu cũng rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả ước lượng.

IV. Kết Quả Tác Động Của Ngân Hàng Đến Tăng Trưởng Kinh Tế VN

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ đáng kể giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Cụ thể, phát triển ngân hàng có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, đặc biệt thông qua kênh tín dụng cho khu vực tư nhân. Tuy nhiên, tác động này có thể bị ảnh hưởng bởi độ mở thương mại và lạm phát. Khi độ mở thương mại quá cao hoặc lạm phát vượt quá một ngưỡng nhất định, tác động tích cực của phát triển ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế có thể bị suy giảm. Nghiên cứu cũng xác định được một số điểm gãy cấu trúc trong mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế, cho thấy có những thay đổi quan trọng trong cơ cấu kinh tế và chính sách của Việt Nam.

4.1. Thống Kê Mô Tả Thực Trạng Phát Triển Ngân Hàng Việt Nam

Thống kê mô tả cho thấy hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong giai đoạn 2000-2019. Tín dụng cho khu vực tư nhân tăng trưởng mạnh mẽ, tỷ lệ an toàn vốn được cải thiện, và mạng lưới chi nhánh, phòng giao dịch được mở rộng. Tuy nhiên, hệ thống ngân hàng cũng đối mặt với nhiều thách thức, như nợ xấu, cạnh tranh gay gắt, và yêu cầu ngày càng cao về quản trị rủi ro. Nghiên cứu này sẽ xem xét tác động của những thay đổi trong hệ thống ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế.

4.2. Kiểm Định Đồng Liên Kết và Phân Tích Mô Hình Nghiên Cứu

Kiểm định đồng liên kết được sử dụng để xác định xem có mối quan hệ dài hạn giữa các biến trong mô hình hay không. Kết quả kiểm định cho thấy có mối quan hệ đồng liên kết giữa phát triển ngân hàng, tăng trưởng kinh tế, độ mở thương mại, và lạm phát. Sau khi xác định được mối quan hệ đồng liên kết, mô hình ARDL được sử dụng để ước lượng các tác động ngắn hạn và dài hạn giữa các biến. Kết quả phân tích mô hình cho thấy phát triển ngân hàng có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.

V. Hàm Ý Chính Sách Phát Triển Ngân Hàng Hỗ Trợ Kinh Tế

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số hàm ý chính sách được đề xuất để thúc đẩy phát triển ngân hàng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Các chính sách cần tập trung vào việc cải thiện hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng, tăng cường quản trị rủi ro, và tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực tư nhân tiếp cận vốn. Ngoài ra, cần có các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, và quản lý độ mở thương mại một cách hiệu quả để tạo môi trường thuận lợi cho phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế bền vững.

5.1. Hoàn Thiện Chính Sách Tín Dụng Cho Khu Vực Tư Nhân

Chính sách tín dụng cần được hoàn thiện để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân tiếp cận vốn vay. Các thủ tục vay vốn cần được đơn giản hóa, lãi suất cần được điều chỉnh hợp lý, và các chương trình hỗ trợ tín dụng cần được triển khai hiệu quả. Việc tăng cường tín dụng cho khu vực tư nhân sẽ giúp thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh, tạo việc làm, và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

5.2. Đẩy Mạnh Số Hóa Hoạt Động Ngân Hàng Giảm Chi Phí

Việc đẩy mạnh số hóa các hoạt động ngân hàng sẽ giúp giảm thiểu chi phí hoạt động, tăng cường hiệu quả, và nâng cao khả năng cạnh tranh của hệ thống ngân hàng. Các dịch vụ ngân hàng trực tuyến cần được phát triển đa dạng, an toàn, và tiện lợi. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động quản lý, giám sát, và kiểm soát rủi ro cũng cần được đẩy mạnh. Số hóa ngân hàng sẽ giúp tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng cho người dân và doanh nghiệp, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa.

VI. Hạn Chế Nghiên Cứu và Hướng Nghiên Cứu Phát Triển Ngân Hàng

Nghiên cứu này có một số hạn chế cần được lưu ý. Thứ nhất, dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu chỉ giới hạn đến năm 2019, chưa phản ánh đầy đủ tác động của đại dịch COVID-19 và các biến động kinh tế gần đây. Thứ hai, mô hình nghiên cứu có thể chưa bao gồm tất cả các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế. Trong tương lai, cần có các nghiên cứu tiếp theo để khắc phục những hạn chế này và mở rộng phạm vi nghiên cứu.

6.1. Nghiên Cứu Tác Động Của COVID 19 Đến Ngân Hàng và Kinh Tế

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc đánh giá tác động của đại dịch COVID-19 đến hệ thống ngân hàng và tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Đại dịch đã gây ra những cú sốc lớn đối với nền kinh tế toàn cầu, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, và làm gia tăng rủi ro tín dụng của ngân hàng. Việc hiểu rõ tác động của đại dịch sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp và ổn định hệ thống ngân hàng.

6.2. Mở Rộng Mô Hình Nghiên Cứu Với Các Yếu Tố Mới

Mô hình nghiên cứu cần được mở rộng để bao gồm các yếu tố mới như biến đổi khí hậu, công nghệ số, và bất bình đẳng thu nhập. Biến đổi khí hậu có thể gây ra những tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế và làm gia tăng rủi ro cho hệ thống ngân hàng. Công nghệ số có thể tạo ra những cơ hội mới cho phát triển ngân hàng, nhưng cũng đặt ra những thách thức về an ninh mạng và bảo mật dữ liệu. Bất bình đẳng thu nhập có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng của người nghèo và làm gia tăng rủi ro xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu Trong chương này, luận án sẽ trình bày lý do chọn đề tài, mục tiêu, đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu. Đồng thời, cũng trình bày rõ những đóng góp mới của luận án cả về mặt khoa học và mặt thực tiễn. Chương 2: Tổng quan về phát triển ngân hàng, tăng trưởng kinh tế, độ mở thương mại, lạm phát và các nghiên cứu trước liên quan. Trong chương 2, luận án hệ thống các khái niệm để giải thích các thuật ngữ được sử dụng trong luận án.

Đồng thời trình bày khung lý thuyết nền tảng giải thích về mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế cũng như mối quan hệ song phương giữa phát triển ngân hàng với độ mở thương mại, giữa phát triển ngân hàng với lạm phát, giữa tăng trưởng kinh tế với độ mở thương mại, giữa tăng trưởng kinh tế với lạm phát. Từ đó làm cơ sở để giải thích mối quan hệ giữa phát triển ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong điều kiện độ mở thương mại và lạm phát tại Việt Nam, Đồng thời, luận án cũng lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm trước đây có liên quan đến vấn đề 7 nghiên cứu của luận án. Từ đó chỉ ra khoảng trống trong nghiên cứu của luận án. Từ khoảng trống nghiên cứu, luận án xây dựng các mục tiêu chính và mục tiêu cụ thể để từng bước làm rõ vấn đề nghiên cứu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở mục tiêu nghiên cứu của chương 2, trong chương 3 luận án sẽ lựa chọn mô hình nghiên cứu và biện luận để lựa chọn mô hình nghiên cứu phù hợp đồng thời xây dựng các giả thuyết nghiên cứu trong mô hình nghiên cứu. Ngoài ra, chương 2 cũng mô tả dữ liệu nghiên cứu, lý do lựa chọn thời gian nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Trong chương 4, luận án sẽ trình bày thực trạng và kết quả ước lượng mô hình nghiên cứu. Từ đó, thực hiện thảo luận các kết quả nghiên cứu, làm cơ sở đề đề xuất các hàm ý chính sách ở chương 5.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách Trong chương 5, trên cơ sở thảo luận các kết quả ước lượng từ chương 4, luận án sẽ đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp. 8 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN NGÂN HÀNG, TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI, LẠM PHÁT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC LIÊN QUAN 2.1 Khung khái niệm 2.1 Phát triển ngân hàng Greenwood và Jovanovic (1990) và Bencivenga và Smith (1991) nhấn mạnh rằng phát triển tài chính bao gồm cả phát triển khu vực ngân hàng và phát triển thị trường chứng khoán là nhân tố chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Như vậy, hai bộ phận quan trọng của hệ thống tài chính đó là thị trường tài chính và ngân hàng (Mankiw và Ball, 2011). Mặt khác, theo Ang (2008a), phát triển tài chính có thể được hiểu là phát triển khu vực ngân hàng và/hoặc phát triển thị trường chứng khoán.

Do đó, luận án sẽ trình bày phát triển ngân hàng dựa trên hướng tiếp cận phát triển tài chính.1 Khái niệm về phát triển ngân hàng Có nhiều định nghĩa khác nhau về phát triển ngân hàng do có nhiều hướng tiếp cận về phát triển ngân hàng khác nhau. Cụ thể như sau: Theo Rudar (2014), phát triển ngân hàng được định nghĩa là một quá trình cải tiến về số lượng, chất lượng và hiệu quả của dịch vụ ngân hàng. Hay nói cách khác, phát triển ngành ngân hàng là một quá trình đánh dấu sự cải thiện về số lượng, chất lượng và hiệu quả của dịch vụ ngân hàng có liên quan đến thu nhập quốc dân (GDP). Mihail (2014), phát triển ngân hàng là một khái niệm phức tạp nên để xét phát triển ngân hàng thì xét trong mối tương quan đóng góp nhiều nhất với sự tăng trưởng kinh tế.

Vì vậy, theo ông phát triển ngân hàng là các biện pháp của hoạt động ngân hàng, quy mô ngân hàng và hiệu quả ngân hàng gắn với trưởng kinh tế. Levine (2005), phát triển ngân hàng là sự cải thiện của hệ thống ngân hàng trong việc thực hiện các chức năng bao gồm: Tích lũy tiết kiệm; Phân bổ vốn cho đầu tư sản xuất; Giám sát các khoản đầu tư; Phân tán rủi ro và trao đổi hàng hóa và dịch vụ. Hartmann (2007), phát triển ngân hàng là một quá trình đổi mới, cải thiện về thể chế và tổ chức trong hệ thống làm giảm thông tin bất đối xứng và tăng khả năng ký kết hợp đồng, giảm chi phí giao dịch và tăng khả năng cạnh tranh. Theo luật các Tổ chức tín dụng của Việt Nam (2010), ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng.

Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng 9 bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã. Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, tác giả chỉ nghiên cứu phát triển ngân hàng ở góc độ ngân hàng thương mại mà ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật các Tổ chức Tín dụng Việt Nam nhằm mục tiêu lợi nhuận (Luật các Tổ chức tín dụng của Việt Nam). Như vậy, với nhiều hướng tiếp cận về định nghĩa phát triển ngân hàng trên, chúng ta có thể hiểu phát triển ngân hàng là các biện pháp để cải thiện về quy mô và hiệu quả của dịch vụ ngân hàng vì mục tiêu lợi nhuận nhưng gắn với tăng trưởng kinh tế.2 Đo lường phát triển ngân hàng Theo Quỹ tiền tệ quốc tế (2016), đo lường sự phát triển của trung gian tài chính thông qua ba chỉ tiêu đó là chỉ tiêu đo lường về độ sâu tài chính, chỉ tiêu đo lường về khả năng tiếp cận tài chính và chỉ tiêu đo lường về hiệu quả tài chính. Trong khi đó, đo lường sự phát triển trung gian tài chính được Ngân hàng thế giới (2018) bổ sung thêm một chỉ tiêu nữa bên cạnh bộ chỉ tiêu đo lường của Quỹ tiền tệ quốc tế (2016) đó là chỉ tiêu đo lường về tính ổn định của trung gian tài chính.

 Đo lường phát triển ngân hàng theo độ sâu tài chính (Depth) Độ sâu phản ánh quy mô và khả năng thanh khoản của ngành ngân hàng trong nền kinh tế và được so sánh với tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Chỉ số đại diện đo lường độ sâu tài chính của hệ thống ngân hàng được sử dụng là: Tỷ lệ tín dụng trong nước của khu vực tư nhân so với GDP (Private Sector Credit to GDP): Chỉ số này phản ánh mức vốn tín dụng do ngân hàng thương mại cho vay đối với các cá nhân, doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân để phục vụ cho các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế nhằm cải thiện, nâng cao chất lượng cuộc sống nên chỉ số này khác nhau ở các quốc gia khác nhau. Chỉ số này có tương quan mạnh mẽ với mức thu nhập của của quốc gia và có mối tương quan với tăng trưởng kinh tế. Ngoài ra, chỉ số này cũng phản ánh hiệu quả của việc sử dụng lượng tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế được huy động dưới dạng tiền gửi tại ngân hàng thương mại để cho vay  Đo lường phát triển ngân hàng theo khả năng tiếp cận tài chính (Access) Khả năng tiếp cận tài chính phản ánh khả năng mà các cá nhân và doanh nghiệp trong nền kinh tế sử dụng các sản phẩm dịch vụ của ngành ngân hàng để từ đó có thể 10 tận dụng các cơ hội kinh doanh, đầu tư, tiết kiệm.

Nếu những lợi ích có được từ việc phát triển ngân hàng không lan truyền đủ rộng rãi trong dân cư và các thành phần kinh tế thì sẽ có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế cũng như những rủi ro tiềm ẩn đối với sự phát triển ngân hàng của một quốc gia nếu như các tài sản tài chính tập trung ít hoặc rất ít trong dân cư và các doanh nghiệp của quốc gia đó. Khả năng tiếp cận tài chính có thể là việc sử dụng hoặc truy cập các sản phẩm dịch vụ ngân hàng một cách trực tiếp hay gián tiếp. Chỉ số đại diện đo lường khả năng tiếp cận tài chính thường được sử dụng là Số lượng chi nhánh ngân hàng thương mại trên 100.000 người trưởng thành Branches per 100,000 adults (commercial banks): Chỉ số này phản ánh khả năng tiếp cận, sử dụng các dịch vụ ngân hàng một cách thuận lợi nhanh chóng của người dân trong nền kinh tế. Một nền kinh tế có hệ thống ngân hàng phát triển thì khoảng cách vị trí tại nơi người dân sinh sống đến tại chi nhánh ngân hàng thương mại càng được thu hẹp lại.

Chỉ số này phản ánh việc tiếp cận tài chính có thể mở rộng cơ hội cho tất cả mọi người với mức độ truy cập và sử dụng dịch vụ ngân hàng cao hơn, thuận lợi hơn mọi lúc mọi nơi.  Đo lường phát triển ngân hàng theo hướng hiệu quả (Efficiency) Hiệu quả tài chính phản ánh khả năng hệ thống ngân hàng thương mại cung cấp các dịch vụ tài chính với chi phí thấp nhưng vẫn đạt được mức thu nhập bền vững cũng như quy mô hoạt của ngân hàng. Chỉ số này được các nhà phân tích đánh giá khả năng sử dụng tài sản để tạo thành thu nhập của ngân hàng. Chỉ số đại diện đo lường hiệu quả tài chính của ngân hàng thường được sử dụng là Biên độ chênh lệch lãi suất giữa tiền gửi và tiền vay (Lending-deposits spread): chỉ số này phản ánh mức chênh lệch lãi suất giữa hoạt động tín dụng và hoạt động huy động vốn mà ngân hàng thương mại được hưởng.

Chỉ số này còn được gọi là chênh lệch lãi ròng, mức chênh lệch lãi ròng càng cao thì ngân hàng thương mại càng có lời và ngược lại, mức chênh lệch lãi ròng thấp thì mức lợi nhuận được hưởng giảm đi. Tùy thuộc vào mỗi chu kỳ tín dụng và các chính sách điều tiết của Ngân hàng nhà nước hoặc chính sách cho vay của từng ngân hàng mà biên độ chênh lệch lãi suất tiền gửi tiền vay sẽ khác nhau giữa các thời kỳ và giữa các ngân hàng.