Luận văn thạc sĩ xây dựng bản mô tả đặc trưng hình thái giống chuối tây bắc kạn và nghiên cứu khả năng sinh trưởng của cây chuối tây bắc kạn nuôi cấy mô tại thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu xây dựng bản mô tả đặc trưng hình thái giống chuối tây bắc kạn và nghiên cứu khả năng sinh trưởng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phùng Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Trần Minh Quân
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học Cây trồng
• Đề tài: Xây dựng bản mô tả đặc trưng hình thái giống chuối Tây Bắc Kạn và nghiên cứu khả năng sinh trưởng của cây chuối Tây Bắc Kạn nuôi cấy mô tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Ý nghĩa của đề tài
• 1.1.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.1.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.3. Nguồn gốc, sự phân bố và hệ thống phân loại chuối
• 2.3.1. Nguồn gốc
• 2.3.2. Phân loại và phân bố
• 2.4. Tình hình nghiên cứu về cây chuối trên thế giới và Việt Nam
• 2.5. Nghiên cứu biện pháp kỹ thuật thâm canh chuối
• 2.6. Nghiên cứu phân bón cho chuối
• 3. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vật liệu thí nghiệm
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Các chỉ tiêu và phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Nghiên cứu đặc điểm đặc trưng của giống chuối tây Bắc Kạn tại xã Nông Thượng, thị xã Bắc Kạn
• 3.4.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của tổ hợp phân bón dùng bón lót đến sinh trưởng của cây chuối tây Bắc Kạn nuôi cấy mô
• 3.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm thời tiết khí hậu Thái Nguyên 5 tháng đầu năm 2014
• 4.2. Nghiên cứu mô tả đặc trưng giống chuối tây Bắc Kạn
• 4.2.1. Thông tin chung về giống chuối
• 4.2.2. Nguồn gốc, phân bố giống chuối
• 4.2.3. Đặc điểm đặc trưng về hình thái
• 4.3. Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của giống chuối tây Bắc Kạn được nuôi cấy mô tại xã Động Đạt, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3.1. Tỷ lệ sống
• 4.3.2. Động thái tăng trưởng chiều cao thân giả
• 4.3.3. Động thái ra lá
• 4.3.4. Động thái tăng trưởng chu vi gốc
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hình thái chuối Tây Bắc Kạn

Nghiên cứu tập trung vào việc mô tả chi tiết hình thái chuối Tây Bắc Kạn, bao gồm các đặc điểm như dạng góc lá, bộ phận thân thật, mặt cắt đường kính gốc, màu sắc vỏ và lát cắt dọc thân giả. Các đặc điểm này được ghi nhận và phân tích để xác định sự khác biệt so với các giống chuối khác. Mô tả hình thái chuối là bước quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển giống chuối bản địa. Kết quả nghiên cứu cho thấy giống chuối này có nhiều đặc điểm nổi bật, phù hợp với điều kiện sinh thái tại Thái Nguyên.

1.1. Đặc điểm thân và lá

Thân giả của chuối Tây Bắc Kạn có đường kính trung bình từ 10-15 cm, màu xanh nhạt với lớp phấn mỏng. Lá có dạng góc rộng, màu xanh đậm ở mặt trên và nhạt hơn ở mặt dưới. Đặc biệt, vết đốm đặc trưng trên bẹ lá thứ 3 là một trong những dấu hiệu nhận biết quan trọng của giống chuối này.

1.2. Đặc điểm hoa và quả

Hoa chuối có màu tím nhạt, buồng chuối dài trung bình 50-60 cm với số nải từ 8-10. Quả chuối có hình dáng thon dài, vỏ mỏng và màu vàng tươi khi chín. Đây là những đặc điểm giúp chuối Tây Bắc Kạn có giá trị thương mại cao.

II. Khả năng sinh trưởng của chuối Tây Bắc Kạn

Nghiên cứu đánh giá khả năng sinh trưởng chuối thông qua các chỉ tiêu như tỷ lệ sống, động thái tăng trưởng chiều cao, số lá và chu vi gốc. Kết quả cho thấy giống chuối này có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và đất đai tại Thái Nguyên. Đặc điểm sinh trưởng chuối được ghi nhận qua các giai đoạn phát triển, từ cây con đến khi trưởng thành. Điều này giúp xác định các biện pháp kỹ thuật phù hợp để nâng cao năng suất.

2.1. Tỷ lệ sống và tăng trưởng chiều cao

Tỷ lệ sống của cây chuối nuôi cấy mô đạt trên 90%, với chiều cao tăng trưởng trung bình 1,5-2 cm mỗi tuần trong giai đoạn đầu. Đây là chỉ số quan trọng trong việc đánh giá khả năng sinh trưởng chuối.

2.2. Động thái ra lá và chu vi gốc

Số lá tăng trung bình 1-2 lá mỗi tháng, trong khi chu vi gốc tăng đều đặn theo thời gian. Điều này cho thấy giống chuối này có khả năng phát triển ổn định trong điều kiện canh tác tại Thái Nguyên.

III. Ứng dụng và phát triển giống chuối Tây Bắc Kạn

Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc mô tả hình thái và đánh giá sinh trưởng mà còn hướng đến phát triển giống chuối bền vững. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các biện pháp kỹ thuật thâm canh, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng quả. Nông nghiệp Thái Nguyên có thể hưởng lợi từ việc mở rộng diện tích trồng chuối, góp phần tăng thu nhập cho người dân.

3.1. Bảo tồn nguồn gen

Việc nghiên cứu và mô tả đặc trưng của chuối Tây Bắc Kạn góp phần bảo tồn nguồn gen quý, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học.

3.2. Mở rộng sản xuất

Kết quả nghiên cứu là cơ sở để nhân rộng mô hình trồng chuối tại các vùng có điều kiện tương tự, góp phần phát triển nông nghiệp Thái Nguyên và khu vực miền núi phía Bắc.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Cây chuối (Musa spp.) là một trong năm loại cây ăn quả quan trọng nhất trên phạm vi toàn cầu, đóng vai trò chủ chốt trong cơ cấu nông nghiệp nhiệt đới và an ninh lương thực. Theo dữ liệu từ Tổ chức Nông lương Liên hiệp quốc (FAOSTAT), tổng sản lượng chuối thế giới giai đoạn 2010–2012 duy trì ở mức trên 100 triệu tấn/năm (đạt 101,99 triệu tấn vào năm 2012), với kim ngạch xuất khẩu toàn cầu đạt trên 8,9 tỷ USD. Tại Việt Nam, diện tích canh tác chuối đạt trên 122,6 nghìn ha vào năm 2011, phân bố rộng khắp các vùng sinh thái từ Đồng bằng sông Cửu Long (39,6 nghìn ha) đến Trung du và miền núi phía Bắc (16,7 nghìn ha).

                 HỌ CHUỐI (Musaceae)
   Chi Ensete                         Chi Musa (60 loài)
Australimusa     Callimusa             Eumusa          Rhodochlamys
  (2n=20)         (2n=20)          (2n=22, x=11)          (2n=22)
                             Loài dại           Loài dại
                          M. acuminata (A)   M. balbisiana (B)
                Nhóm AA/AAA           Nhóm AAB             Nhóm ABB
              (Chuối Tiêu, Ngự)     (Chuối Tây lai)    (Chuối Tây Bắc Kạn)

Giống chuối tây bản địa Bắc Kạn (Musa x paradisiaca, nhóm tam bội ABB) là nguồn gen bản địa có giá trị thương phẩm cao, thịt quả chắc, vị ngọt đậm và khả năng chống chịu điều kiện bất thuận tốt. Tuy nhiên, thực trạng sản xuất tại địa phương đang đối mặt với các nút thắt kỹ thuật nghiêm trọng:

• Tập quán canh tác quảng canh: Đa số diện tích (tại xã Nông Thượng và Xuất Hóa, tỉnh Bắc Kạn) được trồng theo phương thức truyền thống, không bón phân, không tưới tiêu, dẫn đến hiện tượng thoái hóa giống và năng suất sụt giảm.
• Nguồn giống tự phát, tiềm ẩn mầm bệnh: Việc nhân giống chủ yếu bằng chồi ngầm truyền thống làm lây lan các bệnh nguy hiểm như héo vàng Panama (Fusarium oxysporum f. sp. cubense) và sâu đục thân (Cosmopolites sordidus).
• Thiếu chuẩn hóa mô tả hình thái: Nguồn gen chuối tây Bắc Kạn chưa có bản mô tả đặc trưng thực vật học theo tiêu chuẩn quốc tế IPGRI để phục vụ công tác bảo tồn và đăng ký sở hữu trí tuệ giống.

Đề tài "Xây dựng bản mô tả đặc trưng hình thái giống chuối tây Bắc Kạn và nghiên cứu khả năng sinh trưởng của cây chuối tây Bắc Kạn nuôi cấy mô tại Thái Nguyên" được thực hiện nhằm giải quyết triệt để các hạn chế trên với 3 mục tiêu cụ thể:

1. Mục tiêu 1: Chuẩn hóa bộ dữ liệu mô tả 48 chỉ tiêu hình thái học chi tiết (thân, lá, hoa, buồng, quả) của giống chuối tây Bắc Kạn tại vùng khởi nguồn theo tiêu chuẩn IPGRI (1996).
2. Mục tiêu 2: Đánh giá khả năng sinh trưởng, tỷ lệ sống và mức độ thích nghi của cây giống chuối tây Bắc Kạn nhân giống vô tính in vitro (nuôi cấy mô) tại vùng sinh thái Động Đạt, Phú Lương, Thái Nguyên.
3. Mục tiêu 3: Xác định công thức phân bón lót tối ưu nhằm thúc đẩy động thái tăng trưởng chiều cao thân giả và tốc độ ra lá trong 105 ngày đầu sau trồng.

Phạm vi và giới hạn: Đề tài tập trung điều tra hình thái trên 30 cá thể chuối năm thứ hai tại xã Nông Thượng, thị xã Bắc Kạn và thử nghiệm đồng ruộng đánh giá sinh trưởng cây con in vitro trong 5 tháng đầu năm 2014 tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Cơ cấu giống chuối tại miền Bắc Việt Nam hiện được chia thành 4 nhóm chính với các đặc tính sinh học và giá trị thương phẩm khác nhau:

Nhóm giống	Kiểu gen	Chiều cao cây ($m$)	Khả năng kháng bệnh Panama	Khả năng chịu rét / hạn	Đặc điểm chất lượng quả
Chuối Tiêu (Cavendish)	AAA	2.0 – 3.5	Kháng tốt	Chịu rét khá, mẫn cảm hạn	Quả thơm, thịt mềm, xuất khẩu chính
Chuối Ngự (Tiến Vua)	AA	2.5 – 3.0	Kháng kém	Kém chịu hạn, dễ đổ	Quả nhỏ, vỏ mỏng, vị ngọt ngậy
Chuối Tây Bắc Kạn	ABB	3.2 – 3.8	Khá	Chịu hạn, chịu rét vượt trội	Quả mập, thịt chắc, vị ngọt đậm
Chuối Hột	BB	3.5 – 4.5	Kháng rất cao	Chịu hạn, đất dốc rất tốt	Quả nhiều hạt, giàu tannin, làm dược liệu

So sánh công nghệ nhân giống truyền thống và công nghệ nuôi cấy mô in vitro:

• Nhân giống bằng chồi củ: Hệ số nhân thấp ($3 - 5\text{ chồi/cây/năm}$), không sạch bệnh virus/nấm, độ đồng đều sinh trưởng dưới $60%$.
• Nhân giống in vitro (Micropropagation): Hệ số nhân đạt $> 10^4\text{ cây/năm}$ từ một mẫu đỉnh sinh trưởng ban đầu, độ thuần giống $100%$, sạch hoàn toàn tuyến trùng và mầm bệnh nội sinh, cây con đồng nhất về thời gian thu hoạch.

Ma trận ưu tiên yêu cầu kỹ thuật (MoSCoW):

• Must have (Bắt buộc): Tỷ lệ sống cây giống in vitro $> 95%$; hoàn thiện bảng mô tả IPGRI 1996; xác định công thức phân bón lót có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$).
• Should have (Nên có): Động thái ra lá đạt $> 1.5\text{ lá/tháng}$; tăng trưởng chiều cao thân giả $> 10\text{ cm/tháng}$ sau giai đoạn bén rễ hồi xanh.
• Could have (Có thể có): Khảo sát bổ sung các đột biến hình thái in vitro ngoài đồng ruộng.
• Won't have (Chưa thực hiện vụ này): Theo dõi toàn bộ chu kỳ đến khi thu hoạch quả của lô thí nghiệm nuôi cấy mô.

Thiết kế hệ thống thực nghiệm và bộ công cụ nghiên cứu

Hệ thống đánh giá hình thái và sinh trưởng nông học được chuẩn hóa theo quy trình sau:

                                                        [Đo đạc sinh trắc]      [Phân tích ANOVA]
                                                        (Chiều cao, Chu vi, Lá)  (IRRISTAT 4.0 & Excel)

Quy chuẩn công nghệ và trang thiết bị thực nghiệm:

• Tiêu chuẩn mô tả thực vật học: Bộ phân loại chuối quốc tế IPGRI (1996) (Descriptors for Banana - International Plant Genetic Resources Institute).
• Bộ công cụ đo đạc: Thước cuộn định chuẩn ($\pm 1\text{ mm}$), thước cặp cơ khí Mitutoyo, máy đo khúc xạ độ ngọt, máy ảnh Canon EOS ghi nhận hình thái màu sắc.
• Phần mềm xử lý thống kê sinh học: IRRISTAT phiên bản 4.0 (International Rice Research Institute) và Microsoft Excel 2013.

Công thức toán học xác định các chỉ tiêu sinh trắc học:

• Công thức chuyển đổi đường kính thân giả từ chu vi gốc đo cách mặt đất $10\text{ cm}$: $$d = \frac{C}{\pi}$$ (Trong đó: $d$ là đường kính thân giả $(\text{cm})$; $C$ là chu vi vòng gốc $(\text{cm})$; $\pi \approx 3.14159$)

• Mô hình phân tích phương sai 1 nhân tố (One-way ANOVA) và kiểm định sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa ở mức tin cậy $95%$ ($LSD_{05}$): $$LSD_{05} = t_{0.05, df_E} \times \sqrt{\frac{2 \times MSE}{r}}$$ (Trong đó: $t_{0.05, df_E}$ là giá trị giới hạn phân phối Student; $MSE$ là phương sai sai số thực nghiệm; $r$ là số lần nhắc lại ($r = 3$))

Phương pháp nghiên cứu (Methodology)

1. Phương pháp mô tả hình thái:

   • Chọn lọc 30 cây chuối điển hình tại vườn gốc xã Nông Thượng, thị xã Bắc Kạn (tọa độ: $22^\circ 06' 07''\text{N}$, $105^\circ 49' 41''\text{E}$). Tiêu chí: Chọn cây con thứ nhất mọc lên từ năm thứ 2 của cây mẹ ban đầu để đảm bảo tính ổn định di truyền theo khuyến cáo của IPGRI (1996).

2. Phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng:

   • Địa điểm: Xã Động Đạt, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
   • Kiểu bố trí: Khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD - Randomized Complete Block Design) với 3 công thức phân bón lót và 3 lần nhắc lại. Quy mô: 36 cây/công thức (12 cây/ô thí nghiệm $\times$ 3 lần nhắc lại), tổng số 108 cây.
   • Các công thức bón lót thí nghiệm:
     • $P_1$ (Đối chứng): Canh tác theo tập quán nông dân địa phương — không bón lót.
     • $P_2$ (Quy trình thâm canh chuẩn): Bón lót $0.4\text{ kg}$ phân hữu cơ vi sinh + $0.3\text{ kg}$ supe lân + $0.4\text{ kg}$ $\text{K}_2\text{SO}_4$ + $0.4\text{ kg}$ vôi bột/hố.
     • $P_3$ (Công thức điều chỉnh): Bón lót theo tỷ lệ điều chỉnh dinh dưỡng vi lượng.

       SƠ ĐỒ BỐ TRÍ THÍ NGHIỆM ĐỒNG RUỘNG (RCBD - 3 LẦN NHẮC LẠI)

3. Lịch trình thực hiện:
   • Giai đoạn 1 (05/2013 - 08/2013): Khảo sát thực địa, thu thập mẫu vật và chụp ảnh mô tả hình thái tại Bắc Kạn.
   • Giai đoạn 2 (10/2013 - 01/2014): Chuẩn bị cây giống in vitro, xử lý đất đồi dốc, làm băng cốt khí chống xói mòn và đào hố bón lót tại Phú Lương, Thái Nguyên.
   • Giai đoạn 3 (02/2014 - 05/2014): Xuống giống đồng ruộng, theo dõi động thái tăng trưởng định kỳ 15 ngày/lần từ ngày thứ 30 đến ngày thứ 105 sau trồng.

---

Implementation và kết quả

Quy trình kỹ thuật canh tác (Development Process)

Cây giống nuôi cấy mô được chuyển giao ra đồng ruộng tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật nông học thâm canh:

1. Chuẩn bị đất và hố trồng:
   • Đất đồi dốc Feralit màu đỏ vàng (độ dày tầng đất $60 - 120\text{ cm}$, hàm lượng mùn $3 - 4%$).
   • Thiết lập băng cây cốt khí (Tephrosia candida) theo đường đồng mức để chống xói mòn.
   • Quy cách đào hố: Kích thước $40 \times 40 \times 40\text{ cm}$, khoảng cách trồng $2.5 \times 2.5\text{ m}$ (mật độ 1.600 cây/ha) hoặc $3.0 \times 2.8\text{ m}$ (1.200 cây/ha).
2. Quy trình bón thúc định kỳ:
   • Tổng lượng phân thúc cho 1 chu kỳ sinh trưởng: $625\text{ g}$ Ure ($46%\text{ N}$) + $1.250\text{ g}$ Kali Sulfat ($50%\text{ K}_2\text{O}$) chia đều làm 7 đợt bón (từ ngày thứ 10 đến ngày thứ 220 sau trồng).

Bộ dữ liệu mô tả hình thái giống chuối tây Bắc Kạn

Kết quả điều tra thực nghiệm trên 30 cá thể F1 năm thứ 2 theo bảng tiêu chuẩn IPGRI (1996) đã chuẩn hóa các chỉ tiêu thực vật học của giống:

               ĐẶC TRƯNG HÌNH THÁI CHUỐI TÂY BẮC KẠN (IPGRI 1996)
               
                 
                 

Cơ quan thực vật	Chỉ tiêu hình thái đo đạc	Giá trị trung bình ($\pm\text{SE}$)	Phân nhóm tiêu chuẩn IPGRI (1996)
Thân giả	Chiều cao thân giả ($m$)	$3.51 \pm 0.18$	Nhóm 3 (Nhóm cây cao $> 3.0\text{ m}$)
	Đường kính gốc tại vị trí $10\text{ cm}$	$24.00 \pm 0.82\text{ cm}$	Thân to, khỏe, chống đổ gãy tốt
	Màu sắc lớp vỏ ngoài bẹ	Xanh pha đỏ tía	Nhóm 05, bề mặt bóng láng
Lá	Chiều dài cuống lá thứ 3	$56.17 \pm 3.17\text{ cm}$	Nhóm 2 ($51 - 70\text{ cm}$)
	Chiều dài phiến lá lớn nhất	$171.33 \pm 3.09\text{ cm}$	Nhóm 2 (Phiến lá dài trung bình)
	Chiều rộng phiến lá lớn nhất	$56.67 \pm 0.33\text{ cm}$	Nhóm phiến lá $\le 70\text{ cm}$
	Độ mở gờ cuống lá	$\le 1.0\text{ cm}$	Nhóm 01 (Gờ khép, có cánh ôm thân)
Buồng & Hoa	Chiều dài cuống buồng	$42.80 \pm 1.17\text{ cm}$	Đường kính cuống $4.57 \pm 0.07\text{ cm}$
	Số lóng trên cuống buồng	$2.67 \pm 0.33\text{ lóng}$	Xuất hiện vết nám đen khi già
	Số nải trên một buồng	$7.57 \pm 0.23\text{ nải}$	Phân bố hình trụ, xếp khít nhau
	Kích thước bắp hoa đực (Bi)	$35.33 \times 13.50\text{ cm}$	Nhóm 2 (Thuôn dài, đỉnh nhọn)
Quả	Số quả trung bình trên nải	$13.54 \pm 0.21\text{ quả}$	2 hàng quả/nải sắp xếp chặt chẽ
	Chiều dài quả (bụng trong)	$13.05 \pm 0.14\text{ cm}$	Nhóm quả ngắn - trung bình
	Độ dày vỏ quả khi chín	$2.00 \pm 0.05\text{ mm}$	Vàng đục, thịt quả cứng, không rụng

Kết quả khảo nghiệm sinh trưởng cây chuối nuôi cấy mô tại Thái Nguyên

1. Tỷ lệ sống của cây con in vitro ngoài đồng ruộng:

   • Sau các mốc theo dõi 10, 20 và 30 ngày sau trồng, tỷ lệ sống tại cả 3 công thức ($P_1, P_2, P_3$) đều đạt tuyệt đối $100%$ (36/36 cây sống khỏe mạnh). Kết quả chứng minh cây giống nuôi cấy mô thích nghi hoàn hảo với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng vùng Động Đạt, Phú Lương.

2. Động thái tăng trưởng chiều cao thân giả:

   • Dữ liệu đo đạc từ ngày thứ 30 đến ngày thứ 105 sau trồng phản ánh rõ tác động vượt trội của công thức bón lót thâm canh $P_2$:

Giai đoạn theo dõi	Công thức $P_1$ (Đ/C)	Công thức $P_2$ (Chuẩn)	Công thức $P_3$ (Thử nghiệm)	$CV%$	$LSD_{05}$	Ý nghĩa thống kê ($p$)
30 ngày	$8.30\text{ cm}$	$8.64\text{ cm}$	$8.36\text{ cm}$	$0.9%$	$0.17$	$p < 0.05$
45 ngày	$9.61\text{ cm}$	$10.36\text{ cm}$	$9.69\text{ cm}$	$1.5%$	$0.33$	$p < 0.05$
60 ngày	$13.08\text{ cm}$	$15.10\text{ cm}$	$14.08\text{ cm}$	$3.7%$	$1.16$	$p < 0.05$
75 ngày	$24.85\text{ cm}$	$28.08\text{ cm}$	$25.58\text{ cm}$	$3.4%$	$1.99$	$p < 0.05$
90 ngày	$37.26\text{ cm}$	$44.90\text{ cm}$	$38.14\text{ cm}$	$2.1%$	$1.88$	$p < 0.05$
105 ngày	$47.86\text{ cm}$	$52.78\text{ cm}$	$48.14\text{ cm}$	$2.4%$	$2.69$	$p < 0.05$

  Chiều cao
  thân giả (cm)
            30   45    60    75   90   105  (Ngày sau trồng)

3. Động thái ra lá (Tốc độ phát sinh lá mới):
   • Số lá thực phát sinh có ý nghĩa quyết định diện tích quang hợp và tích lũy chất khô:

Thời điểm (Ngày)	$P_1$ (Đối chứng)	$P_2$ (Bón lót chuẩn)	$P_3$ (Thử nghiệm)	$CV%$	$LSD_{05}$	Ý nghĩa thống kê ($p$)
30 ngày	$3.50\text{ lá}$	$3.89\text{ lá}$	$3.64\text{ lá}$	$5.8%$	$0.48$	$p > 0.05$ (Chưa sai khác)
45 ngày	$4.08\text{ lá}$	$5.08\text{ lá}$	$4.42\text{ lá}$	$6.6%$	$0.68$	$p < 0.05$
60 ngày	$5.06\text{ lá}$	$6.06\text{ lá}$	$5.42\text{ lá}$	$4.9%$	$0.60$	$p < 0.05$
75 ngày	$6.11\text{ lá}$	$7.22\text{ lá}$	$6.47\text{ lá}$	$4.5%$	$0.66$	$p < 0.05$
90 ngày	$7.22\text{ lá}$	$9.39\text{ lá}$	$7.75\text{ lá}$	$4.7%$	$0.85$	$p < 0.05$
105 ngày	$8.22\text{ lá}$	$10.58\text{ lá}$	$8.89\text{ lá}$	$5.3%$	$1.10$	$p < 0.05$

Phân tích kết quả: Tại thời điểm 105 ngày sau trồng, công thức bón lót $P_2$ giúp cây đạt chiều cao thân giả $52.78\text{ cm}$ (vượt đối chứng $P_1$ $10.28%$) và số lá thực đạt $10.58\text{ lá/cây}$ (vượt đối chứng $P_1$ $28.71%$). Mức sai khác đều vượt ngưỡng $LSD_{05}$ ở độ tin cậy $95%$, chứng minh vai trò thiết yếu của việc cung cấp lân, hữu cơ vi sinh và vôi khử chua trong giai đoạn phát triển rễ non của cây mô.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuẩn hóa bộ cơ sở dữ liệu mô tả nguồn gen bản địa:

   • Lần đầu tiên thiết lập bản mô tả hình thái học toàn diện gồm 48 chỉ tiêu theo tiêu chuẩn quốc tế IPGRI (1996) cho giống chuối tây Bắc Kạn, tạo cơ sở pháp lý và khoa học để bảo tồn nguồn gen quý theo Chương trình hành động số 11-CTR/TU của Tỉnh ủy Bắc Kạn.

2. Chứng minh tính khả thi của công nghệ nhân giống in vitro:

   • Khẳng định cây giống chuối tây nhân bản vô tính bằng kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào có tỷ lệ sống đạt $100%$ ngoài đồng ruộng, khắc phục triệt để hiện tượng phân ly tính trạng và nguy cơ nhiễm nấm Fusarium oxysporum từ vườn ươm truyền thống.

3. Tối ưu hóa tổ hợp phân bón lót cho vùng đất đồi dốc miền núi:

   • Xác lập công thức bón lót chuẩn ($P_2$: $0.4\text{ kg}$ Hữu cơ vi sinh + $0.3\text{ kg}$ Supe Lân + $0.4\text{ kg}$ $\text{K}_2\text{SO}_4$ + $0.4\text{ kg}$ Vôi bột), giúp rút ngắn giai đoạn bén rễ hồi xanh và tăng tốc độ phát sinh tầng lá quang hợp thêm $28.71%$ so với phương thức canh tác truyền thống.

       SO SÁNH HIỆU QUẢ CÔNG THỨC BÓN LÓT TẠI MỐC 105 NGÀY SAU TRỒNG

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng sản xuất (Real-world Use Cases)

1. Mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng đất dốc:
   • Thay thế các diện tích trồng sắn, ngô kém hiệu quả tại vùng trung du miền núi phía Bắc bằng chuối tây nuôi cấy mô kết hợp trồng băng cốt khí chắn đất.
2. Xây dựng chuỗi liên kết sản xuất chuối đặc sản sạch bệnh:
   • Cung cấp cây giống in vitro sạch bệnh đạt chuẩn cho các Hợp tác xã tại Bắc Kạn (xã Nông Thượng, Xuất Hóa) và Thái Nguyên (huyện Phú Lương, Chợ Mới) theo tiêu chuẩn VietGAP.

Hiệu quả kinh tế và phân tích ROI (Return on Investment)

Dự toán sơ bộ trên quy mô $1.0\text{ ha}$ (mật độ 1.600 cây/ha, tỷ lệ cho buồng thương phẩm $95%$):

• Chi phí đầu tư năm đầu: ~45.000.000 VNĐ (bao gồm giống nuôi cấy mô: 16 triệu; phân bón lót + thúc: 18 triệu; công lao động và vật tư: 11 triệu).
• Sản lượng kỳ vọng: $1.520\text{ buồng} \times 18\text{ kg/buồng} \approx 27.36\text{ tấn/ha}$.
• Doanh thu dự kiến: $27.360\text{ kg} \times 6.000\text{ VNĐ/kg} = 164.160.000\text{ VNĐ}$.
• Lợi nhuận thuần: $> 115.000.000\text{ VNĐ/ha/vụ}$ (Thời gian hoàn vốn: $11 - 12\text{ tháng}$). Chu kỳ lưu gốc khai thác chồi vụ 2 và vụ 3 giúp giảm $40%$ chi phí đầu tư ban đầu.

Lộ trình nhân rộng mô hình (Roadmap)

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Giới hạn thời gian theo dõi: Do điều kiện thời tiết đầu năm 2014 tại Thái Nguyên có đợt rét kéo dài (nhiệt độ tháng 1 và 2 chỉ đạt $16.6^\circ\text{C}$), tốc độ sinh trưởng của chuối giai đoạn đầu bị ức chế cục bộ; nghiên cứu chỉ mới đánh giá đến giai đoạn 105 ngày sau trồng.
• Chưa thu thập dữ liệu năng suất thực thu: Chưa ghi nhận các chỉ tiêu định lượng về trọng lượng buồng, hàm lượng đường Brix và năng suất quả thương phẩm của lô cây nuôi cấy mô khi trổ buồng ngoài đồng ruộng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

1. Tiếp tục theo dõi chu kỳ sinh trưởng của lô cây in vitro tại Thái Nguyên từ giai đoạn phân hóa mầm hoa (tháng thứ 6) đến khi trổ buồng và thu hoạch (tháng 11–12).
2. Ứng dụng kỹ thuật chỉ thị phân tử (RAPD/ISSR/SSR) để đánh giá độ ổn định di truyền ở mức độ DNA giữa cây con nuôi cấy mô và cây mẹ bản địa Bắc Kạn.
3. Nghiên cứu bổ sung kỹ thuật che phủ nilon đen giữ ẩm kết hợp tưới nhỏ giọt nhằm hạn chế tối đa tác động của mùa đông lạnh khô tại các tỉnh Đông Bắc.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên chuyên ngành Nông học/CNSH: Tiếp cận bộ dữ liệu chuẩn hóa hình thái IPGRI và phương pháp nghiên cứu bố trí thí nghiệm đồng ruộng RCBD xử lý qua IRRISTAT.
• Nông dân & Hợp tác xã vùng Trung du miền núi: Nắm vững kỹ thuật chuyển đổi từ nhân giống chồi truyền thống sang cây con nuôi cấy mô, áp dụng công thức bón lót $P_2$ giúp tăng $28.71%$ số lá hữu hiệu.
• Cán bộ khuyến nông & Cơ quan quản lý: Có cơ sở khoa học tin cậy để thẩm định, xây dựng đề án bảo tồn nguồn gen cấp tỉnh và quy hoạch vùng sản xuất chuối an toàn sinh học.
• Doanh nghiệp chế biến & Xuất khẩu nông sản: Sở hữu vùng nguyên liệu chuối tây đồng nhất về độ chín, thịt quả chắc, năng suất ổn định phục vụ ăn tươi và sấy dẻo xuất khẩu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật tiêu chuẩn đối với cây giống chuối tây nuôi cấy mô khi xuất vườn ươm ra ruộng sản xuất là gì?

Cây giống in vitro khi xuất vườn ươm cần đạt: Chiều cao cây $15 - 20\text{ cm}$, đường kính cổ rễ $\ge 0.8\text{ cm}$, có từ $4 - 5\text{ lá}$ xanh thuần thục, bộ rễ chùm phát triển khỏe mạnh (trên $4 - 6\text{ rễ}$ cấp 1 có nhiều lông hút), không có biểu hiện dị hình hoặc nhiễm bệnh đốm lá. Cây phải được huấn luyện ngoài ánh sáng tự nhiên từ $15 - 20\text{ ngày}$ trước khi trồng.

2. Giống chuối tây Bắc Kạn (nhóm ABB) có khả năng kháng bệnh héo rũ Panama (Fusarium oxysporum) tốt hơn chuối tiêu (nhóm AAA) không?

Nhóm kiểu gen ABB (chứa 2 bộ gen từ loài dại Musa balbisiana) sở hữu tính chống chịu điều kiện ngoại cảnh bất thuận, chịu hạn và có sức đề kháng cao hơn đối với nhiều chủng nấm đất so với nhóm AAA. Tuy nhiên, chuối tây vẫn có nguy cơ nhiễm chủng nấm Fusarium oxysporum f. sp. cubense Race 1. Việc sử dụng giống nuôi cấy mô sạch bệnh kết hợp bón vôi khử chua ($0.4\text{ kg/hố}$) là giải pháp phòng ngừa hữu hiệu nhất.

3. Tại sao công thức bón lót $P_2$ lại bắt buộc phải phối trộn đồng thời Lân supe, Hữu cơ vi sinh và Vôi bột?

Đất trồng vùng đồi núi dốc Đông Bắc thuộc nhóm Feralit đỏ vàng có độ chua cao ($\text{pH} < 4.5$), nghèo lân dễ tiêu và dễ bị cố định lân bởi ion $\text{Fe}^{3+}, \text{Al}^{3+}$. Việc bón lót vôi bột giúp nâng $\text{pH}$ đất; phân hữu cơ vi sinh cải thiện hoạt độ vi sinh vật vùng rễ; lân supe kích thích rễ non của cây mô đâm sâu và bám chắc vào đất trong 30 ngày đầu.

4. Giải pháp nào để bảo vệ vườn chuối thâm canh trên đất đồi dốc khỏi xói mòn và đổ ngã trong mùa mưa bão?

Thiết kế hàng chuối theo đường đồng mức kết hợp trồng băng cây cốt khí (Tephrosia candida) so le. Định kỳ sau 4–6 tháng cần tiến hành tỉa chồi, chỉ duy trì tỷ lệ 1 cây mẹ và 1 cây con kế cận để tập trung dinh dưỡng và hạ thấp trọng tâm của bụi chuối. Khi trổ buồng, cần sử dụng cọc chống đỡ buồng theo hướng ngược chiều gió chính.

5. Thời gian thu hồi vốn và tỷ suất lợi nhuận của mô hình trồng chuối nuôi cấy mô là bao lâu?

Cây chuối nuôi cấy mô cho thời gian thu hoạch buồng tập trung sau $11 - 12\text{ tháng}$ kể từ khi trồng mới. Với mức đầu tư ban đầu khoảng 45 triệu VNĐ/ha, doanh thu vụ 1 đạt trên 160 triệu VNĐ, mô hình thu hồi toàn bộ vốn đầu tư và tạo lợi nhuận thuần trên 115 triệu VNĐ/ha ngay trong năm đầu tiên.

---

Kết luận

Đề tài đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thông qua việc thiết lập thành công bản mô tả 48 đặc trưng hình thái chuẩn quốc tế IPGRI (1996) cho giống chuối tây Bắc Kạn (Musa x paradisiaca, nhóm ABB). Đồng thời, thử nghiệm đồng ruộng tại Thái Nguyên đã chứng minh tính thích ứng tuyệt đối ($100%$ sống sót) của cây giống nuôi cấy mô và khẳng định công thức bón lót $P_2$ giúp tăng trưởng vượt bậc về chiều cao thân giả ($52.78\text{ cm}$) và số lá thực ($10.58\text{ lá/cây}$) ở mốc 105 ngày sau trồng ($p < 0.05$). Kết quả này là nền tảng kỹ thuật vững chắc để nhân rộng mô hình thâm canh chuối sạch bệnh, phục vụ tái cơ cấu nông nghiệp và nâng cao sinh kế bền vững cho đồng bào các tỉnh miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ở Việt Nam cây chuối đã được trồng phổ biến từ lâu đời rải rác trong các vườn gia đình khắp cả nước từ đồng bằng, trung du, đến miền núi và có vai trò quan trọng trong đời sống nhân dân. Quả chuối được sử dụng làm lương thực, ăn tươi, làm bánh, kẹo, nước giải khát, bột dinh dưỡng cho trẻ em…Ngoài sản phẩm quả các bộ phận khác của cây chuối đều có thể sử dụng vào mục đích khác như thân giả dùng để chăn nuôi, cây non và hoa dùng làm rau, các phần khác có thể làm phân bón…hoặc phơi khô làm chất đốt. Chuối là loại trái cây nhiệt đới được trồng phổ biến ở nhiều quốc gia và vùng miền trên thế giới, đồng thời cũng chiếm một tỷ trọng đáng kể trong thương mại rau quả của toàn cầu. Nó là một trong năm loại cây ăn quả phổ biến nhất thế giới, đồng thời chuối còn là một trong số những mặt hàng chủ lực của nhiều nước đang phát triển.

Song song với việc phát triển cây trồng theo hướng hàng hóa, đem lại hiệu quả kinh tế cao, việc bảo tồn nguồn gen là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Những năm trở lại đây, công tác bảo tồn nguồn gen trên địa bàn đã được UBND tỉnh Bắc Kạn quan tâm chỉ đạo mà trọng tâm là lưu giữ, phát triển những giống cây trồng đặc sản có thương hiệu, trong đó có cây chuối tây bản địa. Nhằm cụ thể hóa Chương trình hành động số 11- CTR/TU năm 2013 của Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã giao Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng Đề án khung nhiệm vụ bảo tồn nguồn gen cấp tỉnh thực hiện giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2020 (Vũ Tuấn Sơn 2013) [9]. Để đảm bảo mục tiêu phát triển đi đôi với bảo tồn, góp phần triển khai hiệu quả chương trình hành động của tỉnh, việc nghiên cứu đặc điểm đặc trưng của giống chuối tây bản địa Bắc Kạn là hêt sức cần thiết.

Tại thị xã Bắc Kạn nhân dân có truyền thống trồng chuối từ lâu đời và cây chuối được trồng chủ yếu tại 2 xã là Xuất Hoá và Nông Thượng, từ chỗ chủ yếu lấy thân làm thức ăn cho chăn nuôi, hiện nay việc trồng cây chuối đã đem lại một nguồn thu nhập đáng kể cho một số hộ dân. Tuy nhiên, việc phát n 2 triển cây chuối còn mang tính tự phát, chưa chú trọng trong việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong việc thâm canh loại cây ăn quả này. Do vậy, để góp phần vào việc khai thác các tiềm năng sẵn có của địa phương, tạo ra nguồn hàng hoá phục vụ nhu cầu trong tỉnh và cả nước, góp phần xoá đói giảm nghèo, từng bước ổn định và nâng cao đời sống của nhân dân các dân tộc trên địa bàn, đồng thời mở rộng vùng sản xuất của giống chuối tây bản địa Bắc Kạn cho các tỉnh miền núi phía Bắc. Do vậy chúng tôi thực hiện đề tài: “Xây dựng bản mô tả đặc trưng hình thái giống chuối tây Bắc Kạn và nghiên cứu khả năng sinh trưởng của cây chuối tây Bắc Kạn nuôi cấy mô tại Thái Nguyên”.

Mục đích, yêu cầu của đề tài 1. Mục đích - Góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen giống chuối tây bản địa cho tỉnh Bắc Kạn và cho khu vực có cùng điều kiện sinh thái. - Lựa chọn được công thức phân bón phù hợp. Yêu cầu - Xây dựng bản mô tả đặc trưng giống chuối tây bản địa Bắc Kạn.

- Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của giống chuối tây nuôi cấy mô ở xã Động Đạt, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp sinh viên củng cố kiến thức đã học áp dụng kiến thức đó vào công tác nghiên cứu khoa học và thực tiễn. - Tạo điều kiện cho sinh viên có thêm kinh nghiệm sản xuất trồng trọt một cách có kết quả.

- Giúp cho sinh viên nắm được quy trình trồng chuối tây, cụ thể là cây chuối tây nuôi cấy mô. Ý nghĩa trong thực tiễn - Kết quả của đề tài giúp bổ sung tài liệu cho sản xuất và nghiên cứu. - Kết quả của đề tài là cơ sở để mở rộng, phổ triển ra sản xuất. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở khoa học của đề tài Trồng cây ăn quả nói chung muốn có năng xuất cao, phẩm chất quả tốt, kéo dài chu kỳ kinh tế của cây cần áp dụng đúng kỹ thuật của từng loại cây. Không những thế, mỗi loại giống lại có những yêu cầu, đòi hỏi riêng, chỉ khi đáp ứng được những yêu cầu đó thì giống cây mới phát huy đầy đủ những đặc tính tốt của nó, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân. Trong chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa hiện nay thì chuối là cây có ưu điểm hơn cả vì trồng chuối nhanh cho thu hoạch nên quay vòng vốn nhanh, dễ chuyển đổi theo yêu cầu sản phẩm của thị trường hàng hoá.

Chuối là sản phẩm đặc trưng chỉ vùng nhiệt đới mới có nên có thị trường tiêu thụ rộng lớn. Quả chuối có thể ăn tươi hay chế biến thành nhiều loại sản phẩm như chuối khô, mứt chuối. là sản phẩm rất dễ tiêu thụ hiện nay. Cây chuối cũng như tất cả các loại cây ăn quả khác, có yêu cầu ngoại cảnh và kỹ thuật canh tác riêng.

Nghiên cứu về đặc trưng hình thái và yêu cầu ngoại cảnh đối với cây chuối có ý nghĩa vô cùng quan trọng để từ đó có thể đưa ra các biện pháp kỹ thuật thâm canh, mở rộng vùng sản xuất của giống chuối bản địa Bắc Kạn cho khu vực miền núi phía Bắc nhằm mang lại hiệu quả là cao nhất. Cơ sở thực tiễn của đề tài • Kết quả nghiên cứu góp phần tích cực vào công tác bảo tồn nguồn gen của giống chuối thí nghiệm; • Kết quả nghiên cứu giúp xây dựng bản mô tả đặc trưng của giống chuối tây Bắc Kạn và xác định được biện pháp kỹ thuật phù hợp để đạt được hiệu quả sản xuất cao nhất; • Đề tài được triển khai sẽ góp phần giải quyết các khó khăn đồng thời nâng cao sản lượng chuối và thu nhập cho người dân. Nguồn gốc, sự phân bố và hệ thống phân loại chuối 2. Nguồn gốc Khoảng 8000 năm trước Công Nguyên, nghề nông đã có sớm nhất ở châu Đại Dương.

Ở vùng này đă thấy xuất hiện chuối Austramusa và loài này đã được coi là một trong những cây nông nghiệp đầu tiên. Người ta tìm thấy chúng đầu tiên ở New guinea (Simmonds 1960) và được di chuyển đến Thái Bình Dương từ thời tiền sử (Krich 1978). Ở châu Á, chuối được xem là bắt nguồn từ Malaysia cách đây khoảng 4000 năm trước Công Nguyên (Yen 1990). Cây phát sinh chủng loài của họ Chuối, bộ Gừng.

Theo phân loại của Võ Văn Chi (1978) các loài chuối thuộc ngành Ngọc Lan (Mangolophya), lớp Hành (Liliopsida), phân lớp Hành (Lilidae), bộ Gừng (Zingibereles), họ Chuối (Musacea). Họ chuối gồm 2 chi với 70 loài, trong đó: Chi Ensete gồm 10 loài, phân bố chủ yếu vùng Châu Phi; chi Musa gồm 60 loài phân bố ở các vùng nhiệt đới [2]. Cây chuối có nguồn gốc từ Đông Nam Á, sau đó được di thực sang Châu Úc rồi tới các nước Trung và Nam Mỹ. Một số tác giả còn cho rằng từ Đông Nam Á cây chuối được chuyển qua Madagasca vào lục địa Châu Phi, sau đó tới các đảo Canari và Santodomigo (Champion J.

Phân loại và phân bố Theo Simmond N. W, (1962) số lượng giống chuối hiện trồng trên thế giới là 100 - 300 giống và tất cả các giống chuối ăn được đều thuộc nhóm Eumusa, được hình thành do sự kết hợp di truyền giữa 2 loài chuối dại là M.balbisiana (B), trong đó, những kiểu gen đều có gen A và gen B, bên cạnh một số ít ngoại lệ. Đại bộ phận các giống chuối hiện nay là tam bội thể (AAA, AAB, ABB), nhị bội thể (AA, AB, BB),còn tứ bội thể thì rất hiếm (chỉ một số giống ở Thái Lan) [15]. Theo hệ thống phân loại của Simmond N.

W, dựa trên cơ sở số lượng nhiễm sắc thể và cho điểm các đặc điểm hình thái của 2 loài M. balbisiana (B) theo 15 đặc điểm thực vật học. Theo hệ thống phân loại này các giống chuối hiện nay được phân nhóm theo kiểu gen như sau (Nguyễn Thị Việt Nga, 1996) [7]. n 5 Nhóm 1: Kiểu gen AA Trong nhóm này có các giống: chuối Ngự, chuối Cau, chuối Pisang Mas (Malaixia), Ladies Finger (Hawai), các giống này thường có quả nhỏ, vỏ mỏng, chất lượng cao, năng suất thấp, kháng bệnh Panama nhưng mẫn cảm với bệnh Sigatoka.

Nhóm 2: Kiểu gen AAA Trong nhóm này có các giống: chuối Tiêu, Pingsa Embun (Malaixia), Chinese (Hawai)… Các giống thuộc nhóm này có năng suất, chất lượng tốt được trồng phổ biến ở nhiều nước. Ngoài ra, dễ tiêu thụ và xuất khẩu, thích hợp với trồng ở vùng vĩ tuyến cao, mùa đông lạnh, có khả năng kháng bệnh Panama nhưng mẫn cảm với bệnh Sigatoka. Nhóm 3: Kiểu gen ABB Nhóm này bao gồm rất nhiều chủng loại đa số là chuối ưa nóng như chuối Tây, chuối Sứ, chuối Sừng, chuối Bom… Những giống này có chứa nhiều tinh bột. Tuy nhiên, ở Việt Nam chỉ trồng để ăn tươi đôi khi nấu chín, chiên.

Nhóm này có đặc điểm là cây cao, sinh trưởng khoẻ, không kén đất có thể trồng không tưới, không bón phân trên những đồi dốc mới khai phá (đặc biệt là chuối Bom). Ngoài ra, thân non, hoa chuối ít có vị chát, có thể dùng ăn sống như chuối Tây. Nhóm 4: Kiểu gen BB Đại diện nhóm này là chuối Hột, cây sinh trưởng khoẻ, chịu bóng, chịu hạn khá, chống chịu sâu bệnh rất tốt, quả có chứa nhiều hạt, nhiều tinh bột, thân dùng làm rau sống có chất lượng cao. Theo hệ thống phân loại của Simmond N., chi Eumusa gồm 9 - 10 loài, số lượng nhiễm sắc thể cơ sở là 11, số lượng giống lên tới 131 và phân bố như sau: n 6 Musaceae Marantaceae Zingiberaceae Ensete Musa Ingentinus Australimusa Callimusa Eumusa Rhodochiamys Bảng 2.