Luận văn thạc sĩ về kháng thể Newcastle trên gà tre tại chợ Gạo, Tiền Giang

Luận văn thạc sĩ phân tích thú y tình hình chăn nuôi và hiệu giá kháng thể kháng newcastle trên gà tre tại chợ gạo tiền giang, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyen Do Bao Quoc
• Người hướng dẫn: TS. Duong Chi Mai
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Thú Y
• Đề tài: Nghiên Cứu Kháng Thể Newcastle Trên Gà Tre Tại Tiền Giang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giới thiệu về bệnh ND
• 1.2. Tình hình dịch bệnh trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.3. Căn bệnh học
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian và địa điểm thực hiện
• 2.2. Phân tích yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến tình hình nhiễm NDV trên gà Tre tại huyện Chợ Gạo, Tiền Giang
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Thu thập mẫu
• 2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tình hình chăn nuôi, bệnh ND và các mối liên quan đến gà có triệu chứng ND tại Chợ Gạo, Tiền Giang
• 3.2. Theo dõi hiệu giá kháng thể đối với ND của gà Tre theo lô thử nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bệnh Newcastle

Bệnh Newcastle (ND) là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với gia cầm, do virus Newcastle (NDV) gây ra. Virus này thuộc họ Paramyxoviridae, có cấu trúc ARN sợi đơn âm. Bệnh đã được báo cáo trên toàn thế giới và gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Theo OIE, ND có thể gây ra triệu chứng thần kinh, hô hấp và giảm tỉ lệ đẻ ở gà, với tỉ lệ chết có thể lên đến 100%. Tại Việt Nam, ND đã xuất hiện từ lâu và được kiểm soát bằng vaccine. Tuy nhiên, vẫn có nhiều đàn gà đã được chủng ngừa nhưng vẫn mắc bệnh. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả của vaccine và các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh này.

1.1. Tình hình dịch bệnh trên thế giới và ở Việt Nam

Bệnh Newcastle đã được báo cáo lần đầu tiên vào năm 1926 tại Indonesia và 1927 tại Anh. Từ đó, bệnh đã lan rộng ra nhiều quốc gia, gây ra nhiều đợt dịch lớn. Tại Việt Nam, ND đã được phát hiện từ những năm 1950 và đã gây ra nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi. Theo báo cáo, trong năm 2010, có khoảng 1.211 đợt dịch do NDV gây ra. Điều này cho thấy ND vẫn là một mối đe dọa lớn đối với ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam.

II. Tình hình chăn nuôi gà tre tại Tiền Giang

Gà tre là một giống gà đặc sản tại Tiền Giang, được nuôi chủ yếu để lấy thịt và làm cảnh. Tuy nhiên, tình hình chăn nuôi gà tre tại đây đang gặp nhiều khó khăn do dịch bệnh, đặc biệt là bệnh Newcastle. Nghiên cứu cho thấy, nhiều hộ chăn nuôi gà tre đã gặp phải tình trạng gà mắc bệnh ND, mặc dù đã được tiêm vaccine. Điều này đặt ra câu hỏi về hiệu quả của vaccine và các biện pháp phòng ngừa hiện tại. Các yếu tố như điều kiện vệ sinh, quy trình tiêm vaccine và kiến thức của người nuôi cũng có thể ảnh hưởng đến tình hình dịch bệnh.

2.1. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh Newcastle

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh Newcastle trên gà tre tại Tiền Giang. Các yếu tố này bao gồm việc không sử dụng chất tẩy rửa dụng cụ chăn nuôi, quy trình tiêm vaccine không đúng thời điểm và người nuôi tự chủng vaccine. Những yếu tố này cần được cải thiện để giảm thiểu tỉ lệ mắc bệnh. Việc nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về các yếu tố nguy cơ này là rất quan trọng để bảo vệ đàn gà tre khỏi bệnh ND.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua phương pháp nghiên cứu bệnh chứng, nhằm xác định các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh Newcastle trên gà tre. Các hộ chăn nuôi có gà dương tính với ND được xác định dựa trên lịch sử bệnh và dấu hiệu lâm sàng. Đồng thời, nghiên cứu cũng tiến hành so sánh hiệu quả của hai quy trình tiêm vaccine khác nhau. Kết quả cho thấy, tỉ lệ hộ có gà dương tính với NDV tại các xã khảo sát là khá cao, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình tiêm vaccine và các biện pháp phòng ngừa.

3.1. Đánh giá hiệu quả của vaccine Newcastle

Để đánh giá hiệu quả của vaccine Newcastle, nghiên cứu đã phân chia 700 gà tre thành ba nhóm: nhóm đối chứng không tiêm vaccine, nhóm A tiêm vaccine vào các ngày 1, 12 và 21 tuổi, và nhóm B tiêm vaccine vào các ngày 3, 18 và 32 tuổi. Kết quả cho thấy, hàm lượng kháng thể của cả hai quy trình tiêm vaccine đều đủ để bảo vệ gà khỏi bệnh Newcastle trong vòng 7 ngày đầu tiên và sau 42 ngày tuổi. Tuy nhiên, nhóm A có khoảng trống miễn dịch ngắn hơn so với nhóm B, cho thấy sự khác biệt trong hiệu quả của các quy trình tiêm vaccine.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh Newcastle vẫn là một vấn đề nghiêm trọng đối với ngành chăn nuôi gà tre tại Tiền Giang. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh cần được xác định và cải thiện để giảm thiểu tỉ lệ mắc bệnh. Đồng thời, việc nâng cao hiệu quả của vaccine cũng là một yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát dịch bệnh. Khuyến nghị cho người chăn nuôi là cần tuân thủ quy trình tiêm vaccine đúng cách và cải thiện điều kiện vệ sinh trong chăn nuôi.

4.1. Đề xuất giải pháp phòng ngừa

Để giảm thiểu tỉ lệ mắc bệnh Newcastle trên gà tre, các hộ chăn nuôi cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa như sử dụng chất tẩy rửa dụng cụ chăn nuôi, tiêm vaccine đúng thời điểm và nâng cao kiến thức về bệnh cho người nuôi. Việc tổ chức các buổi tập huấn về phòng bệnh cho người chăn nuôi cũng là một giải pháp hiệu quả để nâng cao nhận thức và cải thiện tình hình chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh Newcastle (Newcastle disease - ND) là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với ngành chăn nuôi gia cầm trên toàn cầu, với tỉ lệ tử vong có thể lên đến 100% ở gà chưa được chủng ngừa. Tại huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang, gà Tre chiếm khoảng 40% tổng đàn gia cầm, đóng vai trò quan trọng trong kinh tế địa phương. Tuy nhiên, bệnh ND vẫn xảy ra phổ biến, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người chăn nuôi. Theo số liệu khảo sát, tỉ lệ hộ có gà mắc bệnh ND tại các xã Bình Phục Nhứt, Xuân Đông và Bình Phan lần lượt là 3,98%, 7,46% và 4,60%. Nghiên cứu nhằm mục tiêu đánh giá các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh ND trên gà Tre và so sánh hiệu quả của hai quy trình chủng ngừa vaccine phòng ND phổ biến tại địa phương. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 6/2021 đến tháng 4/2022, tập trung tại huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất các biện pháp phòng chống bệnh ND hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng chăn nuôi gà Tre, đồng thời giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về dịch tễ học bệnh truyền nhiễm và miễn dịch học gia cầm. Virus NDV thuộc họ Paramyxoviridae, có cấu trúc ARN sợi đơn âm, gồm hai lớp gen chính: lớp I và lớp II, trong đó lớp II chứa các chủng virus có độc lực cao gây bệnh nghiêm trọng trên gà. Đặc điểm sinh học của NDV bao gồm khả năng gây ngưng kết hồng cầu, với các protein cấu trúc chính như protein F (fusion) và HN (hemagglutinin-neuraminidase) đóng vai trò quyết định độc lực và khả năng gây bệnh. Đáp ứng miễn dịch của gà với NDV bao gồm miễn dịch thụ động (kháng thể mẹ truyền) và miễn dịch chủ động (do chủng ngừa vaccine), trong đó hiệu giá kháng thể HI (hemagglutination inhibition) là chỉ số quan trọng đánh giá mức độ bảo hộ. Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ như kỹ thuật chủng ngừa, vệ sinh dụng cụ chăn nuôi và người thực hiện chủng vaccine cũng ảnh hưởng đến tỉ lệ mắc bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu bệnh chứng để phân tích yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh ND trên gà Tre. Tổng cộng 69 hộ chăn nuôi được khảo sát, trong đó 23 hộ có gà dương tính với NDV (xác định bằng RT-PCR) và 46 hộ đối chứng không có gà dương tính. Thông tin được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc. Phân tích đa biến hồi quy logistic được sử dụng để xác định các yếu tố nguy cơ có ý nghĩa thống kê. Song song đó, 700 gà Tre 1 ngày tuổi được chia thành 3 nhóm: nhóm đối chứng không chủng vaccine, nhóm A chủng vaccine vào ngày 1, 12 và 21 tuổi, nhóm B chủng vaccine vào ngày 3, 18 và 32 tuổi. Hiệu giá kháng thể được xác định qua phản ứng ngăn trở ngưng kết hồng cầu (HI) tại các thời điểm 1, 14, 28, 42 và 90 ngày tuổi. Mẫu huyết thanh và mẫu swab được thu thập ngẫu nhiên và xét nghiệm tại phòng kỹ thuật nghiệp vụ của Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Tiền Giang. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Excel, Minitab và STATA 11.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỉ lệ hộ có gà mắc bệnh ND: Tỉ lệ hộ có gà dương tính với NDV tại Bình Phục Nhứt, Xuân Đông và Bình Phan lần lượt là 3,98%, 7,46% và 4,60%, trung bình 5,14% trên tổng số 447 hộ khảo sát. Các triệu chứng phổ biến gồm ủ rũ, khó thở, tích tím, tiêu chảy phân xanh.

2. Yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh ND: Phân tích đa biến cho thấy ba yếu tố nguy cơ có ý nghĩa thống kê gồm: không sử dụng chất tẩy rửa dụng cụ chăn nuôi (OR = 13,87, p = 0,009), quy trình chủng ngừa vaccine không theo lịch 1, 12, 21 ngày tuổi (OR = 20,90, p = 0,002), và người chủng vaccine là chủ nuôi thay vì nhân viên thú y (OR = 35,13, p < 0,001).

3. Tần suất sử dụng vaccine ND: Hơn 98% hộ sử dụng vaccine Hipraviar (Tây Ban Nha), với nhiều loại vaccine sống nhược độc khác cũng được sử dụng phổ biến. Việc sử dụng nhiều loại vaccine khác nhau trong cùng một đàn có thể ảnh hưởng đến hiệu quả phòng bệnh.

4. Hiệu giá kháng thể HI trên gà thí nghiệm: Ở ngày tuổi 1, hiệu giá kháng thể trung bình hình học (GMT) của các nhóm dao động từ 4,92 đến 5,07 log2, chủ yếu do kháng thể mẹ truyền. Tại 14 ngày tuổi, nhóm A có GMT là 3,26 log2 với tỉ lệ bảo hộ 27,78%, nhóm B có GMT 3,63 log2 với tỉ lệ bảo hộ 42,22%. Ở 42 ngày tuổi, cả hai nhóm đều đạt hiệu giá bảo hộ trên 4 log2 với tỉ lệ bảo hộ trên 70%. Nhóm A có khoảng trống miễn dịch ngắn hơn (7 ngày) so với nhóm B (14 ngày).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc không sử dụng chất tẩy rửa trước khi sát trùng dụng cụ chăn nuôi làm tăng nguy cơ mắc bệnh ND lên gần 14 lần, phù hợp với nghiên cứu cho thấy các chất tẩy rửa chứa alkylbenzene có khả năng phá vỡ vỏ lipid của NDV, làm giảm sự tồn tại của virus trong môi trường. Quy trình chủng ngừa vaccine đúng lịch 1, 12, 21 ngày tuổi giúp giảm nguy cơ mắc bệnh ND gần 21 lần so với các quy trình khác, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ lịch tiêm phòng. Việc nhân viên thú y thực hiện chủng vaccine thay vì chủ nuôi làm giảm nguy cơ mắc bệnh đến hơn 35 lần, có thể do kỹ thuật tiêm chủng chính xác, bảo quản vaccine đúng cách và thao tác tiêm chủng chuẩn xác hơn. Hiệu giá kháng thể HI phản ánh sự bảo hộ miễn dịch của gà Tre, với nhóm A có khoảng trống miễn dịch ngắn hơn, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh trong giai đoạn nhạy cảm. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trước đây về thời gian bán hủy kháng thể mẹ truyền và hiệu quả của vaccine sống nhược độc. Việc sử dụng nhiều loại vaccine khác nhau trong cùng một đàn có thể gây ra sự không đồng đều trong đáp ứng miễn dịch, làm giảm hiệu quả phòng bệnh. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện sự biến đổi hiệu giá kháng thể theo thời gian ở các nhóm, và bảng phân tích hồi quy logistic đa biến về các yếu tố nguy cơ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng nghiêm ngặt quy trình chủng ngừa vaccine ND theo lịch 1, 12, 21 ngày tuổi nhằm đảm bảo hiệu quả miễn dịch tối ưu, giảm nguy cơ dịch bệnh, thực hiện ngay trong vòng 6 tháng tới, do các cơ quan thú y địa phương phối hợp với người chăn nuôi.

2. Tăng cường đào tạo và hướng dẫn kỹ thuật chủng ngừa vaccine cho người chăn nuôi, khuyến khích nhân viên thú y thực hiện tiêm chủng để đảm bảo kỹ thuật chính xác, giảm thiểu sai sót, triển khai trong 3 tháng tới tại các xã trọng điểm.

3. Sử dụng chất tẩy rửa chuyên dụng chứa alkylbenzene để sát trùng dụng cụ chăn nuôi trước và sau mỗi đợt nuôi nhằm giảm nguy cơ lây lan virus NDV, áp dụng ngay và duy trì thường xuyên, do các hộ chăn nuôi và cán bộ thú y giám sát.

4. Kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng vaccine, hạn chế việc phối hợp nhiều loại vaccine khác nhau trong cùng một đàn để tránh ảnh hưởng đến hiệu quả miễn dịch, xây dựng hướng dẫn sử dụng vaccine thống nhất trong vòng 6 tháng tới.

5. Tăng cường giám sát dịch tễ và xét nghiệm định kỳ bằng kỹ thuật RT-PCR để phát hiện sớm các ổ dịch ND, phối hợp giữa Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh và các trạm thú y cơ sở, thực hiện hàng quý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi gà Tre tại các vùng có nguy cơ cao: Nghiên cứu cung cấp thông tin về các yếu tố nguy cơ và quy trình chủng ngừa vaccine hiệu quả, giúp họ áp dụng biện pháp phòng bệnh phù hợp, nâng cao năng suất và giảm thiệt hại.

2. Cán bộ thú y và nhân viên kỹ thuật thú y cơ sở: Tài liệu giúp cập nhật kiến thức về bệnh ND, kỹ thuật xét nghiệm RT-PCR, và các quy trình tiêm phòng vaccine chuẩn, hỗ trợ công tác tư vấn và giám sát dịch bệnh.

3. Các nhà quản lý ngành chăn nuôi và chính sách nông nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách phòng chống dịch bệnh, quy định về sử dụng vaccine và an toàn sinh học trong chăn nuôi gia cầm.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y, Khoa học Nông nghiệp: Tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu dịch tễ học, miễn dịch học và đánh giá hiệu quả vaccine trong thực tế, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh Newcastle là gì và tại sao nó nguy hiểm với gà Tre?
   Bệnh Newcastle do virus NDV gây ra, có thể lây lan nhanh và gây tử vong lên đến 100% ở gà chưa được chủng ngừa. Gà Tre rất nhạy cảm với bệnh này, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng thịt và trứng.

2. Yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc bệnh ND ở gà Tre?
   Không sử dụng chất tẩy rửa dụng cụ chăn nuôi, quy trình chủng ngừa vaccine không đúng lịch, và người chủng vaccine không có kỹ thuật chuyên môn là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

3. Hai quy trình chủng ngừa vaccine ND nào được so sánh trong nghiên cứu?
   Quy trình A: chủng vaccine vào ngày 1, 12 và 21 tuổi; Quy trình B: chủng vaccine vào ngày 3, 18 và 32 tuổi. Quy trình A cho thấy khoảng trống miễn dịch ngắn hơn và hiệu quả bảo hộ tốt hơn ở giai đoạn 14 ngày tuổi.

4. Hiệu giá kháng thể HI phản ánh điều gì trong phòng bệnh ND?
   Hiệu giá HI đo mức độ kháng thể bảo vệ gà khỏi virus NDV. Giá trị HI > 4 log2 được xem là đủ bảo hộ, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và lây lan trong đàn.

5. Tại sao cần nhân viên thú y thực hiện chủng vaccine thay vì chủ nuôi?
   Nhân viên thú y có kỹ thuật tiêm chủng chính xác, bảo quản vaccine đúng cách, giúp tăng hiệu quả miễn dịch và giảm nguy cơ mắc bệnh so với việc chủ nuôi tự chủng vaccine.

Kết luận

• Tỉ lệ hộ có gà mắc bệnh ND tại huyện Chợ Gạo dao động khoảng 4-7%, gây thiệt hại kinh tế đáng kể.
• Ba yếu tố nguy cơ chính gồm không sử dụng chất tẩy rửa dụng cụ, quy trình chủng ngừa vaccine không đúng lịch và người chủng vaccine không chuyên nghiệp.
• Quy trình chủng ngừa vaccine 1, 12, 21 ngày tuổi cho hiệu quả miễn dịch tốt hơn, giảm khoảng trống miễn dịch so với quy trình khác.
• Việc nhân viên thú y thực hiện chủng vaccine giúp giảm nguy cơ mắc bệnh ND lên đến 35 lần so với chủ nuôi tự chủng.
• Khuyến nghị áp dụng nghiêm ngặt quy trình tiêm phòng, sử dụng chất tẩy rửa phù hợp và tăng cường đào tạo kỹ thuật cho người chăn nuôi nhằm kiểm soát hiệu quả bệnh ND trên gà Tre tại địa phương.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình đào tạo kỹ thuật tiêm phòng, giám sát dịch tễ định kỳ và đánh giá hiệu quả các biện pháp phòng bệnh trong thực tế. Người chăn nuôi và cán bộ thú y được khuyến khích áp dụng các khuyến nghị để nâng cao hiệu quả phòng chống bệnh Newcastle, góp phần phát triển bền vững ngành chăn nuôi gia cầm tại Tiền Giang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN 1. Giới thiệu về bệnh ND 1. Tình hình dịch bệnh trên thế giới và ở Việt Nam Bệnh ND lần đầu tiên được báo cáo từ Indonesia vào năm 1926 và ở New Castle Upon Tyne ở Anh vào năm 1927 (Kraneveld, 1926) và cũng là tác giả đầu tiên chứng minh được tính kháng nguyên của virus này khác với virus dịch tả gà cô điển và đặt tên là NDV. và các báo cáo về sự bùng phát ND ở Hàn Quốc, An Độ, SriLanka, Nhật Bản, Úc và Philippines (Albiston và Gorrie, 1942).

Năm 1952, bệnh được báo cáo ở Palestine, Syria, Congo của Pháp (ngày nay là Gabon, Cộng hòa Congo và Cộng hòa Trung Phi), đảo Sicily, Châu Âu và Hoa Kỳ. Năm 1960, ND đã được báo cáo ở Hawaii, Canada, Mexico, Trung, Nam Mỹ, Trung Quốc và khắp châu Au (Xie va ctv, 2012) với nhiều đợt dich bùng phát được báo cáo. Từ 1998 đến 2002, nhiều đợt dịch bệnh ND đã bùng phát được báo cáo ở Úc (Westbury, 2001). Năm 2011, một ô dịch NDV được báo cáo từ Israel (Haddas, 2013).

ND cũng được báo cáo từ Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Côte d’Ivoire va Nigeria vào nam 2013 (Snoeck và ctv, 2013). Vào năm 2014, dịch ND trên ga cũng được báo cáo từ Việt Nam, Indonesia, Malaysia và Campuchia (Choi và ctv, 2014). Theo Dimitrov và ctv (2017), từ năm 2013 đến năm 2015, hàng năm có trung bình 60 quốc gia báo cáo có xảy ra dịch do NDV gây ra. Tại Việt Nam, ND trên gia cầm đã xuất hiện từ lâu.

Tuy nhiên, đến năm 1950, Jacotot đã chứng minh có NDV tại Việt Nam. Năm 1960, vaccine virus sống, nhược độc, đông khô phòng ND được tô chức thực hiện trên một số đàn gà tại một số địa phương (Trần Đình Từ, 1985). Nguyễn Bá Huệ và Nguyễn Thu Hồng (1986) đã xác định NDV gây ra những trận dịch lớn năm 1970 ở nông trường An Khánh, và năm 1974 ở Đông Anh, Hà Nội, Hải Phòng là do chủng virus ND độc lực cao. Theo OIE (2011), trong năm 2010 tại Việt Nam có tong cộng khoảng 1.211 6 dich do NDV gay ra.

Cho đến nay, ngoài dich cúm gia cầm, ND van còn xảy ra phô biến và gây những thiệt hại kinh tế đáng kể trong ngành chăn nuôi gà (Cục Thú y, 2020). HER outbreaks after2000 9} 2. TS outbreaks before 2000 Hình 1. Sự phân bố của ND trên thế giới (Ganar va ctv, 2014) 1.

Căn bệnh học Theo Lamb và Parks (2007), virus gây ND trên gia cầm thuộc họ Paramyxoviridae, họ phụ Paramyxovirinae, giỗng Avian orthoavulavirus, loài NDV hay avian paramyxo virus 1 (APMV-1). Virus gây ND trên gia cầm là virus ARN sợi don âm. có vỏ bọc, có đường kính khoảng 100-500 nm, còn các dang sợi có bề ngang khoảng 100 nm với chiều dai thay đổi mỗi khi quan sát dưới kính hiển vi điện tử. Virus có bộ gen không phân đoạn, và trọng lượng phân tử thay đổi tùy theo vùng trên thế giới, tuy nhiên có ba nhóm cấu trúc chính là: 15.

NDV có 10 serotype đã được công nhận và ký hiệu từ APMV-1 đến APMV- 10 (OIE, 2012). Trong số này APMV-I là tác nhân gây bệnh quan trọng nhất đối với gia cầm, nhưng APMV-2, APMV-3, APMV-6 và APMV-7 cũng có vai trò gây bệnh nhất định. Các chủng NDV độc lực cao pho biến ở nhiều nước nhiệt đới va cận nhiệt đới (Spradbrow, 1990). Dựa trên cấu trúc di truyền, NDV được chia thành hai lớp (1) lớp I có một kiểu gen và (2) lớp II có 21 kiểu gen.

Virus được mã hóa bởi 6 protein cấu trúc bao gồm N hay NP (nucleocapsid), P (phosphoprotein), M (matrix protein), F (fusion protein), L (large polymerase protein) và HN (hemagglutinin-neuraminidase protein) (Chambers va ctv, 1982) (Hinh 1. Vai tro cac protein cau trúc và đặc tinh sinh học của NDV được trình bày ở Hình 1. Ú, 7 HN £ - @ N & P ® + — = ssRNA Hình 1. So đồ cấu trúc NDV (Ganar va ctv, 2014) Protein F là một glycoprotein bề mặt có trên lớp vo NDV va làm trung gian cho sự hợp nhất của nó với màng tế bào chủ.

Protein F đóng vai trò chính trong độc lực của các chủng NDV. F là yếu tố quyết định tính kháng nguyên chính trong NDV (Kumar và ctv, 2011). Protein F có chức năng làm tan màng tế bào virus và tế bào vật chủ tại vị trí gắn kết giữa 2 màng (Alexander, 2003). Màng rắn chắc của hồng cầu thường bị vỡ bởi sự dung hợp của virus (Alexander, 2003).

F có khả năng liên kết các tế bào bị nhiễm tạo ra hợp bào. Protein HN có tinh bảo tổn cao, chịu trách nhiệm cho sự nhiễm trùng và sinh bệnh của NDV. Haemagglutinin gây ngưng kết hồng cầu bằng cách gắn vào thụ thé trên bề mặt tế bào hồng cầu. NDV có thể gây ngưng kết tất cả hồng cầu các loài lưỡng cư, bò sát và chim, nhưng thay đổi trên hồng cầu của trâu, bò, đê cừu, heo và ngựa.

Neuraminidase có chức năng cắt đứt các thụ thé của hồng cau dé tách virus ra khỏi những tế bào hồng cầu đã ngưng kết. Tùy từng chủng mà thời gian phá hủy liên kết giữa virus và tế bào hồng cầu khác nhau, biến động từ 30 phút đến 24 giờ (Alexander, 2003). Protein N hay NP là protein có nhiều nhất trong hạt virus, bao phủ RNA và có chức năng bảo vệ RNA của virus (Dortmans và ctv, 2010). Theo Lamb và Parks (2007), F và HN là hai glycoprotein bề mặt chịu trách nhiệm gắn kết virus với tế bào vật chủ, protein HN hỗ trợ protein F (Morrison, 2003); F và HN là hai yếu tố quyết định độc lực của NDV đối với gà (Cornax va ctv, 2013).

Protein L là protein lớn nhất trong bộ gen của NDV có chức năng tổng hợp RNA thông tin (mRNA) và hỗ trợ tổng hop RNA (Dortmans và ctv, 2010). Rout và Samal (2008) đã ghi nhận rang protein L có thé làm thay đổi độc lực của NDV (trích dẫn Ganar và ctv, 2014). Protein P có vai trò quan trọng cho sự sao chép và nhân lên của virus (Dortmans và ctv, 2010). Một số nghiên cứu đã chứng minh rằng gen P mã hóa ba loại protein khác nhau là P, V và W; trong đó, protein V, W chỉ là phụ và chỉ có trong tế bào bị nhiễm virus, protein V là chất đối kháng interferon (IFN) và đóng vai tro quan trọng trong việc gây độc của NDV (Dortmans va ctv, 201 1).

Protein M kiểm soát sự tổng hợp RNA, gắn hạt virus trên màng tế bào vật chủ (Peeples và Bratt, 1984), có tính bảo tỒn cao (Seal và ctv, 2000). Tùy theo vật chủ, khả năng mẫn cảm với NDV sẽ thay đổi khác nhau. Gà rất nhạy cảm, khả năng mắc bệnh ND ở gà chủ yếu được quyết định bởi chủng virus, mặc dù liều nhiễm, đường lây nhiễm, tuổi và các yếu tố môi trường cũng có tác động. Gà càng non thê bệnh càng cấp tính.

Giống gà không có ảnh hưởng nhiều đến tính mẫn cảm của gà đối với bệnh. Con đường lây nhiễm tự nhiên (mũi, mắt, miệng) thường dẫn đến các triệu chứng hô hấp, trong khi tiêm vào bắp thịt, tĩnh mạch, màng não thì tăng các triệu chứng thần kinh. NDV có ba nhóm có độc lực khác nhau: Độc lực cao, độc lực trung bình và độc lực thấp được phân loại dựa vào thời gian gây chết phôi gà sau khi virus được tiêm vào túi niệu là < 60 giờ, từ 60 - 90 giờ và trên 90 giờ. Bên cạnh đó, khả năng gây bệnh của NDV có thê được phân loại dựa vào thời gian chết trung bình (MDT, Mean Death Time), chỉ số mức độ gây bệnh trên não (ICPI, Intracerebral Pathogenicity Index), chỉ số mức độ gây bệnh qua đường tĩnh mạch (IVPI, Intravenous Pathogenicity Index) như được trình bày trong Bang 1.

Phân loại nhóm độc lực của NDV được đánh giá qua các chi số độc lực cơ bản Nhóm độc lực NDV MDT (giò) ICPI IVPI Hướng nội tạng <60 1,5-2,0 2,0-3,0 Hướng than kinh <60 1,5-2,0 2,0-3,0 Hướng hô hap va thần kinh 60-90 1,0-1,5 0,0-0,5 Hướng hô hap >00 0,2-0,5 0,0 Không biểu hiện triệu chứng >90 0,0-0,2 0,0 (Alexander, 1989) NDV dễ bị tiêu diệt ở nhiệt độ cao, ở nhiệt độ 70°C trong 30 phút, 75°C trong 5 phút va 80°C trong vòng | phút. Trong môi trường kiềm hoặc a-xít hoặc dưới tác động trực tiếp của ánh sáng mặt trời, virus dễ bị phá hủy. Trong điều kiện nhiệt độ thấp, virus có thê tồn tại trong thời gian dài tới nhiều tuần trong môi trường hữu cơ như phân, các chất bài tiết hoặc trên lông của gia cầm mắc bệnh. Các loại hóa chat sát trùng thông thường dé dàng tiêu diệt được virus (Bộ Nông nghiệp va PTNT, 2016).

Theo Alexander va ctv (1985), NDV có thể tồn tại trong phân gà hơn 6 tháng. (Muhammad và ctv, 2014) cũng đã ghi nhận ở môi trường ấm và âm ướt, trong dụng cụ chăn nuôi, trong phân và bụi trong chuồng gia cầm, virus có thé tồn tại đến 12 tháng. Virus ngừng hoạt động ở 56°C trong 3 giờ hoặc 60°C trong 30 phút, pH < 2. Virus nhạy cảm với ether, formalin, phenol và các chất ôxi hóa như: Virkon®; chlorhexidine, sodium hypochlorite 6% (OIE, 2013).

Do NDV có vỏ bọc ngoài là lipid nên dé man cảm với các hóa chất như ether, chloroform, cồn, formol, phenol, beta-propiolacton làm mất khả năng gây nhiễm nhưng không ảnh hưởng đến tính miễn dịch của virus. Chất sát trùng như crezyl 5% có khả năng diệt virus. Dung dịch glycerin 50% có thể giữ virus trong bệnh phẩm 7 ngày ở 37C, nhưng virus sẽ không còn khả năng gây nhiễm. Ở pH < 2 hoặc pH > 10, virus mất khả năng gây nhiễm, virus cũng dễ bị diệt bởi các tia tử ngoại (Miller và Koch, 2013).

Truyền nhiễm học 1. Loài vật cảm thụ Các loài gia cầm khác có thé bị nhiễm NDV và có thé đóng vai trò trong sự lây lan gồm vịt, ngỗng, gà tây, chim bồ câu, gà guinea, chim sẻ, chim cút, con công, gà lôi (Martin, 1992). Vịt, ngan, ngỗng cũng mắc nhưng bệnh thường nhẹ; gà ở mọi lứa tuổi đều mắc nhưng cảm thụ nhất là gà con; con người cũng có thé bị nhiễm NDV với dấu hiệu viêm nhẹ kết mac mắt (Beard va Hanson, 1984). Động vật như chó, méo, cáo và loài gam nhắm sau 72 giờ ăn thịt gia cầm bị nhiễm NDV, virus có thé bị tiêu diệt trong phân.

Ở gà con mới nở, kháng thé mẹ truyền có thé được phát hiện đến 5 tuần (Martin, 1992). Trong nhiễm trùng tự nhiên, kháng thể thường giảm sau 3 đến 4 tháng và đã biến mat từ 8 đến 12 tháng (Martin, 1992). Đường truyền lây Lây trực tiếp: NDV thường lây truyền qua đường tiếp xúc trực tiếp giữa gia cầm mắc bệnh và gia cầm khỏe mạnh.