MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây đậu dải (Vigna unguiculata) được biết đến và trồng từ rất lâu đời. Đậu dải hay còn gọi là đậu cowpea, là cây lương thực rất có tiềm năng trong việc cung cấp nguồn protein cho người và gia súc. Hạt đậu chứa khoảng 20- 30% protein và gần 60% carbohydrate (Aurora, 1995) [6]; (Aguirre và cs, 1998) [5]; (Castro và cs, 2002) [11].
Đậu dải có thể là nguồn thức ăn quan trọng cho phụ nữ mang thai vì hạt đậu rất giàu axit folic là dinh dưỡng cần thiết cho phát triển thai nhi. Lá và quả đậu dải khi còn non có thể dùng làm rau ăn rất ngon và bổ. Thân lá cây đậu sau thu hoạch có thể sử dụng để ủ làm thức ăn cho gia súc. Đậu dải bao gồm có ba loài phụ: đậu đen (Vigna unguiculata subsp.
cylindrica), đậu đũa (Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis) và đậu dải trắng rốn nâu (Vigna unguiculata subsp. Đậu đũa là loại rau phổ biến ở thị trường châu Á. Đậu dải được trồng phổ biến ở các vùng khí hậu nóng ấm, nửa khô hạn như các nước châu Phi, Ấn Độ, Mexico, miền Nam nước Mỹ.
Việt Nam cũng thuộc vùng sinh thái thích hợp cho nhóm đậu này, tuy nhiên lâu nay chúng ta vẫn phải nhập thêm đậu từ nước ngoài. Nghiên cứu giải pháp gia tăng sản lượng đậu dải trong nước sẽ mang lại ích lợi kinh tế cho đất nước, cải thiện sức khỏe cộng đồng. Đậu dải có khả năng chịu hạn, cải tạo đất tốt hơn đậu cô ve (Phaseolus vulgaris) do có bộ rễ ăn sâu hơn và cố định đạm mạnh hơn. Tuy nhiên theo nghiên cứu nước ngoài, năng suất canh tác (trọng lượng thu hoạch từng đơn vị diện tích) của các giống đậu dải hiện nay chỉ đạt 20-30% so với năng suất thực thụ.
Nguyên nhân gây giảm năng suất là do sâu bệnh như tuyến trùng, bệnh thối rễ, nấm hại lá, côn trùng (bọ xít, rệp, sâu ăn lá.), thời tiết bất thường v. Việt Nam cũng không nằm ngoài những yếu n 2 tố bất thuận này. Việc chọn tạo các giống đậu có khả năng chống chịu sẽ giúp cải thiện năng suất đồng thời giảm thiểu sử dụng thuốc trừ sâu, phân bón, góp phần tăng hiệu quả canh tác, bảo vệ môi trường. Để phục vụ cho công tác chọn tạo giống bằng công nghệ tế bào đặc biệt là chọn giống thông qua chuyển gen và đột biến tế bào sôma, tạo ra giống mới có khả năng chống chịu, kháng bệnh, kháng sâu, kháng thuốc diệt cỏ tôi tiến hành nghiên cứu đề tài ″Nghiên cứu khả năng tái sinh in vitro của một số giống đậu dải (Cowpea - Vigna unguiculata (L.)) phục vụ cho tạo giống mới″.
Mục đích nghiên cứu Xác định được điều kiện nuôi cấy in vitro phù hợp cho tái sinh một số giống đậu dải. Yêu cầu của đề tài - Xác định phương pháp khử trùng cho tỉ lệ nảy mầm cao. - Xác định môi trường nuôi cấy cơ bản phù hợp với một số giống đậu dải nghiên cứu. - Xác định ảnh hưởng của loại mô cấy và chất điều hòa sinh trưởng đến sự tái sinh, tạo đa chồi.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Bổ sung thêm vào phương pháp khử trùng cho tỉ lệ nảy mầm cao của một số giống đậu dải. - Đưa ra môi trường nuôi cấy cơ bản phù hợp với một số giống đậu dải nghiên cứu. - Góp phần xây dựng quy trình nuôi cấy in vitro phù hợp với một số giống đậu dải.
Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu là những đánh giá về khả năng tái sinh in vitro của các giống đậu dải có giá trị của Việt Nam.