Đặt vấn đề Sản phẩm hoa quả là một trong những loại sản phẩm có ý nghĩa quan trọng và không thể thiếu được trong tiêu dùng hàng ngày của con người. Vì bưởi cung cấp nhiều dinh dưỡng, mang lại hiểu quả kinh tế v. Khi xã hội càng phát triển thì nhu cầu đó cũng ngày càng tăng. Trong các loại sản phẩm về hoa quả, thì sản phẩm cây ăn quả có múi luôn có một vị trí quan trọng và chiếm tỷ trọng lớn nhất.
Năm 2009 chính quyền tỉnh Thái Nguyên đã xây dựng đề án phát triển cây ăn quả đến năm 2020 với một số cây chủ lực là bưởi, vải, hồng… Theo định hướng đó, việc nghiên cứu giống cây ăn quả nói chung và cây bưởi nói riêng là rất cần thiết. Việt Nam được xác định là quê hương của cam quýt (Bùi Huy Đáp [7]), ngoài những giống cam quýt của địa phương và nhập nội, hiện nay còn tìm thấy nhiều loại hoang dại thuộc họ cam quýt. Hiện nay cam quýt trở thành một trong những cây ăn quả chủ yếu ở Việt Nam và được trồng từ Bắc vào Nam với bộ giống gồm khoảng gần 200 giống khác nhau (Viện nghiên cứu rau quả Hà Nội (2000)[16]) Cây Bưởi (Citrus grandis Osbek hay Citrus maxima Merr) là cây ăn quả nhiệt đới được trồng phổ biến ở nhiều vùng trên cả nước. Ở Việt Nam đã hình thành nên nhiều vùng trồng bưởi nổi tiếng như Bưởi Diễn (Từ Liên, Hà Nội), Bưởi Đoan hùng (Phú Thọ), Bưởi Phúc Trạch (Hương Khê, Hà Tĩnh), Bưởi da xanh, Bưởi Năm Roi ….
Cây bưởi (Citrus grandis Osbek hay Citrus maxima Merr) là loại cây ăn quả rất quen thuộc với người dân Việt Nam. Quả bưởi tươi dễ vận chuyển, bảo quản được nhiều ngày mà vẫn giữ nguyên hương vị, phẩm chất. Bưởi là đặc sản quý giá có giá trị dinh dưỡng cao, có nhiều ứng dụng trong y học cổ n 2 truyền của dân tộc. Trong lá, hoa, vỏ quả bưởi đều chứa tinh dầu.
Ngoài ra, vỏ quả bưởi còn có pectin, naringin (một loại glucozid), men tiêu hóa peroxydaza và amylaza, đường ramoza, vitamin A và C … Dịch ép múi bưởi có 8% - 10% đường, 9% acid citric, 50% vitamin C, vitamin A và B1, cùng nhiều loài men tiêu hóa amylaza peroxydaza… Chính vì vậy mà cây bưởi còn là dược liệu quan trọng trong đời sống con người (Trần Thế Tục và cộng sự, (1996) [12]; Đỗ Tất Lợi (2006) [11]. Cây bưởi có phổ thích nghi rộng, có thể trồng được ở nhiều nơi và tạo nên những vùng quả đặc sản cho từng vùng sinh thái như bưởi diễn, bưởi năm roi, bưởi da xanh mỗi loại có hương vị riêng đặc trưng cho các miền của đất nước và ngày càng được nhiều người tin dùng ưa chuộng. Cây bưởi đang trở thành cây ăn quả có ưu thế trong sản xuất quả tươi của các vùng kinh tế. Chính vì vậy mà ta thấy bưởi ngày càng xuất hiện nhiều trên thị trường và được trồng ở nhiều nơi khác nhau.
Thái Nguyên là vùng núi trung du thuộc Đông Bắc nên có địa hình và khí hậu rất thích hợp cho ghành trồng bưởi. Ở đây cây bưởi còn là một trong những loại cây để giúp bà con nâng cao đời sống của mình. Bưởi xa danh Đài Loan là giống bưởi đặc sản và nổi tiếng được nhiều nước biết đến. Trong thời gian nghiên cứu và học tập tại Đài Loan TS.
Hà Duy Trƣờng đã thu thập được một vài giống bưởi có nguồn gốc của Đài Loan trong đó có giống bưởi da xanh này. Để tìm hiểu và đánh giá tính thích nghi của giống chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Nghiên cứu ảnh hưởng khả năng sinh trưởng của một số giống bưởi tại Tân Cương-Thành Phố Thái Nguyên”.Mục đích và yêu cầu của đề tài 1.Mục đích Theo dõi và đánh giá khả năng sinh trưởng của giống bưởi da xanh Đài Loan được trồng tại Thái Nguyên, từ đó đánh giá tính thích nghi của giống bưởi với điều kiện sinh thái tại tỉnh Thái Nguyên.Yêu cầu của đề tài - Đánh giá tình hình sinh trưởng của giống bưởi da xanh Đài Loan tại Thái Nguyên. - Theo dõi các loại sâu bệnh hại xuất hiện trên những cây thí nghiệm bưởi da xanh Đài Loan.Ý nghĩa của đề tài 1.Ý nghĩa học tập và nghiên cứu * Ý nghĩa học tập - Củng cố các kiếm thức đã được học và vận dụng vào thực tế sản xuất. Có cơ hội học hỏi thêm những kinh nghiệm trong thực tiễn sản xuất, nâng cao năng lực nghiên cứu, chuyển giao khoa học kỹ thuật cũng như khả năng nghiên cứu và làm việc độc lập cho bản thân.
- Là cơ sở để tiến hành nghiên cứu sâu hơn về việc lựa chọn giống bưởi phù hợp cho từng vùng. * Ý nghĩa nghiên cứu Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là một tài liệu khoa học về làm cơ sở cho việc xây dựng quy trình thâm canh giống bưởi xa danh Đài Loan ở xã Tân Cương nói riêng và tỉnh Thái Nguyên nói chung. Kết quả của đề tài có thể xác định được khả năng thích nghi, sinh trưởng và phát, biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cho sản xuất bưởi xa danh Đài Loan tại xã Tân Cương. Là cơ sở khoa học cho n 4 định hướng phát triển giống bưởi xa danh Đài Loan trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Nâng cao nhận thức của người dân địa phương khi tiếp nhận các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, tạo sự tin tưởng của người dân đối với các tiến độ kỹ thuật.
- Góp phần chọn giống bưởi thích hợp nhất đối với điều kiện sinh thái của vùng để đưa vào nhân rộng trong sản xuất. - Đề tài góp phần xác định cơ sở khoa học cho việc định hướng, quy hoạch vùng sản xuất cây ăn quả hàng hóa nhằm tăng hiệu quả kinh tế cho vùng trồng bưởi tại Thái Nguyên. n 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Bưởi (Citrus grandis L.Osbeck) là một trong những loài cây ăn quả có múi được trồng khá phổ biến ở nước ta cũng như các nước vùng châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia , Philippin vv.
Ngoài ăn tươi, quả bưởi còn có thể chế biến thành nhiều mặt hàng có giá trị như nước bưởi, mứt, chè. Vỏ quả, hoa, lá dùng để tinh chế dầu trong công nghiệp thực phẩm và mỹ phẩm. Tất cả các loại cây trồng nói chung và cây bưởi nói riêng đều chịu tác động và ảnh hưởng bởi các nhân tố sinh thái. Khả năng sinh trưởng và phát triển của cây trồng phản ánh mức độ biểu hiện của cây trồng đó với các yếu tố tác động và ảnh hưởng tới nó thông qua năng suất và chất lượng sản phẩm cây tạo ra.
Tùy vào từng môi trường cụ thể, mức độ ảnh hưởng của các yếu tố là nhiều hay ít mà cây trồng sẽ có sự thích nghi tương ứng. Do đó, việc theo dõi khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống bưởi thí nghiệm là rất cần thiết trong công tác chọn giống, nhất là với những giống cây mới được tuyển chọn. Qua đó đánh giá được khả năng thích nghi của chúng, nhằm chọn ra được giống bưởi phù hợp để bổ sung vào cơ cấu giống của sản xuất. Bưởi cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến quả tươi còn là mặt hàng nông sản xuất khẩu có giá trị cao trong hiện nay, việc trồng và sản xuất cây ăn quả có múi được coi là một nghề kinh doanh mang lại nguồn thu nhập đáng kể, cải thiện đời sống rõ rệt cho người sản xuất.
Giá trị dinh dưỡng mà cây ăn quả có múi đem lại đặc biệt từ quả bưởi là không nhỏ, điều đó được thể hiện thông qua hàm lượng và thành phần các chất cấu tạo bên trong quả, với 100g phần ăn được thì có 0,5g protein, 0,4g chất béo, 9,3g tinh bột, 49 IU vitamin A, 0,07 mg vitamin B1, 0,02 mg n 6 vitamin B, và 44 mg vitamin C. Vì vậy mà bưởi giúp cho việc bảo vệ và ổn định sức khỏe con người. Tổng hợp các kết quả nghiêm cứu tiềm năng cây ăn quả Việt Nam (Bùi Huy Đáp (1960)[7], cùng có chung nhận định, khu vực miền núi phía Bắc bao gồm các tỉnh: Tuyên Quang, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Cạn, Lai Châu, Sơn La, Yên Bái, Lạng Sơn,. là vùng có điều kiện tiềm phát triển cam quýt lớn, đặc biệt có ưu thế về điều kiện khí hậu, khả năng mở rộng diện tích và có tập đoàn giống phong phú, đa dạng.
Khí hậu ở vùng này ngoài thích hợp với sinh trưởng phát triển của cam quýt, còn có ưu thế nổi bật so với một số vùng khác trong nước là có mùa đông lạnh, biên độ nhiệt độ ngày đêm và giữa các tháng chênh lệch lớn làm cho quả đẹp, chất lượng tốt, thể hiện đặc trưng của giống, vì vây quả ở phía Bắc lúc nào cũng đẹp hơn ở phía Nam, quả ít hạt hơn, thịt mềm, mọng nước và ít xơ bã. Ngoài những ưu thế nổi bật trên, sản xuất cam quýt vùng này còn gặp một số hạn chế rất cơ bản là : - Địa bàn phân tán, ít vùng có điều kiện sản xuất tập trung lớn. - Địa hình dốc, hiện tượng xói mòn, rửa trôi diễn ra mạnh làm đất chóng nghèo kiệt dẫn tới tuổi thọ của cam quýt ngắn, nếu như không có biện pháp bảo vệ đất và chăm sóc tốt. - Cơ sở hạ tầng kém phát triển, khó khăn trong việc đầu tư lớn.
Hạn chế về tiếp thị thị trường , mở rộng vùng sản xuất. - Tình trạng sâu bệnh hại phát triển trên diện rộng, đặc biệt là những bệnh nghiêm trọng như Greening, Tresteza, v.v… - Sản phẩm nông nghiệp nói chung, cam quýt nói riêng chưa theo kịp sự cạnh tranh với cơ chế thị trường, nhất là thị trường xuất khẩu. Cây bưởi có phổ thích nghi rộng nên được trồng ở nhiều điều kiện sinh thái khác nhau. Tuy nhiên nó có nhu cầu nhất định về môi trường và dinh dưỡng riêng không phải nơi nào cây cũng phát huy được những ưu thế như n 7 nhau, mỗi vùng đều có những điều kiện sinh thái nhất định ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển, khả năng cho năng suất và phẩm chất quả.
Ở Việt Nam việc chọn tạo các giống mới cam, quýt (trong đó có bưởi) đang còn những hạn chế. Hướng trọng tâm chủ yếu là nhập nội các giống mới có nhiều đặc điểm tốt để thử nghiệm với các vùng sinh thái và nghiên cứu thử nghiệm cùng với các gốc ghép thích hớp.