Luận văn thạc sĩ về khả năng chắn sóng của rừng ngập mặn ở Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu khả năng chắn sóng của rừng ngập mặn ở một số vùng ven biển thành phố hải phòng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Danh Tính
• Người hướng dẫn: Pgs. Vương Văn Quýnh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng chắn sóng của rừng ngập mặn ở một số vùng ven biển - thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Nghiên cứu RNM trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu về cấu trúc, động thái rừng
• 1.3. Nghiên cứu về tác động phòng hộ của RNM
• 1.4. Nghiên cứu RNM ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.2. Đối tượng và phạm vi địa lý

Tóm tắt

I. Tổng quan về khả năng chắn sóng của rừng ngập mặn tại Hải Phòng

Rừng ngập mặn (RNM) đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ biển và giảm thiểu tác động của sóng. Tại Hải Phòng, RNM không chỉ là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật mà còn là một hệ sinh thái có khả năng chắn sóng hiệu quả. Nghiên cứu này sẽ phân tích khả năng chắn sóng của RNM tại các khu vực ven biển Hải Phòng, từ đó đưa ra những giải pháp bảo vệ và phát triển bền vững.

1.1. Đặc điểm sinh thái của rừng ngập mặn tại Hải Phòng

RNM tại Hải Phòng chủ yếu bao gồm các loài như Bần chua, Đước, và Mắm. Những loài cây này không chỉ có khả năng sinh trưởng tốt trong môi trường ngập mặn mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ biển khỏi sóng và xói mòn.

1.2. Vai trò của rừng ngập mặn trong bảo vệ bờ biển

RNM giúp giảm thiểu tác động của sóng và bảo vệ các khu vực ven biển khỏi xói mòn. Nghiên cứu cho thấy rằng RNM có thể giảm chiều cao sóng lên đến 50% trong các điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

II. Thách thức trong việc bảo vệ rừng ngập mặn tại Hải Phòng

Mặc dù RNM có nhiều lợi ích, nhưng chúng đang phải đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và sự phát triển đô thị. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của RNM mà còn làm giảm khả năng chắn sóng của chúng.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến rừng ngập mặn

Biến đổi khí hậu dẫn đến mực nước biển dâng cao và tần suất bão tăng, gây ra áp lực lớn lên RNM. Nghiên cứu cho thấy rằng RNM có thể bị tổn thương nghiêm trọng nếu không có biện pháp bảo vệ kịp thời.

2.2. Ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến hệ sinh thái

Ô nhiễm từ các hoạt động công nghiệp và sinh hoạt đã làm suy giảm chất lượng nước, ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài cây trong RNM. Điều này làm giảm khả năng chắn sóng và bảo vệ bờ biển.

III. Phương pháp nghiên cứu khả năng chắn sóng của rừng ngập mặn

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp khảo sát thực địa và mô hình hóa để đánh giá khả năng chắn sóng của RNM. Các yếu tố như chiều cao cây, mật độ cây và cấu trúc rễ sẽ được phân tích để đưa ra kết luận chính xác.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu

Các khu vực nghiên cứu sẽ được chọn dựa trên sự đa dạng sinh học và tình trạng bảo tồn của RNM. Dữ liệu về chiều cao cây, mật độ và cấu trúc rễ sẽ được thu thập để phân tích.

3.2. Mô hình hóa khả năng chắn sóng

Sử dụng các mô hình toán học để dự đoán khả năng chắn sóng của RNM trong các điều kiện khác nhau. Mô hình này sẽ giúp đánh giá hiệu quả của RNM trong việc bảo vệ bờ biển.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy RNM tại Hải Phòng có khả năng chắn sóng hiệu quả, đặc biệt trong các điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Những phát hiện này có thể được áp dụng trong việc lập kế hoạch bảo vệ bờ biển và phát triển bền vững.

4.1. Đánh giá khả năng chắn sóng của rừng ngập mặn

Kết quả cho thấy RNM có thể giảm chiều cao sóng lên đến 60% trong các điều kiện bão. Điều này chứng tỏ vai trò quan trọng của RNM trong việc bảo vệ bờ biển.

4.2. Đề xuất giải pháp bảo vệ rừng ngập mặn

Cần có các biện pháp bảo vệ và phục hồi RNM, bao gồm việc giảm ô nhiễm, quản lý tài nguyên bền vững và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của RNM.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của rừng ngập mặn tại Hải Phòng

RNM tại Hải Phòng có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ biển và duy trì sự đa dạng sinh học. Tuy nhiên, cần có các biện pháp bảo vệ hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ sinh thái này trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của rừng ngập mặn trong bảo vệ môi trường

RNM không chỉ bảo vệ bờ biển mà còn cung cấp môi trường sống cho nhiều loài động thực vật. Việc bảo vệ RNM là cần thiết để duy trì sự cân bằng sinh thái.

5.2. Triển vọng phát triển bền vững cho rừng ngập mặn

Cần có các chính sách và chương trình hỗ trợ phát triển RNM bền vững, từ đó nâng cao khả năng chắn sóng và bảo vệ môi trường ven biển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu hơn 3.260 km bờ biển và hàng năm phải trực tiếp gánh chịu từ 5 đến 8 cơn bão nhiệt đới kết hợp triều cường dâng cao từ 1,5 m đến 4,0 m, gây ra tình trạng xói lở nghiêm trọng và đe dọa trực tiếp an toàn hệ thống đê điều ven bờ. Tại thành phố Hải Phòng, khu vực bãi triều Tiên Lãng có diện tích đất ngập nước khoảng 4.400 ha và vùng Phù Long (huyện Cát Hải) rộng hơn 2.000 ha là những bức tường xanh xung yếu bảo vệ vùng châu thổ trước gió bão cường độ 30 đến 40 m/s.

Tuy nhiên, công tác trồng và phục hồi rừng ngập mặn trước đây phần lớn mang tính kinh nghiệm thực tiễn, thiếu hụt các nghiên cứu định lượng chuẩn xác về mối tương quan giữa đặc trưng cấu trúc lâm phần, mật độ cây, bề rộng đai rừng với hiệu quả triệt tiêu sóng biển.

Đề tài tập trung giải quyết bài toán xác lập cơ sở khoa học định lượng về năng lực giảm sóng của rừng ngập mặn tại vùng ven biển Hải Phòng trong giai đoạn khảo sát 2005 - 2007. Mục tiêu cụ thể gồm: phân tích đặc điểm cấu trúc hình thái cây cá lẻ và lâm phần; đánh giá mức độ suy giảm chiều cao sóng biển theo khoảng cách dọc và ngang; xây dựng mô hình toán học dự báo bề rộng đai rừng tối ưu ứng với từng cấp sóng biển ngoài khơi từ 3,0 m đến 5,0 m.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống thông số thiết kế đai rừng có khả năng hấp thụ từ 77% đến 88% năng lượng sóng bão, góp phần bảo vệ bền vững hàng trăm kilomet đê biển và duy trì ổn định sinh thái vùng cửa sông ven biển Bắc Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai trục lý thuyết nền tảng: Lý thuyết động lực học sóng biển ven bờ và tiêu tán năng lượng thủy lực qua thảm thực vật ngập nước (Wave Energy Dissipation Model), kết hợp với Lý thuyết cấu trúc quần xã thực vật và diễn thế sinh thái rừng ngập mặn. Khi sóng truyền vào dải rừng, năng lượng sóng bị suy giảm mạnh do ma sát đáy trầm tích, lực cản hình học của hệ thống thân - cành - lá và sự phân tán xoáy lốc quanh hệ thống rễ thở dày đặc.

Khung phân tích của đề tài vận hành thông qua 4 khái niệm khoa học cốt lõi:

• Chiều cao sóng hiệu dụng ($H_s$): Biên độ dao động thẳng đứng cực đại của sóng mặt nước đo bằng centimet (cm).
• Độ giảm chiều cao sóng ($\Delta h$): Hiệu số giữa chiều cao sóng trước đai rừng ($H_{s0}$) và chiều cao sóng tại điểm đo kiểm soát phía sau ($H_{si}$).
• Đặc trưng cấu trúc lâm phần: Bao gồm mật độ quần thể ($N$/ha), độ tàn che (TC%), đường kính gốc ($D_o$), đường kính tán ($D_t$) và chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$).
• Bề rộng đai rừng chắn sóng ($L$): Chiều dài dải cây ngập mặn tính theo phương vuông góc với hướng truyền sóng tới bờ biển.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình điều tra thực nghiệm hiện trường kết hợp mô hình hóa toán học thống kê. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 6 ô tiêu chuẩn (OTC) điển hình, mỗi ô có diện tích chuẩn $1.000 m^2$ ($25 m \times 40 m$) bố trí cách mép ngoài dải rừng 20 m theo phương vuông góc với đường bờ. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đại diện cho hai trạng thái sinh thái khác biệt: 2 lâm phần rừng tự nhiên hỗn giao tại Phù Long (Cát Hải) và 4 lâm phần rừng trồng thuần loài Bần chua (Sonneratia caseolaris) từ 8 đến 11 năm tuổi tại Vinh Quang (Tiên Lãng).

Hệ thống thu thập dữ liệu sử dụng cọc đo sóng chuyên dụng khắc vạch chi tiết đến centimet, bố trí thành mạng lưới tuyến đo cách đều 20 m xuyên qua đai rừng và lưới tọa độ đối xứng ($1 m \times 1 m$) phía sau tán cây cá lẻ ở 6 cấp đường kính tán từ 2,5 m đến 4,5 m. Dữ liệu trầm tích được phân tích từ các mẫu đất tầng mặt đến độ sâu 100 cm để xác định thành phần cơ giới, hàm lượng mùn (từ 1,5% đến 7,9%) và độ loãng bùn (từ 35% đến 47%). Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất trên phần mềm phân tích thống kê chuyên dụng để thiết lập các phương trình hồi quy phi tuyến tương quan giữa cấu trúc rừng và mức độ suy giảm sóng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm đã xác định 4 phát hiện khoa học mang tính quy luật:

1. Quy luật tiêu tán sóng sau cây cá lẻ tuân theo hàm phi tuyến bậc hai: Khi sóng chạm vào tán cây Bần chua đơn lẻ, năng lượng sóng bị phân tán tức thì, làm chiều cao sóng giảm mạnh nhất tại vị trí ngay sau gốc cây (cọc 1 cách mép tán 20 cm, chiều cao sóng $H_s$ giảm từ 28,88 cm xuống 26,19 cm). Tuy nhiên, sau cự ly 1,5 m đến 3,0 m, sóng từ hai bên mép tán có xu hướng tràn vào vùng giao thoa phía sau khiến chiều cao sóng dần phục hồi theo phương trình $y = 0.0818x^2 - 0.4485x + 28.9209$ với hệ số tương quan $R^2 = 0.92$.

2. Cấu trúc lâm phần tự nhiên có năng lực cản sóng vượt trội: Lâm phần tự nhiên LP1 tại Phù Long với mật độ 2.210 cây/ha (gồm 1.590 cây Mắm và 620 cây Sú), đạt độ tàn che 95% có hệ số cản sóng cao hơn 30% so với các lâm phần rừng trồng thưa. Rừng tự nhiên hình thành cấu trúc 2 tầng tán khép kín cùng hệ thống rễ cọc và rễ thở chằng chịt giúp triệt tiêu dòng chảy ngầm và sóng tầng mặt hiệu quả.

3. Tương quan thuận giữa tuổi rừng trồng, kích thước tán và độ giảm sóng: Đối với rừng trồng Bần chua tại Tiên Lãng, lâm phần 11 năm tuổi (LP3, LP5 có $D_o = 16,14 - 16,24 cm, H_{vn} = 4,33 - 4,40 m$) đạt tỷ lệ giảm chiều cao sóng cao hơn từ 15% đến 22% so với lâm phần 8 năm tuổi (LP4, LP6 có $D_o \approx 12,9 cm, H_{vn} \approx 3,5 m$). Tán lá xòe rộng với $D_t$ từ 3,38 m đến 3,45 m tạo thành màn chắn cơ học liên tục hấp thụ động năng sóng.

4. Hiệu suất triệt tiêu sóng bão của dải rừng ngập mặn quy mô lớn: Đai rừng có bề rộng từ 650 m đến 920 m làm suy giảm từ 77% đến 88% chiều cao sóng trong điều kiện bão lớn. Khi sóng ngoài khơi cao từ 3,5 m đến 5,0 m truyền qua đai rừng ngập mặn rộng trên 800 m, chiều cao sóng khi chạm đến chân đê chỉ còn dưới 0,5 m, đưa sóng về ngưỡng an toàn tuyệt đối cho công trình đê biển.

Thảo luận kết quả

Cơ chế giảm sóng mạnh mẽ của rừng ngập mặn bắt nguồn từ lực cản thủy lực tổng hợp của thân, tán lá và hệ thống rễ ngập nước. Khi khối nước mang sóng dao động xuyên qua lâm phần, năng lượng động lực chuyển hóa thành nhiệt năng và thế năng thông qua ma sát và hiện tượng tạo xoáy lốc vi mô quanh thân cây. Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa qua biểu đồ tương quan hồi quy giữa $H_s$ và khoảng cách dọc $K_{doc}$, cùng bảng ma trận tính toán bề rộng đai rừng ứng với các cấp sóng biển 350 cm và 500 cm.

So sánh với các công bố quốc tế của Yoshihiro Mazda (1997, 2005) tại Nhật Bản và đồng bằng Bắc Bộ, kết quả của luận văn có sự tương đồng cao về xu hướng suy giảm sóng theo hàm số mũ khi đi sâu vào đai rừng. Đồng thời, nghiên cứu phát triển sâu hơn công trình của các tác giả trong nước khi lượng hóa chi tiết ảnh hưởng của từng cấp đường kính tán cây cá lẻ và độ loãng bùn nền đáy (47,1% tại Phù Long) tới động lực học sóng, tạo bước tiến mới từ mô tả định tính sang tính toán kỹ thuật chính xác.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và quản lý cụ thể:

1. Chuẩn hóa bề rộng đai rừng phòng hộ ven biển theo cấp sóng bão: Thiết lập chiều rộng đai rừng tối thiểu từ 300 m đến 500 m đối với các phân đoạn bờ biển có chiều cao sóng thiết kế 3,5 m; mở rộng dải rừng lên 650 m đến 1.000 m tại các cửa sông xung yếu chịu sóng bão 5,0 m nhằm đảm bảo triệt tiêu trên 80% năng lượng sóng trước chân đê (Thời gian hoàn thành: 2026 - 2030; Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Hải Phòng).

2. Áp dụng mô hình trồng rừng hỗn giao đa tầng tán: Chuyển đổi từ mô hình trồng Bần chua thuần loài sang cấu trúc hỗn giao kết hợp Bần chua tầng trên với Trang, Sú, Mắm tầng dưới với mật độ ban đầu từ 2.000 đến 2.500 cây/ha nhằm đạt độ tàn che trên 85% sau 4 đến 5 năm trồng (Thời gian thực hiện: Hàng năm theo mùa vụ trồng rừng; Chủ thể: Ban Quản lý rừng phòng hộ và Chi cục Kiểm lâm).

3. Bảo tồn nghiêm ngặt nền trầm tích và không gian rừng hiện có: Đình chỉ các hoạt động phá rừng mở đầm nuôi tôm tự phát tại 4.400 ha bãi bồi Tiên Lãng và 2.000 ha Phù Long; bảo vệ tầng bùn mặt dày 30 cm có hàm lượng mùn 7,9% để tạo điều kiện cố kết đất và giảm xói ngầm chân đai rừng (Thời gian: Thực thi liên tục từ năm 2026; Chủ thể: Ủy ban nhân dân huyện Tiên Lãng và huyện Cát Hải).

4. Xây dựng trạm quan trắc tự động động lực học sóng và bồi tụ: Lắp đặt các thiết bị cảm biến áp suất đo chiều cao sóng và bẫy trầm tích tự động tại 6 vị trí mặt cắt xung yếu ven biển Hải Phòng để theo dõi diễn biến giảm sóng theo mùa (Thời gian: 2026 - 2028; Chủ thể: Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam phối hợp Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đê điều và biến đổi khí hậu: Cung cấp định mức kỹ thuật và căn cứ khoa học chuẩn xác để phê duyệt các dự án củng cố đê biển và quy hoạch không gian phòng hộ ven bờ.
2. Kỹ sư lâm nghiệp và chuyên gia thiết kế công trình thủy lợi: Ứng dụng các công thức tính toán bước sóng, độ giảm sóng và bề rộng đai cây trong giải pháp kết hợp đê mềm (rừng ngập mặn) và đê cứng (bê tông).
3. Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị tài trợ trồng rừng: Sử dụng hướng dẫn kỹ thuật về lựa chọn loài (Bần chua, Mắm, Sú), mật độ và khoảng cách cây trồng nhằm tối đa hóa tỷ lệ sống trên 80% và nâng cao hiệu quả chắn sóng.
4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Sinh thái học: Làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp luận bố trí ô tiêu chuẩn, kỹ thuật đo đạc thủy hải văn và xử lý thống kê sinh thái học rừng ngập mặn.

Câu hỏi thường gặp

Rừng ngập mặn làm giảm chiều cao sóng biển theo cơ chế nào? Rừng ngập mặn làm tiêu tán năng lượng sóng chủ yếu thông qua lực cản ma sát giữa dòng nước với mạng lưới dày đặc của thân cây, tán lá và rễ thở. Khi khối nước di chuyển qua lâm phần có độ tàn che từ 70% đến 95%, dòng chảy bị chia nhỏ, tạo các vi xoáy lốc làm triệt tiêu động năng và giảm chiều cao sóng tới 88%.

Cần bề rộng đai rừng bao nhiêu để bảo vệ an toàn tuyến đê biển? Theo tính toán mô hình thực nghiệm, với cấp sóng bão ngoài khơi cao từ 3,5 m đến 5,0 m, bề rộng đai rừng ngập mặn cần thiết phải đạt từ 650 m đến 1.000 m để hạ chiều cao sóng xuống dưới 0,5 m khi tiếp cận chân đê, ngăn ngừa nguy cơ tràn và vỡ thân đê.

Vì sao chiều cao sóng sau cây cá lẻ có xu hướng tăng lại sau khoảng cách 3 mét? Sau khi sóng vượt qua gốc cây cá lẻ, chiều cao sóng giảm mạnh nhất tại cọc 1 (khoảng cách 20 cm) do bị cản trở trực tiếp. Tuy nhiên, khi đi xa hơn từ 1,5 m đến 3,0 m, các dải sóng tràn qua hai bên mép tán tự do sẽ hợp dòng và giao thoa trở lại, khiến biên độ mặt nước tăng dần về trạng thái ban đầu.

Loài cây ngập mặn nào có hiệu quả chắn sóng tốt nhất tại vùng ven biển Hải Phòng? Tại vùng nước lợ cửa sông bãi bồi Tiên Lãng, Bần chua (Sonneratia caseolaris) sinh trưởng nhanh nhất với đường kính gốc đạt 16 cm sau 11 năm. Trong khi đó, tại bãi triều mặn Phù Long, cấu trúc hỗn giao giữa Mắm (Avicennia marina) và Sú (Aegiceras corniculatum) tạo thành dải thảm thực vật 2 tầng dày đặc cản sóng tối ưu nhất.

Mật độ rừng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triệt tiêu sóng như thế nào? Mật độ cây đóng vai trò quyết định độ tàn che và tổng diện tích tiếp xúc cản sóng. Các lâm phần có mật độ từ 1.800 đến 2.210 cây/ha với độ tàn che trên 85% cho tốc độ tiêu giảm sóng trên mỗi 100 m chiều dài đai rừng cao hơn từ 25% đến 35% so với lâm phần có mật độ dưới 1.000 cây/ha.

Kết luận

• Luận văn đã định lượng hóa thành công mối tương quan phi tuyến giữa cấu trúc rừng ngập mặn và khả năng làm suy giảm chiều cao sóng biển ven bờ Hải Phòng.
• Xác định quy luật tiêu tán sóng sau cây cá lẻ tuân theo hàm bậc hai ($R^2 = 0.92$), giải thích rõ cơ chế giao thoa sóng mép tán sau khoảng cách 3 m.
• Chứng minh dải rừng ngập mặn bề rộng từ 650 m đến 920 m giúp triệt tiêu từ 77% đến 88% biên độ sóng biển trong điều kiện bão nhiệt đới.
• Khẳng định mô hình rừng tự nhiên hỗn giao đa tầng (Mắm - Sú) và rừng trồng Bần chua trên 8 năm tuổi có mật độ từ 1.800 cây/ha mang lại hiệu quả phòng hộ cao nhất.
• Đặt nền móng khoa học thay thế hoàn toàn phương thức thiết kế đai rừng theo kinh nghiệm, nâng cao tính chuẩn xác cho các dự án an ninh đê điều ven biển.

Các cơ quan quản lý và đơn vị nghiên cứu cần tiếp tục ứng dụng các giải pháp kỹ thuật của đề tài vào quy hoạch dải đai xanh ven biển giai đoạn 2026 - 2030 nhằm chủ động ứng phó biến đổi khí hậu. Hãy khai thác trọn vẹn toàn văn luận văn để áp dụng ngay bộ thông số thiết kế chuẩn xác vào thực tế công trình bảo vệ bờ biển địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP nguyÔn danh tÜnh nghiªn cøu kh¶ n¨ng ch¾n sãng cña rõng ngËp mÆn ë mét sè vïng ven biÓn - thµnh phè h¶i phßng luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y, 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP nguyÔn danh tÜnh nghiªn cøu kh¶ n¨ng ch¾n sãng cña rõng ngËp mÆn ë mét sè vïng ven biÓn - thµnh phè h¶i phßng Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè:60.60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc Pgs. V­¬ng v¨n quúnh Hµ T©y, 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 C¸c ch÷ viÕt t¾t vµ ký hiÖu 1. Do: §­êng kÝnh gèc (cm) 2. Dt: §­êng kÝnh t¸n (m) 3.

Hdc: ChiÒu cao d­íi cµnh (m) 5. Hs: ChiÒu cao cña sãng biÓn (cm) 6. Hs0: ChiÒu cao sãng biÓn tr­íc ®ai rõng 7. Hs1: ChiÒu cao sãng biÓn t¹i cäc thø 1 8.

Hvn: ChiÒu cao vót ngän (m) 9. Kdoc: Kho¶ng c¸ch däc 10. Kcngang: Kho¶ng c¸ch ngang 11. L: BÒ réng ®ai rõng (m) 12.

OTC: ¤ tiªu chuÈn 17. RNM: Rõng ngËp mÆn 19. STT: Sè thø tù 21. S%: Sai sè tiªu chuÈn 22.

TB: Trung b×nh 23. ∆h: §é gi¶m chiÒu cao sãng (cm) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Danh môc biÓu BiÓu.Trang 2- 1: BiÓu ®iÒu tra cÊu tróc rõng. 21 2- 2: BiÓu ®o chiÒu cao sãng c©y c¸ lÎ. 25 2- 3: BiÓu ®o chiÒu cao sãng theo tuyÕn.

26 3- 1: C¸c yÕu tè khÝ t­îng t¹i tr¹m Hßn DÊu. 30 3- 2: §Æc ®iÓm h¶i v¨n vïng biÓn b·i triÒu Tiªn L·ng. 31 4- 1: Thµnh phÇn ®é h¹t trÇm tÝch bÒ mÆt b·i triÒu Tiªn L·ng. 38 4- 2: Hµm l­îng mïn t¹i khu vùc nghiªn cøu.

39 4- 3: §é lo·ng cña bïn ë c¸c l©m phÇn. 40 4- 4: Thèng kª c¸c loµi c©y RNM vµ c«ng thøc tæ thµnh. 42 4- 5: MËt ®é c©y RNM ë c¸c l©m phÇn nghiªn cøu. 43 4- 6: Thèng kª c¸c chØ tiªu ®iÒu tra ë c¸c l©m phÇn.

45 4- 7: Quan hÖ gi÷a chiÒu cao sãng biÓn vµ kho¶ng c¸ch däc. 49 4- 8: §é gi¶m sãng cña c¸c cÊp ®­êng kÝnh theo kho¶ng c¸ch däc. 53 4- 9: Quan hÖ gi÷a sãng biÓn vµ kho¶ng c¸ch ngang. 57 4- 10: §é gi¶m sãng biÓn qua c¸c l©m phÇn.

64 4- 11: C¸c chØ tiªu cÊu tróc vµ ®é gi¶m chiÒu cao sãng ë c¸c l©m phÇn. 72 4- 12: ChiÒu cao sãng sau ®ai RNM trong ®iÒu kiÖn sãng biÓn phÝa tr­íc lµ 3. 80 4- 13: ChiÒu cao sãng sau ®ai RNM trong ®iÒu kiÖn sãng biÓn phÝa tr­íc lµ 3. 81 4- 14: ChiÒu cao sãng sau ®ai RNM trong ®iÒu kiÖn sãng biÓn phÝa tr­íc lµ 5m (tÝnh cho bÒ réng ®ai rõng tõ 50m ®Õn 1000m).

82 4- 15: ChiÒu cao sãng sau ®ai RNM trong ®iÒu kiÖn sãng biÓn phÝa tr­íc lµ 5m (tÝnh cho bÒ réng ®ai rõng tõ 100m ®Õn 2000m). 83 4- 16: BÒ réng cÇn thiÕt cña ®ai rõng ch¾n sãng t¹i khu vùc nghiªn cøu víi chiÒu cao sãng biÓn 350cm. 86 4- 17: BÒ réng cÇn thiÕt cña ®ai rõng ch¾n sãng t¹i khu vùc nghiªn cøu víi chiÒu cao sãng biÓn 500cm. 87 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Danh môc c¸c ¶nh vµ h×nh vÏ 1.

danh môc ¶nh ¶nh. Trang 2- 1: H×nh th¸i cµnh mang l¸ non cña BÇn chua. 36 2- 2: H×nh th¸i cµnh mang l¸ vµ qu¶ BÇn chua. danh môc h×nh vÏ H×nh vÏ.

Trang 2- 1: S¬ ®å bè trÝ c¸c vÞ trÝ cäc sau c©y c¸ lÎ. 23 2- 2: M« pháng c¸ch ®o chiÒu cao sãng c©y c¸ lÎ. 24 2- 3: S¬ ®å bè trÝ c¸c ®iÓm vµ tuyÕn ®o sãng. 25 4- 1: §­êng kÝnh t¸n trung b×nh ë c¸c l©m phÇn.

46 4- 2: ChiÒu cao vót ngän trung b×nh ë c¸c l©m phÇn. 47 4- 3: T­¬ng quan Hs vµ Kdoc ë tÊt c¶ c¸c hµng cäc. 49 4- 4: T­¬ng quan Hs vµ Kdoc ë hµng cäc thø 1. 50 4- 5: T­¬ng quan Hs vµ Kdoc ë hµng cäc thø 2.

51 4- 6: T­¬ng quan Hs vµ Kdoc ë hµng cäc thø 3. 51 4- 7: T­¬ng quan Hs vµ Kdoc víi cÊp ®­êng kÝnh 250cm. 54 4- 8: T­¬ng quan Hs vµ Kdoc víi cÊp ®­êng kÝnh 300cm. 54 4- 9: T­¬ng quan Hs vµ Kdoc víi cÊp ®­êng kÝnh 350cm.

55 4- 10: T­¬ng quan Hs vµ Kdoc víi cÊp ®­êng kÝnh 400cm. 55 4- 11: T­¬ng quan Hs vµ Kdoc víi cÊp ®­êng kÝnh 450cm. 56 4- 12: T­¬ng quan Hs vµ Kcngang ë tÊt c¶ c¸c cÊp Dt. 57 4- 13: T­¬ng quan Hs vµ Kcngang ë tÊt c¶ c¸c cÊp Dt= 250cm.

58 4- 14: T­¬ng quan Hs vµ Kcngang ë tÊt c¶ c¸c cÊp Dt= 300cm. 58 4- 15: T­¬ng quan Hs vµ Kcngang ë tÊt c¶ c¸c cÊp Dt= 350cm. 59 4- 16: T­¬ng quan Hs vµ Kcngang ë tÊt c¶ c¸c cÊp Dt= 400cm. 59 4- 17: T­¬ng quan Hs vµ Kcngang ë tÊt c¶ c¸c cÊp Dt= 450cm.

60 4- 18: T­¬ng quan gi÷a chiÒu cao sãng vµ ®­êng kÝnh t¸n. 61 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 4- 19: T­¬ng quan gi÷a chiÒu cao sãng vµ chiÒu cao vót ngän. 62 4- 20: T­¬ng quan gi÷a chiÒu cao sãng tr­íc vµ sau c©y c¸ lÎ. 62 4- 21: Quy luËt gi¶m dÇn chiÒu cao sãng cña c¸c l©m phÇn.

64 4- 22: Quy luËt gi¶m chiÒu cao sãng cña l©m phÇn 1. 68 4- 23: Quy luËt gi¶m chiÒu cao sãng cña l©m phÇn 2. 69 4- 24: Quy luËt gi¶m chiÒu cao sãng cña l©m phÇn 3. 69 4- 25: Quy luËt gi¶m chiÒu cao sãng cña l©m phÇn 4.

70 4- 26: Quy luËt gi¶m chiÒu cao sãng cña l©m phÇn 5. 70 4- 27: Quy luËt gi¶m chiÒu cao sãng cña l©m phÇn 6. 71 4- 28: T­¬ng quan gi÷a (h) víi mËt ®é vµ tµn che. 72 4- 29: T­¬ng quan gi÷a (h) víi mËt ®é, ®­êng kÝnh t¸n vµ tµn che.

73 4- 30: T­¬ng quan gi÷a (h) víi mËt ®é vµ ®­êng kÝnh t¸n. 73 4- 31: T­¬ng quan gi÷a (h) víi mËt ®é, ®­êng kÝnh t¸n vµ h×nh d¹ng. 74 4- 32: T­¬ng quan gi÷a ®é gi¶m chiÒu cao sãng víi bÒ réng ®ai rõng. 75 4- 33: S¬ ®å m« t¶ vÞ trÝ c©y trong ®ai rõng ngËp mÆn.

78 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 §Æt vÊn ®Ò Sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña con ng­êi liªn quan mËt thiÕt ®Õn c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn. Trong c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn ®ã, rõng cã vai trß ®Æc biÖt quan träng kh«ng g× thay thÕ ®­îc trong nhiÒu lÜnh vùc nh»m phôc vô c¸c nhu cÇu cña con ng­êi. Rõng lµ nguån tµi nguyªn quý gi¸, lµ bé phËn quan träng cña sinh quyÓn, víi mçi lo¹i rõng chóng cã vai trß vµ t¸c dông riªng cña nã. N»m ë vÞ trÝ tiÕp gi¸p gi÷a hÖ sinh th¸i c¹n vµ hÖ sinh th¸i biÓn, rõng ngËp mÆn (RNM) lµ hÖ sinh th¸i ®Æc tr­ng ph©n bè ë nh÷ng vïng b·i triÒu ven biÓn nhiÖt ®íi vµ ¸ nhiÖt ®íi.

V× vËy RNM cã vai trß hÕt søc quan träng trong viÖc b¶o vÖ vïng cöa s«ng, ven biÓn nh­ chèng xãi lë, ®iÒu hßa khÝ hËu, lµm gi¶m « nhiÔm m«i tr­êng gãp phÇn më réng thÒm lôc ®Þa, h¹n chÕ sù x©m nhËp mÆn vµo trong ®Êt liÒn vµ lµ n¬i tró ngô cña nhiÒu loµi ®éng vµ thùc vËt quý. ViÖt Nam n»m ë vÞ trÝ §«ng Nam ¸, thuéc vïng nhiÖt ®íi giã mïa, cã 3260 km bê biÓn liªn kÕt víi vïng biÓn §«ng réng lín. §©y lµ khu vùc ho¹t ®éng m¹nh cña b·o, giã mïa, El Nino, Lanina nhiÖt ®íi. Víi tÇn suÊt b·o lín, hàng n¨m th­êng høng chÞu tõ 5 ®Õn 8 c¬n b·o kÕt hîp víi triÒu c­êng ®æ bé vµo vïng ven bê.

Mçi khi b·o x¶y ra ®Òu kÌm theo hiÖn t­îng mùc n­íc biÓn d©ng cao ®· g©y h­ h¹i cho c¸c c«ng tr×nh ven biÓn vµ ¶nh h­ëng ®Õn ®êi sèng vµ s¶n xuÊt cña ng­êi d©n ë vïng ven biÓn. ë c¸c vïng ven biÓn n­íc ta tr­íc ®©y nhê cã c¸c d¶i rõng ngËp mÆn tù nhiªu hoÆc rõng trång mµ nhiÒu n¬i ®ª biÓn Ýt bÞ vì, tÝnh m¹ng vµ tµi s¶n cña con ng­êi ®­îc b¶o vÖ. Trong nh÷ng n¨m qua, do viÖc ph¸ RNM ngµy cµng t¨ng dÉn ®Õn gia t¨ng lò lôt, s¹t lë ®Êt ë nhiÒu n¬i, xãi lë vïng ven biÓn, x©m nhËp mÆn vµo s©u trong néi ®Þa. NhËn thÊy ®­îc tÇm quan träng cña RNM trong viÖc b¶o vÖ ®ª biÓn, h¹n chÕ thiÖt h¹i cña giã b·o còng nh­ c¸c gi¸ trÞ to lín kh¸c tõ RNM.

Trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®­îc sù quan t©m cña nhµ n­íc, sù gióp ®ì cña c¸c tæ chøc trong vµ ngoµi n­íc, mét sè ®Þa ph­¬ng vïng ven biÓn ®· phôc håi vµ trång míi mét sè diÖn tÝch RNM. Nh÷ng d¶i rõng nµy ®· ®ãng gãp phÇn quan träng trong viÖc b¶o vÖ bê vµ hÖ thèng ®ª biÓn. ViÖc trång RNM nµy vÉn dùa trªn nh÷ng kinh nghiÖm tr­íc ®©y lµ cã ®ai RNM ë tr­íc c¸c c«ng tr×nh ven biÓn chø ch­a nghiªn cøu ®Õn c¸c yÕu tè vÒ cÊu tróc, mËt ®é, bÒ réng cña ®ai rõng thÝch hîp cña ®ai rõng. Nghiªn cøu gÇn ®©y cña t¸c gi¶ Vò §oµn Th¸i - Tr­êng §¹i häc s­ ph¹m H¶i Phßng vÒ kh¶ n¨ng ch¾n sãng, b¶o vÖ bê biÓn trong b·o qua mét sè kiÓu rõng ngËp mÆn trång ven biÒn H¶i Phßng.

Nghiªn cøu nµy míi chØ tÝnh ®Õn cÊu tróc cña rõng trång thuÇn loµi vµ ®é gi¶m chiÒu cao cña sãng biÓn víi mét d¶i rõng cô thÓ. Tuy nhiªn nh÷ng nghiªn cøu ®Þnh l­îng cô thÓ ®Ó ®­a ra cÊu tróc, bÒ réng d¶i rõng thÝch hîp, ®¸p øng môc tiªu phßng hé ch¾n sãng b¶o vÖ ®ª biÓn cßn rÊt thiÕu. XuÊt ph¸t tõ nhu cÇu thùc tiÔn ®ã chóng t«i ®· thùc hiÖn ®Ò tµi: "Nghiªn cøu kh¶ n¨ng ch¾n sãng cña rõng ngËp mÆn ë mét sè vïng ven biÓn t¹i thµnh phè H¶i Phßng". §Ò tµi nµy gãp phÇn x©y dùng c¬ së khoa häc cho viÖc phôc håi, trång míi rõng, ph¸t triÓn cÊu tróc rõng, ph©n bè, vÞ trÝ vµ qu¶n lý c¸c ®ai RNM phßng hé ven biÓn cã hiÖu qu¶ c¶ vÒ gãc ®é kinh tÕ vµ sinh th¸i häc.

Trong khu«n khæ cã h¹n ®Ò tµi chØ nghiªn cøu ë mét sè khu vùc cã ph©n bè rõng ngËp mÆn cña thµnh phè H¶i Phßng - n¬i th­êng xuyªn ph¶i chÞu ¶nh h­ëng cña c¸c c¬n b·o vµ ¸p thÊp nhiÖt ®íi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Nghiªn cøu RNM trªn thÕ giíi 1.