Luận án tiến sĩ về kế toán tài sản cố định trong doanh nghiệp khai thác khoáng sản khu vực phía Bắc

Luận án tiến sĩ phân tích kế toán tài sản cố định trong doanh nghiệp khai thác khoáng sản khu vực phía Bắc, cung cấp giải pháp tối ưu.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Kế Toán Tài Sản Cố Định Trong Doanh Nghiệp Khai Thác Khoáng Sản Phía Bắc
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, các doanh nghiệp khai thác khoáng sản tại khu vực phía Bắc Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức và cơ hội. Việc phát triển ngành công nghiệp khai thác khoáng sản được xem là một trong những ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước. Khu vực phía Bắc với vị trí địa lý và địa chất đặc biệt, có tiềm năng lớn về tài nguyên khoáng sản. Tuy nhiên, việc khai thác các tài nguyên này gặp nhiều khó khăn do vị trí địa lý xa xôi và công nghệ khai thác chưa đáp ứng yêu cầu. Tài nguyên khoáng sản có trữ lượng hạn chế và không thể tái tạo, do đó, việc quản lý và sử dụng hợp lý tài sản cố định (TSCĐ) trong các doanh nghiệp khai thác khoáng sản là rất cần thiết. TSCĐ không chỉ ảnh hưởng đến giá thành và chất lượng sản phẩm mà còn quyết định đến năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Do đó, việc nghiên cứu kế toán TSCĐ trong các doanh nghiệp khai thác khoáng sản là một yêu cầu cấp thiết.

II. Tổng quan về tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về kế toán TSCĐ trong các doanh nghiệp khai thác khoáng sản đã được nhiều tác giả quan tâm. Các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào việc xác định tiêu chuẩn nhận diện TSCĐ, quy trình ghi nhận và đo lường giá trị TSCĐ. Theo Donal E. Kiso và Jerry J. Weygandt, TSCĐ là những tài sản có khả năng mang lại lợi ích kinh tế trong tương lai. Các tác giả khác như Robert F. Meigs và Barry J. Epstein nhấn mạnh rằng TSCĐ không chỉ là tài sản vật chất mà còn bao gồm cả tài sản vô hình. Tại Việt Nam, Bộ Tài chính đã ban hành nhiều chuẩn mực kế toán liên quan đến TSCĐ, như VAS 03 và VAS 04, nhằm hướng dẫn các doanh nghiệp trong việc ghi nhận và quản lý TSCĐ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết, đặc biệt là trong việc áp dụng các chuẩn mực này vào thực tiễn tại các doanh nghiệp khai thác khoáng sản.

III. Các nghiên cứu về kế toán TSCĐ

Các nghiên cứu về kế toán TSCĐ trong doanh nghiệp khai thác khoáng sản đã chỉ ra rằng việc ghi nhận và đo lường TSCĐ là rất quan trọng. Nhiều tác giả đã đề xuất các tiêu chuẩn nhận diện TSCĐ, trong đó nhấn mạnh rằng TSCĐ phải được kiểm soát và có khả năng mang lại lợi ích kinh tế trong tương lai. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc áp dụng mô hình giá gốc trong ghi nhận TSCĐ là phổ biến, tuy nhiên, một số tác giả cho rằng mô hình giá đánh giá lại cũng có những ưu điểm nhất định. Việc lựa chọn mô hình nào phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng doanh nghiệp và yêu cầu của các bên liên quan. Hơn nữa, việc cung cấp thông tin tài chính chính xác và kịp thời từ kế toán TSCĐ có vai trò quan trọng trong việc ra quyết định đầu tư và quản lý tài sản.

IV. Đánh giá và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về kế toán TSCĐ trong doanh nghiệp khai thác khoáng sản không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu có thể giúp các doanh nghiệp cải thiện quy trình quản lý TSCĐ, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Việc áp dụng các chuẩn mực kế toán hiện hành sẽ giúp doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính, từ đó đưa ra các quyết định đúng đắn trong việc đầu tư và sử dụng tài sản. Hơn nữa, nghiên cứu cũng góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống kế toán tại Việt Nam, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong lĩnh vực khai thác khoáng sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh ngày càng hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng đã tạo điều kiện cho các DN thuộc mọi thành phần kinh tế, mọi lĩnh vực SXKD, mọi ngành nghề tăng trưởng và phát triển, đặc biệt là các DN hoạt động trong lĩnh vực khai thác khoáng sản. Cùng với chủ trương của Đảng và Nhà nước qua các văn kiện Đại hội Đảng là ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn để đưa đất nước ta trở thành một nước CNH - HDH, các DN nói chung, DN khai thác khoáng sản nói riêng được thành lập ngày càng nhiều để nắm bắt lấy những cơ hội kinh doanh mới phù hợp với quy luật phát triển chung của nền kinh tế. Khu vực phía Bắc Việt Nam là khu vực địa lý có vị trí địa chất độc đáo tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành nhiều loại khoáng sản. Tuy nhiên, các mỏ khoáng sản có tiềm năng kinh tế cao như than, apatit, sắt, đất hiếm… lại thường ở những nơi xa xôi, sâu trong lòng đất…tạo không ít khó khăn về mặt điều kiện và công nghệ khai thác.

Hơn nữa, tài nguyên khoáng sản lại có trữ lượng hạn chế và không thể tái tạo được. Do đó cần có chiến lược bảo vệ, quản lý, khai thác, chế biến để sử dụng hợp lý, hiệu quả và tiết kiệm các tài nguyên thiên nhiên. Nguồn lực cơ1sở1vật1chất không thể thiếu khi tiến hành hoạt động SXKD của bất cứ DN nào chính là TSCĐ. Đối với mỗi DN, kết quả của hoạt động quản lý, sử dụng TSCĐ sẽ ảnh1hưởng1trực1tiếp1đến giá thành và chất lượng sản phẩm, dịch vụ của mình.

Do đó, nguồn lực TSCĐ luôn được coi là cơ sở quan trọng khi đánh.xuất, trình độ công nghệ, năng lực cạnh tranh và sự phát triển của DN trong nền kinh tế. Trước đòi hỏi của môi trường kinh doanh đầy cạnh tranh gay gắt và sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật trong bối cảnh cách mạng công nghệ 4.0 thì hoạt động quản lý TSCĐ trong đó có kế toán yêu cầu phải được thực hiện một cách khoa học và hợp lý. Do hoạt động trong lĩnh vực SXKD vật chất đặc biệt nên TSCĐ trong các DN khai thác khoáng sản luôn chiếm một tỷ trọng lớn so với tổng tài sản nên luôn là một bộ phận nguồn lực không thể thiếu của quá trình hoạt động và phát triển của các DN này. Mặt khác, đặc thù hoạt động SXKD của DN khai thác khoáng sản là sản phẩm thường cố định tại khai trường, trong khi các TSCĐ khai thác phải di chuyển theo địa điểm sản xuất nên dễ gây ra mất mát, hư hỏng.

Một yêu cầu tất yếu đặt ra là phải có biện pháp quản lý, sử dụng tốt TSCĐ trong DN khai thác khoáng sản đồng nghĩa với việc công tác kế toán TSCĐ tại các DN này phải được tổ chức một cách khoa học, phù hợp với thông lệ kế toán 1 luan an quốc tế, hệ thống chuẩn mực kế toán quốc gia và chế độ kế toán ở Việt Nam cũng như điều kiện của DN khai thác và nhu cầu của các cấp quản lý. Với vai trò là công cụ quản lý kinh tế ở tầm vĩ mô và vi mô, trong suốt các năm vừa qua, lần lượt các chính sách về kế toán và kế toán TSCĐ được ban hành đã từng bước hoàn thiện và đổi mới nhằm đáp ứng mục tiêu quản lý và nâng cao hiệu quả SXKD trong các DN khai thác khoáng sản. Cụ thể, Bộ Tài Chính đã ban hành CMKT Việt Nam số 03 (VAS 03) về TSCĐ hữu hình; CMKT Việt Nam số 04 (VAS 04) về TSCĐ vô hình; CMKT Việt Nam số 06 (VAS 06) về Thuê tài sản; Thông tư số 45/2013/TT- BTC ban hành ngày 25/04/2013 của Bộ trưởng Bộ Tài Chính hướng dẫn về “Quyết định về Quản lý, sử dụng và trích khấu hao TSCĐ” và các Thông tư hướng dẫn Chế độ kế toán DN (Thông tư 200/2014/TT -BTC ngày 22/12/2014 của Bộ trưởng Bộ Tài Chính)… Những văn bản pháp quy này đã ảnh hưởng lớn đến kế toán TSCĐ trong các DN khai thác khoáng sản nói riêng, các DN ở Việt Nam nói chung. Thông tin quan trọng và có tính quyết định, chi phối đến việc đầu tư đổi mới cũng như sử dụng TSCĐ là thông tin do KTQT cung cấp.

Tuy nhiên, tại các DN khai thác khoáng sản khu vực phía Bắc hiện nay, KTQT TSCĐ chưa được các nhà quản trị quan tâm đúng mức, các thông tin thu nhập khi xây dựng các phương án đầu tư (PAĐT) chưa rõ ràng, đầy đủ, chủ yếu mang tính ước đoán. Việc cung cấp thông tin dưới góc độ KTQT của kế toán TSCĐ tác động lớn đến kết quả lập kế hoạch, kiểm soát hoạt động và đánh giá quá trình thực hiện kế hoạch trong nội bộ DN còn hạn chế. Mặt khác, sau khi tìm hiểu tác giả nhận thấy, tại Việt Nam hiện nay không có nhiều các công trình nghiên cứu chuyên sâu về kế toán TSCĐ. Đặc biệt chưa có một công trình nghiên cứu nào xem xét, đề cập đến kế toán TSCĐ trong các DN khai thác khoáng sản một cách toàn diện.

Nhận thức được ảnh hưởng của các DN khai thác khoáng sản khu vực phía Bắc đối với nền kinh tế, vai trò quan trọng của TSCĐ đối với hoạt động SXKD của DN này cũng như vị trí của công cụ kế toán TSCĐ trong công tác quản lý hiệu quả TSCĐ tại DN khai thác khoáng sản, từ thực tiễn tìm hiểu các nghiên cứu về kế toán TSCĐ và DN khai thác khoáng sản, tác giả đã lựa chọn đề tài: "Kế toán tài sản cố định trong các doanh nghiệp khai thác khoáng sản khu vực phía Bắc" làm đề tài luận án nghiên cứu của mình. Kết quả của luận án hy vọng sẽ góp phần làm giàu thêm lý luận về kế toán TSCĐ trong các DN và thực sự có ý nghĩa trong việc hoàn thiện thực tiễn kế toán TSCĐ trong các DN khai thác khoáng sản khu vực phía Bắc hiện nay. Tổng quan về tình hình nghiên cứu đề tài 2. Những công trình nghiên cứu về kế toán TSCĐ trong các DN.

Các nghiên cứu về tiêu chuẩn nhận diện TSCĐ Trong nghiên cứu về TSCĐ của mình, nhóm tác giả Donal E.Kiso và Jerry J.Weygandt (2012) cho rằng TSCĐ là những.chắn trong tương lai khi sử dụng tài sản DN sẽ thu.một tài sản có được ghi.là TSCĐ hay không. tế trong tương lai trên cơ sở các các minh chứng thu thập được tại thời.hình thành tài sản lúc ban đầu; (2) Có căn cứ đáng tin cậy để xác định giá trị của tài sản.chuẩn này đề cập đến minh chứng đo lường giá trị tiền tệ ban đầu của TSCĐ khi hình thành. Không đồng quan điểm với việc xác định tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ là chủ yếu dựa vào giá trị của tài sản, hai nhóm tác giả Robert F.Meigs cùng các cộng sự (1996) và Barry J.Epstein & Abbas Ali Mirza (2000) lại đồng nhất cho rằng “TSCĐ là những tài sản có thời gian sử dụng lâu dài, được đầu tư sử dụng cho hoạt động SXKD của DN, không phải đầu tư để bán cho khách hàng”. Quan điểm này đề cập tới thời.huy hiệu quả của.SXKD tại DN, đồng.thời nhấn mạnh TSCĐ đã được đầu tư sẽ.thuật của DN và khác biệt hoàn.hóa ở mục đích đầu tư.

Đưa ra tiêu chuẩn nhận diện TSCĐ bao quát hơn, tác giả Kent Kirkpatrick (2009) đã đề xuất 4 cơ sở nhận diện : (1) Đơn vị kế toán phải kiểm soát được nguồn lực kinh tế là tài sản; (2) Tài sản được tạo ra từ các sự kiện hoặc.quá khứ; (3) Việc sử dụng tài.cho DN trong.lai; (4) Thời gian hữu dụng ước tính của tài sản nhiều hơn 1 kỳ kế toán và được sử dụng một cách liên tục không phải để bán. Tại Việt Nam, Từ.rằng “TSCĐ là bộ phận tài sản của DN, phục vụ sản xuất trong một thời kỳ dài, tham gia nhiều lần vào sản xuất sản phẩm theo mức độ hao mòn. TSCĐ bao gồm: nhà cửa, công trình kiến trúc, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, công cụ, dụng cụ, đường ống. Theo đó, khi nhận diện TSCĐ được xem xét đến.lâu dài hữu ích và.trị khi được sử dụng của TSCĐ vào sản phẩm, dịch vụ trong kỳ SXKD.

Để làm rõ hơn tiêu chuẩn nhận diện TSCĐ, Bộ Tài chính Việt Nam (2009) quy định các tài sản trong DN được nhận diện là TSCĐ cần xem xét đến 3 luan an tính.tế thu được từ đầu tư và sử.sản, tính tin cậy của các.trị ban đầu của.sử dụng hữu ích và độ lớn của giá trị đo lường của tài sản. Hai CMKT Việt Nam số 03 (VAS 03) và CMKT Việt Nam số 04 (VAS 04) đã cụ thể hóa thành 4 tiêu chuẩn nhận diện, ghi nhận TSCĐ: (1) “Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản”; (2) “Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách đáng tin cậy”; (3) “Thời gian sử dụng ước tính trên 1 năm trở lên”; (4) “Có đủ giá trị tiêu chuẩn theo quy định hiện hành”. Như vậy, các quan điểm nghiên cứu trên về TSCĐ đa phần đều xem xét TSCĐ.là1những1tài1sản1có1giá1trị.đủ1lớn,1có1thời1gian1sử1 dụng1ước.DN1đầu1tư1sử1dụng.đem1lại1lợi1ích.1 kinh1tế1trong1tương1lai. Tuy nhiên, có một yếu tố mà các nhà nghiên cứu hầu như không đề cập đến một cách chính thức khi xem xét tiêu chuẩn nhận diện và điều0kiện0ghi0nhận0TSCĐ mặc dù nó đang được0vận0dụng0trong thực tiễn công tác kế toán của DN, đó là yếu0tố0sở0hữu.

Điều này được vận0dụng0để0giải0thích0tại sao trong danh0mục TSCĐ hữu hình của một số quốc gia bao gồm cả các nguồn lực tự nhiên như đất đai (Mỹ, Pháp…) nhưng cũng có quốc gia không công nhận điều này (Việt Nam…). Hơn nữa, thực tế có những máy móc thiết bị hoặc nhà xưởng… mặc dù giá trị đo lường được lớn, thời gian sử0dụng lâu dài, giá trị được xác0định0đáng0tin0cậy, tài0sản0này đang được DN sử dụng đem lại lợi ích kinh tế cho DN nhưng trên báo cáo kế toán giá trị của chúng không được ghi nhận ở khoản mục TSCĐ hữu hình. Các nghiên cứu về kế toán TSCĐ trên góc độ KTTC 2. Các nghiên cứu về thu nhận thông tin TSCĐ Thông.tin do kế.cấp trong DN là những.tin ghi chép, phản.ánh về tình.hình hiện có, nguồn.sản và sự vận động của tài sản trong DN.

Nó phản ánh đầy đủ các chu trình về nghiệp vụ của DN, bao gồm các chu trình cung cấp, sản xuất, tiêu thụ và tài chính trong DN (Trương Văn Tú và Trần Thị Song Minh, 2000). Hall (2011), “tùy thuộc vào nội dung thông tin thu nhận là khác nhau, nên cách thức thu nhận với mỗi thông tin đó cũng khác nhau”. Khác với nhiều lĩnh vực, thông tin kế toán ghi nhận được chuẩn hóa về mặt hình thức trên các vật mang tin và về tư cách được pháp lý hóa bởi Nhà nước gọi là chứng từ kế toán.