CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 Khái quát về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1.1 Chi phí sản xuất 1.1 Khái niệm và bản chất chi phí sản xuất. Quá trình sản xuất sản phẩm là quá trình phát sinh thường xuyên liên tục của các khoản chi phí sản xuất nhằm mục đích tạo ra một hoặc nhiều loại sản phẩm khác nhau.Vì vây, cần phải nắm được bản chất chi phí sản xuất để xác định đúng các chi phí sản xuất trong doanh nghiệp bởi lẽ không phải tất cả các chi phí trong doanh nghiệp bỏ ra đều là chi phí sản xuất. Hiện nay có nhiều khái niệm về chi phí sản xuất như. Theo từ điển Bách khoa toàn thư mở Việt Nam, 2011 chi phí sản xuất được hiểu là “Chi phí sản xuất là số tiền mà một nhà sản xuất hay doanh nghiệp phải chi để mua các yếu tố đầu vào cần thiết cho quá trình sản xuất hàng hóa nhằm mục đích thu lợi nhuận”’ Theo VAS 01 - Chuẩn mực chung: “Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm các khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu”.
Dưới góc độ kế toán tài chính, chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hoá cần thiết cho quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh mà doanh nghiệp phải chi ra để tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kì nhất định (tháng, quý, năm). Nhìn chung các quan điểm về chi phí sản xuất tương đối giống nhau. Vậy có thể khái quát như sau: Chi phí sản xuất là toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hoá và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp chi ra để tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định biểu hiện dưới hình thái tiền tệ. Luan van 9 Đặc điểm của chi phí sản xuất: - Chi phí sản xuất mang tính vận động liên tục không ngừng và mang tính chất khách quan.
- Chi phí sản xuất mang tính da dạng và phong phú, tiết kiệm chi phí là một quy luật khách quan đối với doanh nghiệp. - Chi phí sản xuất đuợc hình thành do có sự chuyển dịch giá trị của các yếu tố sản xuất vào sản phẩm sản xuất và được biểu hiện trên hai mặt: Về mặt định tính: Đó là bản thân các yếu tố vật chất phát sinh và tiêu hao tạo nên quá trình sản xuất, đạt được mục đích tạo ra sản phẩm, dịch vụ. Về mặt định lượng: Đó là mức tiêu hao cụ thể của các yếu tố vật chất tham gia vào quá trình sản xuất và được biểu hiện qua thước đo phù hợp mà thước đo tổng quát là tiền tệ. Cả hai mặt định tính và định lượng của chi phí sản xuất chịu sự chi phối thường xuyên của quá trình sản xuất và đặc điểm sản xuất sản phẩm.
Bản chất của chi phí sản xuất thể hiện trên các khía cạnh sau: - Về nội dung: Chi phí sản xuất bao gồm: Hao phí lao động vật hoá như giá trị của tư liệu sản xuất và giá trị của đối tượng lao động đã tiêu hao như khấu hao tài sản cố định, chi phí nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ… Hao phí lao động sống như chi phí về tiền lương (tiền công) phải trả cho người lao động tham gia vào quá trình sản xuất sản phẩm. Một phần giá trị mới sáng tạo ra như các khoản trích theo lương, các khoản thuế có tính chi phí như: Thuế tài nguyên, thuế nhà đất, thuế môn bài… - Các chi phí của doanh nghiệp phải được đo lường và tính toán bằng tiền trong một khoảng thời gian xác định (năm: kỳ kế toán chính thức; tháng, quý: kỳ kế toán tạm thời). - Chi phí luôn có tính cá biệt, nó phải bao gồm tất cả các khoản chi phí mà doanh nghiệp phải chi ra để tồn tại và để hoạt động kinh doanh, bất kể đó là chi phí cần thiết hay không cần thiết, khách quan hay chủ quan (chi phí của doanh nghiệp Luan van 10 phải bao gồm cả các khoản thiệt hại về tài sản, các khoản tiền phải nộp, phải bồi thường…). Lý do là các doanh nghiệp khác nhau về chức năng, nhiệm vụ, quy mô, trình độ tổ chức quản lý… nên chi phí chi ra không giống nhau.
- Độ lớn của chi phí phụ thuộc vào hai yếu tố cơ bản: Khối lượng lao động và tư liệu sản xuất đã tiêu hao trong một thời gian nhất định. Giá cả các tư liệu sản xuất đã tiêu hao và tiền lương (tiền công) của một đơn vị lao động đã hao phí. Chi phí và chi tiêu của doanh nghiệp có nhiều điểm giống nhau, nhưng không phải là một. Chi phí khác chi tiêu ở 1 thời điểm về nôi dung và số lượng.
Có trường hợp là chi phí nhưng lại không phải là chi tiêu ngược lại có trường hợp là chi tiêu nhưng lại không phải là chi phí. Chi phí là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hoá cần thiết cho quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh mà doanh nghiệp phải chi ra trong một kỳ kinh doanh. Như vậy chỉ được tính là chi phí của kỳ hạch toán những hao phí về tài sản và lao động có liên quan đến khối lượng sản phẩm sản xuất ra trong kỳ chứ không phải mọi khoản chi ra trong kỳ hạch toán. Ngược lại, chi tiêu là sự giảm đi đơn thuần các loại vật liệu, tài sản, tiền vốn của doanh nghiệp, bất kể nó được dùng vào mục đích gì.
Mặc dù là hai khái niệm khác nhau nhưng chi phí và chi tiêu có mối quan hệ mật thiết với nhau. Chi tiêu là cơ sở phát của sinh chi phí, không có chi tiêu thì không có chi phí. Chi phí và chi tiêu không những khác nhau về mặt lượng mà còn khác nhau về thời gian, có những khoản chi tiêu kỳ này nhưng chưa được tính vào chi phí và có những khoản tính vào chi phí kỳ này nhưng thực tế chưa chi tiêu. Sở dĩ có sự khác biệt như vậy là do đặc điểm tính chất vận động và phương thức chuyển dịch giá trị của từng loại tài sản vào quá trình sản xuất và yêu cầu kỹ thuật hạch toán của chúng.
Trong nền kinh tế thị trường, yếu tố giá cả thường xuyên biến động thì việc hạch toán hợp lý, đầy đủ và kịp thời chi phí sản xuất chẳng những là điều kiện cần Luan van 11 thiết để quản trị giá thành mà còn nhằm xác định đúng chi phí phù hợp với giá cả thực tại tạo điều kiện cho doanh nghiệp thực hiện bảo toàn vốn theo yêu cầu của chế độ quản lý kinh tế hiện nay. Như vậy, từ phân tích trên chúng ta có thể hiểu được bản chất chi phí và các bộ phận cấu thành chi phí, các bộ phận cấu thành chi phí này sẽ được sắp xếp và phân loại theo những tiêu thức khác nhau để có thể đáp ứng nhu cầu cung cấp thông tin kế toán phục vụ việc ra các quyết định kinh tế.2 Phân loại chi phí sản xuất Phân loại chi phi là nội dung quan trọng đầu tiên cần phải thực hiện để phục vụ cho việc tổ chức theo dõi tập hợp chi phí, tính giá thành sản phẩm. Chi phí sản xuất kinh doanh được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau tuỳ thuộc vào mục đích và yêu cầu công tác quản lý. * Phân loại theo yếu tố chi phí Theo tiêu thức này toàn bộ chi phí sản xuất được chia làm 5 yếu tố sau: - Chi phí nguyên liệu, vật liệu: Gồm toàn bộ giá trị các loại nguyên liệu, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, công cụ dụng cụ, động lực.
mà doanh nghiệp sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ. - Chi phí nhân công: Là toàn bộ số tiền lương, phụ cấp lương phải trả cho người lao động, tiền trích BHXH, BHYT, KPCĐ theo tỉ lệ quy địng trên tổng số lương và phụ cấp phải trả cho người lao động tính vào chi phí. - Chi phí khấu hao TSCĐ: Phản ánh tổng số khấu hao TSCĐ phải trích trong kỳ của tất cả TSCĐ sử dụng cho SXKD. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là toàn bộ số tiền mà doanh nghiệp phải trả từ các dịch vụ mua từ bên ngoài (tiền điện, nước, điện thoại.) phục vụ cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.
- Chi phí khác bằng tiền: Là các chi phí khác dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ngoài các yếu tố chi phí trên: Chi phí hội họp, hội nghị, giao dịch. Luan van 12 Cách phân loại này giúp cho doanh nghiệp biết được trong quá trình sản xuất kinh doanh cần chi dùng những chi phí gì để từ đó phục vụ cho việc lập, kiểm tra và phân tích dự toán chi phí. * Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích và công dụng của chi phí Căn cứ vào mục đích và công dụng của chi phí trong sản xuất có thể chia ra các khoản mục chi phí khác nhau, mỗi khoản mục chỉ bao gồm những chi phí có cùng mục đích và công dụng, không phân biệt nội dung kinh tế của chi phí. Theo cách phân loại này chi phí sản xuất được chia thành các khoản mục chi phí sau + Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: bao gồm chi phí về nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu sử dụng trực tiếp vào sản xuất chế tạo sản phẩm, không tính vào khoản mục này những chi phí nguyên vật liệu sử dụng vào mục đích chung và những hoạt động ngoài sản xuất.
+ Chi phí nhân công trực tiếp: bao gồm chi phí về tiền lương, tiền ăn ca, số tiền trích KPCĐ, BHXH, BHYT của công nhân trực tiếp sản xuất. + Chi phí sản xuất chung: là những chi phí dùng cho hoạt động sản xuất chung ở các phân xưởng, đội sản xuất ngoài hai khoản mục chi phí trực tiếp trên bao gồm - Chi phí nhân viên phân xưởng: phản ánh các khoản tiền lương, các khoản phụ cấp phải trả cho nhân viên quản lý phân xưởng, bộ phận sản xuất; khoản trích KPCĐ, BHXH, BHYT theo tỷ lệ quy định hiện hành trên tiền lương phải trả cho nhân viên phân xưởng, bộ phận, tổ, đội sản xuất,.