Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường và xu thế hội nhập quốc tế, nhãn hiệu hàng hóa đóng vai trò là phương tiện định danh sản phẩm, truyền tải thông điệp chất lượng và tác động trực tiếp đến quyết định lựa chọn của người tiêu dùng. Nhãn hiệu không chỉ là hạt nhân cốt lõi để phát triển thương hiệu bền vững mà còn là tài sản vô hình có giá trị kinh tế lớn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang lúng túng trong việc xác lập, khai thác thương mại và thực thi quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu ở cả thị trường trong nước lẫn quốc tế, dẫn đến nguy cơ bị mất quyền sở hữu hoặc suy giảm sức cạnh tranh.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nghiêm Phương Trang (chuyên ngành Luật Sở hữu trí tuệ) tập trung giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu sau:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và các quy định của pháp luật Việt Nam cùng điều ước quốc tế về quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu (xác lập, khai thác và bảo vệ).
  2. Phân tích thực trạng hoạt động đăng ký, sử dụng, thương mại hóa và bảo vệ nhãn hiệu của các doanh nghiệp Việt Nam ở trong nước và nước ngoài.
  3. Nghiên cứu thực tiễn điển hình về chiến lược tạo dựng, quản trị danh mục nhãn hiệu và nhượng quyền thương mại tại Công ty Cổ phần Đầu tư Trung Nguyên.
  4. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật sở hữu trí tuệ cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Các quy định pháp luật hiện hành điều chỉnh quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu và hoạt động thực tiễn của doanh nghiệp Việt Nam trong việc áp dụng các quy định này.
  • Phạm vi không gian: Lãnh thổ Việt Nam và một số thị trường xuất khẩu trọng điểm (Hoa Kỳ, Úc, Trung Quốc, Singapore, Liên minh Châu Âu...).
  • Phạm vi thời gian: Quá trình phát triển quy định pháp luật từ năm 1981 đến Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022; dữ liệu thực tiễn và số liệu thống kê tập trung trong giai đoạn 2021 - 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng trên nền tảng pháp lý đa tầng, kết hợp các văn bản quy phạm pháp luật quốc gia và các điều ước quốc tế:

  • Hệ thống pháp luật Việt Nam: Hiến pháp 2013; Bộ luật Dân sự 2015; Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019, 2022) với trọng tâm là các Điều 72, 73, 74 (điều kiện bảo hộ và khả năng phân biệt), Điều 75 (tiêu chí nhãn hiệu nổi tiếng), Điều 90 (nguyên tắc nộp đơn đầu tiên - first to file), Điều 124 (quyền sử dụng), Điều 130 (hành vi cạnh tranh không lành mạnh); Luật Thương mại (Điều 284 về nhượng quyền thương mại); Luật Giá 2021; Nghị định 89/2013/NĐ-CP; Thông tư 06/2014/TT-BTC (Tiêu chuẩn thẩm định giá số 13 về tài sản vô hình); Thông tư 01/2007/TT-BKHCN và Quy chế thẩm định đơn nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ.
  • Hệ thống điều ước quốc tế: Công ước thành lập Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới 1967 (WIPO); Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp 1883; Thỏa ước Madrid và Nghị định thư Madrid về đăng ký quốc tế nhãn hiệu; Công ước Berne; Hiệp định TRIPs; Hiệp định song phương Việt Nam - Thụy Sỹ.
  • Khung lý thuyết và mô hình chuyên ngành: Khái niệm quyền sở hữu công nghiệp; phân loại nhãn hiệu (truyền thống: chữ, hình, kết hợp chữ và hình; phi truyền thống: âm thanh; nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu liên kết, nhãn hiệu nổi tiếng); mô hình đa thương hiệu kết hợp (hybrid brand architecture); phương pháp định giá thương hiệu dựa trên 3 yếu tố của tổ chức Interbrand (phân tích tài chính, vai trò nhãn hiệu, sức mạnh cạnh tranh).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng bao gồm: thu thập và xử lý tài liệu, phân tích quy phạm pháp luật, tổng hợp - thống kê số liệu, so sánh - đối chiếu pháp lý, và phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (case study) đối với Tập đoàn Trung Nguyên và một số vụ việc tranh chấp thực tế (Incombank, VIFON, Gạo ST25, Asanzo, Phúc Long, BIDV, Traphaco, Phở Thìn). Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ Cục Sở hữu trí tuệ, WIPO, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, các bản án/quyết định thực thi và tài liệu doanh nghiệp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Hệ thống pháp luật bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu của Việt Nam - Một số vấn đề lý luận về nhãn hiệu và quy trình tạo dựng, khai thác và bảo vệ nhãn hiệu theo quy định của pháp luật

Chương này trình bày tiến trình lịch sử pháp lý từ Điều lệ Sáng kiến 1981, Điều lệ Nhãn hiệu hàng hóa 1982, Điều lệ Mua bán li-xăng 1988, Pháp lệnh Bảo hộ Quyền Sở hữu công nghiệp 1989, Nghị định 84/HĐBT 1990 đến Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành. Tác giả làm rõ các nội dung lý luận cốt lõi:

  • Tạo dựng và xác lập quyền: Nhãn hiệu phải có khả năng phân biệt và thể hiện dưới dạng nhìn thấy được hoặc dấu hiệu âm thanh thể hiện dưới dạng đồ họa. Phân tích nguyên tắc nộp đơn đầu tiên (first to file) tại Việt Nam so với nguyên tắc sử dụng trước (first to use) tại Hoa Kỳ, Úc. Quy trình thẩm định đơn tại Cục Sở hữu trí tuệ gồm 4 bước: (1) Thẩm định hình thức (1 tháng); (2) Công bố đơn hợp lệ (2 tháng); (3) Thẩm định nội dung (9 tháng); (4) Cấp văn bằng bảo hộ (hiệu lực 10 năm, gia hạn không hạn chế số lần theo chu kỳ 10 năm). Thủ tục đăng ký quốc tế qua Hệ thống Madrid sử dụng Tờ khai 06-ĐKQT, MM2, MM18.
  • Khai thác quyền: Gồm quyền tự sử dụng (phải gắn liền với nghĩa vụ sử dụng trong thời hạn luật định để tránh bị đình chỉ hiệu lực); chuyển nhượng quyền sở hữu (mua bán đứt đoạn, đăng ký hợp đồng tại cơ quan nhà nước); góp vốn bằng nhãn hiệu; chuyển quyền sử dụng qua hợp đồng li-xăng (độc quyền, không độc quyền, thứ cấp) hoặc nhượng quyền thương mại (franchising theo Điều 284 Luật Thương mại).
  • Bảo vệ quyền: Phân tích 4 yếu tố cấu thành hành vi xâm phạm quyền; nhận diện các hành vi cạnh tranh không lành mạnh (gây nhầm lẫn chỉ dẫn thương mại, đầu cơ nhãn hiệu, chiếm giữ tên miền theo Điều 130 Luật SHTT). Quy trình 4 bước xử lý vi phạm: (1) Chứng minh tư cách chủ thể; (2) Thu thập chứng cứ; (3) Giám định tại Viện Khoa học sở hữu trí tuệ (7 - 15 ngày làm việc); (4) Áp dụng các biện pháp tự bảo vệ, dân sự, hành chính, hình sự hoặc kiểm soát biên giới.

Chương 2: Tình hình thực tiễn hoạt động đăng ký, khai thác và bảo hộ nhãn hiệu của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay

Tác giả đánh giá toàn diện bức tranh thực tiễn thông qua các số liệu và vụ việc cụ thể:

  • Tại thị trường trong nước: Số lượng đơn tiếp nhận tại Cục Sở hữu trí tuệ năm 2022 đạt 140.903 đơn (tăng 7,1% so với 2021), số văn bằng cấp năm 2022 tăng hơn 10%. Trong Quý I/2023, đơn đăng ký nhãn hiệu mới gấp gần 14 lần tổng đơn của các đối tượng sở hữu công nghiệp khác. Tuy nhiên, hiệu quả xử lý đơn năm 2022 giảm 14,7% so với 2021; trong Quý I/2023 chỉ có khoảng 17% đơn mới được xử lý (so với 75% cùng kỳ 2022). Tỷ lệ cấp văn bằng/tổng đơn tiếp nhận Quý I (không tính tháng 1) giảm từ 83% (năm 2022) xuống 24% (năm 2023). Tình trạng chậm xử lý dẫn đến hiện tượng "quy trình ngược" (kinh doanh trước, đăng ký sau), điển hình như vụ mỹ phẩm Cocoon phải chờ từ 1 đến 2 năm nhưng bị từ chối cấp bằng, hay Ngân hàng Công thương Việt Nam (Incombank) buộc phải đổi tên thành Vietinbank do nhãn hiệu "INKOM BANK" đã bị ngân hàng Nga đăng ký quốc tế chỉ định Việt Nam từ ngày 20/05/1993 (đơn số 603176).
Chỉ số thực tiễn tại Việt Nam Năm 2021 / 2022 Năm 2023 / Quý I/2023 Nguồn dữ liệu
Tổng đơn tiếp nhận các loại tại Cục SHTT 131.562 đơn (2021) 140.903 đơn (2022, tăng 7,1%) Báo cáo Cục SHTT
Tỷ lệ xử lý đơn nhãn hiệu mới trong Quý I 75% (Quý I/2022) 17% (Quý I/2023) Thống kê chuyên ngành
Tỷ lệ cấp bằng/đơn tiếp nhận Quý I (trừ T1) 83% (Quý I/2022) 24% (Quý I/2023) Thống kê chuyên ngành
Số vụ hàng giả, xâm phạm SHTT bị xử lý Cơ sở so sánh 2022 Trên 4.000 vụ (tăng >126%) Ban Chỉ đạo 389 quốc gia
Xử lý vi phạm TMĐT (Cục TMĐT&KTS) 1.663 gian hàng, 6.437 sản phẩm, chặn 5 web (2022) — Bộ Công Thương
  • Tại thị trường quốc tế: Số đơn quốc tế nguồn gốc Việt Nam nộp qua Madrid năm 2022 tăng 24,1% so với 2021. Dù vậy, doanh nghiệp đối mặt nhiều tổn thất lớn: VIFON mất quyền nhãn hiệu tại Úc vào tay công ty L&T (đăng ký từ 1994, năm 2018 VIFON yêu cầu hủy bỏ vì không sử dụng nhưng bị từ chối); gạo ST25 bị từ chối bảo hộ độc quyền tại Mỹ và Úc do mang tính mô tả tên giống lúa (sau đó doanh nghiệp phải đổi hướng đăng ký "GẠO ÔNG CUA"); sản phẩm Biti's bị làm nhái toàn bộ mẫu mã tại Trung Quốc với chất lượng 8/10 nhưng giá bán chỉ bằng 1/3; tình trạng đầu cơ tên miền và xuất khẩu nông sản thô không thương hiệu diễn ra phổ biến.

Chương 3: Tìm hiểu hoạt động tạo dựng, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu của Công ty Cổ phần Đầu tư Trung Nguyên

Nghiên cứu điển hình tại CTCP Đầu tư Trung Nguyên (thành lập ngày 16/11/2009, người đại diện: ông Đặng Lê Nguyên Vũ, nắm giữ 70% cổ phần CTCP Tập đoàn Trung Nguyên và là chủ thể nắm giữ toàn bộ quyền sở hữu công nghiệp đối với hệ thống nhãn hiệu):

  • Cấu trúc nhãn hiệu: Theo hệ thống WIPO Publish, công ty đã nộp 129 đơn, sở hữu 58 nhãn hiệu được cấp văn bằng bảo hộ tại Việt Nam, và 13 mẫu nộp giai đoạn nửa cuối 2022 - nửa đầu 2023 đang trong quá trình giải quyết. Doanh nghiệp áp dụng mô hình đa thương hiệu (hybrid), định vị yếu tố chữ "TRUNG NGUYEN" làm dấu hiệu nhận diện cốt lõi kết hợp với các nhãn hiệu nhánh: G7 COFFEE, Brothers, TRUNG NGUYEN Legend, E TRUNG NGUYEN COFFEE, Trung Nguyên family, LEGENDEE COFFEE...
Số văn bằng Nhãn hiệu bảo hộ Nhóm sản phẩm/dịch vụ
4-00031132-000 TRUNG NGUYEN Nhóm 30
4-0050385-000 Trung Nguyên COFFEE Khởi Nguồn Sáng Tạo Nhóm 30
4-0187867-000 TRUNG NGUYEN Coffee The place for coffee lovers Nhóm 30, 43
4-0061841-000 TRUNG NGUYEN (chữ in hoa) Nhóm 30
4-0328611-000 G7 COFFEE Cà Phê Thứ 7 Nhóm 29, 30
4-0308849-000 Brothers Trung Nguyên Special Chuyên Cho Cà Phê Nhóm 29
4-0062982-000 TRUNG NGUYEN LEGENDEE COFFEE Nhóm 30
4-0460352-000 TRUNG NGUYEN Legend / E TRUNG NGUYEN THE No.1 Nhóm 16, 21, 30, 35, 43
  • Quá trình xác lập quyền: Nhãn hiệu đầu tiên "TRUNG NGUYEN COFFEE" nộp ngày 12/02/1998 (đơn số VN-4-1998-37292) và được cấp bằng ngày 30/05/1999 dưới dạng nhãn kết hợp bao bì phức tạp; ngày 16/9/2003 nộp đơn nhãn hiệu "G7 COFFEE" và được cấp bằng ngày 16/6/2005. Vụ việc đăng ký nhãn "E-COFFEE" năm 2017 bị từ chối do xung đột với nhãn "E" (đăng ký từ 26/9/2016) đã thúc đẩy công ty chuyển hướng đăng ký thành công các cấu trúc kết hợp: "E TRUNG NGUYEN ENERGY Năng Lượng Café THE No.1 COFFEE!" và "E TRUNG NGUYEN THE No.1 COFFEE!" trong năm 2021 và 2023. Tháng 1/2023, công ty đăng ký bổ sung mẫu đen - trắng để mở rộng tối đa phạm vi bảo hộ màu sắc.
  • Xác lập quyền tại quốc tế: Sở hữu 21 mẫu nhãn hiệu qua Hệ thống Madrid (sớm nhất là "TRUNG NGUYEN G7 COFFEE" năm 2005) và hơn 130 mẫu bảo hộ trực tiếp tại hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ. Vụ việc công ty Rice Field đăng ký chiếm đoạt nhãn hiệu Trung Nguyên tại Mỹ năm 2000 đã được giải quyết thành công sau 2 năm đàm phán và nộp đơn phản đối lên WIPO.
  • Khai thác và thương mại hóa: Phân khúc 3 dòng sản phẩm (Trung Nguyên Legend cao cấp, Trung Nguyên Coffee truyền thống, G7 & Trung Nguyên Legend hòa tan) xuất khẩu đến hơn 60 quốc gia. Đầu tư hơn 3 triệu USD thuê công ty New Zealand chuẩn hóa hệ thống nhận diện. Phát triển thương mại điện tử qua các tên miền trungnguyen.com.vn, trungnguyenlegend.com, cafenet.vn và các sàn TMĐT (Shopee, Lazada, Tiki). Triển khai mô hình nhượng quyền "TRUNG NGUYỄN E-Coffee" với hơn 700 cửa hàng trên 63 tỉnh thành tính đến tháng 7/2023 thông qua 3 gói hợp tác: Gói Kết nối (từ 65 triệu đồng, thi công 10 - 25 ngày) và Gói Khởi nghiệp (từ 125 triệu đồng, thi công 20 - 30 ngày).

Chương 4: Kiến nghị một số giải pháp nâng cao hiệu quả xây dựng, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp về nhãn hiệu cho doanh nghiệp Việt Nam

Tác giả chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến khó khăn của doanh nghiệp (nhận thức pháp lý hạn chế, chưa chủ động tra cứu nhãn hiệu đối chứng, thiếu nguồn lực tài chính, chưa xây dựng bộ phận chuyên trách SHTT). Trên cơ sở đó, chương đưa ra hai nhóm giải pháp:

  • Đề xuất hoàn thiện pháp luật: Xây dựng cơ chế, hướng dẫn cụ thể về việc định giá và góp vốn bằng tài sản trí tuệ; hoàn thiện quy định xử lý phần vốn góp khi quyền sở hữu công nghiệp hết thời hạn bảo hộ; tối ưu hóa quy trình thủ tục và ứng dụng công nghệ để rút ngắn thời gian thẩm định, cấp văn bằng tại Cục Sở hữu trí tuệ; tăng cường chế tài xử phạt hành chính và hình sự đối với hành vi xâm phạm nhãn hiệu trên môi trường số.
  • Giải pháp đối với doanh nghiệp: Thực hiện tra cứu khả năng bảo hộ trước khi đưa sản phẩm ra thị trường; chủ động đăng ký xác lập quyền theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên (first to file); xây dựng chiến lược quản trị danh mục nhãn hiệu đồng bộ; mở rộng đăng ký quốc tế tại các thị trường mục tiêu trước khi xuất khẩu; phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý và các tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp để giám sát thị trường và bảo vệ tên miền.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã đạt được những kết quả và đóng góp thực tiễn:

  1. Khái quát hóa hệ thống pháp lý: Cung cấp bức tranh toàn diện về hệ thống quy định pháp luật điều chỉnh toàn bộ vòng đời của nhãn hiệu (xác lập, khai thác thương mại và thực thi bảo vệ quyền) theo Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam (cập nhật sửa đổi 2022) và các điều ước quốc tế liên quan.
  2. Tổng hợp dữ liệu thực chứng: Phản ánh chân thực thực trạng đăng ký và bảo hộ nhãn hiệu giai đoạn 2021 - 2023 với các số liệu cụ thể về lượng đơn nộp (140.903 đơn năm 2022), tỷ lệ giải quyết đơn sụt giảm (Quý I/2023 chỉ đạt 17% đơn mới), và tình trạng vi phạm gia tăng (>4.000 vụ xâm phạm SHTT năm 2023).
  3. Mô hình hóa kinh nghiệm quản trị từ case study Trung Nguyên: Đúc kết quy trình xây dựng kiến trúc đa thương hiệu (hybrid brand), kinh nghiệm xử lý tranh chấp quốc tế (vụ Rice Field), phương thức vượt qua rào cản từ chối bảo hộ (vụ E-Coffee), và chiến lược nhượng quyền thương mại chuẩn hóa (hơn 700 điểm E-Coffee trên 63 tỉnh thành).
  4. Đề xuất mang tính ứng dụng cao: Đưa ra các khuyến nghị cụ thể nhằm khắc phục tình trạng "quy trình ngược", hoàn thiện khung pháp lý định giá tài sản trí tuệ và nâng cao năng lực tự bảo vệ của doanh nghiệp Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tập trung nghiên cứu trên nền tảng pháp luật sở hữu công nghiệp hiện hành và đi sâu vào nghiên cứu tình huống điển hình của doanh nghiệp ngành sản xuất, chế biến và dịch vụ thực phẩm - đồ uống (Tập đoàn Trung Nguyên). Do giới hạn về dữ liệu tiếp cận, nghiên cứu chưa khảo sát định lượng trên diện rộng đối với tất cả các nhóm ngành nghề kinh doanh khác (như công nghệ thông tin, dược phẩm, dịch vụ tài chính). Hướng mở của đề tài là tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả áp dụng thực tế của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 đối với việc bảo hộ các dạng nhãn hiệu phi truyền thống (nhãn hiệu âm thanh) và cơ chế bảo vệ nhãn hiệu trên các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Kinh tế, Quản trị kinh doanh và Marketing khi nghiên cứu về quy trình đăng ký, quản trị tài sản vô hình và nhượng quyền thương mại.
  • Luật sư, chuyên viên tư vấn sở hữu trí tuệ và cán bộ pháp chế doanh nghiệp cần tài liệu thực tiễn về thủ tục đăng ký quốc tế qua Hệ thống Madrid, thủ tục giám định tại Viện Khoa học sở hữu trí tuệ và quy trình xử lý vi phạm nhãn hiệu.
  • Các chủ doanh nghiệp, nhà quản lý nhãn hiệu đang xây dựng chiến lược phát triển thương hiệu, phòng ngừa rủi ro mất nhãn hiệu tại thị trường xuất khẩu và mở rộng chuỗi kinh doanh theo mô hình nhượng quyền.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam buộc phải đổi nhãn hiệu từ Incombank sang Vietinbank?
Ngân hàng thành lập từ năm 1988 và sử dụng tên giao dịch "Incombank" trong gần 20 năm nhưng không nộp đơn đăng ký bảo hộ nhãn hiệu dịch vụ tại Cục Sở hữu trí tuệ. Đến ngày 20/05/1993, một ngân hàng thương mại của Nga đã nộp đơn đăng ký quốc tế số 603176 bảo hộ nhãn hiệu "INKOM BANK" có chỉ định bảo hộ tại Việt Nam qua WIPO. Do chậm trễ trong việc xác lập quyền theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên, ngân hàng không thể sở hữu hợp pháp nhãn hiệu Incombank và buộc phải đổi tên thành Vietinbank để xuất khẩu dịch vụ tài chính ra nước ngoài.

2. Nguyên nhân nào khiến nhãn hiệu gạo "ST25" bị từ chối cấp văn bằng bảo hộ độc quyền tại Mỹ và Úc?
Cơ quan sở hữu trí tuệ tại Mỹ và Úc từ chối cấp văn bằng bảo hộ cho dấu hiệu "ST25" vì "ST25" là tên của một giống lúa. Theo nguyên tắc pháp lý, bất kỳ chủ thể nào kinh doanh sản phẩm gạo được sản xuất từ giống lúa này đều có quyền sử dụng dấu hiệu "ST25" để mô tả đặc tính sản phẩm, do đó dấu hiệu này không có khả năng phân biệt tự thân để được bảo hộ độc quyền. Để khắc phục, doanh nghiệp Việt Nam đã chuyển sang đăng ký nhãn hiệu có tính phân biệt mạnh là "GẠO ÔNG CUA" và đã được cấp bằng bảo hộ tại Úc.

3. CTCP Đầu tư Trung Nguyên đóng vai trò gì và sở hữu bao nhiêu nhãn hiệu theo số liệu trong khóa luận?
CTCP Đầu tư Trung Nguyên (thành lập ngày 16/11/2009 do ông Đặng Lê Nguyên Vũ làm đại diện pháp luật) nắm giữ 70% cổ phần CTCP Tập đoàn Trung Nguyên và là pháp nhân đứng tên sở hữu toàn bộ quyền sở hữu công nghiệp đối với hệ thống nhãn hiệu của tập đoàn. Theo cơ sở dữ liệu WIPO Publish được trích dẫn, công ty đã nộp 129 đơn đăng ký nhãn hiệu, đang sở hữu 58 nhãn hiệu được cấp văn bằng bảo hộ tại Việt Nam, và 13 mẫu nộp giai đoạn nửa cuối 2022 - nửa đầu 2023 đang trong quá trình thẩm định.

4. Trung Nguyên đã xử lý việc nhãn hiệu "E-COFFEE" bị từ chối cấp văn bằng bảo hộ tại Việt Nam như thế nào?
Năm 2017, Trung Nguyên nộp đơn đăng ký "E-COFFEE" nhưng bị từ chối do xung đột với nhãn hiệu "E" (kinh doanh cùng nhóm sản phẩm/dịch vụ cà phê, đăng ký từ 26/9/2016). Doanh nghiệp đã đổi hướng tiếp cận bằng cách kết hợp thêm các thành tố phân biệt mang tính chỉ dẫn nguồn gốc như "TRUNG NGUYEN", "THE No.1", qua đó đăng ký thành công văn bằng bảo hộ cho các nhãn hiệu "E TRUNG NGUYEN ENERGY Năng Lượng Café THE No.1 COFFEE!" (năm 2021) và "E TRUNG NGUYEN THE No.1 COFFEE!" (năm 2023). Đồng thời, nhãn hiệu "E-coffee" vẫn được bảo hộ thành công tại Singapore, Nga và Thái Lan do sự khác biệt về tình trạng nhãn hiệu đối chứng tại các quốc gia này.

5. Hiệu quả xử lý đơn đăng ký nhãn hiệu mới của Cục Sở hữu trí tuệ trong Quý I/2023 có biến động như thế nào so với cùng kỳ năm 2022?
Hiệu quả xử lý đơn có sự sụt giảm rõ rệt: trong Quý I/2023 chỉ có khoảng 17% số đơn đăng ký nhãn hiệu mới được xử lý (trong khi cùng kỳ năm 2022 đạt 75%). Nếu không tính tháng 1 (thời điểm tạm hoãn hệ thống để chờ văn bản hướng dẫn và cập nhật website), tỷ lệ số lượng bằng bảo hộ nhãn hiệu mới cấp trên tổng số đơn tiếp nhận của Quý I/2022 đạt 83%, nhưng đến Quý I/2023 giảm xuống còn 24%.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nghiêm Phương Trang đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở pháp lý và thực tiễn về tạo dựng, khai thác thương mại và bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu tại Việt Nam. Thông qua việc đối chiếu các số liệu thực chứng giai đoạn 2021 - 2023 cùng các bài học điển hình từ Tập đoàn Trung Nguyên, VIFON, Incombank và ST25, công trình đã chỉ rõ những lỗ hổng trong quản trị tài sản trí tuệ của doanh nghiệp trong nước. Các đề xuất hoàn thiện pháp luật về định giá tài sản vô hình và giải pháp quản trị nhãn hiệu chủ động được nêu trong khóa luận mang giá trị thực tiễn cao cho cả cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.