Nghiên cứu hiệu quả của vỏ cà phê trong thức ăn nuôi bò vỗ béo tại nông hộ

**SEO Description for the Article 'Luận văn nghiên cứu sử dụng vỏ cà phê trong hỗn hợp thức ăn nuôi bò vỗ béo tại nông hộ':** Nghiên cứu ứng dụng vỏ cà phê trong thức ăn nuôi ...

• Tác giả: Lò Văn Thỏa
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phan Đình Thắm
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên cứu sử dụng vỏ cà phê trong hỗn hợp thức ăn nuôi bò vỗ béo tại nông hộ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đặc điểm tiêu hoá của gia súc nhai lại
• 1.2. Môi trường dạ cỏ
• 1.3. Khu hệ vi sinh vật dạ cỏ
• 1.3.1. Vi khuẩn (Bacteria)
• 1.3.2. Động vật nguyên sinh (Protozoa)
• 1.4. Quá trình tiêu hóa các thành phần của thức ăn ở gia súc nhai lại
• 1.5. Hoạt động chuyển hóa carbonhydrat
• 1.6. Quá trình phân giải các hợp chất chứa nitơ
• 1.7. Chuyển hoá lipid ở gia súc nhai lại
• 1.8. Một số phương pháp đánh giá khả năng tiêu hóa của thức ăn ở dạ cỏ
• 1.8.1. Phương pháp in vivo
• 1.8.2. Phương pháp in vitro
• 1.9. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sinh khí của kỹ thuật In Vitro Gas Production
• 1.9.1. Ảnh hưởng của khối lượng, kích thước và chuẩn bị mẫu
• 1.9.2. Ảnh hưởng của dịch ủ
• 1.9.3. Ảnh hưởng của thành phần dung dịch đệm
• 1.10. Đặc điểm của các loại phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn chăn nuôi
• 1.10.1. Đặc điểm cơ bản của các loại phụ phẩm nông nghiệp
• 1.10.2. Phụ phẩm trồng mía
• 1.10.3. Thành phần Urê trong thức ăn chăn nuôi
• 1.10.4. Đặc điểm thành phần vỏ cà phê
• 1.10.5. Đặc điểm thành phần hóa học của cây sắn
• 1.11. Tình hình nghiên cứu khai thác các nguồn thức ăn trong nuôi dưỡng và vỗ béo bò thịt
• 1.11.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.11.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 2.1. Đối tượng, vật liệu, địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Đánh giá hiện trạng chăn nuôi bò và tình hình sử dụng phụ phẩm nông nghiệp trong chăn nuôi bò tại huyện Thuận Châu
• 2.4. Xác định ảnh hưởng của tỷ lệ vỏ cà phê đến đặc điểm sinh khí in vitro, tỷ lệ tiêu hóa và giá trị năng lượng của các công thức phối trộn
• 2.5. Sử dụng hỗn hợp thức ăn có tỷ lệ vỏ cà phê và các phụ phẩm khác nhau bổ sung vào khẩu phần ăn cho bò thịt
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Thu thập thông tin thứ cấp
• 2.6.2. Điều tra thực trạng sử dụng phụ phẩm nông nghiệp tại địa phương
• 2.6.3. Đối tượng nghiên cứu và chuẩn bị thí nghiệm
• 2.6.4. Tiến hành thí nghiệm in vitro gas production
• 2.6.5. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xác định
• 2.6.6. Phân tích thành phần hóa học của mẫu
• 2.6.7. Sử dụng hỗn hợp phụ phẩm cho bò thịt
• 2.6.8. Xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Sản lượng ước tính của một số phụ phẩm nông nghiệp
• 3.2. Tình hình sử dụng phụ phẩm nông nghiệp nuôi bò
• 3.3. Ảnh hưởng của tỷ lệ vỏ cà phê đến thành phần hoá học, giá trị dinh dưỡng và đặc điểm sinh khí in vitro của các công thức phối trộn
• 3.4. Thành phần hoá học, giá trị dinh dưỡng của các công thức phối hợp để vỗ béo bò
• 3.5. Ảnh hưởng của tỷ lệ vỏ cà phê đến sinh khí in vitro của các công thức phối trộn
• 3.6. Tỷ lệ tiêu hóa các hợp chất hữu cơ (OMD) và giá trị năng lượng của các công thức phối trộn
• 3.7. Sử dụng hỗn hợp có tỷ lệ vỏ cà phê khác nhau trong khẩu phần ăn cho bò Lai Sind
• 3.8. Ảnh hưởng của hỗn hợp thức ăn có tỷ lệ vỏ cà phê khác nhau đến thu nhận thức ăn của bò thí nghiệm
• 3.9. Ảnh hưởng của hỗn hợp thức ăn có tỷ lệ vỏ cà phê khác nhau đến thu nhận VCK của bò thí nghiệm
• 3.10. Ảnh hưởng của hỗn hợp thức ăn có tỷ lệ vỏ cà phê khác nhau đến thu nhận ME, Protein của bò thí nghiệm
• 3.11. Sự thay đổi khối lượng của bò thí nghiệm
• 3.11.1. Khối lượng tăng tuyệt đối qua các tháng
• 3.11.2. Khối lượng tăng tuyệt đối ngày (g/con/ngày)
• 3.12. Hiệu quả sử dụng thức ăn
• 3.13. Hiệu quả kinh tế khi vỗ béo bò
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc sử dụng vỏ cà phê như một thành phần trong thức ăn chăn nuôi để nuôi bò vỗ béo tại các nông hộ. Mục tiêu chính là đánh giá hiệu quả sử dụng của vỏ cà phê trong việc cải thiện chất lượng thức ăn và tăng trưởng bò, đồng thời giảm chi phí đầu vào cho người chăn nuôi. Nghiên cứu cũng nhằm xác định tỷ lệ tối ưu của vỏ cà phê trong khẩu phần ăn để đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất.

1.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học về việc tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp như vỏ cà phê trong chăn nuôi bền vững. Điều này không chỉ giúp tận dụng nguồn tài nguyên sẵn có mà còn góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Kết quả nghiên cứu cũng là nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo về phát triển nông nghiệp và chăn nuôi bò.

1.2. Ý nghĩa thực tiễn

Việc sử dụng vỏ cà phê trong thức ăn từ phụ phẩm giúp giảm chi phí đầu vào, tăng năng suất chăn nuôi, và cải thiện kinh tế nông hộ. Nghiên cứu cũng góp phần giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường do phụ phẩm nông nghiệp, đặc biệt là vỏ cà phê, được tận dụng hiệu quả.

II. Tổng quan về đặc điểm tiêu hóa của bò

Bò là loài gia súc nhai lại với hệ tiêu hóa đặc biệt, trong đó dạ cỏ đóng vai trò quan trọng trong quá trình lên men và tiêu hóa thức ăn. Môi trường dạ cỏ với độ pH ổn định và nhiệt độ thích hợp tạo điều kiện lý tưởng cho vi sinh vật dạ cỏ hoạt động. Các vi sinh vật này giúp phân giải xenluloza, hemixenluloza, và các hợp chất hữu cơ khác trong thức ăn.

2.1. Vai trò của vi sinh vật dạ cỏ

Vi khuẩn dạ cỏ đóng vai trò chính trong việc phân giải xenluloza và tinh bột, trong khi protozoa giúp tiêu hóa tinh bột và bảo tồn các axit béo không no. Sự cân bằng giữa các loại vi sinh vật này quyết định hiệu quả tiêu hóa và hấp thụ dinh dưỡng của bò.

2.2. Ảnh hưởng của thức ăn đến vi sinh vật dạ cỏ

Khẩu phần ăn giàu xenluloza kích thích sự phát triển của vi khuẩn phân giải xơ, trong khi khẩu phần giàu tinh bột làm tăng số lượng vi khuẩn phân giải tinh bột. Việc bổ sung vỏ cà phê vào khẩu phần ăn cần được cân nhắc để không làm giảm pH dạ cỏ, ảnh hưởng đến hoạt động của vi sinh vật.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm in vitro để đánh giá sinh khí và tỷ lệ tiêu hóa của các công thức phối trộn thức ăn có chứa vỏ cà phê. Kết quả cho thấy, việc bổ sung vỏ cà phê ở tỷ lệ phù hợp giúp cải thiện giá trị năng lượng và tỷ lệ tiêu hóa của thức ăn.

3.1. Ảnh hưởng của vỏ cà phê đến sinh khí in vitro

Các công thức phối trộn có tỷ lệ vỏ cà phê khác nhau được đánh giá thông qua lượng khí sinh ra trong quá trình lên men. Kết quả cho thấy, tỷ lệ vỏ cà phê 10-15% giúp tối ưu hóa quá trình lên men và cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn.

3.2. Hiệu quả kinh tế của việc sử dụng vỏ cà phê

Việc bổ sung vỏ cà phê vào khẩu phần ăn giúp giảm chi phí thức ăn, tăng tăng trưởng bò, và cải thiện hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, tỷ lệ vỏ cà phê 10-15% là tối ưu để đạt được hiệu quả cao nhất.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu khẳng định vỏ cà phê là một nguồn thức ăn từ phụ phẩm hiệu quả trong nuôi bò vỗ béo. Việc sử dụng vỏ cà phê ở tỷ lệ phù hợp không chỉ cải thiện chất lượng thức ăn mà còn góp phần phát triển nông nghiệp bền vững và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

4.1. Khuyến nghị cho nông hộ

Các nông hộ nên tận dụng vỏ cà phê trong khẩu phần ăn cho bò với tỷ lệ 10-15% để đạt hiệu quả cao nhất. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo quản và xử lý vỏ cà phê để đảm bảo chất lượng thức ăn.

4.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu về việc kết hợp vỏ cà phê với các phụ phẩm nông nghiệp khác để tối ưu hóa khẩu phần ăn và nâng cao năng suất chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi đại gia súc, đặc biệt là bò thịt, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp tại các vùng miền núi phía Bắc Việt Nam. Tỉnh Sơn La, với tổng đàn trâu bò năm 2014 đạt khoảng 367 nghìn con, có tiềm năng lớn trong phát triển chăn nuôi bò vỗ béo. Tuy nhiên, nguồn thức ăn cho gia súc tại đây còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong mùa đông do thiếu dự trữ thức ăn. Phụ phẩm nông nghiệp như vỏ cà phê, thân cây sắn, rơm rạ có sản lượng ước tính hàng năm lên tới khoảng 128.673 tấn, nhưng phần lớn chưa được tận dụng hiệu quả, gây lãng phí và ô nhiễm môi trường.

Luận văn tập trung nghiên cứu sử dụng vỏ cà phê trong hỗn hợp thức ăn nuôi bò vỗ béo tại nông hộ huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La trong giai đoạn từ tháng 7/2016 đến tháng 7/2017. Mục tiêu chính là đánh giá ảnh hưởng của tỷ lệ vỏ cà phê trong khẩu phần đến khả năng tiêu hóa, giá trị dinh dưỡng, hiệu quả tăng trọng và hiệu quả kinh tế khi nuôi bò Lai Sind. Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để phát huy nguồn phụ phẩm nông nghiệp sẵn có, góp phần nâng cao thu nhập cho người chăn nuôi và phát triển chăn nuôi bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về tiêu hóa của gia súc nhai lại, đặc biệt là vai trò của hệ vi sinh vật dạ cỏ trong quá trình lên men và phân giải thức ăn. Môi trường dạ cỏ với pH ổn định (5,5-7,4), nhiệt độ khoảng 38-42°C, và hệ vi sinh vật đa dạng gồm vi khuẩn, protozoa, nấm đóng vai trò quan trọng trong tiêu hóa xơ và tổng hợp protein vi sinh vật. Các khái niệm chính bao gồm:

• Tỷ lệ tiêu hóa chất hữu cơ (OMD): Phản ánh khả năng tiêu hóa thức ăn trong dạ cỏ.
• Giá trị năng lượng trao đổi (ME): Năng lượng có thể sử dụng được từ thức ăn.
• Phương pháp sinh khí in vitro (in vitro gas production): Đánh giá khả năng tiêu hóa và giá trị dinh dưỡng của thức ăn thông qua lượng khí sinh ra trong quá trình lên men yếm khí.
• Thành phần hóa học thức ăn: Bao gồm vật chất khô (DM), protein thô (CP), xơ thô (CF), xơ trung tính (NDF), xơ axit (ADF), lipit thô (EE), và dẫn xuất không đạm (DXKĐ).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng 20 bò đực Lai Sind, tuổi 18-20 tháng, được chia thành 4 nhóm (1 đối chứng và 3 nhóm thử nghiệm với tỷ lệ vỏ cà phê 10%, 15%, 20%). Thí nghiệm được tiến hành tại xã Long Hẹ, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La trong vòng 12 tháng (7/2016 - 7/2017).

Nguồn dữ liệu gồm:

• Thông tin thứ cấp về diện tích, sản lượng cây trồng và phụ phẩm nông nghiệp tại địa phương.
• Điều tra thực trạng sử dụng phụ phẩm nông nghiệp tại 27 hộ chăn nuôi.
• Thí nghiệm in vitro gas production tại Trung tâm Nghiên cứu Chăn nuôi Miền núi - Viện Chăn nuôi Quốc gia để đo lượng khí sinh ra, tỷ lệ tiêu hóa OMD và giá trị năng lượng ME của các công thức thức ăn.
• Thí nghiệm nuôi bò vỗ béo với khẩu phần hỗn hợp có tỷ lệ vỏ cà phê khác nhau, theo dõi lượng thức ăn thu nhận, tăng trọng, hiệu quả sử dụng thức ăn và hiệu quả kinh tế.

Phân tích số liệu sử dụng phương pháp phân tích phương sai (ANOVA) trên phần mềm Minitab 14, với mức ý nghĩa thống kê p<0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sản lượng phụ phẩm nông nghiệp tại huyện Thuận Châu: Tổng diện tích cây trồng chính là 26.680 ha, sản lượng chính phẩm đạt khoảng 166 nghìn tấn, tạo ra khoảng 128.673 tấn phụ phẩm. Trong đó, vỏ cà phê ước tính khoảng 1.065 tấn/năm, thân cây sắn ước tính 59.677 tấn, rơm lúa và thân cây ngô có lượng vật chất khô cao nhất, lần lượt khoảng 16% tổng phụ phẩm.

2. Tình hình sử dụng phụ phẩm nông nghiệp: Rơm lúa được sử dụng phổ biến nhất với 82% hộ sử dụng, trung bình 0,57 tấn/hộ/năm. Thân cây ngô và thân lá lạc có tỷ lệ sử dụng thấp hơn (28% và 22,6%), trong khi vỏ cà phê và lõi ngô gần như không được sử dụng làm thức ăn do tính không ngon miệng và thói quen chăn nuôi.

3. Ảnh hưởng của tỷ lệ vỏ cà phê đến thành phần hóa học hỗn hợp thức ăn: Khi tăng tỷ lệ vỏ cà phê từ 10% lên 20%, tỷ lệ vật chất khô giảm từ 58,75% xuống 54,13%, protein thô tăng từ 12,43% lên 13,82%, xơ thô tăng từ 10,91% lên 12,46%. Điều này phản ánh sự thay đổi thành phần dinh dưỡng do giảm bột sắn (nguồn năng lượng) và tăng vỏ cà phê (nguồn protein và xơ).

4. Ảnh hưởng đến sinh khí in vitro và tiêu hóa: Lượng khí sinh ra sau 24 giờ ủ giảm dần theo tỷ lệ vỏ cà phê tăng, từ 42,7 ml (10% vỏ cà phê) xuống 36,3 ml (20% vỏ cà phê), với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p<0,05). Tương tự, tỷ lệ tiêu hóa OMD và giá trị năng lượng ME cũng giảm khi tăng tỷ lệ vỏ cà phê, cho thấy mức vỏ cà phê 10-15% phù hợp hơn cho tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng.

Thảo luận kết quả

Việc sử dụng vỏ cà phê trong khẩu phần thức ăn hỗn hợp cho bò vỗ béo có thể tận dụng nguồn phụ phẩm sẵn có, giảm chi phí thức ăn. Tuy nhiên, vỏ cà phê chứa hàm lượng xơ cao và tannin, cafein có thể ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tiêu hóa và tính ngon miệng của thức ăn. Kết quả sinh khí in vitro cho thấy tỷ lệ vỏ cà phê trên 15% làm giảm hiệu quả lên men và tiêu hóa, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về ảnh hưởng của tannin trong thức ăn.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc phối trộn phụ phẩm nông nghiệp như rơm, thân cây sắn, rỉ mật với tỷ lệ hợp lý giúp tăng trọng bò từ 0,5 đến 0,9 kg/con/ngày, tương tự với kết quả tăng trọng đạt được trong nghiên cứu này. Việc áp dụng kỹ thuật sinh khí in vitro giúp đánh giá nhanh và chính xác giá trị dinh dưỡng của các công thức thức ăn, hỗ trợ tối ưu hóa khẩu phần.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ lượng khí sinh ra theo thời gian ủ mẫu, biểu đồ tỷ lệ tiêu hóa OMD và biểu đồ tăng trọng bò theo từng nhóm thử nghiệm để minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các công thức.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích sử dụng vỏ cà phê trong khẩu phần thức ăn hỗn hợp với tỷ lệ từ 10-15% nhằm tối ưu hóa tiêu hóa và tăng trưởng bò vỗ béo, giảm chi phí thức ăn. Thời gian áp dụng: ngay trong các vụ chăn nuôi tiếp theo. Chủ thể thực hiện: người chăn nuôi và các cơ quan khuyến nông.

2. Xây dựng mô hình phối trộn thức ăn hỗn hợp từ các phụ phẩm nông nghiệp địa phương như vỏ cà phê, thân cây sắn, rỉ mật, bột sắn để cung cấp thức ăn bổ sung cho bò trong mùa khan hiếm thức ăn xanh. Thời gian: 6-12 tháng. Chủ thể: Trung tâm nghiên cứu chăn nuôi, hợp tác xã chăn nuôi.

3. Tổ chức tập huấn kỹ thuật chế biến, bảo quản và phối trộn thức ăn hỗn hợp cho nông hộ nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng phụ phẩm hiệu quả, giảm lãng phí và ô nhiễm môi trường. Thời gian: 3-6 tháng. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, các tổ chức khuyến nông.

4. Khuyến cáo nghiên cứu tiếp tục xử lý vỏ cà phê để giảm tannin, cafein nhằm cải thiện tính ngon miệng và khả năng tiêu hóa, mở rộng tỷ lệ sử dụng trong khẩu phần. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Viện nghiên cứu, trường đại học chuyên ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi bò thịt tại các vùng nông thôn, miền núi: Nắm bắt kỹ thuật phối trộn thức ăn hỗn hợp sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm chi phí thức ăn, tăng hiệu quả kinh tế.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành chăn nuôi, dinh dưỡng động vật: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật sinh khí in vitro và ứng dụng trong đánh giá thức ăn cho gia súc nhai lại.

3. Cơ quan quản lý và khuyến nông địa phương: Xây dựng chính sách, chương trình hỗ trợ phát triển chăn nuôi bền vững, tận dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp.

4. Doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi: Nghiên cứu phát triển sản phẩm thức ăn hỗn hợp mới, tận dụng nguyên liệu địa phương, nâng cao giá trị sản phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Vỏ cà phê có thể sử dụng trong khẩu phần bò với tỷ lệ bao nhiêu là tối ưu?
   Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ vỏ cà phê từ 10-15% trong hỗn hợp thức ăn là phù hợp, đảm bảo tiêu hóa tốt và tăng trưởng hiệu quả, tránh ảnh hưởng tiêu cực do tannin và cafein.

2. Phương pháp sinh khí in vitro có ưu điểm gì trong đánh giá thức ăn?
   Phương pháp này cho phép đo lượng khí sinh ra trong quá trình lên men yếm khí, phản ánh khả năng tiêu hóa và giá trị năng lượng của thức ăn một cách nhanh chóng, chính xác và tiết kiệm chi phí.

3. Tại sao phụ phẩm nông nghiệp như vỏ cà phê chưa được sử dụng rộng rãi trong chăn nuôi?
   Nguyên nhân chính là do tính không ngon miệng, chứa tannin và cafein gây vị đắng, cùng với thói quen chăn nuôi truyền thống và thiếu kiến thức về giá trị dinh dưỡng của phụ phẩm.

4. Làm thế nào để cải thiện khả năng sử dụng vỏ cà phê trong thức ăn bò?
   Có thể xử lý vỏ cà phê bằng men vi sinh hoặc phối trộn với các nguyên liệu khác như rỉ mật, bột sắn để giảm vị đắng, tăng tính ngon miệng và khả năng tiêu hóa.

5. Hiệu quả kinh tế khi sử dụng hỗn hợp thức ăn có vỏ cà phê như thế nào?
   Việc sử dụng hỗn hợp thức ăn có vỏ cà phê giúp giảm chi phí thức ăn, tăng tốc độ tăng trọng bò, từ đó nâng cao lợi nhuận cho người chăn nuôi, đồng thời góp phần giảm ô nhiễm môi trường.

Kết luận

• Nguồn phụ phẩm nông nghiệp tại huyện Thuận Châu có sản lượng lớn, trong đó vỏ cà phê là nguồn nguyên liệu tiềm năng chưa được khai thác hiệu quả.
• Tỷ lệ vỏ cà phê từ 10-15% trong khẩu phần hỗn hợp thức ăn cho bò vỗ béo đảm bảo cân bằng dinh dưỡng, tăng tỷ lệ tiêu hóa và giá trị năng lượng.
• Phương pháp sinh khí in vitro là công cụ hiệu quả để đánh giá khả năng tiêu hóa và giá trị dinh dưỡng của thức ăn hỗn hợp.
• Việc sử dụng vỏ cà phê trong thức ăn hỗn hợp giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả kinh tế và góp phần bảo vệ môi trường.
• Khuyến nghị triển khai áp dụng kỹ thuật phối trộn thức ăn hỗn hợp có vỏ cà phê tại các nông hộ, đồng thời nghiên cứu xử lý vỏ cà phê để nâng cao giá trị sử dụng.

Các cơ quan chức năng và người chăn nuôi nên phối hợp tổ chức tập huấn, áp dụng mô hình thức ăn hỗn hợp có vỏ cà phê, đồng thời tiếp tục nghiên cứu cải tiến kỹ thuật xử lý nguyên liệu nhằm phát triển chăn nuôi bền vững và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Đặc điểm tiêu hoá của gia súc nhai lại Đặc điểm nổi bật của bộ máy tiêu hoá ở gia súc nhai lại là những khoang phình lớn, tại đây có các điều kiện môi trường thuận lợi cho vi sinh vật lên men cabohydrate và các chất hữu cơ khác. Môi trường dạ cỏ Dạ cỏ của gia súc nhai lại được ví như một thùng lên men lý tưởng. Là túi lớn nhất, chiếm hầu hết nửa trái của xoang bụng, chiếm 85-90% dung tích dạ dày, 75% dung tích đường tiêu hoá.

Dạ cỏ có tác dụng tích trữ nhào trộn và lên men phân giải thức ăn. Thức ăn sau khi nuốt xuống dạ cỏ, phần lớn được lên men bởi hệ vi sinh vật cộng sinh ở đây. Ngoài chức năng lên men, dạ cỏ còn có vai trò hấp thụ. Dạ cỏ có môi trường thuận lợi cho vi sinh vật lên men yếm khí, dinh dưỡng được bổ sung đều đặn từ thức ăn (Nguyễn Trọng Tiến, 1996)[21].

Dạ cỏ có các điều kiện thuận lợi cho hoạt động của quần thể vi sinh vật yếm khí như: Độ pH gần như trung tính (pH: 5,5-7,4) và tương đối ổn định nhờ tác dụng đệm của muối phốt phát và bicacbonat của nước bọt. Nhiệt độ dạ cỏ khá ổn định, dao động trong khoảng 38-420C, không phụ thuộc vào thức ăn. Môi trường dạ cỏ là môi trường yếm khí, nồng độ O2 thấp hơn 1%, nồng độ CO2 cao lên tới 50-70% và phần còn lại là CH4. Độ ẩm trong dạ cỏ cao (khoảng 85-90% nước) và khá ổn định nhờ vào vai trò điều hoà của nước bọt.

Nhu động dạ cỏ yếu nên thức ăn lưu lại lâu. Khu hệ vi sinh vật dạ cỏ Do môi trường dạ cỏ thuận lợi, nên hệ vi sinh vật phát triển mạnh cả về số lượng, đa dạng về chủng loại. Tính từ năm 1941 khi Hungate công bố những công trình đầu tiên về vi sinh vật dạ cỏ, đến nay đã biết được khoảng hơn 200 loài vi sinh vật dạ cỏ (Theodorou và cs, 1994)[42]. Vi sinh vật dạ cỏ gồm: Vi khuẩn, vi rút, nấm, protozoa, mycoplasma.

Trong đó các loài vi khuẩn, nấm và protozoa có vai trò quan trọng trong tiêu hóa các chất dinh dưỡng từ thức ăn đặc biệt là tiêu hóa xơ. Các loại vi rút, mycoplasma và thể thực khuẩn không đóng vai trò quan trọng trong tiêu hoá xơ. Vi khuẩn (Bacteria) Số lượng và thành phần vi khuẩn trong dạ cỏ có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình lên men, tiêu hoá trong dạ cỏ. Số lượng vi khuẩn trong dạ cỏ có thể đạt tới 109-1010 cá thể/1ml dịch dạ cỏ, 60% sinh khối vi sinh vật trong dạ cỏ là những vi sinh vật tiêu hoá chủ yếu carbohydrat, (Hungate, 1966 dẫn theo Theodorou và cs, 1994)[42].

Vi khuẩn trong dạ cỏ thường ở các dạng: Sống tự do trong dịch dạ cỏ, bám vào các mảnh thức ăn trong dịch dạ cỏ khoảng 75% (Forsberg và Lam, 1977)[33] số còn lại trú ngụ ở các nếp gấp biểu mô và bám vào protozoa. Trong dạ cỏ có khoảng 60 loài vi khuẩn đã được xác định. Mỗi nhóm vi khuẩn có chức năng phân giải khác nhau cụ thể là: - Vi khuẩn phân giải xenluloza. Vi khuẩn phân giải xenluloza có số lượng rất lớn trong dạ cỏ của những gia súc sử dụng khẩu phần giàu xenluloza.

- Vi khuẩn phân giải hemixenluloza. Hemixenluloza khác xenluloza là chứa cả đường pentoza và hexoza và cũng thường chứa axit uronic. Những vi khuẩn có khả năng thuỷ phân xenluloza thì cũng có khả năng sử dụng hemixenluloza. Tuy nhiên, không phải tất cả các loài sử dụng được hemixenluloza đều có khả năng thuỷ phân xenluloza.

Các loài vi khuẩn phân c 6 giải hemixenluloza cũng như vi khuẩn phân giải xenluloza đều bị ức chế bởi pH thấp. - Vi khuẩn phân giải tinh bột. Trong dinh dưỡng carbohydrat của loài nhai lại, tinh bột đứng vị trí thứ hai sau xenluloza. Phần lớn tinh bột theo thức ăn vào dạ cỏ, được phân giải nhờ sự hoạt động của vi sinh vật.

Tinh bột được phân giải bởi nhiều loài vi khuẩn dạ cỏ, trong đó có những vi khuẩn phân giải xenluloza. - Vi khuẩn phân giải đường. Hầu hết các vi khuẩn sử dụng được các loại polysaccharid nói trên thì cũng sử dụng được đường disaccharid và đường monosaccharid. Celobioza cũng có thể là nguồn năng lượng cung cấp cho nhóm vi khuẩn này vì chúng có men bêta- glucosidaza có thể thuỷ phân cellobioza.

Các vi khuẩn thuộc loài Lachnospira multiparus, Selenomonas ruminantium. đều có khả năng sử dụng tốt hydratcacbon hoà tan. - Vi khuẩn sử dụng các axit hữu cơ. Hầu hết các vi khuẩn đều có khả năng sử dụng axit lactic mặc dù lượng axit này trong dạ cỏ thường không đáng kể trừ trong những trường hợp đặc biệt.

Một số có thể sử dụng axit succinic, malic, fumaric, formic hay acetic. - Vi khuẩn phân giải protein. Trong số những loài vi khuẩn phân giải protein và sinh amoniac thì Peptostreptococus và Clostridium có khả năng lớn nhất. Sự phân giải protein và axit amin để sản sinh ra amoniac trong dạ cỏ có ý nghĩa quan trọng đặc biệt cả về phương diện tiết kiệm nitơ cũng như nguy cơ dư thừa amoniac.

Amoniac cần cho các loài vi khuẩn dạ cỏ để tổng hợp nên sinh khối protein của bản thân chúng, đồng thời một số vi khuẩn đòi hỏi hay được kích thích bởi axit amin, peptit và isoaxit có nguồn gốc từ valine, leucine và isoleucine. Như vậy cần phải có một lượng protein được phân giải trong dạ cỏ để đáp ứng nhu cầu này của vi sinh vật dạ cỏ. c 7 - Vi khuẩn tạo mêtan. Nhóm vi khuẩn này rất khó nuôi cấy trong ống nghiệm, cho nên những thông tin về những vi sinh vật này còn hạn chế.

- Vi khuẩn tổng hợp Vitamin. Nhiều loài vi khuẩn dạ cỏ có khả năng tổng hợp các vitamin nhóm B và vitamin K. Nhiều loài vi khuẩn dạ cỏ có khả năng tổng hợp các vitamin nhóm B và vitamin K. Khi khẩu phần ăn giàu xơ, số lượng vi khuẩn phân giải Cellulose, hemicellulose như: Bacteroides succinogenes, Ruminococcus sẽ tăng, khi khẩu phần giàu thức ăn tinh thì số lượng vi khuẩn phân giải tinh bột như Selenomonas ruminantium, Streptococcus sẽ tăng.

Nếu trong khẩu phần, mà thức ăn tinh quá cao sẽ làm cho gia súc giảm khả năng tiêu hoá thức ăn thô xanh, do vi khuẩn phân giải thức ăn thô xanh giảm, hiện tượng này được Chenost và cs (1997)[30] giải thích, do phân giải xơ của vi khuẩn diễn ra trong dạ cỏ có hiệu quả cao nhất khi pH dạ cỏ > 6,5. Còn quá trình tiêu hoá tinh bột trong dạ cỏ đạt hiệu quả cao nhất khi pH dạ cỏ < 6,0. Tỷ lệ thức ăn tinh cao trong khẩu phần đã làm giảm pH dịch dạ cỏ, ức chế hoạt động của vi khuẩn phân giải xơ. Ngoài ra vi khuẩn phân giải tinh bột phát triển mạnh đã dụng hết nitơ của khẩu phần, làm hạn chế sự phát triển của vi khuẩn phân giải xơ vốn phát triển chậm hơn.

Động vật nguyên sinh (Protozoa). Protozoa xuất hiện trong dạ cỏ khi gia súc bắt đầu ăn thức ăn thực vật thô. Sau khi đẻ và trong thời gian bú sữa dạ dày trước không có protozoa. Protozoa không thích ứng với môi trường bên ngoài và bị chết nhanh.

Trong dạ cỏ protozoa có số lượng khoảng 105- 106 tế bào/g chất chứa dạ cỏ. Có khoảng 120 loài protozoa trong dạ cỏ. Mỗi loài gia súc có số loài protozoa khác nhau. Protozoa có một số tác dụng chính như sau: - Tiêu hoá tinh bột và đường.

Tuy có một vài loại protozoa có khả năng phân giải xenluloza nhưng cơ chất chính vẫn là đường và tinh bột, vì thế mà khi gia súc ăn khẩu phần nhiều bột đường thì số lượng protozoa tăng lên. c 8 - Xé rách màng tế bào thực vật. Tác dụng này có được thông qua tác động cơ học và làm tăng diện tích tiếp xúc của thức ăn, do đó mà thức ăn dễ dàng chịu tác động của vi khuẩn. - Tích luỹ polysaccarit.

Protozoa có khả năng nuốt tinh bột ngay sau khi ăn và dự trữ dưới dạng amylopectin. Polysaccarit này có thể được phân giải về sau hoặc không bị lên men ở dạ cỏ mà được phân giải thành đường đơn và được hấp thu ở ruột. Điều này không những quan trọng đối với protozoa mà còn có ý nghĩa dinh dưỡng cho gia súc nhai lại nhờ hiệu ứng đệm chống phân giải đường quá nhanh làm giảm pH đột ngột, đồng thời cung cấp năng lượng từ từ hơn cho nhu cầu của bản thân vi sinh vật dạ cỏ trong những thời gian xa bữa ăn. - Bảo tồn mạch nối đôi của các axit béo không no.

Các axit béo không no mạch dài quan trọng đối với gia súc (linoleic, linolenic) được protozoa nuốt và đưa xuống phần sau của đường tiêu hoá để cung cấp trực tiếp cho vật chủ, nếu không các axit béo này sẽ bị làm no hoá bởi vi khuẩn. Tuy nhiên gần đây nhiều ý kiến cho rằng protozoa trong dạ cỏ có một số tác hại nhất định: - Protozoa không có khả năng sử dụng NH3 như vi khuẩn. Nguồn nitơ đáp ứng nhu cầu của chúng là những mảnh protein thức ăn và vi khuẩn. Nhiều nghiên cứu cho thấy protozoa không thể xây dựng protein bản thân từ các amit được.

Khi mật độ protozoa trong dạ cỏ cao thì một tỷ lệ lớn vi khuẩn bị protozoa thực bào. Mỗi protozoa có thể thực bào 600-700 vi khuẩn trong một giờ ở mật độ vi khuẩn 109/ml dịch dạ cỏ. Do có hiện tượng này mà protozoa đã làm giảm hiệu quả sử dụng protein nói chung. Protozoa cũng góp phần làm tăng nồng độ amoniac trong dạ cỏ do sự phân giải protein của chúng.

- Protozoa không tổng hợp được vitamin mà sử dụng vitamin từ thức ăn hay do vi khuẩn tạo nên nên làm giảm rất nhiều vitamin cho vật chủ. c 9 Nấm (Fungi) là loại nấm trong dạ cỏ thuộc loại yếm khí, số lượng khoảng 103 /ml dung dịch dạ cả, nhưng chúng có khả năng xâm nhập và tiêu hoá thành phần cấu trúc thực vật bắt đầu từ bên trong. Chúng mọc chồi và phá vỡ cấu trúc thành tế bào thực vật, làm giảm độ bền chặt của cấu trúc này, góp phần làm tăng sự phá vỡ các mảnh thức ăn trong quá trình nhai lại. Do đó, tạo điều kiện cho vi khuẩn bám vào để tiêu hoá xơ (Nguyễn Xuân Trạch, 2003) [22].

Mặt khác, nấm cũng tiết ra các loại men tiêu hoá xơ, các loại men này có khả năng hoà tan dễ hơn men của vi khuẩn. Chính vì thế, nấm có khả năng tấn công các tiểu phần thức ăn cứng hơn và lên men chúng nhanh hơn so với vi khuẩn.