MỞ ĐẦU MÞ ĐÀU TruyÁn thông sÿ dāng hãn lo¿n Nhìn l¿i suát chiÃu dài lßch są văn minh nhân lo¿i, bÁo mÃt thông tin luôn là v¿n đà r¿t đ°ÿc quan tâm. Trong liên l¿c quân sā, đặc biát là khi tác chiÁn trên chiÁn tr°ßng, viác bÁo mÃt thông tin đóng måt vai trò vô cùng quan tráng. Các ph°¢ng tián truyÃn thông bí mÃt nh° m¿ng liên l¿c tác chiÁn, tin tình báo hay truyÃn tin giÿa các chỉ huy phā thuåc vào các ph°¢ng pháp bÁo mÃt để ngăn chặn nguy c¢ bß gián điáp xem lén và đåt nhÃp tă bên ngoài. Nhÿng thông tin có giá trß cao hoặc tái mÃt nÁu bß rò rỉ hay bß đåt nhÃp trái phép s¿ gây nguy h¿i khôn l°ßng.
Trong thßi đ¿i cÿa sā kÁt nái liên tāc và sā phát triển không ngăng cÿa công nghá thông tin, bÁo mÃt thông tin trá thành måt v¿n đà quan tráng cÿa cá nhân, các c¢ quan tá chāc, quác gia, và cÁ nÃn kinh tÁ toàn cÁu. T¿i mãi b°çc tiÁn mçi cÿa công nghá, mái đe dáa và viác xâm nhÃp thông tin trái phép cũng ngày càng gia tăng. Trong bái cÁnh này, vai trò cÿa bÁo mÃt thông tin trá nên vô cùng quan tráng, đóng vai trò là måt "cánh tay vÿng chÅc" bÁo vá sā toàn vẹn cÿa dÿ liáu. Ph¿m vi bÁo mÃt không chỉ á máy tính cá nhân mà cÁ uan an tien si mật luan an tien s các kÁt nái máy tính trên ph¿m vi toàn cÁu, trong nhiÃu lo¿i m¿ng và đ°ßng truyÃn khác nhau nh° m¿ng internet, m¿ng di đång, m¿ng thông tin vá tinh [1-2].
Các ph°¢ng pháp bÁo mÃt thông tin vô tuyÁn, hÿu tuyÁn và cáp sÿi quang đã phát triển qua nhiÃu giai đo¿n, tă các kā thuÃt mã hóa c¢ bÁn đÁn các ph°¢ng pháp phāc t¿p nh° chÿ ký sá, mã hóa đái xāng và không đái xāng, giao thāc bÁo mÃt lçp āng dāng nh° SSL/TLS (Secure Socket Layer - Lçp cáng bÁo mÃt/ Transport Layer Security - BÁo mÃt lçp truyÃn tÁi ) [3]. Nghiên cāu cÿa Rivest, Shamir và Adleman và há mÃt mã RSA (Rivest Shamir Adleman - ThuÃt toán mã hóa khóa công khai RSA) [4], hay công trình cÿa Diffie và Hellman và giao thāc trao đái khóa [5] đÃu là nhÿng ví dā điển hình và nhÿng đóng góp quan tráng trong lßch są cÿa bÁo mÃt thông tin. ¯u điểm cÿa các ph°¢ng pháp này bao gßm: (i) Są dāng các thuÃt toán mã hóa m¿nh nh° RSA, Diffie-Hellman, AES (Advanced Encryption Standard – Tiêu chu¿n mã hóa tiên tiÁn), và ECC (Elliptic Curve Cryptography - Mã hóa đ°ßng cong Elliptic) cho māc bÁo mÃt cao, bái vì nhÿng thuÃt toán này cung c¿p måt c¢ chÁ đáng tin cÃy để bÁo vá dÿ liáu khßi viác truy nhÃp trái phép; (ii) Có khÁ năng linh ho¿t để điÃu chỉnh c¿p đå bÁo mÃt theo nhu cÁu cā thể cÿa tăng āng dāng và môi tr°ßng; (iii) Mặc dù các ph°¢ng pháp mã hóa và giÁi mã có thể yêu cÁu xą lý phāc t¿p, nh°ng các thuÃt toán hián đ¿i th°ßng đ°ÿc tái °u hóa để đÁm bÁo hiáu su¿t cao mà không làm giÁm tác đå xą lý dÿ liáu quá nhiÃu [6-9]. Tuy nhiên, cũng cÁn phÁi nh¿n m¿nh måt sá nh°ÿc điểm và thách thāc khi āng dāng các ph°¢ng pháp bÁo mÃt này là: (i) xi Truyßn thông sÿ dÿng hßn lo¿n Đòi hßi nhiÃu tài nguyên, måt sá ph°¢ng pháp bÁo mÃt thông tin nh° mã hóa đái xāng và không đái xāng có thể yêu cÁu tài nguyên máy tính và băng thông m¿ng cao để thāc hián các phép tính mã hóa và giÁi mã, đặc biát là khi xą lý l°ÿng dÿ liáu lçn; (ii) ThiÁt lÃp và duy trì các há tháng mã hóa và giÁi mã phāc t¿p có thể tán kém và mặt tài chính và nhân lāc; (iii) Mặc dù są dāng các thuÃt toán mã hóa tiên tiÁn nh°ng vÁn có khÁ năng bß t¿n công, ví dā nh° các máy tính hiáu năng cao ch¿y các thuÃt toán vét c¿n có thể giÁi mã đ°ÿc các thuÃt toán mã hóa phāc t¿p.
VÃy nên, viác duy trì tính an toàn cho há tháng yêu cÁu sā cÃp nhÃt liên tāc và đÁu t° trong nghiên cāu bÁo mÃt [9]. Trong l*nh vāc bÁo mÃt thông tin, viác khám phá các há tháng thông tin hãn lo¿n đã thu hút sā chú ý đáng kể vì khÁ năng cÿa chúng trong viác nâng cao tính bÁo mÃt, tính toàn vẹn và tính hiáu quÁ cÿa viác truyÃn dÿ liáu. Ngußn gác cÿa các há tháng thông tin hãn lo¿n xu¿t phát tă các công trình tiên phong trong l*nh vāc đång lāc hác phi tuyÁn và lý thuyÁt hãn lo¿n. Công trình nghiên cāu đÁu tiên cÿa Lorenz năm 1963 và hãn lo¿n vçi <hiáu āng cánh b°çm= đã đặt nÃn móng lý thuyÁt để hiểu sā phā thuåc nh¿y cÁm vào điÃu kián đÁu, måt trong các đặc tr°ng quan tráng cÿa há tháng hãn lo¿n [10-11].
Dāa trên nÃn tÁng này, các nhà nghiên cāu bÅt đÁu khám phá āng uan an tien si mật luan an tien s dāng cÿa hãn lo¿n trong các há tháng thông tin, vçi nhÿng đóng góp đáng chú ý tă Pecora và Carroll và viác đßng bå hóa các há tháng hãn lo¿n [12] và nhÿng tác đång cÿa chúng đái vçi truyÃn thông bÁo mÃt [13-14]. Viác są dāng các há tháng thông tin hãn lo¿n trong nhiÃu l*nh vāc khác nhau [15] thể hián tính đa d¿ng và hiáu quÁ cÿa chúng trong viác giÁi quyÁt các thách thāc. NhiÃu công trình nghiên cāu b°çc ngoặt đã đóng vai trò quan tráng trong l*nh vāc truyÃn thông hãn lo¿n, má đ°ßng cho các giÁi pháp đái mçi và các phát hián đåt phá. Shouliang Bu và Bing-Hong Wang [16] đã đà xu¿t måt ph°¢ng pháp có thể ngăn chặn khÁ năng tái t¿o không gian pha bằng cách điÃu chÁ tín hiáu mang vçi måt tín hiáu vô h°çng đ°ÿc lāa chán thích hÿp.
Ph°¢ng pháp này tăng c°ßng māc đå bÁo mÃt bằng cách thêm các tham sá ¿n vào há tháng. Nir Lahav và các cång sā [17] đã giçi thiáu måt ph°¢ng pháp đßng bå hãn lo¿n mçi cho các há tháng thông tin, đßng bå á c¿p đå tô-pô thay vì c¿p đå biÁn. Đßng bå tô-pô xem xét sā t°¢ng đßng và hình d¿ng và c¿u trúc cÿa vùng hút. Quā đ¿o cÿa các há tháng hãn lo¿n có thể không trùng khçp hoàn toàn, nh°ng chúng cÁn phÁi có hình d¿ng và c¿u trúc t°¢ng tā nhau khi di chuyển.
Các há tháng thông tin bÁo mÃt hãn lo¿n trÁi phá cũng đ°ÿc đà xu¿t są dāng và đã chāng minh tính hiáu quÁ cÿa bÁo mÃt trong các môi tr°ßng thông tin khác nhau [18-21]. Rahul Ekhande và các cång sā [22] đã đà xu¿t måt ph°¢ng pháp truyÃn thông an toàn dāa trên điÃu chÁ hãn lo¿n kÁt hÿp kā thuÃt mặt n¿ để chāng minh sā xii Truyßn thông sÿ dÿng hßn lo¿n đßng bå Lorenz trong viác khôi phāc thông tin á phía thu. Qua viác phân tích và mô phßng sá, các tác giÁ đã chāng minh tính hiáu quÁ và đáng tin cÃy cÿa các há tháng thông tin hãn lo¿n và viác đÁm bÁo truyÃn dÿ liáu an toàn trong các môi tr°ßng truyÃn dÁn. Trong truyÃn thông không dây, các kā thuÃt điÃu chÁ hãn lo¿n đóng vai trò là måt giÁi pháp hiáu quÁ để giÁm thiểu các tác đång tă kênh truyÃn và cháng l¿i các cuåc đåt nhÃp trái phép, do đó đÁm bÁo tính bÁo mÃt và toàn vẹn cÿa dÿ liáu [23-26].
Bằng cách khai thác tính b¿t đßnh cÿa tín hiáu hãn lo¿n, các kā thuÃt điÃu chÁ này cung c¿p giÁi pháp hÿu ích cho viác truyÃn thông an toàn trong môi tr°ßng bß Ánh h°áng bái t¿p âm, can nhißu và sā t¿n công. Thêm vào đó, các ph°¢ng pháp mã hóa hãn lo¿n đã trá thành måt nÃn tÁng trong l*nh vāc mã hóa hình Ánh, są dāng tính nh¿y cÁm vào điÃu kián đÁu và các tham sá điÃu khiển để cung c¿p måt giÁi pháp m¿nh cho viác bÁo mÃt nåi dung đa ph°¢ng tián [27]. Thông qua viác tích hÿp đång hác hãn lo¿n vào các giao thāc mÃt mã, các nhà nghiên cāu đã chāng minh sā cÁi thián đáng kể trong viác nâng cao tính bÁo mÃt hình Ánh [28]. Trong l*nh vāc mÃt mã tài chính, các há tháng thông tin hãn lo¿n đã làm thay đái cách thiÁt kÁ các giao thāc mÃt mã cho các giao dßch an toàn và giao dßch thß tr°ßng thông qua Ánh mã hóa [29].
H¢n nÿa, uan an tien si mật luan an tien s viác tích hÿp đång hác hãn lo¿n vào các há tháng tài chính cho phép phát hián và ngăn chặn các ho¿t đång gian lÃn, tă đó nâng cao đå tin cÃy cÿa các giao dßch sá. Trong nhÿng năm gÁn đây, các nhà nghiên cāu đã má rång āng dāng cÿa lý thuyÁt hãn lo¿n vào các há tháng thông tin quang, są dāng các tính ch¿t đặc biát cÿa sÿi quang nh° băng thông cao, suy hao tín hiáu th¿p, kích th°çc nhß để đ¿t đ°ÿc viác truyÃn dÿ liáu tác đå cao [30-31] và khoÁng cách lçn [31-32], điển hình là há tháng thông tin quang ghép kênh phân chia theo b°çc sóng (WDM - Wavelength Division Multiplexing) [33]. Bằng cách điÃu chÁ c°ßng đå hoặc pha cÿa tín hiáu quang theo sóng hãn lo¿n, các nhà nghiên cāu đã chāng minh đ°ÿc sā cÁi thián đáng kể trong hiáu su¿t truyÃn dÁn nh° tăng tác đå dÿ liáu, giÁm suy hao tín hiáu và tăng c°ßng bÁo mÃt cháng l¿i các cuåc xâm nhÃp trái phép. Måt sá công trình nghiên cāu tiêu biểu gÁn đây đã đóng góp đáng kể vào sā phát triển cÿa truyÃn thông hãn lo¿n trong các m¿ng sÿi quang.
Apostolos Argyris và các cång sā [34] đã chāng minh bằng thāc nghiám há tháng truyÃn dÁn quang vçi tác đå 10 Gb/s qua måt chip quang tą đ°ÿc điÃu chÁ hãn lo¿n sóng mang theo kiểu điÃu chÁ laser trāc tiÁp vçi tỉ lá lãi bit (BER 12 – Bit Error Rate) nhß h¢n 10. Måt há tháng truyÃn dÁn quang hãn lo¿n khoÁng cách lên đÁn 25 km và tác đå 10 Gb/s đã đ°ÿc chāng minh bằng thāc nghiám. Há tháng đ°ÿc thāc hián thông qua viác đßng bå hãn lo¿n nhß måt laser thā c¿p truyÃn tín hiáu hãn lo¿n giáng laser s¢ c¿p phát tín hiáu thông tin bái c¢ chÁ phÁn hßi tă xa, xiii Truyßn thông sÿ dÿng hßn lo¿n 9 cho phép đ¿t đ°ÿc BER nhß h¢n 10 [35]. Sā đßng bå hãn lo¿n cÿa laser bán dÁn cũng đ°ÿc thāc hián qua m¿ng phân cām vçi các lußng thông tin quang tác đå lên đÁn 10 Gb/s [36] hoặc giÿa hai ngußn laser đ°ÿc đßng bå t°¢ng quan [37] thể hián tiÃm năng cÿa các kā thuÃt điÃu chÁ dāa trên hãn lo¿n trong các há tháng thông tin.
Tuy là cách tiÁp cÃn r¿t mçi, hián đ¿i, cho phép thông tin đ°ÿc truyÃn đi vçi tác đå cao và hiáu quÁ są dāng băng thông cao nh°ng cÁn c¢ c¿u đián tą, quang tą và laser r¿t phāc t¿p.