MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Du lịch vốn là một trong những ngành trọng điểm, mang lại lợi ích kinh tế to lớn trên toàn cầu. Trong những năm qua, ngành du lịch Việt Nam không ngừng vƣơn lên để tăng độ nhận diện trên bản đồ du lịch thế giới, thu hút nhiều lƣợng khách nội địa cũng nhƣ khách quốc tế đến tham quan. Theo số liệu thống kê từ Tổng cục du lịch vào năm 2023, Việt Nam đón 12.434 lƣợt khách quốc tế và 108.200 lƣợt khách nội địa trở lại sau 3 năm ảnh hƣởng bởi dịch bệnh.
Bên cạnh những nguồn lợi đem lại, du lịch cũng trở thành các thách thức đối với môi trƣờng, văn hoá và xã hội. Nhận thấy điều đó, trong “Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030” đƣợc Thủ tƣởng chính phủ phê duyệt định hƣớng phát triển du lịch bền vững và bao trùm, sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trƣờng; chú trọng phát triển du lịch văn hoá gắn với bảo tồn phát huy giá trị di sản và bản sắc văn hoá dân tộc. “Du lịch bền vững” và “du lịch có trách nhiệm” là hai khái niệm có liên quan chặt chẽ với nhau, đƣợc nhiều các nhà nghiên cứu quan tâm; đồng thời cũng là mục tiêu mà các nhà quản lý du lịch mong muốn thực hiện hiệu quả tại các điểm đến du lịch trên toàn cầu. Nếu du lịch bền vững mang tính phổ quát chung thì du lịch có trách nhiệm đƣa ra các nguyên tắc cụ thể, vạch rõ con đƣờng cần phải thực hiện để đạt đƣợc.
Tuy nhiên, không đơn giản để có thể thực thi hiệu quả đƣợc du lịch có trách nhiệm. Bởi, mỗi khu vực, mỗi địa phƣơng và điểm đến đều có những đặc thù về kinh tế, xã hội, tài nguyên và nhận thức khác nhau. Du lịch có trách nhiệm đƣợc thực hiện bởi nhiều khía cạnh do các bên liên quan tham gia; khách du lịch là một trong các chủ thể chính đóng vai trò rất quan trọng. Đứng trƣớc nhiều tác động tiêu cực gây ra bởi du lịch nhƣ làm ô nhiễm môi trƣờng, thƣơng mại hóa các giá trị văn hóa 2 truyền thống, … khách du lịch cần phải thực hiện ứng xử văn minh và có trách nhiệm đối với chuyến đi của mình.
Với xu hƣớng gần đây, khách du lịch thể hiện sự quan tâm hơn và lựa chọn trải nghiệm các loại hình du lịch sinh thái và cộng đồng. Loại hình du lịch này giúp du khách trở nên gần gũi với thiên nhiên, con ngƣời; nâng cao đƣợc nhận thức bảo vệ môi trƣờng và tài nguyên thiên nhiên; góp phần gìn giữ nét đẹp truyền thống văn hóa địa phƣơng nơi mình ghé thăm. Với nhiều tiềm năng về lợi thế của thiên nhiên, quang cảnh, cùng với bản sắc văn hóa của đồng bào Cơ tu, xã Hòa Bắc đƣợc thành phố Đà Nẵng đầu tƣ phát triển mô hình sinh thái, cộng đồng vào năm 2019. Xuất phát từ những nét đẹp hoang sơ, mộc mạc là điểm mạnh thu hút khách du lịch thì xã Hòa Bắc hiện tại đã bắt đầu xuất hiện những ảnh hƣởng từ hoạt động du lịch gây ra.
Qua tìm hiểu thực tế và các trang báo uy tín nhƣ báo nhân dân, báo công thƣơng, … tình trạng xây dựng các công trình phục vụ du lịch trái phép đang diễn ra phổ biến tại đây. Du lịch tự phát tại xã Hòa Bắc gây nhiều tác động tiêu cực đến hệ sinh thái; thƣơng mại hóa du lịch làm pha trộn nét văn hóa truyền thống đồng bào Cơ tu. Nhƣ vậy có thể thấy rằng, ngoài việc khai thác các giá trị du lịch mà xã Hòa Bắc đang có thì vấn đề phát triển du lịch lâu dài, bền vững và có trách nhiệm trong tƣơng lai là cần thiết. Dựa vào những quan điểm nêu trên, tác giả chọn đề tài “Nghiên cứu hành vi du lịch có trách nhiệm tại thành phố Đà Nẵng: trường hợp khu du lịch Hòa Bắc” để thực hiện nghiên cứu.
Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung Mục đích chính nhằm đánh giá hành vi du lịch có trách nhiệm của du khách khi du lịch tại xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Nghiên cứu cố gắng trả lời những câu hỏi liệu du khách có sẵn sàng thực hiện 3 các hành vi du lịch có trách nhiệm và xem đó là điều đúng đắn cần làm hay không. Nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố có tác động đến việc thực hiện hành vi du lịch có trách nhiệm.
Đồng thời, từ kết quả nghiên cứu, tác giả có thể đề xuất một số gợi ý chính sách nhằm nâng cao hành vi du lịch có trách nhiệm tại Hòa Bắc, Hòa Vang, Đà Nẵng. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến hành vi du lịch có trách nhiệm. - Đề xuất và kiểm định mô hình để đánh giá đƣợc hành vi du lịch có trách nhiệm của du khách nội địa khi đi du lịch tại Hòa Bắc, Hòa Vang, Đà Nẵng. - Đánh giá tác động của hình ảnh điểm đến và giá trị cảm nhận trong việc hình thành hành vi DLCTN của khách du lịch tại Hòa Bắc, Hòa Vang, Đà Nẵng.
- Đánh giá tác động của nhận thức và đạo đức cá nhân trong việc hình thành hành vi DLCTN của khách du lịch tại Hòa Bắc, Hòa Vang, Đà Nẵng. - Đánh giá tác động của các đặc điểm cá nhân đến hành vi DLCTN của của khách du lịch tại Hòa Bắc, Hòa Vang, Đà Nẵng. - Đề xuất một số gợi ý các chính sách trong việc nâng cao hành vi DLCTN của khách du lịch tại Hòa Bắc, Hòa Vang, Đà Nẵng. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.
Đối tượng nghiên cứu - Khách thể nghiên cứu: Khách du lịch nội địa tham gia hoạt động du lịch tại Hòa Bắc, Hòa Vang, Đà Nẵng. - Đối tƣợng nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến hành vi du lịch có trách nhiệm và hành vi du lịch có trách nhiệm của khách du lịch tại Hòa Bắc, Hòa Vang, Đà Nẵng. Phạm vi nghiên cứu - Về không gian: Giới hạn tại Hòa Bắc, Hòa Vang, Đà Nẵng. - Về thời gian: Đề tài đƣợc thực hiện từ 4/2023 đến 7/2023.
Phƣơng pháp nghiên cứu Việc nghiên cứu đƣợc thực hiện theo 02 giai đoạn: - Giai đoạn 1: Sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định tính. Tiến hành nghiên cứu lý thuyết và tham khảo các công trình nghiên cứu trong, ngoài nƣớc có liên quan đến hành vi DLCTN, từ đó tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu. Ở giai đoạn này, tác giả thực hiện kỹ thuật phỏng vấn sâu chuyên gia. Mục đích nhằm xác nhận lại các yếu tố tác động đến hành vi DLCTN của khách du lịch trong mô hình nghiên cứu đã đề xuất; đồng thời điều chỉnh thang đo, bảng hỏi khảo sát cho phù hợp với bối cảnh nghiên cứu.
- Giai đoạn 2: Sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng. Tiến hành thực hiện khảo sát theo bảng câu hỏi và thu thập dữ liệu trên link google form. Mẫu khảo sát đƣợc chọn theo phƣơng pháp lấy mẫu thuận tiện. Sử dụng thang đo likert 5 để đo lƣờng các biến số.
Sau khi thu thập, dữ liệu sẽ đƣợc xử lý trên phần mềm SPSS 26 và AMOS 25. Độ tin của thang đo đƣợc kiểm định bằng hệ số Cronbach’s Alpha; phân tích nhân tố khám phá (EFA) để kiểm định giá trị hội tụ và giá trị phân biệt. Cuối cùng, tác giả phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và kiểm định mô hình SEM. Bố cục của đề tài Luận văn này đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng, cụ thể: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hành vi du lịch có trách nhiệm.
Nội dung chƣơng này trình bày các khái niệm và tổng quan tình hình nghiên cứu trƣớc đây có liên quan. Chƣơng 2: Thiết kế nghiên cứu. Chƣơng này nội dung bao gồm hệ thống giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu đề xuất; phƣơng pháp 5 nghiên cứu, cách thức chọn mẫu, xây dựng các thang đo và bảng hỏi; cuối cùng là trình bày các phƣơng pháp thu thập và phân tích xử lý số liệu. Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu.
Nội dung chƣơng này trình bày tổng quan về hiện trạng du lịch Hòa Bắc; các phân tích, đánh giá dữ liệu thống kê, kiểm định giả thuyết từ đó rút ra kết quả nghiên cứu. Chƣơng 4: Kết luận và đề xuất. Ở chƣơng cuối này, nội dung là các đánh giá vắn tắt toàn bộ các kết quả nghiên cứu; đƣa ra các đề xuất nhằm nâng cao hành vi DLCTN; đồng thời nêu một số điểm hạn chế cùng hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HÀNH VI DU LỊCH CÓ TRÁCH NHIỆM 1.DU LỊCH CÓ TRÁCH NHIỆM 1.
Khái niệm du lịch có trách nhiệm Trong Bộ công cụ DLCTN (Bộ Công Cụ DLCTN Việt Nam, 2013), Cơ quan Môi trƣờng và Du lịch Nam Phi đã định nghĩa khái niệm: “du lịch có trách nhiệm là hoạt động du lịch có trách nhiệm với môi trường thông qua việc sử dụng tài nguyên bền vững, có trách nhiệm với cộng đồng địa phương tham gia vào ngành công nghiệp du lịch, trách nhiệm đảm bảo an toàn, an ninh cho khách du lịch và trách nhiệm với chính phủ, người lao động, người sử dụng lao động, và cộng đồng địa phương". Du lịch có trách nhiệm đƣợc xác định tại Cape Town vào năm 2002 cùng với Hội nghị thƣợng đỉnh thế giới về phát triển bền vững. Tuyên bố Cape Town hiện đã đƣợc chấp nhận rộng rãi và đã đƣợc Thị trƣờng Du lịch Thế giới thông qua vào năm 2007 cho Ngày Du lịch có Trách nhiệm Thế giới: Du lịch có trách nhiệm là “tạo ra những nơi tốt hơn cho mọi người sinh sống và những nơi tốt hơn cho mọi người đến thăm". Theo quan điểm của Goodwin (2016), "du lịch có trách nhiệm" là một hình thức du lịch mà tất cả các bên liên quan tham gia tích cực, cùng nhau chịu trách nhiệm và sẵn sàng hành động để thúc đẩy sự phát triển bền vững, nhằm mục tiêu làm giảm thiểu các tác động tiêu cực từ du lịch và tối đa hóa các lợi ích tích cực đối với môi trƣờng, xã hội và kinh tế.
Nguyên tắc du lịch có trách nhiệm Theo Bộ công cụ Du lịch có Trách nhiệm tại Việt Nam cốt lõi của du lịch có trách nhiệm là nguyên tắc của du lịch bền vững, nhằm mục đích: 7 - Sử dụng tài nguyên môi trƣờng một cách hiệu quả nhất để phát triển ngành du lịch, duy trì sự cân bằng sinh thái và hỗ trợ bảo tồn di sản thiên nhiên và đa dạng sinh học.