Đánh Giá Giống Lúa Chống Chịu Rầy Nâu (Nilaparvata lugens Stal) Cho Vùng Đồng Bằng Sông Hồng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá giống lúa chống chịu rầy nâu nilaparvata lugens stal tại đồng bằng sông Hồng, góp phần nâng cao sản xuất nông nghiệp.

• Tác giả: Đinh Thị Tâm
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Huy Chung
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Một Số Giống Lúa Chống Chịu Rầy Nâu (Nilaparvata lugens Stål) Cho Vùng Đồng Bằng Sông Hồng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.8. Mục tiêu của đề tài
• 1.9. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.10. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.11. Tổng quan tài liệu
• 1.11.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.11.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.12. Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.12.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.12.2. Vật liệu nghiên cứu
• 1.12.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.12.3.1. Đánh giá thực trạng việc sử dụng giống chống chịu rầy nâu hiện nay ở một số tỉnh trồng lúa vùng ĐBSH
• 1.12.3.2. Xác định nguồn gen kháng rầy nâu cho vùng ĐBSH
• 1.12.3.3. Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu cho một số giống lúa đang được trồng phổ biến ở ĐBSH trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo
• 1.12.3.4. Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của tập đoàn giống lúa nhập nội từ IRRI
• 1.12.3.5. Giới thiệu dòng triển vọng có khả năng chống chịu rầy nâu cho vùng ĐBSH
• 1.12.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.13. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 1.13.1. Đánh giá thực trạng sử dụng giống lúa chống chịu rầy nâu hiện nay ở một số tỉnh trồng lúa vùng ĐBSH
• 1.13.2. Xác định nguồn gen kháng rầy nâu cho vùng đồng bằng sông Hồng
• 1.13.3. Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu cho một số giống lúa đang được trồng phổ biến ở ĐBSH trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo
• 1.13.4. Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của tập đoàn giống lúa nhập nội từ IRRI
• 1.13.5. Giới thiệu dòng triển vọng có khả năng chống chịu rầy nâu cho vùng đồng bằng Sông Hồng
• 1.13.5.1. Khả năng chống chịu của một số dòng triển vọng
• 1.13.5.2. Nghiên cứu và đánh giá các đặc điểm nông học
• 1.14. Kết luận và đề nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Giống Lúa Chống Rầy Nâu ĐBSH Hiện Nay

Lúa gạo đóng vai trò then chốt trong an ninh lương thực toàn cầu, đặc biệt tại Việt Nam, nơi nó là ngành sản xuất truyền thống. Tuy nhiên, năng suất lúa chịu nhiều ảnh hưởng từ biến đổi khí hậu và dịch hại, trong đó rầy nâu là một trong những mối đe dọa lớn nhất. Biện pháp phòng trừ chủ yếu hiện nay là sử dụng thuốc trừ sâu, nhưng giải pháp này gây ra nhiều hệ lụy cho môi trường và sức khỏe con người. Do đó, việc nghiên cứu và phát triển giống lúa chống chịu rầy nâu là vô cùng cấp thiết, vừa đảm bảo năng suất, vừa giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá các giống lúa hiện có và tìm kiếm các dòng triển vọng kháng rầy nâu cho vùng Đồng bằng Sông Hồng (ĐBSH).

1.1. Tầm Quan Trọng Của Giống Lúa Chống Chịu Rầy Nâu

Việc sử dụng giống lúa chống chịu rầy nâu mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Theo Phạm Văn Lầm (2006), giống kháng là nền tảng để phòng trừ sâu bệnh hiệu quả, đặc biệt đối với nông dân nghèo. Giải pháp này giúp giảm chi phí sản xuất, hạn chế sử dụng thuốc trừ sâu, bảo vệ môi trường và cân bằng sinh thái. Thực tế đã chứng minh hiệu quả của các giống lúa chống chịu sâu bệnh như CR203 (kháng rầy nâu), Xi23 (kháng bạc lá) và IR1820 (kháng đạo ôn). Tuy nhiên, hiện nay, các giống lúa mới được công nhận thường nhiễm rầy nâu, đòi hỏi phải có giải pháp mới.

1.2. Thực Trạng Sử Dụng Giống Lúa Chống Rầy Nâu Tại ĐBSH

Hiện nay, việc sử dụng giống lúa chống rầy nâu tại ĐBSH còn nhiều hạn chế. Sự phát triển của các giống lúa thuần và lúa lai có nguồn gốc Trung Quốc đã làm giảm chỗ đứng của các giống kháng bệnh truyền thống. Bên cạnh đó, sự thay đổi độc tính và biotype của quần thể rầy nâu cũng làm giảm hiệu quả của các giống kháng trước đây. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nghiên cứu và phát triển các giống lúa mới có khả năng chống chịu rầy nâu tốt hơn, phù hợp với điều kiện sinh thái của vùng ĐBSH.

II. Thách Thức Rầy Nâu Gây Hại Lúa Tại Đồng Bằng Sông Hồng

Rầy nâu là một trong những loài sâu hại nguy hiểm nhất đối với lúa, đặc biệt ở châu Á. Chúng gây hại bằng cách chích hút nhựa cây, làm cây lúa khô héo nhanh chóng, dẫn đến hiện tượng cháy rầy và mất năng suất. Theo Dyck (1977), rầy nâu còn là vector truyền bệnh virus nguy hiểm như lúa vàng lùn và lùn xoắn lá. Tình trạng sử dụng phân đạm và thuốc trừ sâu không hợp lý cũng góp phần làm bùng phát dịch rầy nâu. Do đó, việc hiểu rõ về tác hại của rầy nâu và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của chúng là rất quan trọng để đưa ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

2.1. Tác Hại Trực Tiếp Và Gián Tiếp Của Rầy Nâu

Rầy nâu gây ra tác hại kép cho cây lúa. Tác hại trực tiếp là do chúng chích hút nhựa cây, làm suy yếu và gây chết cây. Khi mật độ rầy cao, cây lúa có thể bị cháy rầy hoàn toàn, dẫn đến mất trắng. Tác hại gián tiếp là do rầy nâu truyền các bệnh virus nguy hiểm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng lúa. Theo Ling (1967), các bệnh virus do rầy nâu truyền có thể gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với tác hại trực tiếp.

2.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Phát Triển Của Rầy Nâu

Sự phát triển của rầy nâu chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện thời tiết, giống lúa, mật độ cây trồng và biện pháp canh tác. Việc sử dụng phân đạm quá nhiều tạo điều kiện thuận lợi cho rầy nâu phát triển. Sử dụng thuốc trừ sâu không hợp lý có thể tiêu diệt các loài thiên địch của rầy nâu, làm mất cân bằng sinh thái và gây bùng phát dịch. Do đó, cần có các biện pháp canh tác tổng hợp để kiểm soát rầy nâu một cách hiệu quả.

III. Phương Pháp Đánh Giá Giống Lúa Chống Chịu Rầy Nâu Hiệu Quả

Để xác định các giống lúa có khả năng chống chịu rầy nâu, cần áp dụng các phương pháp đánh giá khoa học và chính xác. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp đánh giá tính chống chịu rầy nâu trong nhà lưới của IRRI (Standard evaluation system for rice, 2002). Phương pháp này cho phép đánh giá khả năng kháng rầy nâu của các giống lúa trong điều kiện kiểm soát, đảm bảo tính khách quan và tin cậy của kết quả. Ngoài ra, nghiên cứu cũng tiến hành điều tra thực tế tại các tỉnh trồng lúa ở ĐBSH để đánh giá tình hình sử dụng giống và mức độ nhiễm rầy nâu ngoài đồng ruộng.

3.1. Đánh Giá Tính Chống Chịu Rầy Nâu Trong Nhà Lưới IRRI

Phương pháp đánh giá tính chống chịu rầy nâu trong nhà lưới của IRRI là một quy trình chuẩn được sử dụng rộng rãi trên thế giới. Phương pháp này bao gồm việc gieo trồng các giống lúa cần đánh giá trong nhà lưới, sau đó lây nhiễm rầy nâu với mật độ nhất định. Sau một thời gian, các nhà khoa học sẽ đánh giá mức độ gây hại của rầy nâu trên từng giống lúa, từ đó xác định được khả năng kháng rầy nâu của chúng.

3.2. Điều Tra Thực Tế Tình Hình Sử Dụng Giống Và Nhiễm Rầy Nâu

Việc điều tra thực tế tại các tỉnh trồng lúa ở ĐBSH giúp nắm bắt được tình hình sử dụng giống và mức độ nhiễm rầy nâu ngoài đồng ruộng. Thông tin này rất quan trọng để đánh giá tính thích ứng của các giống lúa trong điều kiện sản xuất thực tế. Kết quả điều tra cũng giúp xác định các vùng trọng điểm về rầy nâu, từ đó có các biện pháp phòng trừ phù hợp.

3.3. Xác Định Biotype Rầy Nâu Tại Các Vùng Nghiên Cứu

Xác định biotype của rầy nâu là một bước quan trọng để chọn tạo giống lúa kháng rầy nâu hiệu quả. Các biotype khác nhau có khả năng gây hại khác nhau trên các giống lúa khác nhau. Việc xác định biotype giúp các nhà khoa học chọn được các nguồn gen kháng phù hợp để tạo ra các giống lúa có khả năng chống chịu với các quần thể rầy nâu phổ biến trong vùng.

IV. Kết Quả Giống Lúa Triển Vọng Chống Rầy Nâu Cho ĐBSH

Nghiên cứu đã xác định được một số dòng lúa triển vọng có khả năng chống chịu rầy nâu tốt cho vùng ĐBSH. Các dòng này được đánh giá cao về khả năng kháng rầy nâu trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo và có các đặc điểm nông học tốt. Đặc biệt, dòng RN 40 được đánh giá là có tiềm năng lớn để phát triển thành giống lúa thương phẩm, với thời gian sinh trưởng ngắn, khả năng chịu rét tốt và năng suất ổn định. Kết quả này mở ra triển vọng mới cho việc phát triển các giống lúa chống chịu rầy nâu, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững.

4.1. Đánh Giá Khả Năng Chống Chịu Rầy Nâu Của Các Dòng Lúa Nhập Nội

Nghiên cứu đã đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của một tập đoàn giống lúa nhập nội từ IRRI. Kết quả cho thấy có 18 dòng/giống kháng cao và 42 dòng/giống nhiễm vừa với quần thể rầy nâu vùng ĐBSH. Đây là nguồn vật liệu quý giá để chọn tạo giống chống chịu rầy nâu, cũng như các bệnh virus do rầy nâu làm môi giới truyền bệnh.

4.2. Giới Thiệu Dòng Lúa RN 40 Tiềm Năng Vượt Trội

Dòng RN 40 là một trong những dòng lúa triển vọng nhất được xác định trong nghiên cứu. Dòng này có thời gian sinh trưởng ngắn (90-105 ngày vụ mùa, 110-120 ngày vụ xuân), chịu rét tốt, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, đặc biệt là chống chịu rầy nâu (điểm 3). Năng suất trung bình của dòng RN 40 đạt 51,36 tạ/ha, và gạo có chất lượng tốt (trắng, cơm mềm, dẻo).

4.3. Khảo Nghiệm Dòng RN 40 Tại Các Tỉnh Vùng ĐBSH

Dòng RN 40 đã được khảo nghiệm tại một số tỉnh vùng ĐBSH và cho kết quả khả quan. Dòng này thể hiện khả năng thích ứng tốt với điều kiện sinh thái của vùng, năng suất ổn định và chất lượng gạo tốt. Kết quả khảo nghiệm cho thấy dòng RN 40 có tiềm năng lớn để trở thành giống lúa thương phẩm, góp phần nâng cao năng suất và thu nhập cho người nông dân.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Giải Pháp Cho Sản Xuất Lúa Bền Vững

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc ứng dụng vào sản xuất lúa bền vững tại ĐBSH. Việc sử dụng các giống lúa chống chịu rầy nâu giúp giảm thiểu sử dụng thuốc trừ sâu, bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Dòng RN 40, với những ưu điểm vượt trội, có thể được đưa vào sản xuất đại trà, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng lúa gạo. Ngoài ra, các nguồn gen kháng rầy nâu được xác định trong nghiên cứu có thể được sử dụng để lai tạo ra các giống lúa mới, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.1. Giảm Thiểu Sử Dụng Thuốc Trừ Sâu Lợi Ích Kinh Tế Và Môi Trường

Việc sử dụng giống lúa chống chịu rầy nâu giúp giảm thiểu sử dụng thuốc trừ sâu, mang lại nhiều lợi ích kinh tế và môi trường. Giảm chi phí mua thuốc, giảm tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người, bảo vệ các loài thiên địch của rầy nâu, góp phần cân bằng sinh thái.

5.2. Phát Triển Giống Lúa RN 40 Nâng Cao Năng Suất Và Chất Lượng

Việc phát triển giống lúa RN 40 có thể giúp nâng cao năng suất và chất lượng lúa gạo tại ĐBSH. Giống này có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất ổn định và chất lượng gạo tốt, đáp ứng nhu cầu của thị trường và người tiêu dùng.

5.3. Lai Tạo Giống Mới Đáp Ứng Nhu Cầu Thị Trường

Các nguồn gen kháng rầy nâu được xác định trong nghiên cứu có thể được sử dụng để lai tạo ra các giống lúa mới, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Các giống lúa mới cần có khả năng chống chịu rầy nâu tốt, năng suất cao, chất lượng gạo tốt và thích ứng với điều kiện sinh thái của vùng.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Giống Lúa Chống Rầy Nâu Tương Lai

Nghiên cứu đã đạt được những kết quả quan trọng trong việc đánh giá và xác định các giống lúa có khả năng chống chịu rầy nâu cho vùng ĐBSH. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về cơ chế kháng rầy nâu của các giống lúa, cũng như sự biến đổi của quần thể rầy nâu. Trong tương lai, cần tập trung vào việc lai tạo ra các giống lúa có khả năng chống chịu rầy nâu bền vững, đồng thời kết hợp với các biện pháp canh tác tổng hợp để kiểm soát rầy nâu một cách hiệu quả.

6.1. Nghiên Cứu Cơ Chế Kháng Rầy Nâu Tìm Hiểu Sâu Hơn

Nghiên cứu cơ chế kháng rầy nâu là rất quan trọng để phát triển các giống lúa có khả năng chống chịu rầy nâu bền vững. Cần tìm hiểu các gen kháng rầy nâu, cách chúng hoạt động và cách chúng tương tác với rầy nâu.

6.2. Theo Dõi Sự Biến Đổi Của Quần Thể Rầy Nâu Cập Nhật Liên Tục

Quần thể rầy nâu liên tục biến đổi, do đó cần theo dõi sự biến đổi của chúng để có các biện pháp phòng trừ phù hợp. Cần xác định các biotype mới của rầy nâu, khả năng gây hại của chúng và các giống lúa có khả năng chống chịu với chúng.

6.3. Canh Tác Tổng Hợp Giải Pháp Bền Vững

Canh tác tổng hợp là một giải pháp bền vững để kiểm soát rầy nâu. Cần kết hợp sử dụng giống lúa chống chịu rầy nâu với các biện pháp canh tác khác, như bón phân cân đối, tưới nước hợp lý, luân canh cây trồng và sử dụng các loài thiên địch của rầy nâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐINH THỊ TÂM NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ GIỐNG LÚA CHỐNG CHỊU RẦY NÂU (Nilaparvata lugens Stal) CHO VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60 62 01 12 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Huy Chung NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2016 Tác giả luận văn Đinh Thị Tâm i c LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Trước hết, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc TS. Nguyễn Huy Chung, Viện Bảo vệ thực vật đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Viện Bảo vệ thực vật, tập thể cán bộ viên chức Bộ môn Miễn dịch Thực vật – Viện Bảo vệ Thực vật, nơi tôi làm việc đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày. năm 2016 Học viên Đinh Thị Tâm ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng. vi Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Tổng quan tài liệu .1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước .2 Tình hình nghiên cứu trong nước. Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu .1 Địa điểm nghên cứu .3 Vật liệu nghiên cứu .4 Nội dung nghiên cứu .5 Phương pháp nghiên cứu .1 Đánh giá thực trạng việc sử dụng giống chống chịu rầy nâu hiện nay ở một số tỉnh trồng lúa vùng ĐBSH.2 Xác định nguồn gen kháng rầy nâu cho vùng ĐBSH .3 Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu cho một số giống lúa đang được trồng phổ biến ở ĐBSH trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo .4 Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của tập đoàn giống lúa nhập nội từ IRRI .5 Giới thiệu dòng triển vọng có khả năng chống chịu rầy nâu cho vùng ĐBSH.6 Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả nghiấn cứu và thảo luận. Đánh giá thực trạng sử dụng giống lúa chống chịu rầy nâu hiện nay ở một số tỉnh trồng lúa vùng ĐBSH .2 Xác định nguồn gen kháng rầy nâu cho vùng đồng bằng sông hồng.

Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu cho một số giống lúa đang được trồng phổ biến ở ĐBSH trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo .4 Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của tập đoàn giống lúa nhập nội từ IRRI .5 Giới thiệu dòng triển vọng có khả năng chống chịu rầy nâu cho vùng đồng bằng Sông Hồng .1 Khả năng chống chịu của một số dòng triển vọng .2 Nghiên cứu và đánh giá các đặc điểm nông học. Kết luận và đề nghị. 53 Tài liệu tham khảo. 54 iv c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BĐKH : Biến đổi khí hậu BVTV : Bảo vệ thực vật BPH : Brown planthopper (Rầy nâu) Cs : Cộng sự Ctv : Cộng tác viên ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long ĐBSH : Đồng bằng sông Hồng (RRD - Red River Delta) IRRI : The International Rice Research Institute (Viện Nghiên Cứu Lúa Quốc Tế) v c DANH MỤC BẢNG Bảng 4.1 Tình hình sản xuất lúa của tỉnh Nam Định (2011-2015) .2 Tình hình sản xuất lúa của tỉnh Vĩnh Phúc (2011-2015).3 Tình hình sản xuất lúa của Hà Nội (2011-2015) .4 Tình hình sản xuất lúa của vùng ĐBSH (2011-2015) .5 Cơ cấu giá thành sản xuất lúa .6 Nhập khẩu thuốc bảo vệ thực vật .7 Diện tích phân theo nhóm giống tại ĐBSH (2015) .8 Các giống lúa tẻ chủ lực ở ĐBSH .9 Diện tích các giống lúa lai chủ lực của ĐBSH (2015) .10 Một số giống lúa nếp chủ lực vùng ĐBSH .11 Mức độ kháng nhiễm với quẩn thể rầy nâu ngoài đồng ruộng của các giống lúa được trồng phổ biến ở ĐBSH.12 Mức độ nhiễm rầy nâu ở Nam Định.13 Mức độ nhiễm rầy ở Hà Nội.14 Mức độ nhiễm rầy nâu ở Vĩnh Phúc.15 Xác định biotype nguồn rầy nâu tại Hà Nội .16 Khả năng chống chịu rầy nâu của một số giống lúa mang gen kháng rầy nâu (2014).17 Đánh giá nhân tạo khả năng chống chịu rầy nâu của một số giống lúa thuần được trồng phổ biến ở vùng ĐBSH (Vụ mùa –2016) .18 Đánh giá nhân tạo khả năng chống chịu rầy nâu của một số giống lúa lai được trồng phổ biến ở vùng ĐBSH (Vụ mùa –2016).19 Đánh giá nhân tạo khả năng chống chịu rầy nâu của một số giống lúa khác được trồng phổ biến ở vùng ĐBSH (Vụ mùa –2016) .20 Kết quả đánh giá tính kháng rầy nâu của một số dòng/giống lúa nhập nội từ IRRI .21 Các dòng/giống lúa kháng rầy nâu nhập nội từ IRRI .22 Các dòng/giống lúa nhiễm trung bình rầy nâu nhập nội từ IRRI .23 Đánh giá khả năng kháng rầy nâu của một số dòng/giống triển vọng.24 Đặc điểm nông học của các dòng triển vọng .25 Một số đặc điểm nông học của dòng RN 40.26 Khả năng chống chịu một số sâu bệnh hại chính .27 Năng suất của dòng RN 40 trồng thử nghiệm tại Hà Nội và Nam Định .28 Kết quả khảo nghiệm dòng RN 40 ở một số tỉnh vùng ĐBSH.

52 vii c DANH MỤC HÌNH Hình 3.1 Sử dụng máy hút rầy để thu thập rầy nâu .2 Đánh giá nhân tạo tính kháng rầy nâu .1 Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của các giống lúa đang được gieo trồng phổ biến ở vùng ĐBSH.2 Đánh giá nhân tạo tính kháng rầy nâu của các giống lúa nhập nội .3 Trồng thử nghiệm dòng RN 40 .4 Trồng thử nghiệm so sánh khả năng kháng bệnh bạc lá của dòng RN 40 và TBR 225. 51 viii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN 1. Tên tác giả: Đinh Thị Tâm 2. Tên Luận văn: “Nghiên cứu đánh giá một số giống lúa chống chịu rầy nâu (Nilaparvata lugens Stål) cho vùng Đồng bằng sông Hồng” 3.

Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: K23BVTV-VAAS06 4. Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam 5. Mục đích nghiên cứu Đánh giá hiện trạng khả năng chống chịu rầy nâu của các giống hiện có trong sản xuất ở một số vùng thường xuyên có dịch rầy nâu xảy ra. Đề xuất dòng triển vọng kháng rầy nâu, nguồn vật liệu kháng rầy nâu cho vùng ĐBSH.

Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu 6.1 Vật liệu nghiên cứu - Các giống lúa đang được trồng phổ biến ở vùng ĐBSH và tập đoàn lúa nhập nội từ IRRI. - Các dòng/giống lúa triển vọng. - Rầy nâu (Nilaparvata lugens Stål) - Một số dụng cụ phục vụ thí nghiệm: Bút bi, bút lông, sổ ghi chép, hộp nhựa, ống nghiệm, khay gieo mạ, lồng lưới nuôi rầy, chậu nhựa, ống hút côn trùng… 6.2 Nội dung nghiên cứu - Nội dung 1: Đánh giá thực trạng sử dụng giống lúa chống chịu rầy nâu hiện nay ở một số tỉnh trồng lúa vùng ĐBSH như: Nam Định, Vĩnh Phúc, Hà Nội. - Nội dung 2: Xác định nguồn gen kháng rầy nâu cho vùng ĐBSH.

- Nội dung 3: Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu cho một số giống lúa đang được trồng phổ biến ở ĐBSH trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo. - Nội dung 4: Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của tập đoàn giống lúa nhập nội từ IRRI. - Nội dung 5: Giới thiệu dòng triển vọng có khả năng chống chịu rầy nâu cho vùng ĐBSH.3 Các phương pháp nghiên cứu đã sử dụng - Điều tra thu thập số liệu về diện tích trồng lúa trong những năm gần đây. Thu thập số liệu từ các Chi cục Bảo vệ thực vật về tình hình rầy nâu hại lúa trong những năm gần ix c đây.

Thu thập một số giống lúa đang được gieo trồng phổ biến tại các địa phương. - Sử dụng phương pháp đánh giá tính chống chịu rầy nâu trong nhà lưới của IRRI (Standard evaluation system for rice, 2002) 7. Diện tích đất trồng lúa trong những năm gần đây đang có xu hướng thu hẹp dần, cơ cấu giống lúa ngày càng đa dạng. Thiệt hại do rầy nâu gây ra có xu hướng giảm.

Nguồn gen lúa chống chịu rầy nâu vùng ĐBSH là các gen Bph3, bph4, Bph10, Bph25,26 và các dòng/giống mang gen Bph6, Bph18 và Bph20 kháng trung bình với quần thể rầy nâu vùng ĐBSH. Đây là nguồn gen kháng rất tốt có thể sử dụng để chọn tạo ra các giống lúa kháng rầy nâu cho vùng ĐBSH. Các giống lúa đang được trồng phổ biến ở vùng ĐBSH hiện nay hầu hết đều có phản ứng từ nhiễm trung bình đến nhiễm nặng rầy nâu, đặc biệt là các giống chủ lực cho năng suất cao đang được gieo trồng với diện tích lớn hàng năm ở các địa phương như: Khang dân 18, Bắc thơm 7, BC15, Nhị ưu 838. Kết quả đánh giá các dòng/giống lúa chống chịu rầy nâu có nguồn gốc từ IRRI cho thấy: Có 18 dòng/giống kháng cao và 42 dòng/giống nhiễm vừa với quần thể rầy nâu vùng ĐBSH, đây là nguồn vật liệu tiềm năng cho chọn tạo giống chống chịu rầy nâu cũng như các bệnh virus do rầy nâu làm môi giới truyền bệnh.

Đã chọn tạo được dòng RN 40 có thời gian sinh trưởng ngắn, vụ mùa: 90-105 ngày; vụ xuân: 110-120 ngày, chịu rét tốt, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, đặc biệt là chống chịu rầy nâu (điểm 3), năng suất trung bình đạt 51,36 tạ/ha và được đánh giá gạo trắng, cơm mềm, dẻo. Điều này có ý nghĩa rất lớn đối với sản xuất lúa vùng ĐBSH. Master candidate: Dinh Thi Tam 2.