Luận Văn Thạc Sĩ: Diễn Biến Chất Lượng Môi Trường Tại Thành Phố Thái Nguyên (2008-2014)

Luận văn thạc sĩ phân tích diễn biến chất lượng môi trường tại Thái Nguyên giai đoạn 2008-2014, đánh giá tác động và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Đinh Thùy Lữ
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Đặng
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu diễn biến chất lượng môi trường tại thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2008 - 2014
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu

Nghiên cứu diễn biến chất lượng môi trường tại Thái Nguyên giai đoạn 2008-2014 tập trung vào việc đánh giá sự thay đổi của các yếu tố môi trường như đất, nước, và không khí. Mục tiêu chính là xác định nguyên nhân gây ô nhiễm và đề xuất các giải pháp cải thiện. Thái Nguyên, với vai trò là trung tâm kinh tế, chính trị của vùng Đông Bắc, đã chịu nhiều tác động từ quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa. Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang tính thực tiễn cao, góp phần vào việc phát triển bền vững của thành phố.

1.1. Cơ sở khoa học

Nghiên cứu dựa trên các khái niệm cơ bản về môi trường và ô nhiễm môi trường. Theo Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam năm 2014, môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và nhân tạo ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của con người. Ô nhiễm môi trường được định nghĩa là sự thay đổi tiêu cực các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của đất, nước, và không khí, gây hại đến sức khỏe con người và sinh vật. Nghiên cứu này cũng đề cập đến các dạng ô nhiễm chính như ô nhiễm đất, ô nhiễm nước, và ô nhiễm không khí, cùng với các nguyên nhân và tác động của chúng.

1.2. Mục tiêu và ý nghĩa

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là đánh giá diễn biến môi trường tại Thái Nguyên giai đoạn 2008-2014, từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm. Mục tiêu cụ thể bao gồm phân tích nguyên nhân gây ô nhiễm và đánh giá tác động của các yếu tố kinh tế - xã hội đến chất lượng môi trường. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc hoàn thiện phương pháp luận về phát triển bền vững, đồng thời mang lại giá trị thực tiễn thông qua việc cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách và quản lý môi trường.

II. Diễn biến môi trường tại Thái Nguyên

Nghiên cứu đã phân tích diễn biến môi trường tại Thái Nguyên qua ba yếu tố chính: đất, nước, và không khí. Kết quả cho thấy sự biến đổi đáng kể trong chất lượng môi trường do tác động của quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa. Các chỉ số về ô nhiễm đất, ô nhiễm nước, và ô nhiễm không khí đều có xu hướng gia tăng trong giai đoạn 2008-2014, đặc biệt là tại các khu vực có mật độ dân cư và hoạt động công nghiệp cao.

2.1. Diễn biến môi trường đất

Nghiên cứu chỉ ra rằng đất tại Thái Nguyên đang bị ô nhiễm nghiêm trọng do sử dụng quá nhiều phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Các kim loại nặng như As, Pb, và Zn được phát hiện với nồng độ cao, vượt quá tiêu chuẩn cho phép. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn gây nguy hiểm cho sức khỏe con người thông qua chuỗi thức ăn. Các biện pháp cải thiện chất lượng đất cần được thực hiện ngay để ngăn chặn tình trạng ô nhiễm tiếp diễn.

2.2. Diễn biến môi trường nước

Nước tại Thái Nguyên cũng đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Các chỉ số như pH, COD, BOD5, và TSS đều có xu hướng tăng cao, đặc biệt là tại các khu vực gần khu công nghiệp và đô thị. Nguồn nước mặt bị ảnh hưởng bởi chất thải công nghiệp và sinh hoạt, dẫn đến suy giảm chất lượng nước và đe dọa đến hệ sinh thái thủy sinh. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý và xử lý nước thải để cải thiện chất lượng nước.

2.3. Diễn biến môi trường không khí

Không khí tại Thái Nguyên cũng bị ô nhiễm do hoạt động giao thông và công nghiệp. Các chất ô nhiễm như SO2, NO2, CO, và bụi mịn đều có nồng độ cao, vượt quá tiêu chuẩn cho phép. Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân, đặc biệt là các bệnh về hô hấp. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp giảm thiểu khí thải và tăng cường quản lý chất lượng không khí để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

III. Giải pháp và kiến nghị

Nghiên cứu đã đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện chất lượng môi trường tại Thái Nguyên. Các giải pháp bao gồm tăng cường quản lý chất thải, áp dụng công nghệ xử lý ô nhiễm, và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững của thành phố.

3.1. Giải pháp quản lý chất thải

Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường quản lý chất thải rắn và lỏng. Nghiên cứu đề xuất việc xây dựng hệ thống thu gom và xử lý chất thải hiệu quả, đặc biệt là tại các khu công nghiệp và đô thị. Việc áp dụng công nghệ xử lý chất thải tiên tiến cũng được khuyến nghị để giảm thiểu tác động đến môi trường.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi để người dân hiểu rõ hơn về tác động của ô nhiễm và cách thức bảo vệ môi trường. Sự tham gia của cộng đồng sẽ là yếu tố then chốt trong việc thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường một cách hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Các khái niệm cơ bản • Khái niệm môi trường Theo cách hiểu thông thường, ta có thể định nghĩa môi trường như sau: “Môi trường là tập hợp (aggregate) các vật thể (things), hoàn cảnh (conditions) và ảnh hưởng (influences) bao quanh một đối tượng nào đó” (The Random House College Dictionary-USA). Nói tới môi trường, người ta thường nghĩ ngay tới mối quan hệ của những yếu tố xung quanh tác động tới đời sống của sinh vật mà trong đó chủ yếu là con người.

Quan điểm về môi trường nhìn từ góc độ sinh học là những quan điểm phổ biến. Một số định nghĩa như: Môi trường là tập hợp các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học, kinh tế-xã hội bao quanh và tác động tới đời sống và sự phát triển của một cá thể hoặc một cộng đồng người (UNEP - Chương trình môi trường của Liên hiệp quốc, 1980). Môi trường là tất cả các hoàn cảnh bên ngoài tác động lên một cơ thể sinh vật hoặc một cơ thể nhất định đang sống; là mọi vật bên ngoài một cơ thể nhất định. [23] Môi trường là hoàn cảnh vật lý, hóa học, sinh học bao quanh các sinh vật.

[24] Môi trường theo nghĩa hẹp không xét tới tài nguyên thiên nhiên, mà chỉ bao gồm các nhân tố tự nhiên và xã hội trực tiếp liên quan tới chất lượng cuộc sống con người. Ví dụ: môi trường của học sinh gồm nhà trường với thầy giáo, bạn bè, nội quy của trường, lớp học, sân chơi, phòng thí nghiệm, vườn trường, tổ chức xã hội như Đoàn, Đội với các điều lệ hay gia đình, họ tộc, làng xóm với những quy định không thành văn, chỉ truyền miệng nhưng vẫn được công nhận, thi hành và các cơ quan hành chính các cấp với luật pháp, nghị định, thông tư, quy định. [12] - Theo luật bảo vệ môi trường khái niệm môi trường được hiểu: Theo khoản 1 điều 3 Luật Bảo Vệ Môi trường Việt Nam năm 2014, môi trường được định nghĩa như sau: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”. [11] 5 • Khái niệm ô nhiễm môi trường Ô nhiễm môi trường: là sự làm thay đổi không có lợi cho môi trường sống về các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của đất, nước, không khí mà có thể gây tác dụng tức thời hoặc trong tương lai nguy hại đến sức khỏe con người, ảnh hưởng đến quá trình sản xuất, tài sản văn hóa, tổn thất hủy hoại tài nguyên dự trữ.

[1] Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường là kết quả của 3 yếu tố: quy mô dân số, mức tiêu thụ tính theo đầu người, tác động của môi trường. Trong đó quy mô dân số là quan trọng nhất. Độ ô nhiễm = quy mô dân số x mức tiêu thụ/người x tác động môi trường. Trên thế giới, ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây hại đến sức khỏe con người, đến sự phát triển của sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường.

Các tác nhân gây ô nhiễm môi trường bao gồm các chất thải ở dạng khí (khí thải), lỏng (nước thải), rắn (chất thải rắn) chứa hóa chất hoặc tác nhân vật lý, sinh học, hóa học và các dạng năng lượng như nhiệt độ, bức xạ. Tuy nhiên, môi trường chỉ coi là bị ô nhiễm nếu trong đó hàm lượng, nồng độ hoặc cường độ các tác động đến mức có khả năng tác động xấu đến con người, sinh vật và vật liệu. - Khái niệm tiêu chuẩn môi trường: Theo khoản 5 điều 3 Luật Bảo Vệ Môi trường Việt Nam 2014: “Tiêu chuẩn môi trường là giới hạn cho phép các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm trong chất thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền qui định làm căn cứ để quản lý và bảo vệ môi trường”. Các dạng ô nhiễm môi trường • Ô nhiễm môi trường đất Đất là một tài nguyên vô cùng quý giá mà tự nhiên đã ban tặng cho con người.

Đất đóng vai trò quan trọng: là môi trường nuôi dưỡng các loại cây, là nơi 6 để sinh vật sinh sống, là không gian thích hợp để con người xây dựng nhà ở và các công trình khác. Đất cùng với con người đồng hành qua các thời kì công nghiệp khác nhau từ nền nông nghiệp sơ khai đến nền nông nghiệp hiện đại như ngày nay. Tuy nhiên con người lại có những tác động xấu đến môi trường như sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật quá nhiều. Tuy nhiên trong phân bón và thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) thường có sẵn kim loại nặng và chất khó phân hủy, khi tích lũy đến một giới hạn nhất định, chúng sẽ thành chất ô nhiễm.

[7] Các nhà khoa học môi trường thế giới đã cảnh báo rằng: Cùng với ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí thì ô nhiễm môi trường đất cũng là vấn đề đáng báo động hiện nay. Ô nhiễm đất không những ảnh hưởng xấu tới sản xuất nông nghiêp và chất lượng nông sản, mà còn thông qua lương thực, rau, quả… ảnh hưởng gián tiếp tới sức khỏe con người và động vật. Ngày càng xuất hiện nhiều căn bệnh ung thư quái ác đã cướp đi hàng ngàn sinh mạng mỗi năm. [16] Ô nhiễm môi trường đất là hậu quả các hoạt động của con người là thay đổi các nhân tố sinh thái vượt qua những giới hạn sinh thái của quần xã sống trong đất.

Môi trường đất là nơi trú ngụ của con người và hầu hết các sinh vật sống trên cạn. Ô nhiễm đất là sự làm biến đổi thành phần, tính chất của đất gây ra bởi những tập quán phản vệ sinh của các hoạt động sản xuất nông nghiệp với những phương thức canh tác khác nhau, và do thải bỏ không hợp lí các chất cặn bã đặc và lỏng vào đất, ngoài ra ô nhiễm đất còn do sự lắng đọng của các chất gây ô nhiễm không khí lắng xuống đất theo nước mưa. [17] • Ô nhiễm môi trường nước Nước là yếu tố quan trọng hàng đầu cho sự sống, tồn tại và phát triển. Nước đã được xác định là tài nguyên quan trọng thứ hai sau tài nguyên con người.

Thế nhưng, tài nguyên quý giá này đang bị đe dọa nghiêm trọng cả về số lượng và chất lượng.Xololop, tài nguyên nước trên thế giới khoảng 1,39 tỷ km3, nước thuỷ quyển chiếm hơn 98,7% (khoảng 1,36 tỷ km3), 1,7% (khoảng 0,24 tỷ km3) có trong thạch quyển, 0,0009% (tương đương 12.900 km3) tập trung trong khí quyển, 0,0001% (tương đương với 1.120 km3) tập trung trong sinh quyển. Bước vào thế kỷ 21, với sự bùng nổ dân số và phát triển kinh tế - xã hội đã 7 làm cho nhu cầu về nước ngày càng tăng nhanh. Theo tính toán của Liên Hợp Quốc, trong thế kỷ 20 dân số tăng lên 3 lần thì lượng nước khai thác để sử dụng tăng lên 7. Theo số liệu thống kê năm 1995, bình quân mỗi người dân Trung Quốc chỉ có 2.

Hàng năm, Trung Quốc còn thiếu 20 tỷ mét khối nước sạch dùng cho công nghiệp và 30 tỷ mét khối cho sản xuất nông nghiệp, hơn 300 trong tổng số 517 thành phố của Trung Quốc thiếu nước sinh hoạt (5,8 tỷ m3). Trong đó, hơn 100 thành phố thiếu nước nghiêm trọng, ước tính nạn thiếu nước làm Trung Quốc tổn thất hàng năm tới 27 tỷ USD. Theo dự báo của các chuyên gia Liên Hợp Quốc thì trong thế kỷ tới Trung Quốc (đặc biệt là một số thành phố như Bắc Kinh, Thượng Hải…) sẽ bị thiếu nước triền miên (khoảng 60-65 tỷ m3). Là quốc gia nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, tổng lượng mưa lớn, Việt Nam có nguồn tài nguyên nước mặt phong phú.

Tổng lượng dòng chảy trong năm đạt 835,5 km3, lượng nước bình quân 9210 m3/nguời/năm, cao hơn so với trung bình thế giới. Tuy nhiên, tài nguyên nước mặt của chúng ta hiện đang chịu tác động mạnh mẽ bởi các hoạt động của con người dẫn đến cạn kiệt và ô nhiễm nguồn nước. Ô nhiễm nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý - hoá học - sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật. Làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nước.

Xét về tốc độ lan truyền và quy mô ảnh hưởng thì ô nhiễm nước là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất [1]. Nước bị ô nhiễm là do sự phú dưỡng xảy ra chủ yếu ở các khu nước ngọt và các vùng ven biển, vùng biển khép kín. Do lượng muối khoáng và hàm lượng các chất hữu cơ quá dư thừa làm cho các quần thể sinh vật trong nước không thể đồng hóa được, kết quả là làm cho hàm lượng oxi trong nước giảm đột ngột, các khí độc tăng lên, tăng độ đục của nước, gây suy thoái thủy vực. Ở các đại dương nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường đó là sự cố tràn dầu, ô nhiễm nước có nguyên nhân từ các loại chất thải, nước thải công nghiệp được thải ra các con sông mà chưa qua khâu xử lý đúng mức, các loại phân bón hóa học và thuốc trừ sâu từ các khu dân cư sống ven sông.

[7] 8 • Ô nhiễm môi trường không khí “Không khí trong khí quyển mà chúng ta đang hít thở là không khí ẩm, bao gồm hỗn hợp các chất ở dạng khí có thể tích gần như không đổi và có chứa một lượng hơi nước nhất định tùy thuộc vào nhiệt độ và áp suất khí quyển. Ở điều kiện bình thường, không khí (chưa bị ô nhiễm) gồm các thành phần cơ bản là 78% Nitơ, 21% Ôxy, 1% Argon, và một số khí khác như CO2, Neon, Helium. Xenon, Hydro, Ozôn, hơi nước. Ô nhiễm không khí không phải vấn đề mới phát hiện ra, nó đã được nói đến cách đây hàng thế kỷ.

Hơn 300 năm trước đây, nhà khoa học Jonh Evalyn, chuyên bút ký và ghi chép khoa học đã minh hoạ với độ chính xác cao về tác động của ô nhiễm môi trường không khí do sự đốt cháy của nhiên liệu gây ra như làm đục bầu trời, giảm bớt bức xạ mặt trời chiếu xuống Trái đất, làm con người bị đau yếu và tử vong, phiền muộn và lo âu vì hít thở phải bụi, khói, khí độc và nó còn gây ra han gỉ vật liệu (Katyal và Satake, 1989).