Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm biến dị và khả năng di truyền về sinh trưởng và mục ruột của keo tai tượng acacia mangium willd trong các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2

Luận án tiến sĩ phân tích nghiên cứu đặc điểm biến dị và khả năng di truyền về sinh trưởng và mục ruột của keo tai tượng, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp

• Tác giả: La Ánh Dương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hoàng Nghĩa
• Trường học: Viện Khoa Học Lâm Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Di Truyền Và Chọn Giống Cây Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Di Truyền Và Sinh Trưởng Của Keo Tai Tượng Acacia Mangium Trong Khảo Nghiệm Thế Hệ 2
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Phân bố tự nhiên Keo tai tượng
• 1.3. Tình hình gây trồng và sử dụng gỗ Keo tai tượng
• 1.4. Nghiên cứu cải thiện năng suất, chất lượng thân và gỗ Keo tai tượng
• 1.5. Nghiên cứu về bệnh hại và bệnh mục ruột các loài keo
• 1.6. Nghiên cứu chọn giống kháng bệnh
• 1.7. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.8. Tình hình gây trồng và sử dụng gỗ Keo tai tượng
• 1.9. Nghiên cứu cải thiện năng suất, chất lượng thân và gỗ Keo tai tượng
• 1.10. Nghiên cứu về bệnh hại và bệnh mục ruột các loài keo
• 1.11. Nghiên cứu chọn giống kháng bệnh
• 1.12. Nhận xét chung
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Vật liệu nghiên cứu
• 2.4. Địa điểm, thời gian khảo nghiệm và biện pháp tác động
• 2.5. Đặc điểm tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp thu thập số liệu sinh trưởng, chất lượng thân cây
• 2.8. Phương pháp đánh giá bệnh mục ruột
• 2.9. Phương pháp xác định các tính chất cơ lý gỗ
• 2.10. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Biến dị về sinh trưởng, chất lượng thân cây Keo tai tượng trong các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2
• 3.1.1. Biến dị về sinh trưởng, chất lượng thân trong khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2 tại Quỳ Hợp
• 3.1.2. Biến dị về sinh trưởng, chất lượng thân trong khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2 tại Bàu Bàng
• 3.2. Đánh giá bệnh mục ruột Keo tai tượng bằng thiết bị ArborSonic 3D và biến dị bệnh mục ruột Keo tai tượng trong các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2
• 3.2.1. Tỷ lệ, mức độ mục ruột 30 cây trung bình Keo tai tượng tại Cầu Hai-Phú Thọ
• 3.2.2. Tương quan mức độ mục ruột Keo tai tượng theo thiết bị ArborSonic 3D và theo phương pháp của Caroline (2006) trong khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2 tại Bàu Bàng
• 3.2.3. Biến dị về mức độ mục ruột và tỷ lệ cây bị bệnh giữa các gia đình Keo tai tượng trong các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2
• 3.3. Khả năng di truyền, tương quan giữa các tính trạng và tương tác kiểu gen – hoàn cảnh của một số tính trạng sinh trưởng, chất lượng thân và bệnh mục ruột ở Keo tai tượng trong các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2
• 3.3.1. Hệ số di truyền, hệ số biến động di truyền lũy tích các tính trạng sinh trưởng và chất lượng thân cây Keo tai tượng
• 3.3.2. Khả năng di truyền bệnh mục ruột Keo tai tượng trong các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2
• 3.3.3. Tương quan giữa các tính trạng sinh trưởng, chất lượng thân cây, tính chất gỗ, bệnh mục ruột và ảnh hưởng của kiểu gen – hoàn cảnh trong cải thiện giống tại 3 khảo nghiệm hậu thế Keo tai tượng
• 3.4. Tăng thu di truyền lý thuyết và thực tế của các tính trạng sinh trưởng, chất lượng thân cây và mức độ mục ruột ở các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2 Keo tai tượng
• 3.4.1. Tăng thu di truyền các tính trạng sinh trưởng, chất lượng thân cây và mức độ mục ruột
• 3.4.2. Chất lượng các nguồn hạt giống Keo tai tượng từ vườn giống thế hệ 1 và 1,5 ở Việt Nam
• 3.4.3. Chọn lọc các gia đình ưu việt có năng suất cao và chống chịu bệnh mục ruột trong các khảo nghiệm hậu thế Keo tai tượng
• 4. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• NHỮNG CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu Tiếng Việt
• Tài liệu Tiếng Anh

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu về di truyền và sinh trưởng của keo tai tượng (Acacia mangium) là rất quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Diện tích rừng trồng keo tai tượng tại Việt Nam đã tăng đáng kể, từ 496.000 ha năm 2010 lên 732.972 ha năm 2015. Điều này cho thấy Acacia mangium đã trở thành một trong những loài cây trồng rừng chủ lực. Tuy nhiên, việc trồng thuần loài với quy mô lớn đã tạo điều kiện cho dịch bệnh phát triển, đặc biệt là bệnh mục ruột. Bệnh này do nấm gây ra, làm giảm năng suất và chất lượng gỗ. Do đó, việc nghiên cứu khảo nghiệm và cải thiện giống cây là cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc chọn giống và quản lý rừng hiệu quả.

II. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

Luận án này không chỉ bổ sung kiến thức về biến dị và khả năng di truyền của keo tai tượng mà còn có ý nghĩa thực tiễn quan trọng. Kết quả nghiên cứu đã xác định được phương pháp đánh giá bệnh mục ruột bằng thiết bị ArborSonic 3D, giúp nâng cao độ chính xác trong việc đánh giá tình trạng cây. Ngoài ra, một số gia đình keo tai tượng có sinh trưởng nhanh và chất lượng thân cây tốt đã được chọn lọc, góp phần vào việc cải thiện giống cây. Những phát hiện này sẽ hỗ trợ cho các chương trình phát triển lâm nghiệp bền vững tại Việt Nam.

III. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các đặc điểm biến dị, khả năng di truyền của một số tính trạng quan trọng của keo tai tượng. Cụ thể, nghiên cứu sẽ tập trung vào việc xác định đặc điểm biến dị của các tính trạng sinh trưởng, chất lượng thân cây và bệnh mục ruột. Đồng thời, nghiên cứu cũng sẽ xác định phương pháp đánh giá bệnh mục ruột và khả năng di truyền trong chọn giống. Những mục tiêu này sẽ tạo cơ sở khoa học cho việc cải thiện giống cây, nhằm nâng cao năng suất và khả năng chống chịu bệnh.

IV. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các gia đình từ các lô hạt cây trội keo tai tượng trong các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2. Nghiên cứu được thực hiện tại ba địa điểm đại diện cho ba vùng địa lý sinh thái của Việt Nam: Ba Vì (Hà Nội), Quỳ Hợp (Nghệ An) và Bàu Bàng (Bình Dương). Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc đánh giá mức độ biến dị và khả năng di truyền về các tính trạng sinh trưởng, chất lượng thân cây và bệnh mục ruột ở các tuổi khác nhau. Nghiên cứu cũng sẽ so sánh các phương pháp đánh giá bệnh mục ruột để xác định phương pháp hiệu quả nhất.

V. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự biến dị rõ rệt về sinh trưởng và chất lượng thân cây keo tai tượng trong các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2. Hệ số di truyền cho các tính trạng sinh trưởng biến động từ thấp đến trung bình, cho thấy khả năng cải thiện giống cây thông qua chọn lọc. Đặc biệt, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng bệnh mục ruột có thể được đánh giá chính xác hơn bằng thiết bị ArborSonic 3D, mở ra hướng đi mới trong việc quản lý và cải thiện giống cây. Những phát hiện này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ứng dụng thực tiễn cao trong ngành lâm nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Cây Keo tai tượng (Acacia mangium Willd.) là loài cây trồng rừng chủ lực cung cấp nguyên liệu gỗ xẻ, bột giấy và ván nhân tạo tại Việt Nam. Diện tích rừng trồng loài này tăng nhanh từ khoảng 496.000 ha vào năm 2010 lên 732.972 ha vào năm 2015, với tốc độ mở rộng dự báo khoảng 10% mỗi năm. Việc phát triển kinh doanh rừng trồng thuần loài quy mô lớn làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh, trong đó bệnh mục ruột do các loài nấm mục gây ra làm suy giảm nghiêm trọng năng suất bột giấy, tỷ lệ thu hồi và chất lượng cơ lý của gỗ xẻ.

Khoảng trống nghiên cứu được chỉ ra là các công trình cải thiện giống Keo tai tượng giai đoạn trước năm 2012 tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào đánh giá biến dị di truyền về sinh trưởng, chất lượng thân cây và một số tính chất cơ lý hóa gỗ ở các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 1 hoặc khảo nghiệm thế hệ 2 ở tuổi non (3–4 tuổi). Các nghiên cứu về bệnh mục ruột còn hạn chế, chủ yếu mới khảo sát tỷ lệ mắc bệnh ở cấp độ xuất xứ mà chưa đánh giá biến dị di truyền và khả năng di truyền bệnh mục ruột ở cấp độ gia đình qua nhiều cấp tuổi, cũng như chưa xác định rõ tương quan di truyền giữa bệnh mục ruột với sinh trưởng và tính chất cơ lý gỗ.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án gồm:

• Mục tiêu chung: Xác định được các đặc điểm biến dị, khả năng di truyền của một số tính trạng quan trọng làm cơ sở khoa học góp phần nghiên cứu cải thiện giống Keo tai tượng có năng suất cao và có khả năng chống chịu bệnh mục ruột.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định được đặc điểm biến dị của một số tính trạng sinh trưởng, chất lượng thân cây và bệnh mục ruột Keo tai tượng;
  2. Xác định được phương pháp đánh giá bệnh mục ruột theo phương pháp mới bằng thiết bị ArborSonic 3D;
  3. Xác định được khả năng di truyền, tăng thu di truyền trong chọn giống Keo tai tượng;
  4. Xác định tương quan giữa các tính trạng sinh trưởng, chất lượng thân cây, một số tính chất cơ lý gỗ với bệnh mục ruột Keo tai tượng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: Các gia đình từ các lô hạt cây trội Keo tai tượng ở các nguồn hạt giống khác nhau trong các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2 (kế thừa từ đề tài và dự án giai đoạn 2006–2010 do TS. Hà Huy Thịnh làm chủ nhiệm).
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu tại 3 vùng địa lý sinh thái:
  • Trung tâm Thực nghiệm và Chuyển giao giống cây rừng Ba Vì – Hà Nội (vùng Trung tâm Bắc Bộ).
  • Lâm trường Đồng Hợp, huyện Quỳ Hợp – Nghệ An (vùng Bắc Trung Bộ).
  • Trạm Thực nghiệm Lâm nghiệp Bàu Bàng – Bình Dương (vùng Đông Nam Bộ).
  • Khảo nghiệm bổ sung và kiểm chứng phương pháp ArborSonic 3D tại Đoan Hùng – Phú Thọ và Bàu Bàng – Bình Dương.
• Phạm vi thời gian và cấp tuổi:
  • Ba Vì (Hà Nội): đo đếm ở các tuổi 3, 5, 7, 9 (giai đoạn 8/2008 – 4/2017).
  • Quỳ Hợp (Nghệ An): đo đếm ở các tuổi 3, 5, 9 (giai đoạn 7/2008 – 4/2017).
  • Bàu Bàng (Bình Dương): đo đếm ở các tuổi 3, 6, 7, 8 (giai đoạn 8/2009 – 11/2017).
• Giới hạn nội dung: Phân tích cơ lý gỗ và kiểm chứng tương quan với mục ruột thực hiện trên 120 cây thuộc 40 gia đình (3 cây/gia đình) tại Bàu Bàng – Bình Dương.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng hợp hệ thống các nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến Keo tai tượng trên các hướng chính:

1. Phân bố tự nhiên, gây trồng và sử dụng gỗ: MacDicken và Brewbaker (1984), Doran và cộng sự (1997), Awang và Taylor (1993) xác định phân bố tự nhiên của Keo tai tượng tại Australia, Papua New Guinea (PNG) và Indonesia (8°–18° vĩ độ Nam). Khối lượng riêng gỗ đạt 0,45–0,50 g/cm³, ở tuổi 12 đạt 0,59 g/cm³ (Razali và Mohd, 1992). Diện tích gây trồng tại Đông Nam Á tăng từ 1 triệu ha (FAO, 2000) lên 2,6 triệu ha (Harwood và Nambiar, 2014b), trong đó Indonesia chiếm 1,2–1,3 triệu ha (FAO, 2002; Ministry of Forestry, 2003; Nirsatmanto và cộng sự, 2004). Tại Việt Nam, khảo nghiệm xuất xứ và kỹ thuật gây trồng được thực hiện bởi Lê Đình Khả và Nguyễn Hoàng Nghĩa (1991), Huỳnh Đức Nhân và Nguyễn Quang Đức (1997), Lê Đình Khả (1996, 1997, 2003), Nguyễn Thị Bích Thủy (2002). Sử dụng gỗ trong sản xuất bột giấy, ván dăm, ván ghép thanh và đồ mộc được công bố bởi Phạm Văn Chương (2001), Đào Xuân Thu (2006), Nguyễn Huy Sơn (2006), Bùi Duy Ngọc (2007), Nguyễn Việt Cường (2008).

2. Cải thiện di truyền sinh trưởng, chất lượng thân và cơ lý gỗ: Turnbull và cộng sự (1998), Nirsatmanto và Kurinobu (2002), Susumu và Rimbawanto (2004) ghi nhận tăng trưởng biến động 20–44 m³/ha/năm tùy thuộc lập địa và giống. Các xuất xứ từ Papua New Guinea (PNG) và Far North Queensland (FNQ - Claudie River) thể hiện ưu thế sinh trưởng so với các xuất xứ khác (Awang và Taylor, 1993; Harwood và Williams, 1991). Butcher và cộng sự (1998) sử dụng chỉ thị SSRs và RFLPs chỉ ra quần thể PNG có tính đa dạng di truyền và tỷ lệ thụ phấn chéo cao. Biến dị di truyền cấp độ gia đình về sinh trưởng biến động từ thấp đến trung bình, khối lượng riêng gỗ ở mức trung bình (Arnold và Cuevas, 2003; Nirsatmanto và cộng sự, 2008). Tại Việt Nam, Lê Đình Khả và cộng sự (2011), Đoàn Ngọc Dao (2012), Phí Hồng Hải và cộng sự (2012, 2014, 2015) xác định hệ số di truyền $h^2$ sinh trưởng ở thế hệ 1 và thế hệ 2 dao động từ 0,04 đến 0,33; tính chất cơ lý gỗ ($MoR, MoE, T/R$) có $h^2$ ở mức trung bình đến cao (0,21–0,93). Kỹ thuật nhân giống sinh dưỡng và rừng trồng dòng vô tính gia đình (CFF) được nghiên cứu bởi Walker và Haines (1998), Darus (1993), Galiana và cộng sự (1990), Griffin và cộng sự (2005, 2010), Phí Hồng Hải và cộng sự (2014, 2015).

3. Bệnh hại và bệnh mục ruột trên các loài keo: Bệnh mục ruột do các loài nấm đảm (Basidiomycetes) gây ra, phân giải cellulose và lignin làm rỗng lõi gỗ (Shigo và Marx, 1977; Schwarze và cộng sự, 2000; Hood, 2006). Tỷ lệ nhiễm bệnh mục ruột trên Keo tai tượng biến động từ 50% đến 98% tại Malaysia, Indonesia và Bangladesh (Zakaria và cộng sự, 1994; Mahmud và cộng sự, 1993; Basak, 1997; Lee, 2002; Barry và cộng sự, 2004). Nấm xâm nhập qua vết thương tỉa cành, gốc cành chết hoặc vết loét thân (Gadgil và Bawden, 1981; Barry và cộng sự, 2006). Bệnh chết héo do Ceratocystis manginecans và các bệnh thân cành được ghi nhận bởi Ken Old và cộng sự (2000), Tarigan và cộng sự (2011), Phạm Quang Thu và cộng sự (2002, 2012, 2015, 2016), Nguyễn Hoàng Nghĩa và cộng sự (2006, 2011, 2015, 2016), Vũ Văn Định (2014). Lê Đình Khả và Đoàn Ngọc Dao (2011) ghi nhận tỷ lệ mục ruột tại Ba Vì ở tuổi 17 biến động từ 50,8% đến 96,6% giữa 39 xuất xứ.

Khoảng trống luận án giải quyết: Luận án tập trung đánh giá biến dị di truyền, ước tính hệ số di truyền ($h^2$), hệ số biến động di truyền lũy tích ($CV_a$), tương tác kiểu gen – hoàn cảnh ($G \times E$) đối với bệnh mục ruột và sinh trưởng ở cấp gia đình trong khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2 kéo dài đến 8–9 tuổi; đồng thời kiểm chứng ứng dụng thiết bị sóng âm ArborSonic 3D trong đánh giá không phá hủy bệnh mục ruột thân cây đứng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở lý thuyết di truyền số lượng trong chọn giống cây rừng và lý thuyết bệnh học mục gỗ:

• Lý thuyết di truyền học số lượng: Phân tách các thành phần phương sai di truyền và môi trường để xác định hệ số di truyền theo nghĩa hẹp ($h^2$), hệ số biến động di truyền lũy tích ($CV_a$), tương tác kiểu gen – hoàn cảnh ($G \times E$), tương quan kiểu gen ($r_a$), tương quan kiểu hình ($r_p$) và tăng thu di truyền lý thuyết ($R_y$).
• Đánh giá chất lượng cơ lý gỗ: Xác định khối lượng riêng (KLR), độ bền uốn tĩnh ($MoR$), mô đun đàn hồi uốn tĩnh ($MoE$) và độ co rút theo chiều tiếp tuyến/xuyên tâm ($T/R$).
• Cơ chế mục gỗ: Đánh giá tổn thương cấu trúc do nấm mục dựa trên sự thay đổi vận tốc truyền sóng âm trong thân cây và chỉ số mức độ mục ruột ($D_i$) theo thang điểm 0–4 của Caroline (2006).

Phương pháp thu thập và xử lý số liệu:

• Đo đếm sinh trưởng và chất lượng thân: Đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$), chiều cao vút ngọn ($H$), thể tích thân cây ($V$), độ thẳng thân ($D_{tt}$), độ nhỏ cành ($D_{nc}$) trên toàn bộ cây sống trong các ô tiêu chuẩn của các khảo nghiệm.
• Đánh giá bệnh mục ruột:
  • Phương pháp không phá mẫu: Sử dụng thiết bị ArborSonic 3D truyền sóng âm qua các kim cảm biến gắn quanh chu vi thân cây, đo vận tốc truyền âm để tính toán diện tích và tỷ lệ mục ruột ($Di\text{-}3D$).
  • Phương pháp phá mẫu đối chứng: Cưa hạ cây, cắt thớt gỗ tại các vị trí tương ứng để đo diện tích vết mục thực tế và tính chỉ số $D_i$ theo phương pháp Caroline (2006).
• Thử nghiệm cơ lý gỗ: Mẫu gỗ từ 120 cây (40 gia đình $\times$ 3 cây) tại Bàu Bàng được gia công và đo đếm các chỉ tiêu $MoR, MoE, T/R$ theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN).
• Phân tích thống kê: Sử dụng các mô hình tuyến tính hỗn hợp (Mixed Linear Models) để ước tính các thông số di truyền, sai tiêu chuẩn khác biệt ($Sed$), khoảng sai dị đảm bảo ($Lsd$) và xác suất Fisher ($Fpr$).

Thông số di truyền / Kỹ thuật	Ký hiệu / Đơn vị	Mục đích xác định
Đường kính ngang ngực	$D_{1.3}$ (cm)	Đánh giá sinh trưởng đường kính thân cây
Chiều cao vút ngọn	$H$ (m)	Đánh giá sinh trưởng chiều cao cây
Thể tích thân cây	$V$ ($m^3$)	Đánh giá năng suất sinh khối cá thể
Hệ số di truyền nghĩa hẹp	$h^2$	Đánh giá mức độ kiểm soát của di truyền cộng tính
Hệ số biến động di truyền lũy tích	$CV_a$ (%)	Đánh giá tiềm năng biến dị cho chọn giống
Mức độ mục ruột sóng âm	$Di\text{-}3D$ (%)	Đánh giá tỷ lệ diện tích mục ruột không phá hủy
Mức độ mục ruột cắt thớt	$D_i$ (thang 0–4)	Đánh giá mức độ mục ruột thực tế theo Caroline (2006)
Mô đun đàn hồi / Độ bền uốn	$MoE$ (GPa) / $MoR$ (MPa)	Đánh giá tính chất cơ lý gỗ xẻ
Tương tác kiểu gen – hoàn cảnh	$G \times E$	Xác định mức độ ổn định kiểu gen qua các vùng sinh thái

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng quan toàn diện về các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến phân bố tự nhiên, sinh thái gây trồng, công nghệ chế biến và sử dụng gỗ Keo tai tượng. Điểm lại các công trình cải thiện giống từ khảo nghiệm xuất xứ, khảo nghiệm hậu thế thế hệ 1, đến các kỹ thuật nhân giống sinh dưỡng (giâm hom, nuôi cấy mô, lâm nghiệp dòng vô tính gia đình CFF).

Chương tổng thuật các nghiên cứu về hệ vi sinh vật gây bệnh trên keo nhiệt đới, đặc biệt là nấm mục ruột thuộc lớp Basidiomycetes (các chi Phellinus, Trametes, Rigidoporus, Ganoderma, Oxyporus, Tinctoporellus). Phân tích các phát hiện của Mihara và cộng sự (2005) về hoạt tính kháng nấm của hợp chất flavonoid (teracacidin và 3,4',7,8-tetrahydroxyflavanone), cũng như các kết quả khảo nghiệm của Caroline Mohamed (2002–2004), Lê Đình Khả và Đoàn Ngọc Dao (2011), Nguyễn Hoàng Nghĩa và cộng sự (2016). Khẳng định tính cấp thiết của việc nghiên cứu biến dị di truyền bệnh mục ruột ở cấp gia đình trong thế hệ 2.

Chương 2: Nội dung, vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết vật liệu nghiên cứu gồm các gia đình Keo tai tượng thế hệ 2 bắt nguồn từ các vườn giống thế hệ 1, 1.5 và cây trội rừng tự nhiên nhập nội. Mô tả điều kiện lập địa, khí hậu, đất đai tại 3 trạm khảo nghiệm: Ba Vì (Hà Nội), Quỳ Hợp (Nghệ An), Bàu Bàng (Bình Dương).

Quy trình bố trí thí nghiệm, phương pháp thu thập dữ liệu sinh trưởng ($D_{1.3}, H, V$), chất lượng thân ($D_{tt}, D_{nc}$), phương pháp vận hành thiết bị ArborSonic 3D để quét sóng âm 3 chiều, phương pháp cắt thớt gỗ phân loại mức độ mục ruột $D_i$ và phương pháp đo các chỉ tiêu cơ lý gỗ ($MoR, MoE, T/R$) được tiêu chuẩn hóa. Mô tả chi tiết các công thức toán học và mô hình thống kê di truyền để tính toán phương sai di truyền tích lũy ($\sigma^2_a$), sai số, tương quan kiểu hình ($r_p$), tương quan kiểu gen ($r_a$) và tăng thu di truyền lý thuyết ($R_y$).

Điểm khảo nghiệm	Vùng sinh thái	Thời gian trồng	Cấp tuổi đo đếm
Ba Vì – Hà Nội	Trung tâm Bắc Bộ	8/2008 – 4/2017	Tuổi 3, 5, 7, 9
Quỳ Hợp – Nghệ An	Bắc Trung Bộ	7/2008 – 4/2017	Tuổi 3, 5, 9
Bàu Bàng – Bình Dương	Đông Nam Bộ	8/2009 – 11/2017	Tuổi 3, 6, 7, 8
Đoan Hùng – Phú Thọ	Trung tâm Bắc Bộ	Khảo nghiệm kiểm chứng	Tuổi 9 (30 cây trung bình)

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương kết quả và thảo luận gồm 5 nội dung chính:

1. Biến dị sinh trưởng và chất lượng thân cây: Phân tích số liệu tại Ba Vì, Quỳ Hợp và Bàu Bàng cho thấy có sự phân hóa và sai khác rõ rệt giữa các gia đình về đường kính, chiều cao, thể tích thân cây và độ thẳng thân qua các cấp tuổi.

2. Đánh giá bệnh mục ruột bằng ArborSonic 3D và biến dị mục ruột: Kết quả thử nghiệm trên 30 cây tại Phú Thọ và 120 cây tại Bàu Bàng xác nhận tương quan chặt chẽ giữa mức độ mục ruột đo bằng thiết bị ArborSonic 3D ($Di\text{-}3D$) và phương pháp cắt thớt gỗ theo Caroline (2006) ($D_i$). Tỷ lệ cây bị bệnh và mức độ mục ruột có sự biến dị đáng kể giữa các gia đình và giữa các nguồn giống tại cả 3 vùng khảo nghiệm.

3. Khả năng di truyền, tương quan tính trạng và tương tác kiểu gen – hoàn cảnh ($G \times E$):

   • Hệ số di truyền nghĩa hẹp ($h^2$) của các tính trạng sinh trưởng ở mức thấp đến trung bình ($0,04 - 0,33$), biến động theo tuổi; hệ số biến động di truyền lũy tích ($CV_a$) đạt trên 5%–7%.
   • Hệ số di truyền tính chất cơ lý gỗ và mức độ mục ruột được xác định cụ thể ở các cấp tuổi 8 và 9.
   • Tương quan kiểu gen ($r_a$) và kiểu hình ($r_p$) giữa sinh trưởng và chất lượng thân thể hiện xu hướng tương quan dương. Tương quan giữa mức độ mục ruột với các chỉ tiêu sinh trưởng và cơ lý gỗ được xác định tại Bàu Bàng.
   • Phân tích tương tác $G \times E$ chỉ ra tương tác có ý nghĩa rõ rệt giữa các lập địa miền Bắc và miền Nam, đòi hỏi phân vùng chọn giống độc lập.

4. Tăng thu di truyền lý thuyết và thực tế: Đánh giá mức tăng thu di truyền ($R_y$) khi chọn lọc các gia đình ưu việt về sinh trưởng, độ thẳng thân và tính chống chịu mục ruột; đồng thời so sánh chất lượng nguồn giống từ các vườn giống thế hệ 1 và 1.5.

5. Chọn lọc gia đình ưu việt: Lựa chọn danh sách các gia đình có năng suất sinh khối vượt trội, thân thẳng và tỷ lệ/mức độ mục ruột thấp nhất tại Ba Vì, Quỳ Hợp và Bàu Bàng.

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt khoa học và thực tiễn của luận án:

• Về mặt phương pháp: Lần đầu tiên tại Việt Nam áp dụng thành công phương pháp đánh giá gián tiếp không phá hủy bệnh mục ruột thân cây đứng bằng thiết bị sóng âm ArborSonic 3D trên cây Keo tai tượng, chứng minh phương pháp có độ chính xác cao khi đối chiếu với phương pháp giải phẫu thớt gỗ.
• Về mặt lý luận di truyền: Cung cấp hệ thống dữ liệu toàn diện về biến dị di truyền, hệ số di truyền theo nghĩa hẹp ($h^2$), hệ số biến động di truyền lũy tích ($CV_a$) của tính trạng bệnh mục ruột ở cấp độ gia đình qua nhiều giai đoạn tuổi (đến 8–9 tuổi); làm sáng tỏ mối quan hệ tương quan di truyền giữa sinh trưởng, chất lượng thân cây, cơ lý gỗ với tính chống chịu mục ruột.
• Về mặt thực tiễn:
  • Chọn lọc được các gia đình Keo tai tượng ưu việt kết hợp đồng thời các đặc tính: sinh trưởng nhanh, thân cây thẳng đẹp và mức độ mục ruột thấp tại 3 vùng sinh thái (Trung tâm Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Đông Nam Bộ).
  • Cung cấp cơ sở khoa học xác định tương tác $G \times E$, định hướng phân chia các quần thể chọn giống riêng biệt cho vùng miền Bắc và miền Nam.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất:

• Khuyến nghị sử dụng các gia đình ưu việt đã được tuyển chọn để cung cấp vật liệu nhân giống phục vụ chương trình trồng rừng gỗ lớn.
• Khuyến nghị áp dụng thiết bị ArborSonic 3D trong công tác giám định, khảo nghiệm và chọn giống kháng bệnh mục ruột ở cây thân gỗ.
• Xây dựng các chiến lược chọn giống độc lập cho các vùng địa lý sinh thái có tương tác kiểu gen – hoàn cảnh rõ rệt.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Do chi phí phân tích cơ lý gỗ cao và yêu cầu chặt hạ phá hủy mẫu cây trong khảo nghiệm, nội dung xác định tương quan giữa mức độ mục ruột với các chỉ tiêu cơ lý gỗ chỉ thực hiện giới hạn trên 120 cây thuộc 40 gia đình tại một điểm khảo nghiệm (Bàu Bàng – Bình Dương).
• Luận án tập trung vào mục tiêu chọn giống nên các dữ liệu điều tra sâu về thành phần loài nấm bệnh cụ thể và các yếu tố môi trường đất/tiểu khí hậu tác động đến bệnh mục ruột chưa được tích hợp chi tiết vào phần kết quả chính.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Tiếp tục theo dõi biến dị di truyền và tính ổn định của các gia đình ưu việt đến hết chu kỳ khai thác gỗ lớn.
• Mở rộng đánh giá tương quan cơ lý gỗ và bệnh mục ruột trên quy mô mẫu lớn hơn ở các vùng sinh thái khác nhau.
• Kết hợp chọn giống di truyền với các biện pháp kỹ thuật lâm sinh (tỉa cành, mật độ, bón phân) nhằm tối ưu hóa hiệu quả phòng trừ bệnh mục ruột.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên sâu cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Di truyền và chọn giống cây lâm nghiệp, Lâm sinh, Bảo vệ thực vật và Quản lý tài nguyên rừng.
• Các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu lâm nghiệp và các doanh nghiệp trồng rừng kinh tế trong việc định hướng chiến lược giống, xây dựng vườn giống thế hệ tiếp theo và triển khai đề án tái cơ cấu ngành lâm nghiệp theo hướng phát triển rừng gỗ lớn.
• Phần đáng tham khảo nhất là phương pháp luận và quy trình ứng dụng thiết bị sóng âm ArborSonic 3D để sàng lọc không phá mẫu bệnh mục ruột, cùng hệ thống bảng số liệu thông số di truyền ($h^2, CV_a, G \times E, r_a, r_p$) qua các cấp tuổi.

Câu hỏi thường gặp

1. Thiết bị ArborSonic 3D hoạt động dựa trên nguyên lý nào và được kiểm chứng ra sao trong luận án?
   Thiết bị ArborSonic 3D hoạt động dựa trên nguyên lý đo vận tốc truyền sóng âm thanh giữa các kim cảm biến được bố trí xung quanh chu vi thân cây. Vùng gỗ bị mục nát hoặc rỗng ruột làm suy giảm vận tốc truyền âm, từ đó phần mềm tái lập hình ảnh mặt cắt 3 chiều và tính toán tỷ lệ diện tích mục ruột ($Di\text{-}3D$). Phương pháp này được tác giả kiểm chứng bằng cách so sánh đối chiếu với phương pháp cắt thớt gỗ đo diện tích thực tế ($D_i$) theo Caroline (2006) trên 30 cây tại Phú Thọ và 120 cây tại Bàu Bàng, cho thấy mức độ tương quan rất chặt chẽ và độ chính xác cao.

2. Khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2 của luận án được triển khai tại những địa điểm nào và theo dõi ở những cấp tuổi nào?
   Khảo nghiệm được triển khai tại 3 địa điểm đại diện cho 3 vùng sinh thái: Trung tâm Thực nghiệm và Chuyển giao giống cây rừng Ba Vì – Hà Nội (tuổi 3, 5, 7, 9); Lâm trường Đồng Hợp, Quỳ Hợp – Nghệ An (tuổi 3, 5, 9); và Trạm Thực nghiệm Lâm nghiệp Bàu Bàng – Bình Dương (tuổi 3, 6, 7, 8).

3. Tương tác kiểu gen – hoàn cảnh ($G \times E$) giữa các vùng nghiên cứu có ý nghĩa như thế nào đối với công tác cải thiện giống?
   Kết quả phân tích cho thấy tương tác kiểu gen – hoàn cảnh có ý nghĩa rõ rệt giữa các cặp địa điểm giữa miền Bắc và miền Nam (Hà Nội – Bình Dương, Tuyên Quang – Bình Dương) đối với các tính trạng sinh trưởng và chất lượng thân, nhưng không có ý nghĩa giữa Hà Nội và Tuyên Quang. Do đó, công tác chọn giống Keo tai tượng cần thiết lập các quần thể chọn giống riêng biệt cho vùng miền Bắc và miền Nam.

4. Hệ số di truyền ($h^2$) của các tính trạng sinh trưởng và tính chất cơ lý gỗ Keo tai tượng biến động như thế nào?
   Hệ số di truyền theo nghĩa hẹp ($h^2$) của các tính trạng sinh trưởng ($D_{1.3}, H, V$) biến động từ mức thấp đến trung bình ($0,04 - 0,33$) và thay đổi theo cấp tuổi. Trong khi đó, hệ số di truyền của các tính chất cơ lý gỗ (như khối lượng riêng, $MoR, MoE$, độ co rút) đạt mức từ trung bình đến cao ($0,21 - 0,93$).

5. Nghiên cứu của các tác giả trước đây ghi nhận mối liên hệ giữa tốc độ sinh trưởng và tỷ lệ bệnh mục ruột ở Keo tai tượng ra sao?
   Nghiên cứu của Lê Đình Khả và Đoàn Ngọc Dao (2011) tại Ba Vì chỉ ra tỷ lệ mục ruột biến động từ 50,8% đến 96,6% giữa các xuất xứ và không có tương quan rõ rệt với tốc độ sinh trưởng (có cả xuất xứ sinh trưởng nhanh và sinh trưởng chậm có tỷ lệ mục ruột thấp hoặc cao). Ngược lại, Zakaria và cộng sự (1994) tại Malaysia ghi nhận mức độ mục ruột có tương quan thuận với tuổi và đường kính thân cây.

Kết luận

Luận án của tác giả La Ánh Dương đã giải quyết khoảng trống học thuật quan trọng trong chương trình cải thiện giống Keo tai tượng tại Việt Nam thông qua việc đánh giá toàn diện biến dị và khả năng di truyền của bệnh mục ruột kết hợp với các chỉ tiêu sinh trưởng, chất lượng thân và cơ lý gỗ trong các khảo nghiệm hậu thế thế hệ 2 đến 8–9 tuổi. Luận án đã chuẩn hóa phương pháp đánh giá mục ruột không phá mẫu bằng thiết bị sóng âm ArborSonic 3D và làm rõ tương tác kiểu gen – hoàn cảnh giữa các vùng sinh thái. Các kết quả nghiên cứu và danh sách gia đình ưu việt được chọn lọc cung cấp nguồn vật liệu di truyền giá trị phục vụ trực tiếp cho mục tiêu trồng rừng gỗ lớn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu trên thế giới 1. Phân bố tự nhiên Keo tai tượng Theo MacDicken và Brewbaker (1984) [108] Keo tai tượng (có tên khoa học là Acacia mangium Willd.) là loài cây có sinh trưởng nhanh và khả năng thích nghi trên nhiều điều kiện lập địa khác nhau. Keo tai tượng có nguồn gốc từ Australia, Papua New Guinea và Indonesia.

Phân bố chủ yếu từ 8 o đến 18o vĩ độ nam (Hình 1.1), độ cao 300 m so với mực nước biển, lượng mưa 1500 – 3000 mm/năm (Doran et al. Gỗ Keo tai tượng có khối lượng riêng 0,45 - 0,50 g/cm3, ở giai đoạn 12 tuổi có thể đạt 0,59 g/cm 3 (Razali and Mohd, 1992) [127], thích hợp cho sản xuất gỗ dán, ván dăm, làm giấy và đồ gỗ gia dụng. Do đó Keo tai tượng đóng một vai trò quan trọng trong các chương trình trồng rừng ở vùng nhiệt đới châu Á. Các nghiên cứu về Keo tai tượng đã được thực hiện bao gồm các nghiên cứu về đặc điểm sinh học đến kỹ thuật gây trồng cũng như khả năng sử dụng.

Indonesi a I J PNG- N PNG- 12 SE oS FN Q QC R Hình 1.1: Vùng phân bố tự nhiên của Keo tai tượng (nguồn: Doran et al. Hầu hết đó là vùng nhiệt đới duyên hải với độ cao so với mực nước biển dưới 800 m. Keo tai tượng còn phân bố kéo dài tới các tỉnh miền tây Papua New Guinea (PNG) và tỉnh Irian Jaya thuộc Indonesia (Awang and Taylor, 1993) [44]. Tình hình gây trồng và sử dụng gỗ Keo tai tượng a) Tình hình gây trồng Với tổng số khoảng 1200-1300 loài, chi keo (Acacia) là một chi thực vật quan trọng đối với đời sống kinh tế và xã hội của nhiều nước, cũng như bảo vệ tài nguyên di truyền thực vật và bảo vệ đa dạng sinh học.

Trong những thập niên gần đây ở vùng nhiệt đới Châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á, các loài keo được nhập từ Australia và Papua New Guinea (PNG) đã đóng một vai trò quan trọng trong các chương trình trồng rừng tập trung và trồng rừng phân tán, trong đó nổi bật là Keo tai tượng, Keo lá tràm và các giống lai giữa 2 loài này (Maslin and McDonald (1996) [113]. Keo tai tượng có thân cây thẳng đẹp, rễ có nốt sần có khả năng cải tạo đất và sinh trưởng nhanh hơn Keo lá tràm (Razali and Mohd, 1992) [127]. Keo tai tượng là cây sinh trưởng nhanh và xanh quanh năm. Tuổi thọ của Keo tai tượng khoảng từ 30 đến 50 năm.

Keo tai tượng có thể sinh trưởng ở những nơi có độ pH từ 4,5 đến 6,5. Loài này đôi khi có nhiều thân, nguyên nhân chưa được nghiên cứu kỹ, tuy nhiên theo Turvey (1995) [139] có thể do độ phì đất và sự cạnh tranh không gian dinh dưỡng vv… Keo tai tượng đã được sử dụng phổ biến trong các chương trình trồng rừng ở các nước Đông Nam Á. Từ năm 2000 đến năm 2014, diện tích rừng trồng Keo tai tượng ở khu vực luan an 9 này đã tăng từ 1 triệu ha (FAO, 2000) [65] lên 2,6 triệu ha (Harwood and Nambiar, 2014b) [84]. Các dự án nghiên cứu của Tổ chức CSIRO vào những năm 1980 tại các nước Đông Á, Đông Nam Á, Australia và Fiji đã cơ bản xác định được các xuất xứ có triển vọng cho các nước tham gia.

Các xuất xứ PNG được đánh giá là phù hợp với điều kiện lập địa của Trung Quốc, Đài Loan (Harwood and William, 1991) [83]. Trước những năm 1990, ở Trung Quốc các loài keo chỉ được trồng làm cây xanh đường phố, hoặc trồng với diện tích nhỏ. Tuy nhiên do có nhiều ưu điểm mà diện tích rừng trồng keo của Trung Quốc tăng mạnh trong những năm qua, trồng mới hàng năm đạt 200. Tính đến năm 1999, Trung Quốc đã trồng được 3.300 ha Keo tai tượng.

Sau năm 1990 diện tích gây trồng loài Keo tai tượng này đã tăng lên nhiều (dẫn theo Nguyễn Hoàng Nghĩa, 1992) [15]. Cho đến nay đã có 179 xuất xứ và 469 gia đình thuộc 21 loài keo được khảo nghiệm ở miền Nam Trung Quốc với tổng diện tích là 130 ha, Keo tai tượng là một trong ba loài keo đã được đưa vào trồng rừng trên diện rộng nhằm cung cấp gỗ (Kyungseok Park, 2007) [95]. Ở Papua New Guinea, từ năm 1950 đã có khoảng 59.450 ha rừng trồng được thiết lập trong đó Keo tai tượng chiếm khoảng 15 - 16% tổng diện tích rừng trồng. Sinh trưởng chiều cao của Keo tai tượng trên các lập địa tốt đạt 5m/năm trong 2,5 năm đầu (dẫn theo Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2003) [23].

Ở Malaysia Keo tai tượng đã được nhập trồng đầu tiên vào Sabah năm 1967 (dẫn theo Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2003) [23] với hạt giống thu được từ một cây mẹ duy nhất ở vùng Mission Beach, bang Queensland, Australia. Từ nguồn hạt giống này, diện tích rừng trồng đã được mở rộng và do đó năng suất rừng các thế hệ sau đó đã bị giảm thiểu đáng kể. Chính vì vậy, từ năm 1981 Malaysia đã phải nhập thêm nhiều nguồn hạt vào khảo nghiệm và gây luan an 10 trồng để mở rộng nền tảng di truyền của loài. Đến 2002 Malaysia đã trồng tới gần 125.000 ha tại Peninsular, Sabah và Sarawak (FAO, 2002) [66].

Đến năm 2017 riêng tại Sarawak rừng trồng các loài keo đã đạt trên 230.000 ha, chủ yếu là Keo tai tượng (Ismail Jusoh et al. Ở Indonesia, năm 2002 diện tích rừng trồng Keo tai tượng được ghi nhận chiếm tới 67% diện tích rừng trồng Keo tai tượng trên thế giới (FAO, 2002) [66]. Khoảng 1,3 triệu ha Keo tai tượng đã được trồng ở nước này để cung cấp gỗ giấy (Ministry of Forestry, 2003). Dự án trồng rừng của công ty MHP - Indonesia với tổng diện tích 193.500 ha, trong đó diện tích trồng Keo tai tượng chiếm 90% (Phạm Quang Thu et al.

Năm 1990 công ty đã thiết lập được khu rừng giống 17 ha bằng hạt của 79 cây trội. Trong 2 năm 1991 – 1992, Công ty đã trồng 92,9 ha rừng giống gồm các xuất xứ là Claudie River, Gubam, Wipim - Oriomo, Derideri… với số lượng cây mẹ từ 15 đến 140 cây mẹ do Trung tâm hạt giống Australia cung cấp. Giai đoạn 1993 - 1997 công ty đã xây dựng được 35,6 ha vườn giống thế hệ 1. Tổng sản lượng hạt giống từ năm 1995 đến 2005 của các vườn giống là 5143,4 kg và của các rừng giống là 6532,6 kg.

Sau đó công ty đã trồng được 42,5 ha vườn giống thế hệ 2 từ năm 2000 đến 2005. Diện tích rừng trồng Keo tai tượng ngày càng tăng lên nhanh chóng trong những năm gần đây ở Trung Quốc, Ấn Độ, Malaysia và Việt Nam. Indonesia là nước trồng Keo tai tượng nhiều nhất thế giới, với diện tích khoảng 1,2 triệu ha vào năm 2004 (Nirsatmanto et al. Ngoài ra Keo tai tượng còn được trồng tại các nước Bangladesh, Lào, Malaysia, Sri Lanka, Congo, Bờ biển ngà, Kenya, Zimbabwe, Brazin, Costa Rica, Cuba, Mỹ vv.

Thông thường rừng Keo tai tượng thường được trồng bằng cây con có bầu, và mật độ trồng từ 1. Độ sâu luan an 11 tầng đất và địa hình có ảnh hưởng rất rõ rệt đến sinh trưởng của cây. Khi trồng Keo tai tượng ở đất phù sa dưới chân đồi cho khối lượng gỗ lớn gần gấp đôi ở đỉnh đồi, mặc dù hai nơi chỉ cách nhau khoảng 100 m (Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2003) [23]. Ứng dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh (như tỉa cành và tỉa thưa) đã được nghiên cứu làm tăng tỷ lệ gỗ xẻ/ha và giảm khuyết tật gỗ (Mead and Miller, 1991) [115].

Việc áp dụng bón phân trong trồng rừng Keo tai tượng cũng đã được nghiên cứu sâu và đa dạng. Mead và Miller (1991) [115] đã nghiên cứu bón phân trong trồng rừng Keo tai tượng và khuyến cáo nên dùng 100g triple superphophate để bón lót và bón thúc 150g/cây sau 6 tháng và những nơi đất xấu nên bón thêm phân đạm. b) Sử dụng gỗ Keo tai tượng có thân cây thẳng và đẹp. Gỗ Keo tai tượng có màu sáng, lõi màu vàng nâu với khối lượng riêng trung bình biến động từ 0,45 đến 0,5 g/cm3, ở giai đoạn sau 12 tuổi khối lượng riêng có thể tăng tới 0,6 g/cm 3 (Razali and Mohd, 1992) [127], do vậy thích hợp để làm gỗ xẻ, gỗ dán, ván dăm và ván MDF, ván ghép thanh.

Hàm lượng bột trong gỗ Keo tai tượng cũng khá cao, khoảng 255 kg/m3, và đặc biệt gỗ Keo tai tượng dễ tẩy trắng. Vì vậy, Keo tai tượng được coi là loài cây làm nguồn nguyên liệu rất quan trọng để cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp sản xuất giấy (Lê Đình Khả, 2003) [20]. Ở Indonesia, việc trồng Keo tai tượng đã được triển khai từ đầu những năm 1980, đến năm 1990 đã có xấp xỉ 38.000 ha để cung cấp nguyên liệu cho dăm gỗ và gỗ xẻ (Warren, 1991) [143]. Tới năm 2006, sản lượng bột giấy Keo tai tượng ở Indonesia đã đạt tới 9 triệu m3/năm, trong khi sản lượng gỗ xẻ của loài này cũng đạt được 165.000 m3/năm (Nirsatmanto et al.

luan an 12 Ở Trung Quốc, trước đây gỗ keo chỉ được dùng làm củi và than củi, vì dạng thân xấu và nhiều cành nhánh. Từ những năm 1990, nhờ có các hoạt động cải thiện giống mà gỗ keo đã có thể sử dụng làm gỗ dán, ván sàn, đồ mộc…Lợi nhuận thu được từ rừng trồng keo cũng đã tăng lên đáng kể, ví dụ năm 1980 giá của gỗ keo chỉ là 8 USD/m 3, đến giai đoạn 1993 – 1995 giá gỗ rừng trồng từ nguồn giống đã được cải thiện là 18 USD/m3 và đến giai đoạn 2002 - 2003 giá gỗ là 55 USD/m3 (Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2003) [23]. Tóm lại, từ các kết quả nghiên cứu đã xác định được điều kiện gây trồng phù hợp đối với Keo tai tượng cũng như cung cấp nguồn nguyên liệu quan trọng cho công nghiệp sản xuất dăm gỗ và gỗ xẻ, tuy nhiên chất lượng gỗ rừng trồng còn thấp do việc sử dụng giống chưa được cải thiện hoặc cải thiện ở mức độ thấp (Xuất xứ). Nghiên cứu cải thiện năng suất, chất lượng thân và gỗ Keo tai tượng a) Cải thiện các tính trạng sinh trưởng và chất lượng thân cây Tăng trưởng của các giống Keo tai tượng biến động rất khác nhau ở các nước trên thế giới, từ 20 đến 44 m 3/ha/năm phụ thuộc vào giống, lập địa và biện pháp kỹ thuật lâm sinh (Turnbull et al., 1998; Nirsatmanto and Kurinobu, 2002; Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2003) [138] [118] [23].

Keo tai tượng sinh trưởng nhanh hơn ở những nước gần xích đạo và chậm hơn ở các nước xa xích đạo (Awang and Taylor, 1993) [44]. Như vậy, để có được các giống tốt công tác cải thiện giống Keo tai tượng cũng đã được chú trọng ngay từ đầu ở nhiều nước.