Nghiên cứu đề xuất biện pháp sử dụng côn trùng thiên địch phòng trừ sâu róm 4 túm lông hại thông tại tỉnh lạng sơn luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ phân tích Nghiên cứu đề xuất biện pháp sử dụng côn trùng thiên địch phòng trừ sâu róm 4 túm lông hại thông, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Văn Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Nhã
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đề Xuất Biện Pháp Sử Dụng Côn Trùng Thiên Địch Phòng Trừ Sâu Róm 4 Tóm Lông Hại Thông Tại Tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu về sâu róm thông và thiên địch của chúng trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU - NỘI DUNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.1.1. Phương pháp kế thừa số liệu
• 2.4.1.2. Phương pháp phỏng vấn

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu côn trùng thiên địch phòng trừ sâu róm 4 túm lông

Nghiên cứu về việc sử dụng côn trùng thiên địch trong việc phòng trừ sâu róm 4 túm lông (Dasychira axutha Collenettet) tại tỉnh Lạng Sơn đang trở thành một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững. Sâu róm 4 túm lông là một trong những loại sâu hại chính gây thiệt hại lớn cho cây thông, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng các biện pháp sinh học, đặc biệt là sử dụng côn trùng thiên địch, không chỉ giúp kiểm soát sâu bệnh mà còn bảo vệ môi trường và duy trì sự cân bằng sinh thái.

1.1. Đặc điểm sinh học của sâu róm 4 túm lông

Sâu róm 4 túm lông có đặc điểm sinh học phức tạp, với nhiều giai đoạn phát triển khác nhau. Chúng thường xuất hiện vào mùa xuân và gây hại mạnh mẽ trong giai đoạn ấu trùng. Việc hiểu rõ về vòng đời và hành vi của sâu róm sẽ giúp xác định thời điểm thích hợp để áp dụng biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.2. Vai trò của côn trùng thiên địch trong nông nghiệp

Côn trùng thiên địch đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sâu bệnh. Chúng không chỉ tiêu diệt sâu hại mà còn giúp duy trì sự cân bằng sinh thái trong hệ sinh thái nông nghiệp. Việc sử dụng côn trùng thiên địch là một giải pháp bền vững, giảm thiểu việc sử dụng hóa chất độc hại.

II. Thách thức trong việc phòng trừ sâu róm 4 túm lông tại Lạng Sơn

Mặc dù có nhiều biện pháp phòng trừ, nhưng việc kiểm soát sâu róm 4 túm lông vẫn gặp nhiều thách thức. Sự gia tăng nhanh chóng của sâu bệnh, cùng với điều kiện khí hậu không ổn định, đã làm cho việc quản lý sâu hại trở nên khó khăn hơn. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp hóa học có thể gây hại cho môi trường và sức khỏe con người.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến sự phát triển của sâu róm

Biến đổi khí hậu đã làm thay đổi môi trường sống của sâu róm, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của chúng. Nhiệt độ tăng cao và độ ẩm không khí thay đổi có thể làm gia tăng số lượng sâu hại, gây khó khăn cho việc kiểm soát.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng biện pháp sinh học

Việc áp dụng biện pháp sinh học như sử dụng côn trùng thiên địch gặp nhiều khó khăn do thiếu thông tin và kinh nghiệm. Nông dân cần được đào tạo và hướng dẫn để hiểu rõ về cách thức hoạt động của các loại côn trùng thiên địch và cách áp dụng chúng hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu biện pháp sử dụng côn trùng thiên địch

Nghiên cứu này áp dụng các phương pháp khoa học để xác định hiệu quả của việc sử dụng côn trùng thiên địch trong việc phòng trừ sâu róm 4 túm lông. Các phương pháp bao gồm khảo sát thực địa, thu thập dữ liệu và phân tích kết quả để đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho nông dân.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu

Khảo sát thực địa được thực hiện tại các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề bởi sâu róm. Dữ liệu về số lượng sâu hại, côn trùng thiên địch và điều kiện môi trường được thu thập để phân tích.

3.2. Phân tích hiệu quả của côn trùng thiên địch

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để đánh giá hiệu quả của việc sử dụng côn trùng thiên địch trong việc kiểm soát sâu róm. Kết quả sẽ giúp xác định các biện pháp tối ưu cho nông dân.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng côn trùng thiên địch có hiệu quả trong việc giảm thiểu số lượng sâu róm 4 túm lông. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp sinh học không chỉ giúp kiểm soát sâu bệnh mà còn bảo vệ môi trường. Nông dân đã có thể áp dụng các biện pháp này trong thực tiễn, mang lại lợi ích kinh tế và bảo vệ sức khỏe.

4.1. Hiệu quả của côn trùng thiên địch trong kiểm soát sâu bệnh

Nghiên cứu cho thấy côn trùng thiên địch đã giúp giảm đáng kể số lượng sâu róm trong các khu vực thí nghiệm. Điều này chứng tỏ rằng biện pháp sinh học có thể là một giải pháp hiệu quả cho vấn đề này.

4.2. Khuyến nghị cho nông dân

Nông dân nên được khuyến khích áp dụng các biện pháp sinh học trong quản lý sâu bệnh. Việc tổ chức các buổi tập huấn và cung cấp thông tin về côn trùng thiên địch sẽ giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nông dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về việc sử dụng côn trùng thiên địch trong phòng trừ sâu róm 4 túm lông tại tỉnh Lạng Sơn đã mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp bền vững. Việc áp dụng các biện pháp sinh học không chỉ giúp kiểm soát sâu bệnh mà còn bảo vệ môi trường. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho ngành nông nghiệp Việt Nam.

5.1. Tương lai của biện pháp sinh học trong nông nghiệp

Biện pháp sinh học sẽ ngày càng được ưa chuộng trong nông nghiệp, giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của hóa chất. Nghiên cứu và phát triển các loại côn trùng thiên địch mới sẽ là một hướng đi quan trọng.

5.2. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để đánh giá hiệu quả lâu dài của côn trùng thiên địch trong việc kiểm soát sâu bệnh. Các nghiên cứu sâu hơn về sinh thái học và hành vi của côn trùng thiên địch sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng chúng trong nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2007, dịch sâu róm 4 búi lông bùng phát dữ dội tại các tỉnh vùng Đông Bắc, phá hủy hơn 2.000 ha rừng thông tại tỉnh Lạng Sơn (tập trung ở các huyện Lộc Bình, Văn Lãng, Văn Quan), 985 ha tại Bắc Kạn và 105 ha tại Bắc Giang. Rừng trồng thông thuần loài tại Việt Nam giữ vai trò then chốt trong phòng hộ đầu nguồn và phát triển kinh tế lấy gỗ, nhựa. Tuy nhiên, sự suy giảm tính đa dạng sinh học trong các lâm phần thuần loại đã tạo điều kiện cho loài ngài độc sâu róm 4 búi lông (Dasychira axutha Collenette thuộc họ Lymantriidae) phát dịch trên diện rộng, ăn trụi lá và làm suy kiệt hàng loạt cánh rừng. Phương pháp phun rải hóa chất truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế nghiêm trọng: làm gia tăng chi phí xử lý, tiêu diệt cả các loài sinh vật có ích và gây ô nhiễm nguồn nước cục bộ.

Trước bối cảnh cấp bách đó, đề tài tập trung nghiên cứu đặc điểm sinh thái học của sâu róm 4 búi lông, khảo sát toàn diện thành phần côn trùng thiên địch tự nhiên và thử nghiệm các giải pháp sinh học bảo vệ, nhân nuôi thiên địch nhằm kiểm soát sâu hại bền vững. Phạm vi không gian nghiên cứu được triển khai tại thành phố Lạng Sơn (xã Hoàng Đồng, xã Mai Pha) và huyện Lộc Bình (xã Lợi Bác) trong khoảng thời gian từ tháng 12 năm 2009 đến tháng 6 năm 2010.

Công trình đóng góp trực tiếp vào mục tiêu của Chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2006-2020, hỗ trợ nâng cao độ che phủ rừng toàn quốc từ 37% năm 2005 lên 38,7% vào năm 2008. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp các đơn vị lâm nghiệp giảm từ 60% đến 70% lượng hóa chất bảo vệ thực vật cần sử dụng, bảo tồn hệ sinh thái rừng thông và thiết lập cân bằng sinh học lâu dài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp (Integrated Pest Management - IPM), xem xét mối quan hệ hữu cơ giữa cây chủ, dịch hại và tập đoàn thiên địch trong hệ sinh thái rừng. Đồng thời, đề tài áp dụng Lý thuyết cân bằng sinh thái quần thể rừng nhằm phân tích sự biến động số lượng cá thể phụ thuộc vào áp lực kiểm soát tự nhiên từ các loài ăn thịt và ký sinh.

Nghiên cứu tập trung vào năm khái niệm cốt lõi:

1. Côn trùng thiên địch (Natural enemies): Tập đoàn các loài côn trùng ăn thịt hoặc ký sinh có khả năng kìm hãm số lượng sâu hại.
2. Ngưỡng gây hại kinh tế (Economic Injury Level): Mật độ sâu hại bắt đầu gây ra thiệt hại tài nguyên vượt quá chi phí phòng trừ.
3. Vòng đời sinh học (Life cycle): Tiến trình phát triển biến thái hoàn toàn gồm 4 pha: trứng, sâu non, nhộng và ngài trưởng thành.
4. Lâm phần thuần loại và hỗn giao (Pure and mixed stands): Cấu trúc tầng tán cây rừng tác động trực tiếp đến khả năng chống chịu sâu bệnh.
5. Ô tiêu chuẩn đại diện (Sample plot): Đơn vị diện tích mẫu dùng để định lượng các chỉ số sinh thái học thực địa.

Đề tài căn cứ chặt chẽ trên khung pháp lý lâm nghiệp gồm Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 1991, 2004 cùng Luật Bảo vệ Môi trường năm 1994, 2005 của Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập thông qua kết hợp số liệu thứ cấp từ Chi cục Kiểm lâm, Trạm Bảo vệ thực vật với dữ liệu sơ cấp qua phỏng vấn chuyên sâu 30 chuyên gia và người dân (10 kiểm lâm viên, 4 cán bộ lâm trường, 4 cán bộ bảo vệ thực vật và 12 người dân địa phương nhận khoán rừng).

Phương pháp điều tra thực địa dựa trên hệ thống 20 ô tiêu chuẩn đại diện, diện tích mỗi ô là 1.000 m2 (kích thước 20m x 50m), trong đó 10 ô tại thành phố Lạng Sơn và 10 ô tại huyện Lộc Bình. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 600 cây tiêu chuẩn (mỗi ô điều tra ngẫu nhiên hệ thống 30 cây). Tại mỗi cây, việc giám sát sâu và thiên địch được thực hiện tỉ mỉ trên 6 cành tán (gốc, giữa, ngọn), trên thân cây, gốc cây và 5 ô dạng bản diện tích 1 m2 trong lòng đất.

Phương pháp phân tích định lượng sử dụng các chỉ tiêu mật độ trung bình, sai tiêu chuẩn và hệ số biến động nhằm bảo đảm độ tin cậy thống kê cao. Để kiểm chứng hiệu quả thực tế, tác giả thiết lập 6 ô thí nghiệm chuyên sâu (2 ô bảo vệ thiên địch không tác động hóa chất, 2 ô tập trung thả bổ sung 10 tổ kiến vàng với mật độ 100-200 cá thể/tổ, và 2 ô đối chứng tự nhiên) theo dõi định kỳ 10 ngày một lần từ ngày 15/4/2010 đến ngày 25/5/2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực địa và giám định mẫu vật đã ghi nhận 16 loài côn trùng thiên địch của sâu róm 4 búi lông thuộc 10 họ và 5 bộ côn trùng khác nhau. Trong đó, tập đoàn thiên địch ăn thịt chiếm ưu thế với 11 loài (tương đương 68,75%), chủ yếu tấn công sâu non từ tuổi 1 đến tuổi 5. Nhóm thiên địch ký sinh gồm 5 loài (chiếm 31,25%), thực hiện ký sinh chuyên hóa trên các pha trứng, nhộng và sâu non.

Nghiên cứu đã tuyển chọn được 6 loài thiên địch có vai trò kiểm soát quan trọng nhất dựa trên mật độ và khả năng tiêu thụ dịch hại:

• Bọ ngựa vằn (Creobroter urbanus) và Bọ ngựa Trung Quốc (Tenodera sinensis): Mật độ ổn định từ 0,9 đến 1,7 cá thể/ô tiêu chuẩn.
• Bọ xít cổ ngỗng (Sycanus croceovittatus): Mật độ đạt từ 2,3 đến 5,7 cá thể/ô tiêu chuẩn, có khả năng săn bắt sâu non rất nhanh.
• Kiến vàng (Oecophylla smaragdina): Phân bố với mật độ từ 2,3 đến 5,3 tổ/ô tiêu chuẩn.
• Ong mắt đỏ (Trichogramma dendrolimi): Tỷ lệ ký sinh trứng sâu róm tự nhiên đạt từ 1,5% đến 2,3%.
• Ong vàng chấm đen lớn (Xanthopimpla pedator): Ký sinh trực tiếp trên pha nhộng với mật độ từ 0,6 đến 1,4 cá thể/lần vợt.

Về đặc điểm phát sinh, sâu róm 4 búi lông phát triển 4 thế hệ trong một năm. Nhộng thế hệ thứ tư vũ hóa vào giữa tháng 3, sau đó các lứa sâu non xuất hiện rộ vào các đợt: tháng 4-5, tháng 7-8, tháng 9-10 và tháng 11-12. Thí nghiệm thực địa chứng minh việc bổ sung 10 tổ kiến vàng vào ô tiêu chuẩn 1.000 m2 giúp hạ giảm mật độ sâu non hơn 55% sau 30 ngày so với ô đối chứng có mật độ sâu gia tăng trên 45%.

Thảo luận kết quả

Mật độ sâu hại bùng phát tập trung chủ yếu ở các lâm phần thông thuần loại cấp tuổi 3 có thảm thực bì dày rậm rạp, nằm ở sườn đồi khuất gió hướng Đông Bắc hoặc Tây Bắc và gần các thung lũng, lòng chảo có hồ đập chứa nước ẩm ướt ở độ cao dưới 400m. Địa hình trũng ẩm vừa thuận lợi cho sâu non phát triển, vừa tạo sinh cảnh cư trú tốt cho các loài bọ xít và bọ ngựa săn mồi.

So sánh với các công bố khoa học trước đây về ngài độc hại thông tại khu vực Đông Bắc Á và miền Trung Việt Nam, phát hiện về tập đoàn 16 loài thiên địch tại Lạng Sơn cho thấy mức độ phong phú sinh học tương đương, song ghi nhận ưu thế vượt trội của loài kiến vàng và bọ xít cổ ngỗng trong việc kìm hãm các lứa sâu đầu mùa hè.

Dữ liệu nghiên cứu được trình bày trực quan thông qua bảng phân loại cấu trúc thành phần loài thiên địch theo giai đoạn ký sinh và biểu đồ đường biểu diễn sự suy giảm mật độ sâu non (cá thể/cây) qua các mốc thời gian 10, 20 và 30 ngày, làm nổi bật sự khác biệt rõ rệt giữa mô hình thả kiến vàng bổ sung so với ô đối chứng tự nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Bảo vệ và duy trì quần thể thiên địch bản địa: Ban quản lý rừng phòng hộ và Chi cục Kiểm lâm cần ban hành quy định nghiêm cấm việc phát quang trắng thực bì và lạm dụng thuốc trừ sâu hóa học diện rộng khi mật độ sâu chưa vượt ngưỡng kinh tế. Giữ lại thảm cây bụi bản địa như sim, mua, ràng ràng để duy trì nơi trú ẩn và nguồn mật hoa bổ sung cho thiên địch. Mục tiêu: Duy trì mật độ thiên địch tự nhiên ổn định trên 3 cá thể/ô tiêu chuẩn trong suốt giai đoạn quản lý rừng.

2. Nhân nuôi và thả bổ sung kiến vàng vào các điểm nóng dịch hại: Các Hạt Kiểm lâm và chủ rừng tiến hành thu gom, nhân nuôi và di nhập 8 đến 10 tổ kiến vàng cho mỗi hecta rừng thông có nguy cơ phát dịch cao vào đầu tháng 4 hằng năm. Cần bố trí thả tổ tại những vị trí râm mát, thực bì ẩm vào buổi sáng. Mục tiêu: Giảm thiểu từ 60% đến 80% mật độ ấu trùng sâu róm tuổi 1-3 ngay từ đợt phát sinh đầu tiên trong năm.

3. Thiết lập mạng lưới dự tính, dự báo sâu bệnh dựa trên chỉ thị sinh học: Trạm Bảo vệ thực vật các huyện phối hợp cùng lực lượng kiểm lâm thiết lập 20 điểm giám sát cố định tại các khu vực nhạy cảm, theo dõi chặt chẽ chu kỳ 4 lứa sâu và tỷ lệ ký sinh của ong mắt đỏ. Mục tiêu: Phát hiện sớm ổ dịch trước 15-20 ngày trước khi sâu non chuyển sang tuổi phá hại mạnh, thực hiện định kỳ hàng tháng.

4. Tập huấn chuyển giao kỹ năng kỹ thuật cho cộng đồng địa phương: Ủy ban nhân dân cấp xã và Hạt Kiểm lâm tổ chức 5 lớp tập huấn nghiệp vụ nhận biết 6 loài thiên địch chủ lực và kỹ thuật bảo vệ tổ kiến vàng cho hơn 1.200 hộ gia đình nhận giao khoán rừng tại Hoàng Đồng, Mai Pha và Lợi Bác. Mục tiêu: Đạt 100% tổ quần chúng bảo vệ rừng nắm vững phương pháp phòng trừ sinh học trước quý II hằng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý kiểm lâm và Trạm bảo vệ thực vật: Tiếp cận danh mục 16 loài thiên địch cùng quy trình chi tiết về điều tra, dự báo và khống chế sâu róm 4 búi lông mà không cần phụ thuộc vào hóa chất trên quy mô hàng ngàn hecta.
• Chủ rừng, công ty lâm nghiệp và các hộ gia đình nhận khoán rừng: Vận dụng trực tiếp quy trình thu bắt, bảo tồn và di nhập tổ kiến vàng, bọ ngựa để bảo vệ rừng thông nhựa và rừng thông mã vĩ, tiết kiệm hàng chục triệu đồng chi phí mua thuốc bảo vệ thực vật mỗi mùa dịch.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng: Sử dụng luận văn như tài liệu học thuật chuẩn mực về phương pháp bố trí ô tiêu chuẩn 1.000 m2, kỹ thuật nuôi sinh học trong phòng và các công thức toán sinh thống kê tính sai số biến động quần thể côn trùng.
• Nhà hoạch định chính sách lâm nghiệp và tổ chức bảo tồn thiên nhiên: Tìm thấy luận cứ thực tiễn để xây dựng các quy chế chứng chỉ rừng bền vững, cắt giảm phát thải hóa chất độc hại và thúc đẩy các dự án lâm nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

Sâu róm 4 búi lông gây hại rừng thông nặng nề nhất vào thời điểm nào trong năm? Sâu non phát sinh 4 lứa trong năm nhưng gây hại khốc liệt nhất vào 2 giai đoạn: đợt tháng 4-5 (thế hệ 1) và đợt tháng 9-10 (thế hệ 3). Vào các giai đoạn này, ấu trùng tuổi 4-6 có sức tiêu thụ lá thông cực lớn, có thể làm trơ trụi hàng trăm hecta rừng nếu không được ngăn chặn kịp thời.

Tại sao kiến vàng được đánh giá là loài thiên địch ưu tiên hàng đầu để di nhập vào rừng thông? Kiến vàng (Oecophylla smaragdina) có tập tính săn mồi theo bầy đàn cực kỳ hung dữ, dễ thu bắt và di chuyển nguyên tổ. Trong thí nghiệm thực tế, mỗi tổ kiến vàng từ 100-200 cá thể có thể tiêu diệt hàng loạt ấu trùng sâu róm từ tuổi 1 đến tuổi 5 và cả nhộng, mang lại hiệu quả hạ giảm mật độ sâu rõ rệt chỉ sau 10 đến 30 ngày thả.

Biện pháp sinh học bằng thiên địch có thể thay thế hoàn toàn thuốc trừ sâu hóa học không? Trong điều kiện mật độ sâu hại ở mức trung bình và mới phát sinh, bảo tồn và thả bổ sung thiên địch hoàn toàn đủ khả năng kiểm soát sâu dưới ngưỡng gây hại kinh tế. Hóa chất chỉ nên là giải pháp can thiệp cục bộ cuối cùng tại tâm dịch khẩn cấp nhằm bảo toàn diện tích rừng trước nguy cơ chết hàng loạt.

Phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn trong luận văn được tiến hành với quy mô như thế nào? Nghiên cứu lập 20 ô tiêu chuẩn đại diện (diện tích 1.000 m2/ô) tại 3 xã thuộc Lạng Sơn. Mỗi ô khảo sát chi tiết 30 cây tiêu chuẩn chọn theo phương pháp ngẫu nhiên hệ thống, theo dõi sâu và thiên địch trên 6 cành tán ở 3 vị trí (gốc, giữa, ngọn) cùng 5 ô dạng bản đất 1 m2 để bảo đảm tính đại diện toàn diện.

Chi phí áp dụng biện pháp thiên địch so với phun thuốc hóa học chênh lệch ra sao? Sử dụng thiên địch bản địa như kiến vàng và bọ xít chỉ tốn chi phí công lao động thu gom ban đầu, không mất chi phí mua hóa chất và máy móc phun chuyên dụng đắt tiền. Về lâu dài, giải pháp sinh học giúp tiết kiệm 60-70% ngân sách phòng dịch và không gây tổn hại đến sản lượng khai thác nhựa thông.

Kết luận

• Định danh chính xác 16 loài côn trùng thiên địch (11 loài ăn thịt, 5 loài ký sinh) thuộc 10 họ của sâu róm 4 búi lông tại vùng rừng thông Lạng Sơn.
• Tuyển chọn thành công 6 loài thiên địch chủ lực có giá trị ứng dụng thực tiễn cao nhất, đứng đầu là kiến vàng, bọ xít cổ ngỗng và ong mắt đỏ.
• Khám phá trọn vẹn đặc điểm vòng đời 4 thế hệ sinh học của sâu róm 4 búi lông và mối tương quan mật thiết giữa độ ẩm, độ tàn che với sự bùng phát dịch hại.
• Chứng minh thực nghiệm việc thả 10 tổ kiến vàng trên ô tiêu chuẩn 1.000 m2 giúp khống chế hiệu quả trên 55% mật độ sâu hại mà không cần dùng hóa chất độc hại.
• Đóng góp giải pháp kỹ thuật quản lý rừng bền vững, hỗ trợ bảo vệ hơn 13,12 triệu ha rừng toàn quốc theo định hướng phát triển lâm nghiệp sinh thái.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã chuyển hóa các nguyên lý sinh thái học phức tạp thành quy trình thực hành lâm sinh cụ thể, thân thiện với môi trường và dễ dàng chuyển giao cho người dân địa phương. Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 12 tháng tới là mở rộng mô hình nhân nuôi kiến vàng bán tự nhiên và sản xuất chế phẩm ong mắt đỏ tại các hạt kiểm lâm trọng điểm vùng Đông Bắc. Các cơ quan quản lý lâm nghiệp, chủ rừng và chuyên gia hãy chủ động ứng dụng quy trình quản lý thiên địch này vào thực tiễn ngay hôm nay để bảo vệ màu xanh bền vững cho những cánh rừng thông Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ N¤NG NGHIỆP Vµ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP ----------------------- NGUYỄN VĂN THÀNH nghiªn cøu ®Ò xuÊt biÖn ph¸p sö dông c«n trïng thiªn ®Þch phßng trõ s©u rãm 4 tóm l«ng (Dasychira axutha Collenettet) h¹i th«ng t¹i tØnh L¹ng S¬n Chuyªn ngµnh: Qu¶n lý b¶o vÖ tµi nguyªn rõng M· số: 60.68 LUÂN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN THẾ NHà Hµ Néi, 2010 i Lêi nãi ®Çu T rong nh÷ng n¨m gÇn ®©y vÊn ®Ò dÞch s©u h¹i nãi chung, vµ dÞch s©u rãm th«ng nãi riªng ®· lµm thiÖt h¹i lín cho nhiÒu khu vùc rõng trång trªn c¶ n-íc. §· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vµ øng dông vµo thùc tiÔn ®em l¹i hiÖu qu¶ nhÊt ®Þnh trong viÖc phßng trõ s©u bÖnh dÞch h¹i. XuÊt ph¸t tõ gãc ®é th©n thiÖn víi m«i tr-êng vµ gãp phÇn vµo c«ng t¸c qu¶n lý rõng th«ng trªn ®Êt n-íc ta t«i ®· tiÕn hµnh thùc hiÖn ®Ò tµi: “Nghiªn cøu ®Ò xuÊt biÖn ph¸p sö dông c«n trïng thiªn ®Þch phßng trõ s©u rãm 4 tóm l«ng h¹i th«ng t¹i tØnh L¹ng S¬n”.

Tr-íc tiªn t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi thÇy gi¸o h-íng dÉn khoa häc, Phã gi¸o s-. NguyÔn ThÕ Nh· ®· tËn t×nh gióp ®ì t«i trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn ®Ò tµi. Qua ®©y t«i còng xin bµy lêi c¶m ¬n tíi c¸c gi¶ng viªn gi¶ng d¹y, Khoa ®µo t¹o sau ®¹i häc, l·nh ®¹o c¬ quan, c¸c b¹n bÌ ®ång nghiÖp vµ gia ®×nh ®· t¹o ®iÒu kiÖn, gióp ®ì vµ ®éng viªn t«i trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn ®Ò tµi tèt nghiÖp nµy. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n H¹t kiÓm l©m Thµnh phè L¹ng S¬n, c¸n bé vµ nh©n d©n 3 x· Hoµng §ång vµ Mai Pha (Thµnh phè L¹ng S¬n), x· Lîi B¸c (Léc B×nh), tØnh L¹ng S¬n ®· gióp ®ì t«i trong thêi gian thùc hiÖn ®Ò tµi t¹i ®Þa ph-¬ng.

V× ®iÒu kiÖn thêi gian nghiªn cøu cã h¹n vµ nh÷ng khã kh¨n kh¸ch quan kh¸c nªn b¶n luËn v¨n nµy kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt. T«i rÊt mong nhËn ®-îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c thÇy, c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc vµ b¹n bÌ ®ång nghiÖp ®Ó ®Ò tµi ®-îc tèt h¬n. T«i xin cam ®oan nghiªn cøu nµy lµ cña riªng c¸ nh©n t«i. C¸c sè liÖu thu thËp, kÕt qu¶ nghiªn cøu trong ®Ò tµi lµ hoµn toµn cã thËt.

T«i xin chÞu hoµn toµn tr¸ch nhiÖm vÒ nghiªn cøu cña m×nh. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n ! T¸c gi¶ 1 §Æt vÊn ®Ò B¶o vÖ m«i tr-êng ®· vµ ®ang trë thµnh yªu cÇu cÊp b¸ch cña toµn thÓ nh©n lo¹i. Trong c¸c yÕu tè m«i tr-êng rõng lµ yÕu tè quan träng hµng ®Çu, mµ rõng lu«n g¾n liÒn víi vïng n«ng th«n réng lín cña c¸c quèc gia. Do nhËn thøc ch-a ®Çy ®ñ vÒ vai trß cña rõng céng víi søc Ðp vÒ gia t¨ng d©n sè, nhu cÇu ph¸t triÓn c«ng nghiÖp… con ng­êi ®· vµ ®ang lîi dông rõng v­ît qu¸ giíi h¹n cho phÐp, ¶nh h-ëng s©u s¾c tíi m«i tr-êng sèng trªn tr¸i ®Êt.

Nh÷ng biÕn ®æi bÊt th-êng cña khÝ hËu thêi tiÕt, thiªn tai b·o lôt ngµy cµng trÇm träng h¬n, x¶y ra liªn tiÕp trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y cã nguyªn nh©n chñ yÕu vµ lµ hËu qu¶ tÊt yÕu cña t×nh tr¹ng khai th¸c, tµn ph¸, ch¸y rõng, s©u h¹i ph¸t dÞch, bÖnh h¹i ph¸t dÞch…. VÊn ®Ò qu¶n lý tµi nguyªn rõng ®ang ®-îc rÊt nhiÒu quèc gia, ®Æc biÖt lµ c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn vµ c¸c tæ chøc quèc tÕ hÕt søc quan t©m, gi¶i quyÕt th«ng qua rÊt nhiÒu c¸c gi¶i ph¸p ®ång bé. ViÖt Nam lµ mét n-íc ®ang ph¸t triÓn, n»m trong khu vùc §«ng Nam ¸. ChÝnh phñ ViÖt Nam ®Æc biÖt quan t©m tíi ph¸t triÓn l©m nghiÖp g¾n víi b¶o vÖ m«i tr-êng vµ ph¸t triÓn n«ng th«n miÒn nói.

LuËt b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng ra ®êi n¨m 1991 vµ n¨m 2004, LuËt b¶o vÖ m«i tr-êng ra ®êi n¨m 1994 vµ n¨m 2005 cïng nhiÒu chÝnh s¸ch ®Çu t- cho l©m nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n ®-îc thùc hiÖn trong gÇn 20 n¨m qua ë ViÖt Nam ®· ®¹t ®-îc nh÷ng thµnh tùu ®¸ng kÓ, rõng ViÖt Nam ®· v-ît qua thêi kú suy tho¸i víi diÖn tÝch rõng tõ 9,18 triÖu ha n¨m 1990 ®é che phñ 27,2% ®· t¨ng lªn 12,62 triÖu ha, ®é che phñ ®¹t 37% n¨m 2005 vµ t¨ng lªn 13,12 triÖu ha n¨m 2008 ®é che phñ 38,7% tÝnh ®Õn ngµy 31 th¸ng 12 n¨m 2008 (C«ng bè hiÖn tr¹ng rõng toµn quèc cña Bé N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n c¸c n¨m 2005; 2008). Trong chiÕn l-îc ph¸t triÓn l©m nghiÖp ViÖt Nam giai ®o¹n 2006-2020 ®· x¸c ®Þnh 4 môc tiªu trong ®ã cã 2 môc tiªu lµ: “Ph¸t triÓn l©m nghiÖp ®ång bé tõ qu¶n lý, b¶o vÖ, ph¸t triÓn, sö dông hîp lý tµi nguyªn, tõ trång rõng, c¶i t¹o rõng 2 ®Õn khai th¸c chÕ biÕn l©m s¶n, dÞch vô m«i tr­êng, du lÞch sinh th¸i… Vµ ph¸t triÓn l©m nghiÖp ph¶i ®ãng gãp ngµy cµng t¨ng vµo t¨ng tr-ëng kinh tÕ, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo vµ b¶o vÖ m«i tr-êng”[18]. Trong rÊt nhiÒu nguyªn nh©n lµm suy gi¶m tµi nguyªn rõng cña n-íc ta hiÖn nay, trong ®ã nguyªn nh©n dÞch s©u h¹i x¶y ra ®èi víi rõng trång lµ mét trong nh÷ng hiÖn t-îng phæ biÕn th-êng b¾t gÆp ë nh÷ng rõng trång thuÇn loµi Th«ng, Keo, B¹ch ®µn, L¸t hoa, SÕn. Trong ®ã dÞch S©u rãm 4 tóm l«ng b¾t gÆp ë rÊt nhiÒu ®Þa ph-¬ng trong c¶ n-íc.

NhiÒu n¬i x¶y ra s©u, bÖnh dÞch h¹i trªn mét diÖn réng lµm ¶nh h-ëng, thËm chÝ g©y chÕt hµng tr¨m ha rõng trång. Theo trung t©m tin häc Bé NN&PTNT t×nh h×nh dÞch S©u rãm 4 tóm l«ng n¨m 2007 ë c¸c tØnh §«ng B¾c nh- sau: S¬n §éng (B¾c Giang) lµ 105ha; Léc B×nh, V¨n L·ng, V¨n Quan (L¹ng S¬n) lµ 2000ha, Ng©n S¬n (B¾c K¹n) lµ 985ha. §Ó phßng trõ S©u rãm 4 tóm l«ng, c¸c t¸c gi¶ khuyÕn c¸o ¸p dông biÖn ph¸p tæng hîp nh-: Trång hçn giao Th«ng m· vÜ víi Keo, dïng bÉy ®Ìn, rung c©y thu b¾t s©u non, sö dông dimilin 25WP, sherpa 25EC, trebon 10EC, sö dông ong m¾t ®á, ong ®en, ong cù vµng, bä xÝt, bä ngùa, kiÕn. Còng ®· cã c¸c biÖn ph¸p phßng trõ S©u rãm 4 tóm l«ng cô thÓ nh-: Kü thuËt kinh doanh rõng, biÖn ph¸p dïng nh©n lùc (biÖn ph¸p vËt lý c¬ giíi thu b¾t c¸c pha S©u rãm 4 tóm l«ng), biÖn ph¸p sinh vËt vµ biÖn ph¸p ho¸ häc [20], [22].

T¹i tØnh L¹ng S¬n khi cã dÞch S©u rãm 4 tóm l«ng x¶y ra ®· cã nh÷ng biÖn ph¸p phßng trõ cô thÓ nh-: BiÖn ph¸p c¬ giíi, thñ c«ng (thu b¾t s©u non, dïng ®Ìn bÉy s©u tr-ëng thµnh, thu gom c¸c æ trøng.®Ó tiªu diÖt); BiÖn ph¸p sinh häc (sö dông c¸c chÕ phÈm sinh häc nh-: Bitadin WP, Boverin, Firibiotox.); BiÖn ph¸p ho¸ häc (phun c¸c lo¹i thuèc nh- Aremex 36 EC, Reasgant 5 EC, Shepatin 36 EC, Cyperkill 10 EC. XuÊt ph¸t tõ gãc ®é th©n thiÖn víi m«i tr-êng vµ gãp phÇn vµo c«ng t¸c qu¶n lý rõng th«ng trªn ®Êt n-íc ta, ®Ó cã thÓ ¸p dông biÖn ph¸p sinh häc cÇn 3 cã c¸c nghiªn cøu vÒ c«n trïng thiªn ®Þch cña S©u rãm 4 tóm l«ng. §Ò tµi “Nghiªn cøu ®Ò xuÊt biÖn ph¸p sö dông c«n trïng thiªn ®Þch phßng trõ S©u rãm 4 tóm l«ng h¹i th«ng t¹i tØnh L¹ng S¬n” ®-îc thùc hiÖn nh»m gãp phÇn cung cÊp th«ng tin vÒ vÊn ®Ò nµy. 4 Ch-¬ng 1 Tæng quan c¸c vÊn ®Ò nghiªn cøu 1.

Nghiªn cøu vÒ s©u rãm th«ng vµ thiªn ®Þch cña chóng trªn thÕ giíi. Trªn thÕ giíi nh÷ng nghiªn cøu vÒ s©u vµ bÖnh h¹i nãi chung, s©u vµ bÖnh h¹i c©y l©m nghiÖp nãi riªng rÊt phong phó. §ã lµ c¸c nghiªn cøu c¬ b¶n vÒ sinh häc, sinh th¸i häc cña c¸c loµi s©u, bÖnh h¹i vµ c¸c biÖn ph¸p phßng trõ trong ®ã cã nh÷ng nghiªn cøu vÒ c«n trïng cã Ých, nÊm cã Ých, biÖn ph¸p sö dông c«n trïng vµ vi sinh vËt cã Ých theo h-íng qu¶n lý s©u bÖnh h¹i tæng hîp. Cã nhiÒu kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ s©u, bÖnh h¹i nãi chung vµ s©u rãm th«ng nãi riªng cña nhiÒu t¸c gi¶ trªn thÕ giíi.

C¸c nghiªn cøu nµy th-êng tËp trung vµo c¸c vÊn ®Ò c¬ b¶n nh- nghiªn cøu ®Æc ®iÓm sinh häc, sinh th¸i häc cña c¸c loµi s©u h¹i th«ng vµ c¸c biÖn ph¸p phßng trõ chóng. C¸c tµi liÖu ph¶i kÓ ®Õn lµ: ë Trung Quèc ®· cã nhiÒu c¬ quan vµ c¸ nh©n nghiªn cøu vÒ ®Æc tÝnh sinh vËt häc, sinh th¸i häc, qu¸ tr×nh ph¸t dÞch vµ c¸c biÖn ph¸p phßng trõ s©u rãm th«ng nh-: - N¨m 1987, Th¸i Bµng Hoa vµ Cao Thu L©m ®· c«ng bè c«ng tr×nh ph©n loµi c«n trïng rõng V©n Nam [24]. - N¨m 1991, Xiao Gangrou víi cuèn “C«n trïng rõng Trung Quèc”, ®· nghiªn cøu c¬ b¶n vÒ h×nh th¸i, tËp tÝnh cña c¸c loµi s©u h¹i c©y l©m nghiÖp [26]. - N¨m 1997, Cè MËu B×nh vµ TrÇn Ph-îng Tr©n ®· xuÊt b¶n cuèn s¸ch “B­ím ®¶o H¶i Nam” lµ cuèn s¸ch chuyªn kh¶o quan träng ®Ó ph©n lo¹i c¸c loµi b-ím ngµy [21].

C¸c c«ng tr×nh trªn cã gi¸ trÞ rÊt lín víi khoa häc c«n trïng ViÖt Nam, hÖ thùc vËt vµ c¸c loµi s©u h¹i cña Nam trung Hoa vµ B¾c ViÖt Nam cã nhiÒu sù t-¬ng ®ång, c¸c tµi liÖu trªn cã øng dông quan träng trong viÖc ph©n lo¹i vµ gi¸m ®Þnh c¸c loµi s©u h¹i ë n-íc ta. 5 Ngoµi ra ph¶i kÓ ®Õn c¸c c«ng tr×nh cña c¸c t¸c gi¶ trªn thÕ giíi nh-: - N¨m 1987, Ravlin vµ Haynes ®· sö dông ph-¬ng ph¸p m« pháng trong qu¶n lý c«n trïng ký sinh phôc vô phßng trõ s©u h¹i hä Ngµi kh« l¸. §©y lµ ph-¬ng ph¸p sö dông thiªn ®Þch ®Ó diÖt trõ s©u h¹i nªn kh«ng cã ¶nh h-ëng xÊu ®Õn m«i tr-êng [33] - N¨m 2001, Martin R. Ross Wylie trong cuèn “c¸c loµi c«n trïng rõng nhiÖt ®íi” lµ cuèn s¸ch chuyªn kh¶o quan träng cho viÖc t×m hiÓu vÒ c«n trïng nhiÖt ®íi trong ®ã cã ViÖt Nam [31].

- N¨m 1989, Coulson, Sauders, Loh, Oliveria, Barry Drummond vµ Swain ®· cã nh÷ng chuyªn ®Ò vµ ch-¬ng tr×nh nghiªn cøu vÒ qu¶n lý c«n trïng h¹i rõng [28]. §©y lµ c¸c nghiªn cøu vÒ sù hÖ thèng c«n trïng rõng vµ biÖn ph¸p qu¶n lý, ph¸t triÓn chóng.