PHẦN MỞ ĐẦU 1. Chủ đề chính của Luận văn Luận văn tập trung vào lí giải những tác tố, nguyên nhân nào có vai trò quyết định đến hiện trạng học Hoa văn của cộng đồng người Hoa Triều Châu (tại Vĩnh Hải). Sự lựa chọn của cộng đồng người Hoa học Hoa văn vì nguyên nhân duy trì bền vững bản sắc tộc người hay còn vì lí do khác như tính ứng dụng của Hoa ngữ như một công cụ tìm kiếm việc làm hỗ trợ nhu cầu mưu sinh (tính duy lý) trong sự tác động đa chiều do toàn cầu hóa mang đến. Chủ đề cũng có một phần nhỏ mô tả hiện trạng song ngữ Việt - Hoa tại Vĩnh Hải.
Tuy nhiên đây không phải là trọng tâm của đề tài nên chỉ dừng lại ở mức độ miêu tả một phần về hiện tượng song ngữ Hoa - Việt, cụ thể hơn là hiện trạng song ngữ Hoa (Triều Châu) - Việt tại Vĩnh Hải. Những chủ đề chính này được tác giả ứng dụng những quan điểm về toàn cầu hóa, ý thức tự giác tộc người và lý thuyết lựa chọn duy lý để lí giải cho chủ đề của Luận văn. Ý nghĩa khoa học của đề tài Đề tài nhằm mục đích ứng dụng và kiểm chứng lý thuyết chọn lựa duy lý, quan điểm tiếp cận ý thức tự giác tộc người và toàn cầu hóa. Tác giả tiếp cận từ ba quan điểm này trong bối cảnh nghiên cứu cụ thể tại Vĩnh Hải đối với hoạt động dạy Hoa văn của người Hoa Triều Châu.
Thông qua đó sẽ cho tác giả Luận văn có thể nâng cao khả năng ứng dụng lý thuyết vào nghiên cứu trường hợp cụ thể. Những kết quả của công trình này hy vọng có thể đóng góp thêm dữ liệu cho lĩnh vực nghiên cứu về giáo dục Hoa văn của người Hoa tại Việt Nam. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 7 Tác giả Luận văn mong rằng những người tiếp xúc với đề tài này sẽ có cách nhìn nhận rõ nét hơn về người Hoa tại Vĩnh Hải. Ngoài ra với ít nhiều hy vọng những người hoạch định chính sách liên quan đến người Hoa tại Việt Nam có thể tham khảo nội dung Luận văn này như một phần cơ sở cho việc ban hành một chính sách liên quan đến người Hoa.
Lí do chọn Vĩnh Hải là địa bàn nghiên cứu Thứ nhất, trước khi chọn Vĩnh Hải là địa bàn nghiên cứu tôi có đi thực địa sơ bộ tại một số địa phương của hai tỉnh Sóc Trăng và Bạc Liêu. Qua đó, tôi nhận thấy hiện trạng các trường dạy Hoa văn của người Hoa tại Bạc Liêu và Sóc Trăng có phần ít đi, như các trường học phải đóng cửa và có nguy cơ đóng cửa vì nhiều lí do như không đủ kinh phí, thiếu giáo viên, không có học sinh theo học,. Nhưng trước bối cảnh chung như thế, việc giảng dạy Hoa văn tại Trường dân lập Cảnh Thành thuộc xã Vĩnh Hải, thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng vẫn hoạt động tốt, với số học sinh tương đối nhiều (khoảng 2211 học sinh vào năm 2016). Đa số các trường dạy Hoa văn của người Hoa tại Bạc Liêu và Sóc Trăng phải đóng cửa phần nhiều là ở khu vực nông thôn, nhưng hoạt động dạy Hoa văn tại trường Cảnh Thành vẫn hoạt động tốt là vấn đề tạo nhiều cảm hứng cho một nghiên cứu về hoạt động dạy Hoa văn.
Thứ hai, tôi chọn Vĩnh Hải là địa bàn nghiên cứu vì Vĩnh Hải có các đặc điểm như thị xã Vĩnh Châu nói chung. Vĩnh Châu là khu vực có nhiều người Hoa Triều Châu sinh sống: 165.334 người ở Vĩnh Châu, trong đó 17,8% là người Hoa (Vĩnh Châu, Báo cáo tình hình công tác người Hoa 6 tháng đầu năm 2015: 1, và http://www.vn/wps/portal/vinhchau/). Vĩnh Hải là một trong những xã có nhiều người Hoa định cư của Vĩnh Châu. Theo thống kê của xã vào năm 2012, dân số Vĩnh Hải là 21.128 người, và số người Hoa sinh sống tại Vĩnh Hải vào thời điểm này là 5.
Các yếu tố về đặc điểm cư trú, văn hóa, nghệ thuật, ý thức tự giác tộc người có thể là những tác tố đan xen và tương tác lẫn nhau trong 1 Số liệu này do một giáo viên của trường Cảnh Thành cung cấp thông qua hoạt động thu thập dữ liệu điền dã năm 2016 của tác giả. 8 bối cảnh chung của xã Vĩnh Hải đưa đến sự thành công trong việc duy trì hoạt động dạy Hoa văn tại đây. Thứ ba, đã có một số công trình nghiên cứu về Vĩnh Hải trước đây như “Địa chí tỉnh Sóc Trăng” chương 22 đến chương 26 viết về trang phục, luật tục, tôn giáo, ẩm thực, nghệ thuật, văn hóa của người Hoa Triều Châu tại Sóc Trăng với nội dung chất lượng và cách trình bày phong phú qua nhiều hình ảnh minh họa. Trong đó có nhắc đến người Triều Châu tại một số địa phương như Mỹ Tú, thành phố Sóc Trăng, Vĩnh Châu và Vĩnh Hải.
Viết về Vĩnh Hải, tác giả Phan Thị Yến Tuyết của những chương này có nhắc đến phong tục cưới hỏi, tang ma, lễ mừng thọ, và một số nét văn hóa khác. Tài liệu này giúp cho tác giả Luận văn tham khảo thêm về Vĩnh Hải trước đây và những biến đổi trong một số nét văn hóa của người Triều Châu tại Vĩnh Hải từ góc độ lịch đại. Trong sách “Vấn đề dân tộc và tôn giáo” do tác giả Trần Hồng Liên chủ biên xuất bản năm 2002, hai tác giả Nguyễn Việt Cường và Phan Ngọc Chiến viết bài “Dân số và đời sống của người Khmer và người Hoa ở Tỉnh Sóc Trăng” có đề cập đến một số đặc điểm kinh tế, dân số người Hoa và hoạt động kinh tế của xã Vĩnh Hải (Nguyễn Việt Cường và Phan Ngọc Chiến 2002). Ngoài ra, tác giả Nguyễn Công Hoan đã viết về vấn đề kết hôn của người Hoa Triều Châu với các tộc người khác trong bối cảnh giao lưu tiếp biến văn hóa cũng đã nghiên cứu tại Vĩnh Hải với những dữ liệu về hôn nhân ở đây (Nguyễn Công Hoan 2012).
Các bài viết và những công trình nghiên cứu về người Hoa tại Vĩnh Hải nói trên là những tài liệu quan trọng cho tác giả Luận văn tham khảo đối chiếu vấn đề nghiên cứu của tác giả với những tác giả nghiên cứu trước đây, để tiếp tục đào sâu thêm những vấn đề nghiên cứu mà cá nhân tác giả Luận văn quan tâm. Phương pháp nghiên cứu Đối với đề tài này tôi đã thực hiện điền dã trong 5 tháng ở địa bàn, thời gian đủ dài cho những quan sát về đời sống của cộng đồng người Triều Châu tại đây. Thời gian điền dã tôi đã chia ra trong ba đợt chính. Đợt 1 từ giữa tháng 7 năm 2015 đến giữa tháng 8 năm 2015.
Đợt 2 từ 20/2/2016 đến 15/5/2016. Và thêm 3 chuyến đi ngắn ngày sau đó, mỗi chuyến khoảng 1 tuần đến 10 ngày. 9 Tại địa bàn tôi quan sát những hoạt động giảng dạy Hoa văn của nhà trường, cách giáo viên lên lớp giảng dạy những môn học, tương tác của học sinh với giáo viên. Ngoài ra tôi còn quan sát những nét sinh hoạt gia đình của người Triều Châu tại đây, những ứng xử trong gia đình và cách sử dụng ngôn ngữ trong đời sống thường ngày.
Những hoạt động kinh tế trồng hành, đi chợ, cúng bái, sinh hoạt văn hóa, lễ hội, viết thư pháp, nhậu, đá gà, biên số đề, cúng Thanh minh, cách xử lý tình huống khẩn cấp đưa người nhà đi bệnh viện, sinh con, đám cưới, đám ma, đám giỗ,. Chọn mẫu là công việc bắt buộc cho Luận văn này, theo dự kiến Luận văn sẽ được chọn mẫu dựa theo mức độ kinh tế gia đình của các hộ người Hoa (giàu, trung bình và nghèo). Việc phân loại này nhằm mục đích kiểm tra xem có sự khác biệt hay không về quan niệm cho con học Hoa văn của các hộ có điều kiện kinh tế khác nhau. Khi tiến hành phỏng vấn tại các ấp, tác giả chọn ngẫu nhiên những hộ thuộc nhóm giàu, trung bình và nghèo có con trong độ tuổi đi học từ khoảng lớp mẫu giáo đến lớp 12.
Việc chọn mẫu như vậy là căn cứ vào hoàn cảnh thực tế tại địa phương. Tại khu vực này, trình độ học vấn của phụ huynh không phải là yếu tố quyết định nhất đến việc cho con học Hoa văn mà yếu tố kinh tế và nhận thức của phụ huynh mới là yếu tố quyết định chính. Việc chọn mẫu không chọn theo hộ có hay không có cho con học Hoa văn. Ngoài ra, giai đoạn cuối của việc thực hiện Luận văn cụ thể là vào đầu năm học 2016 - 2017 số lượng học sinh lớp mẫu giáo tăng lên nhiều hơn khoảng 20 học sinh so với những năm trước nên tác giả đã quyết định mở rộng mẫu phỏng vấn tại ấp Đại Bái, xã Lạc Hòa gần với xã Vĩnh Hải và trường Cảnh Thành.
Nhằm mục đích tìm hiểu rõ thêm về hiện tượng học sinh mẫu giáo tăng đột biến có phải là do tính ưu thế của việc học Hoa văn trong thời gian gần đây. Có phải do việc học Việt văn giúp tìm việc làm cho con cái trong tương lai mà nảy sinh hiện tượng như vậy. Thuận lợi và khó khăn Thuận lợi Là một người gốc Hoa Triều Châu sử dụng được tiếng Triều Châu nên tôi nhanh hòa nhập trong tiếp xúc với người Triều Châu tại Vĩnh Châu và Vĩnh Hải. Âm điệu tiếng Triều Châu của tôi giống nhiều với vùng Vĩnh Châu và Vĩnh Hải vì tôi được sinh ra và 10 sống ở xã Thuận Hòa, Bạc Liêu cách Vĩnh Châu 30 km, nơi đây cũng có cộng đồng người Triều Châu sinh sống.
Tại Vĩnh Hải khi tiếp xúc với cộng đồng, tôi dùng cả tiếng Tiều và tiếng Việt để giao tiếp và phỏng vấn. Nhờ tôi biết tiếng Tiều, cộng đồng nhanh chóng chấp nhận tôi. Đã không ít người nói với tôi, cũng may cho tôi vì tôi là người Tiều cũng nói được tiếng Tiều nên họ dễ nói chuyện với tôi. Tại địa bàn nghiên cứu, tôi đã gặp được một vài người quen cũ của gia đình tôi.
Họ cũng là người Triều Châu ở tại Vĩnh Hải. Họ đã nhiệt tình giới thiệu tôi và giúp tôi trong việc hòa nhập với cộng đồng. Một người bạn cũng học chuyên ngành Nhân học với tôi thời Đại học đã hỗ trợ tôi về một số thông tin trong cộng đồng từ góc độ quản lí nhà nước, vì người bạn này đang làm trong một cơ quan nhà nước của Thị xã Vĩnh Châu. Về chỗ ở tôi được bố trí ở trong trường Cảnh Thành.
Việc tôi ở trong trường đã giúp tôi dễ tiếp cận với học sinh và phụ huynh hơn. Các giáo viên trong trường cũng hòa đồng với tôi.