Luận văn nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên dưới trạng thái rừng iib thuộc phân khu phục hồi sinh thái của vườn quốc gia ba bể

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên dưới trạng thái rừng iib thuộc phân khu phục hồi, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Hứa Ngọc Tố
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Tiến
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên dưới trạng thái rừng IIB, thuộc phân khu phục hồi sinh thái của Vườn Quốc Gia Ba Bể
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa của đề tài
• 1.5.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Trên thế giới
• 2.1.1.1. Nghiên cứu về đặc điểm tái sinh
• 2.1.1.2. Nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến tái sinh
• 2.1.1.3. Nghiên cứu về điều tra, đánh giá tái sinh tự nhiên
• 2.1.1.4. Phương thức lâm sinh liên quan đến tái sinh phục hồi rừng
• 2.1.2. Ở Việt Nam
• 2.1.2.1. Nghiên cứu về đặc điểm tái sinh rừng
• 2.1.2.2. Nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến tái sinh
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Quan điểm và cách tiếp cận của đề tài
• 3.2.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát đặc điểm cấu trúc tầng cây gỗ trạng thái rừng IIB tại VQG Ba Bể
• 4.2. Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên của trạng thái rừng phục hồi IIB tại VQG Ba Bể
• 4.3. Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc tổ thành cây tái sinh
• 4.4. Mật độ cây tái sinh, tỉ lệ cây tái sinh có triển vọng
• 4.5. Đánh giá chỉ số đa dạng sinh học (Shannon - Weaver)
• 4.6. Nghiên cứu quy luật phân bố cây tái sinh
• 4.6.1. Phân bố số cây theo cấp chiều cao
• 4.6.2. Phân bố loài cây theo cấp chiều cao
• 4.7. Nhân tố ảnh hưởng đến tái sinh trạng thái rừng IIB
• 4.7.1. Ảnh hưởng của cây bụi, thảm tươi đến cây tái sinh
• 4.7.2. Ảnh hưởng của độ tàn che đến cây tái sinh
• 4.7.3. Ảnh hưởng của độ dốc đến mật độ cây tái sinh
• 4.8. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả tái sinh phục hồi rừng IIB tại VQG Ba Bể
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên rừng IIB tại Vườn Quốc Gia Ba Bể là một đề tài quan trọng trong lĩnh vực lâm nghiệp. Đề tài này nhằm mục đích làm rõ các đặc điểm của quá trình tái sinh tự nhiên trong trạng thái rừng IIB, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn rừng và phát triển bền vững. Rừng IIB tại Vườn Quốc Gia Ba Bể có vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái rừng mà còn góp phần vào các chính sách quản lý và bảo tồn tài nguyên rừng.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là bổ sung kiến thức về đặc điểm cấu trúc và tái sinh tự nhiên của thảm thực vật rừng. Cụ thể, nghiên cứu sẽ phân tích đặc điểm tái sinh trên trạng thái rừng IIB tại VQG Ba Bể, từ đó đề xuất các biện pháp kỹ thuật nhằm đẩy nhanh quá trình phục hồi rừng. Kết quả nghiên cứu sẽ là tài liệu tham khảo quan trọng cho các hoạt động phục hồi rừng tại địa phương, đồng thời giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường và tài nguyên rừng.

II. Tổng quan nghiên cứu

Tổng quan về nghiên cứu tái sinh rừng cho thấy rằng đây là một lĩnh vực đã được quan tâm từ lâu. Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tái sinh tự nhiên là một quá trình sinh học phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố như khí hậu, đất đai và sự can thiệp của con người. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về tái sinh rừng cũng đã được thực hiện từ những năm 60 của thế kỷ trước, với nhiều kết quả đáng chú ý. Những nghiên cứu này đã chỉ ra rằng đa dạng sinh học trong rừng có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm cả sự thay đổi của môi trường và hoạt động của con người. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp cải thiện các phương pháp quản lý và phục hồi rừng.

2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Nghiên cứu về tái sinh rừng trên thế giới đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Các nhà khoa học đã chỉ ra rằng tái sinh tự nhiên không chỉ là một quá trình sinh học mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc duy trì sinh thái rừng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ quy luật tái sinh sẽ giúp tối ưu hóa các phương pháp quản lý rừng, từ đó nâng cao hiệu quả trong việc bảo tồn và phát triển rừng. Những nghiên cứu này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên rừng và duy trì đa dạng sinh học.

III. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong đề tài này bao gồm các phương pháp điều tra thực địa, phân tích số liệu và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh tự nhiên. Việc sử dụng các ô mẫu để khảo sát mật độ cây tái sinh và phân bố loài cây là rất quan trọng. Các số liệu thu thập được sẽ được phân tích để đánh giá chỉ số đa dạng sinh học và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tái sinh. Phương pháp này không chỉ giúp xác định tình trạng hiện tại của rừng mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc đề xuất các giải pháp phục hồi rừng hiệu quả.

3.1. Các bước tiến hành nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện qua các bước cụ thể, bao gồm: xác định khu vực nghiên cứu, thu thập số liệu về cấu trúc rừng, phân tích các yếu tố sinh thái ảnh hưởng đến tái sinh tự nhiên và đánh giá kết quả. Các số liệu sẽ được xử lý bằng các phương pháp thống kê để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy. Kết quả nghiên cứu sẽ được trình bày rõ ràng, giúp các nhà quản lý và cộng đồng hiểu rõ hơn về tình trạng rừng và các biện pháp cần thiết để bảo tồn và phục hồi rừng.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng tái sinh tự nhiên trong trạng thái rừng IIB tại VQG Ba Bể có nhiều đặc điểm nổi bật. Mật độ cây tái sinh và tỷ lệ cây có triển vọng cao cho thấy khả năng phục hồi của rừng là khả quan. Đặc biệt, chỉ số đa dạng sinh học tại khu vực nghiên cứu cũng cho thấy sự phong phú của các loài cây. Những yếu tố như độ tàn che, độ dốc và sự hiện diện của cây bụi có ảnh hưởng lớn đến quá trình tái sinh. Kết quả này không chỉ có giá trị trong việc hiểu rõ hơn về hệ sinh thái rừng mà còn cung cấp cơ sở cho các chính sách quản lý và bảo tồn tài nguyên rừng.

4.1. Đánh giá chỉ số đa dạng sinh học

Chỉ số đa dạng sinh học được đánh giá thông qua các chỉ tiêu như số lượng loài, mật độ cây và cấu trúc tuổi của cây tái sinh. Kết quả cho thấy rằng khu vực nghiên cứu có sự phong phú về loài, với nhiều loài cây có giá trị kinh tế và sinh thái. Điều này cho thấy rằng tái sinh tự nhiên tại VQG Ba Bể đang diễn ra thuận lợi, góp phần vào việc duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường. Việc bảo tồn và phát triển các loài cây này là rất cần thiết để đảm bảo sự bền vững của hệ sinh thái rừng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Theo số liệu công bố của tổ chức IUCN, UNDP và WWF trung bình mỗi năm trên thế giới mất đi khoảng 20 triệu ha rừng, trong đó rừng bị mất do đốt phá làm nương rẫy chiếm 50%, cháy rừng 23% do khai thác từ 5-7% còn lại là do các nguyên nhân khác (ww. Như vậy theo thống kê trên ta thấy rằng tỷ lệ rừng bị mất đi do làm nương rẫy là lớn hơn 50%. Ở Việt Nam cũng không nằm ngoại lệ đó. Nhất là ở nước ta rừng tập trung ở khu vực vùng núi cao, nơi mà trình độ dân trí của người dân còn thấp sống chủ yếu phụ thuộc vào nguồn tài nguyên rừng nhưng lại thiếu ý thức bảo vệ, gìn giữ nguồn tài nguyên vô gia này.

Đặc biệt với tập quán du canh, du cư, người dân tùy ý đốt nương, làm rẫy. Sau một thời gian canh tác, khi năng suất cây trồng giảm đi họ chuyển sang một mảnh đất khác, vài năm sau mới quay lại mảnh đất cũ làm cho đất rừng bị thoái hóa. Mất rừng dẫn đến hạn hán, lũ lụt. Hậu quả của nó là nghèo đói và bệnh tật.

Vì vậy, phục hồi rừng là một trong những nội dung quan trọng nhất hiện nay đối với ngành Lâm nghiệp Việt Nam cũng như của các nước nhiệt đới khác khi mà độ che phủ của rừng đã bị suy giảm xuống dưới mức an toàn sinh thái mà không đảm bảo được sự phát triển bền vững của đất nước. Theo nghĩa thông thường, phục hồi rừng là quá trình tái lập lại rừng trên những diện tích đã bị mất rừng. Đó là quá trình sinh địa phức tạp bao gồm nhiều giai đoạn và kết thúc bằng sự xuất hiện một thảm cây gỗ bắt đầu khép tán. Tuỳ theo mức độ tác động của con người trong quá trình lập lại rừng mà phân chia thành các giải pháp phục hồi rừng: tái sinh tự nhiên ,xúc tiến tái sinh, tái sinh nhân tạo (trồng rừng).

Như vậy, trừ trồng rừng các giải pháp khác đều liên quan đến tái sinh tự nhiên. c 2 Thực tiễn đã chứng minh rằng để thực hiện tốt mục tiêu là tiết kiệm được thời gian, tiền của trong công tác phục hồi rừng thì cần có sự hiểu biết đầy đủ về bản chất và qui luật phát triển của hệ sinh thái rừng, trước hết là quá trình tái sinh tự nhiên. Đồng thời cũng phải căn cứ vào điều kiện kinh tế xã hội ở mỗi nước, mỗi vùng. Cho đến nay, đã có nhiều nghiên cứu về tái sinh tự nhiên rừng nhiệt đới.

Tuy nhiên, rừng nhiệt đới là một đối tượng hết sức đa dạng và phức tạp, trong khi các nghiên cứu thường mới chỉ tập trung tại một điểm, một vùng hay một khu vực nhất định nào đó. Vì vậy, tái sinh tự nhiên vẫn đang là nội dung cần được tiếp tục nghiên cứu. Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên dưới trạng thái rừng IIB, thuộc phân khu phục hồi sinh thái của vườn Quốc gia Ba Bể”. Mục tiêu nghiên cứu 1.

Mục tiêu tổng quát Bổ sung những hiểu biết về đặc điểm cấu trúc và tái sinh tự nhiên của thảm thực vật rừng. Góp phần làm sáng tỏ cơ sở khoa học cho việc khoanh nuôi phục hồi và phát triển rừng tự nhiên. Mục tiêu cụ thể Phân tích được đặc điểm tái sinh trên trạng thái rừng IIB tại VQG Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Đề xuất được một số biện pháp kỹ thuật nhằm đẩy nhanh quá trình diễn thế đi lên phục hồi rừng ở VQG Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.

- Góp phần nghiên cứu quá trình tái sinh tự nhiên làm cơ sở khoa học cho việc đề xuất giải pháp lâm sinh thúc đẩy nhanh quá trình diễn thế và nâng cao chất lượng của rừng phục hồi. - Nghiên cứu các qui luật tái sinh tự nhiên và bổ sung thêm tư liệu về tái sinh rừng. Đối tượng nghiên cứu Đề tài chọn đối tượng là trạng thái thảm thực vật rừng thuộc khu rừng tái sinh tự nhiên, cụ thể tập trung vào đối tượng theo phân loại của Loeschau (Trạng thái rừng IIB). Địa điểm và thời gian nghiên cứu - Địa điểm: nghiên cứu được thực hiện tại xã Khang Ninh, Cao Thượng thuộc phân khu phục hồi sinh thái của VQG Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.

- Thời gian: Từ tháng 1 đến tháng 3 năm 2017 1. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Góp phần củng cố phương pháp nghiên cứu khoa học cho sinh viên, giúp sinh viên vận dụng những kiến thức đã học trong trường vào công tác nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất lâm nghiệp một cách có hiệu quả. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu là tư liệu quan trọng để tham khảo trong quá trình phục hồi rừng tại địa điểm nghiên cứu là khuyến nghị giúp cho người dân địa phương có những giải pháp phát triển rừng phục hồi một cách tốt nhất.

Phục hồi rừng để bảo vệ nguồn gen duy trì tính đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái trong vùng là hết sức cần thiết, do đó kết quả của nghiên cứu này sẽ góp phần làm sáng tỏ đặc điểm tái sinh và khả năng phục hồi tự nhiên thảm thực vật tại khu vực nghiên cứu. Thông qua nghiên cứu giúp cho tác giả có được phương pháp tổng hợp tài liệu, hệ thống hóa những kiến thức đã được học. c 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2.

Trên thế giới - Khái niệm tái tái sinh rừng: Tái sinh rừng là một quá trình sinh học mang tính đặc thù của hệ sinh thái, nó đảm bảo cho nguồn tài nguyên có khả năng tái sản xuất mở rộng nếu con người nắm bắt được quy luật tái sinh và điều khiển nó phục vụ cho kinh doanh rừng. Tái sinh rừng, phục hồi rừng là một trong những nội dung quan trong nhất của ngành lâm nghiệp. Lịch sử nghiên cứu tái sinh rừng trên thế giới đã trải qua hàng trăm năm nhưng với rừng nhiệt đới vấn đề này được tiến hành chủ yếu từ những năm 30 của thế kỷ trước trở lại đây. Vì vậy, tái sinh rừng trở thành vấn đề then chốt trong việc xác định các phương thức kinh doanh rừng.

Nghiên cứu về tái sinh rừng là những nghiên cứu rất quan trọng làm cơ sở cho các biện pháp kỹ thuật lâm sinh xây dựng và phát triển rừng. Kết quả nghiên cứu của các công trình nghiên cứu về tái sinh rừng tự nhiên trên thế giới rất nhiều, chúng tôi nêu một số nghiên cứu được tóm tắt như sau: -Nghiên cứu về đặc điểm tái sinh. Tái sinh (Regeneration) là một thuật ngữ chỉ khả năng tự tái tạo, hay sự hồi sinh từ mức độ tế bào đến một quần lạc sinh vật trong tự nhiên, các tác giả như Jordan, Peter và Allan (1998) sử dụng thuật ngữ này để diễn tả sự lặp lại của quần xã sinh vật giống như nó đã xuất hiện trong tự nhiên. Tái sinh rừng (Forestry regeneration) cũng để mô tả sự tái tạo của lớp cây con dưới tán rừng.

Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu thì hiệu quả của tái sinh rừng được xác định bởi mật độ, tổ thành loài, cấu trúc tuổi, chất lượng cây con, đặc điểm phân bố. Sự tương đồng hay khác biệt giữa lớp cây con và tầng cây gỗ c 5 được nhiều nhà khoa học quan tâm như Mibbre-ad (1930), Richards (1952)[18], Baur G. - Nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến tái sinh. Các nhân tố ảnh hưởng đến tái sinh được phân tích và chia thành hai nhóm: Nhóm nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến tái sinh và phục hồi rừng không có sự can thiệp của con người (Baur G.

S (1981)[2] Theo Aubréville [1], trong các nhóm yếu tố sinh thái phát sinh quần thể thực vật, nhóm yếu tố khí hậu - thủy văn là nhóm yếu tố chủ đạo, quyết định hình thái và cấu trúc của các kiểu thảm thực vật. Nhóm khí hậu - thủy văn gồm các yếu tố quan trọng nhất là nhiệt độ, ánh sáng, lượng mưa, độ ẩm, chế độ gió,… Khi nghiên cứu phân tích ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái đến tái sinh tự nhiên. Trong đó nhân tố ánh sáng (thông qua độ tàn che của rừng), độ ẩm của đất, kết cấu quần thụ, cây bụi, thảm tươi được đề cập thường xuyên.N cho rằng, trong rừng nhiệt đới sự thiếu hụt ánh sáng ảnh hưởng đến phát triển của cây con còn đối với sự nảy mầm, ảnh hưởng này thường không rõ ràng [1]. - Nghiên cứu về điều tra, đánh giá tái sinh tự nhiên.Có nhiều phương pháp khác nhau để xác định mật độ cây tái sinh như: ô dạng bản theo hệ thống với diện tích ô đo đếm điều tra tái sinh từ 1 đến 4 m2.

Do diện tích ô nhỏ nên việc đo đếm gặp nhiều thuận lợi nhưng số lượng ô phải đủ lớn và trải đều trên diện tích khu rừng mới phản ánh trung thực tình hình tái sinh rừng.W (1952) [18] đã tổng kết việc nghiên cứu tái sinh trên các ô dạng bản và phân bố tái sinh tự nhiên ở rừng nhiệt đới. Để giảm sai số trong khi thống kê tái sinh tự nhiên, Barnard (1955) đã đề nghị một phương pháp "điều tra chẩn đoán" mà theo đó kích thước ô đo đếm có thể thay đổi tuỳ theo giai đoạn phát triển của cây tái sinh ở các trạng thái rừng khác nhau.W (1952)[18] và Barnard (1974) tổng kết các kết quả nghiên cứu về tái sinh tự nhiên đã nhận xét: Trong các ô kích thước nhỏ có phân bố dạng cụm, một số ít phân bố Poison. - Phương thức lâm sinh liên quan đến tái sinh phục hồi rừng: Vấn đề tái sinh rừng nhiệt đới được thảo luận nhiều nhất là hiệu quả của các phương thức xử lý lâm sinh liên quan đến tái sinh của các loài cây mục đích ở các kiểu rừng. Các phương thức lâm sinh cho phục hồi và phát triển rừng tự nhiên có hai dạng chính: (i) Duy trì cấu trúc rừng tự nhiên không đều tuổi bằng cách lợi dụng lớp thảm thực vật tự nhiên hiện có và sự thuận lợi về điều kiện tự nhiên để thực hiện tái sinh tự nhiên, xúc tiến tái sinh tự nhiên hoặc trồng bổ sung.

Ngoài ra còn có thể sử dụng phương thức chặt chọn từng cây hay từng đám, phương thức cải thiện quần thể và chặt nuôi dưỡng rừng tự nhiên để dẫn dắt rừng có cấu trúc gần với cấu trúc của rừng tự nhiên nguyên sinh. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, tái sinh rừng đã đươc quan tâm nghiên cứu từ những thập kỷ 60 của thế kỷ trước. Kết quả nghiên cứu có thể tóm tắt như sau: - Nghiên cứu về đặc điểm tái sinh rừng.