Đặt vấn đề Cây Quế là loài cây thân gỗ, sống lâu năm, ở cây trưởng thành có thể cao trên 15m, đường kính ngang ngực (1,3m) có thể đạt đến 40cm. Quế có lá đơn mọc cách hay gần đối lá có 3 gân gốc k o dài đến tận đầu lá và n i r ở mặt dưới của lá, các gân bên gần như song song, mặt trên của lá xanh bóng, mặt dưới lá xanh đậm, lá trưởng thành dài khoảng 18 -20cm, rộng khoảng 6 -8cm, cuống lá dài khoảng 1cm. Quế có tán lá hình trứng, thường xanh quanh năm, thân cây tròn đều, vỏ ngoài màu xám, hơi nứt rạn theo chiều dọc. Trong các bộ phận của cây Quế như vỏ, lá, hoa, gỗ, rễ đều có chứa tinh dầu, đặc biệt trong vỏ có hàm lượng tinh dầu cao nhất, có khi đạt đến 4 -5%.
Tinh dầu Quế có màu vàng, thành phần chủ yếu là Aldehyt Cinamic chiếm khoảng 70 -90%. Cây Quế khoảng 8 đến 10 tu i thì bắt đầu ra hoa, hoa Quế mọc ở nách lá đầu cành, hoa tự chùm, nhỏ chỉ bằng nửa hạt gạo, vươn lên phía trên của lá, màu trắng hay phớt vàng. Quế ra hoa vào tháng 4 và tháng 5 và quả chín vào tháng 1 và tháng 2 năm sau. Quả Quế khi chưa chín có màu xanh, khi chín chuyển sang màu tím than, quả mọng trong chứa một hạt, quả dài 1 đến 1,2 cm, hạt hình bầu dục, 1 kg hạt Quế có khoảng 2.
Bộ rễ Quế phát triển mạnh, rễ cọc cắm sâu vào lòng đất, rễ bàng lan rộng, đan ch o nhau vì vậy Quế có khả năng sinh sống tốt trên các vùng đồi núi dốc. Cây Quế lúc còn nhỏ cần có bóng che thích hợp mới sinh trưởng và phát triển tốt, càng lớn lên mức độ chịu bóng càng giảm dần và sau khoảng 3 - 4 năm trồng thì cây Quế hoàn toàn ưa sáng. Tinh dầu Quế có vị thơm, cay, ngọt rất được ưa chuộng. Hiện nay trên địa bàn huyện Trấn Yên, cây Quế (Cinnamomum cassia Bl) xuất hiện đối tượng gây chết ngọn cành, những năm đầu không r nguyên h 2 nhân, gây hại rất nguy hiểm cho vùng Quế Trấn Yên, những cây bị hại nặng ở cả đoạn ngọn và khoảng 1/3 số cành bị chết khô, gốc cành bị hại thường sùi to.
Ở quế nhỏ (5-7 tu i) bị hại nặng cả cây sẽ chết khô dần, bị hại nhẹ vẫn sống nhưng đến tu i lớn (9-12 tu i) không bóc vỏ được, không còn tinh dầu. Ở các vùng trồng quế theo một số điều tra xuất hiện ph biến các loài sâu hại như sâu ăn lá, sâu róm, sâu vẽ bùa, sâu đục ngọn chồi, sâu gặm vỏ, sự xuất hiện của các loài sâu gậy hại ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển của cây. Đặc biệt sâu cuốn lá, sâu đo và sâu đục ngọn chồi ở quế tu i nhỏ (2 -4 tu i) sâu gặm vỏ ở quế tu i lớn có mật độ khá cao trên các vùng, gây t n thất rất lớn về kinh tế, ảnh hưởng lớn đến đời sống của người dân vùng sâu, vùng xa, đặc biệt là một số đồng bào dân tộc thiểu số, nguồn thu nhập chính là cây quế, nhưng những nghiên cứu về sâu bệnh hại quế ở nước ta và các công trình nghiên cứu trên thế giới công bố không có nhiều, vì vậy em tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu đặc điểm sinh học và một số biện pháp phòng trừ sâu hại chính trên cây quế (Cinnamomum cassia Bl.) tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài Mục tiêu của đề tài Đề tài nghiên cứu nhằm tìm hiểu đặc điểm sinh học và một số biện pháp phòng trừ sâu hại chính trên cây Quế (Cinnamonmum cassia Bl.), tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái, và đưa ra được một số biện pháp phòng trừ loài sâu hại chính giúp rừng quế sinh trưởng, phát triển tốt.
Yêu cầu của đề tài - Xác định được thành phần loài sâu hại và loài sâu hại chính trên cây Quế tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái. - Xác định được đặc điểm sinh học của loài sâu hại chính trên cây Quế. h 3 - Xác định được một số biện pháp phòng trừ loài sâu hại chính trên cây Quế. Ý nghĩa nghiên cứu 1.
Ý nghĩa khoa học Xác định thành phần phần loài sâu hại và loài sâu hại chính trên cây Quế. Đặc điểm sinh học (Hình thái, vòng đời và tập tính) của loài sâu hại chính trên cây Quế. Xác đinh được một số biện pháp phòng trừ loài sâu hại chính trên cây Quế. Ý nghĩa trong thực tiễn Đề tài góp phần giúp các vùng Quế của tỉnh Yên Bái nói chung và huyện Trấn Yên nói riêng nâng cao hiểu biết về sâu bệnh hại cây Quế và biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại.
Các cơ quan chuyên môn có nguồn tư liệu phục vụ cho công tác dự báo và chỉ đạo phòng trừ sâu bệnh trên cây quế đạt hiệu quả , giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh gây ra đối với sản xuất quế. Trang bị kiến thức về phòng trừ sâu bệnh hại quế cho các ban, ngành đoàn thể cấp xã và nông dân trồng quế tại các vùng quế trọng điểm của huyện Trấn Yên nhằm giúp các địa phương và nông dân chủ động trong phòng trừ sâu bệnh, giảm thiệt hại do sâu bệnh gây ra, nâng cao năng suất và phẩm chất quế, nâng cao thu nhập cho người trồng quế, góp phần bảo tồn, phát huy thương hiệu cây Quế tại huyện Trấn Yên. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Quế là một loại cây lâm sản ngoài gỗ (LSNG) cho hiệu quả kinh tế cao.
Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu Quế hiện đã không còn dồi dào. Nhất là hiện nay, người dân chuyển sang trồng cây keo nhiều hơn cây Quế, do cây keo sớm thu lợi nhuận hơn (chỉ khoảng 4-5 năm là thu hoạch). Vì lợi ích trước mắt, người trồng Quế đã tự thu hẹp diện tích trồng, làm giảm sản lượng sản phẩm. Sự suy giảm năng suất, phẩm chất Quế tại địa phương do những nguyên nhân như sau: Việc trồng, chăm sóc, khai thác Quế tại huyện Trấn Yên vẫn còn theo kinh nghiệm truyền thống, có đất là trồng, trồng tùy tiện, không đúng kỹ thuật, chỗ trồng quá dày, không đủ điều kiện ánh sáng cho cây, tạo điều kiện để sâu bệnh hại phát triển; bảo quản Quế sau thu hoạch chưa đúng cách, chủ yếu sấy khô theo phương pháp thủ công đất trồng manh mún, mang nặng tính tự phát.
Ngoài ra, giá cả thị trường trong thời gian gần đây luôn biến đ i do nhiều nguyên nhân khác nhau và có chiều hướng giảm dần. Ngoài ra, cây Quế trên địa bàn huyện Trấn Yên bị bệnh tua mực và các loại bệnh khác như: Bệnh đốm lá, khô đọt, thán thư, sâu khô đọt. gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng và năng suất cây Quế. Cây Quế chủ yếu nhiễm bệnh từ 3 năm tu i trở lên.
Giống Quế bản địa là một loại Quế có chất lượng tốt, hàm lượng tinh dầu cao đang bị thoái hoá, nên nếu không có chủ chương, chính sách bảo tồn, cải tạo rừng Quế bản địa thì sản lượng, đặc biệt là chất lượng sẽ giảm trong những năm sắp tới. Vì vậy cần phải có biện pháp hỗ trợ và phát triển toàn diện để đem lại năng suất và hiệu quả cho cây Quế trên địa bàn huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái. Tổng quan các nghiên cứu ngoài nƣớc và trong nƣớc 2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước 2.
Thành phần sâu hại Quế Tại Ấn Độ Ayyar (1940)[9] lần đầu phát hiện loài Pauropsylla depressa (Homoptera: Triozidae) gây u bướu trên lá và cành Quế. Theo Mani (1973)[16] ghi nhận có 5 loài sâu và 1 loài bọ ve gây u bướu lá Quế. Rajapakse và Kulasekera (1982)[18] có liệt kê đầu tiên ở Sri Lanka, xuất hiện dịch hại trên cây Quế ở Sri Lanka. Quế là cây gia vị quan trọng được gây trồng tại Sri Lanka và một số quốc gia khác tại Đông Nam Á và đang bị một số loài côn trùng và vi khuẩn gây hại, cụ thể các loài gây hại chính như: rệp nhảy Trioza cinnamoni (Homoptera: Triozidae), nhện Eriophyes boisi (Acarina: Eriophyiidae), loài sâu đục thân, cành Synanthedon spp.
Các loài côn trùng loại nhỏ như: loài sâu hại lá thuộc bộ cánh vảy (Lepidoptera) Clytia Chilasa, Graphium sarpedon, Orthaga vitialis, Dasychira mendosa và Acrocercops spp. và loài đục quả Alcides sp. Các loài sâu gây hại chính trên cây Quế ở Srilanka và các nước Đông Nam Á bao gồm loài rầy Trioza cinnamoni, nhện lông nhung Eriophyes boisi, loài sâu đục thân, cành Synanthedon spp. và các loài sâu ăn lá như: Chilasa clytia, Graphium sarpedon, Orthaga yejails, Dasychira mendosa và sâu vẽ bùa Acrocercops spp.
Loài sâu Cricula trifenestrata ăn lá hại một số loài cây thuộc họ Lauraceae, cụ thể như loài Cinnamomum glanduliferum, C. glaucescens ở Đông Bắc Ấn Độ, loài C. zeylanicum ở vùng Đông Bắc Á và Sri Lanka, loài Persea bombycina ở vùng Đông Nam Ấn Độ, Nepal và loài Litsea cubeba ở Ấn Độ (Amalendu Tikader, 2014)[7]. Đặc điểm sinh học của sâu hại Quế Ở Ấn Độ cây Quế bị u bướu do nhện gây ra hầu hết có hình ovan hoặc hình nón tạo các khoang có lông dài, bề mặt gồ ghề n i lên ở phiến lá.
Bề mặt của u thường có màu xanh vàng cho đến vàng. Mặt dưới được phủ bởi một lớp tế bào mỏng để làm nơi trú ngụ cho trưởng thành và u thường mọc lên ở cả 2 mặt của phiến lá với chiều cao khoảng 2-3mm và dày 1-2mm ở đáy (Mani,1973)[16]. Theo Singh et al., (1978)[22] loài sâu Orthaga vitialis thuộc bộ Lepidoptera gây hại trên lá và chồi cây Quế tại Ấn Độ, sâu non loài này hoạt động rất mạnh, loài sâu này sống và gây hại ở chồi cây làm chồi biến dạng dẫn đến chồi mọc thành cụm. Trong mỗi cụm chồi có thể có một vài sâu non, chúng sống thành đàn và ăn toàn bộ bề mặt lá.
Giai đoạn nhộng thường nằm ở trong các cụm chồi, thời gian từ 11 đến 14 ngày. Thời kỳ sâu non từ 28 đến 30 ngày. Tại Ấn Độ loài sâu róm Euproctis fraterna ăn lá hại cây Quế, sâu non mới nở chỉ ăn phần diệp lục. Sau đó sâu non lớn dần và ăn toàn bộ lá làm rụng lá.
Chu kỳ sâu non loài này k o dài trong 13-29 ngày và thời gian nhộng kéo dài 9-20 ngày. T ng chu kỳ sống k o dài 6-7 tuần (Singh et al. Theo Dharmadasa và Jayasinghe (2000)[15] phát hiện loài sâu Synanthedon spp. (Lepidoptera: Sesiidae) hại thân, cành Quế, làm cho các cành chết.
Sâu non dài khoảng 2,5cm khi trưởng thành, đầu màu nâu sẫm và thân màu trắng đậm. Sâu non thường ăn phần gỗ để sống và có xu hướng ăn theo chiều ngang.