MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay cùng với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội thì nền kinh tế nước ta cũng thay đổi từng ngày từng giờ theo chiều hướng đi lên. Sự thay đổi đó diễn ra ở các ngành nghề khác nhau, các lĩnh vực khác nhau. Xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu của con người ngày càng cao hơn.
Vì vậy đòi hỏi các nhà quản lý phải nghiên cứu, phải cân nhắc khi thiết kế xây dựng một chương trình bất kỳ nào đó phải đảm bảo sự hài hoà giữa lợi ích kinh tế với các lợi ích khác của xã hội. Cùng với sự phát triển chung của ngành kinh tế thì ngành Lâm nghiệp cũng không nằm ngoài quy luật đó. Trước thực trạng đó Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều biện pháp thiết thực nhằm giảm tình trạng khai thác nguồn tài nguyên rừng bừa bãi, tiếp tục phủ xanh diện tích đất trống đồi núi trọc, tiến hành trồng rừng phòng hộ đầu nguồn, trồng rừng sản xuất tập trung. Trồng rừng sản xuất tập chung đáp ứng được nhu cầu về nguyên liệu gỗ cho các nhà máy giấy, nhà máy sợi, các nhà máy xí nghiệp chế biến ván dăm và cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy chế biến gỗ khác.
Tuy nhiên, khi trồng rừng trên diện tích lớn, số lượng cây nhiều và trồng thuần loài nên rất dễ bị sâu, bệnh hại phát sinh. Để đạt được kết quả của việc trồng rừng thì điều quan trọng nhất ở đây là phải tạo được nhiều cây giống tốt, khoẻ mạnh, không bị sâu hại và không có mầm bệnh. Muốn có được như vậy thì ngoài việc chọn được hạt giống tốt, bảo quản hạt giống tốt đối với những cây có khả năng tái sinh bằng hạt, những phương pháp xử lý trước khi gieo ươm thì việc phòng trừ sâu bệnh hại ở giai đoạn vườn ươm là không thể thiếu c 2 được, nếu thực hiện được vấn đề đó thì tổn thất do bệnh hại gây ra sẽ giảm xuống một cách đáng kể. Trên thực tế tổn thất do bệnh gây ra lớn hơn rất nhiều lần tổn thất do các tác hại tự nhiên khác.
Sản xuất cây con các loài như thông, keo, bạch đàn đã có rất nhiều dịch bệnh xảy ra, cây con bị chết hàng loạt do bệnh thối cổ rễ, bệnh rơm lá thông, bệnh phấn trắng hại keo. Vì vậy, việc nghiên cứu tìm ra nguyên nhân gây bệnh, triệu chứng và ảnh hưởng của môi trường đến sự phát sinh, phát triển bệnh cây từ đó đề ra các biện pháp phòng trừ bệnh cho cây con ở vườn ươm trên nguyên tắc phòng trừ dịch hại tổng hợp là rất cần thiết. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, Keo tai tượng (Acacia mangium Wild) và Mỡ (Manglietia conifera) là những loài cây trồng chính, được trồng với diện tích lớn và tập trung. Để góp phần sản xuất cây con đạt chất lượng cao phục vụ cho công tác trồng rừng tại Thái Nguyên thì việc chăm sóc, điều tra xác định nguyên nhân gây bệnh, nghiên cứu quá trình phát sinh, phát triển của bệnh và đề xuất biện pháp phòng trừ bệnh hại cây giai đoạn vườn ươm là không thể thiếu, vừa có ý nghĩa khoa học và có ý nghĩa thực tiễn lớn.
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, với nguyện vọng nhằm góp phần tìm ra các biện pháp phòng trừ một số loại bệnh hại chủ yếu để nâng cao tỷ lệ sống cũng như sức sinh trưởng và khả năng chống chịu bệnh hại của cây con trong lĩnh vực sản suất lâm nghiệp, được sự nhất trí của khoa Lâm Nghiệp cùng với sự giúp đỡ của cô giáo Ts. Đặng Kim Tuyến, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm phát sinh, gây hại và mức độ hại của một số bệnh hại chính cây con lâm nghiệp tại vườn ươm Viện nghiên cứu và phát triển Lâm nghiệp trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên ”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được các loại bệnh trên các đối tượng gieo ươm khác nhau và đánh giá mức độ bệnh của từng loại bệnh ở giai đoạn vườn ươm.
- Theo dõi đặc điểm phát sinh, gây hại và đánh giá mức độ hại của một số loại bệnh hại chính đối với cây con lâm nghiệp trong vườn ươm. - Đề xuất biện pháp phòng trừ bệnh hại để nâng cao số lượng của cây con vườn ươm. Yêu cầu của đề tài - Nắm vững các phương pháp điều tra, chuẩn bị bảng biểu đầy đủ để tiến hành thực hiện đề tài. - Điều tra, xác định các bệnh hại chính đối với cây con lâm nghiệp trong vườn ươm.
- Theo dõi đặc điểm phát sinh, mức độ hại của một số loại bệnh hại chính đối với cây con lâm nghiệp trong vườn ươm Viện nghiên cứu và phát triển Lâm nghiệp trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên. - Yêu cầu số liệu thu thập phải khách quan, trung thực, đảm bảo chất lượng đề tài. Ý nghĩa nghiên cứu 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp cho sinh viên củng cố, hệ thống lại kiến thức đã học và vận dụng vào thực tiễn sản xuất.
- Làm quen với một số phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu đề tài cụ thể. - Nắm vững được các phương pháp điều tra bệnh hại cây con tại vườn ươm. - Học tập và tìm hiểu thêm kinh nghiệm về kĩ thuật được áp dụng trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu c 4 - Rèn luyện kĩ năng làm việc, kỹ năng viết đề tài tốt nghiệp cho người thực hiện. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Nghiên cứu đề tài này giúp cho sinh viên được củng cố, hệ thống lại kiến thức đã học, từ đó vận dụng vào thực tiễn sản xuất.
- Thông qua quá trình thu thập số liệu, giúp sinh viên học hỏi được kinh nghiệm và làm quen với thực tiễn sản xuất. - Áp dụng những biện pháp phòng trừ đối với một số bệnh hại chủ yếu ở vườn ươm cây lâm nghiệp Viện nghiên cứu và phát triển Lâm nghiệp trường ĐH Nông lâm nói riêng và các vườn ươm khác nói chung, góp phần nâng cao chất lượng cây giống, đáp ứng cho công tác trồng rừng. - Đây cũng là cơ hội tích lũy kinh nghiệm về kỹ thuật sản xuất cây con được áp dụng trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu, rèn luyện kỹ năng làm việc cho bản thân mỗi chúng em. c 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Bệnh cây Bệnh cây là tình trạng sinh trưởng và phát triển không bình thường của cây dưới tác động của một hay nhiều yếu tố ngoại cảnh hoặc là vật kí sinh nào đó gây nên những thay đổi qua quá trình sinh lí. Từ đó dẫn đến những thay đổi trong chức năng cấu trúc, giải phẫu hình thái của một bộ phần nào đó trên cây hoặc toàn bộ cây làm cho cây sinh trưởng phát triển kém, thậm chí có thể gây thiệt hại tổn thất về kinh tế. Khoa học bệnh cây - Khoa học bệnh cây được hình thành và phát triển do đòi hỏi của nhu cầu sản xuất nông lâm nghiệp, sự đấu tranh giữa thiên nhiên và con người, ý thức duy tâm và duy vật. Ngay từ đầu của lịch sử trồng trọt nhân dân lao động thông qua thực tế sản xuất và những kinh nghệm tích lũy được đã phát hiện và phòng trừ một số bệnh hại nguy hiểm.
Nói cách khác thì Khoa học bệnh cây là khoa học nghiên cứu về cây bị bệnh, sinh trưởng và phát triển không bình thường vì những lý do sinh vật cũng như không phải sinh vật. Bệnh cây là kết quả tác động của ba yếu tố: nguồn bệnh- cây trồng- điều kiện ngoại cảnh. Cách hiểu trên giúp chúng ta nắm được nột dung và thực chất của bệnh cây ở mức độ từng cá thể. Tuy nhiên trong thực tế sản xuất cách hiểu trên chưa cho phép giải quyết một cách có cơ sở những trường hợp cụ thể về bệnh cây.
Trong hoạt động thực tế của mình, người làm công tác về bệnh cây phải giải quyết nhiện vụ có liên quan đến vi sinh vật gây bệnh trong những khoảng không gian nhất định mà thường là khá rộng lớn với tác động của nhiều yếu tố khí hậu khác nhau. Như ta đã biết, bệnh cây là một tác hại tự nhiên khá phổ biến là nhân tố tác động đến sức khỏe thực vật [4]. c 6 - Khi bị bệnh hại, thì cây bệnh sẽ có hiện tượng sinh trưởng, phát triển không bình thường, dẫn đến năng suất chất lượng sản phẩm bị kém đi, thậm chí sẽ làm cho cây bị chết và chết hàng loạt, đặc biệt nguy hại đối với rừng thuần loài. Hằng năm bệnh cây đã gây ra những tổn thất to lớn không chỉ cho nền kinh tế mà còn với môi trường sinh thái.
Bệnh hại đã gây ra những tổn thất nghiêm trọng trong sản xuất lâm nghiệp ở nước ta [21]. - Do tính biểu hiện bệnh ra bên ngoài là chậm so với các mối nguy hại khác trong lâm nghiệp, nên con người thường coi nhẹ bệnh hại hơn, tuy nhiên đến khi tác hại của bệnh đã được bộc lộ ra bên ngoài thì khi đó thường đã mắc bệnh từ lâu và khó có thể diệt trừ bệnh hoàn toàn. Vì vậy, muốn giảm những thiệt hại về bệnh gây ra, chúng ta cần đẩy mạnh công tác phòng trừ, đặc biệt là ngay từ giai đoạn vườn ươm để có thể đạt được hiệu quả tốt nhất. Ở giai đoạn vườn ươm để có thể đạt được hiệu quả tốt nhất.
Ở giai đoạn vườn ươm, cây đang còn trong thời gian sinh trường mạnh và còn bị ảnh hưởng lớn từ điều kiện ngoại cảnh, sức chống chịu của cây con còn kém nên thời điểm này cây để bị mắc bệnh. Trong khi đó, nước ta có điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm mưa nhiều, thuận lợi cho sự phát triển của các loài thực vật nhưng cũng là điều kiện lý tưởng cho sự phát sinh phát triển của các loài nấm bệnh và vi sinh trực tiếp hoặc gián tiếp gây hại cho cây trồng. Mỗi một loại bệnh cây sẽ có những biểu hiện khác nhau trên cây. Chúng sẽ gây hại cho cây về mặt sinh trường phát triển, thậm chí có thể gây chết, đặc biệt nguy hiểm đối với rừng trồng thuần loài khi gặp điều kiện thuận lợi cho bệnh, có thể tạo nên dịch bệnh trên một vùng diện tích rộng lớn.
Tuy nhiên, chính những biểu hiện này lại là căn cứ để ta có thể chuẩn đoán bệnh, từ đó có biện pháp phòng ngừa và diệt bệnh [4; 15].