Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm lâm học và nhân giống bằng hom bách vàng xanthocyparis vietnamensis fajon hiep tại huyện nguyên bình tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu một số đặc điểm lâm học và nhân giống bằng hom bách vàng xanthocyparis vietnamensis, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phương Văn Hùng
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Ngọc Sơn
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm lâm học và nhân giống bằng hom Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis Fajon & Hiep) tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Cơ sở pháp lý của vấn đề nghiên cứu
• 2.3. Tổng quan kết quả nghiên cứu trên thế giới
• 2.3.1. Nghiên cứu về đặc điểm sinh thái
• 2.3.1.1. Về ngành Thông (Pinophyta)
• 2.3.1.2. Về họ Hoàng đàn (Cupressaceae)
• 2.3.2. Nghiên cứu về cấu trúc
• 3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp luận
• 3.4.2. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 3.4.3. Phương pháp điều tra thực địa
• 3.4.3.1. Xác định địa điểm và tuyến điều tra
• 3.4.4. Phương pháp nghiên cứu đặc điển của loài cây Bách vàng
• 3.4.5. Phương pháp nghiên cứu phân bố của loài
• 3.4.6. Phương pháp điều tra cây tái sinh
• 3.4.7. Phương pháp nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh của loài Bách vàng
• 3.4.8. Nghiên cứu xác định khả năng nhân giống bằng hôm của loài Bách vàng
• 3.4.9. Phương pháp chuyên gia
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Một số đặc điểm của loài cây Bách vàng
• 4.1.1. Đặc điểm hình thái
• 4.1.2. Một số đặc điểm sinh thái của loài cây Bách Vàng
• 4.1.3. Đặc điểm về phân bố và nguyên nhân gây nên biến động
• 4.1.3.1. Đặc điểm về phân bố của loài
• 4.1.3.2. Nguyên nhân gây nên biến động loài Bách vàng
• 4.1.4. Một số đặc điểm về tái sinh của loài cây Bách vàng
• 4.1.4.1. Hình thức tái sinh và chất lượng cây tái sinh
• 4.1.4.2. Mật độ cây tái sinh
• 4.1.4.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh loài cây Bách vàng
• 4.2. Cấu trúc tổ thành rừng
• 4.3. Trị số độ tàn che
• 4.4. Kết quả thí nghiệm nhân giống bằng hom loài cây Bách vàng tại Vườn ươm Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, huyện Nguyên Bình
• 4.4.1. Kết quả giâm hom lần 1: Tại vườn ươn tại Thành phố Cao Bằng
• 4.4.2. Kết quả giâm hom lần 2: Tại Vườn ươm Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, huyện nguyên bình
• 4.5. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn loài cây Bách vàng
• 4.5.1. Giải pháp bản tồn tại chỗ (In-situ)
• 4.5.2. Giải pháp bản tồn chuyển chỗ (Ex-situ)
• 4.5.3. Giải pháp áp dụng một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo tồn nguồn gen loài Bách vàng
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm lâm học của Bách Vàng

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm lâm học của Bách Vàng (Xanthocyparis Vietnamensis), một loài thực vật quý hiếm tại Nguyên Bình, Cao Bằng. Loài này có đặc điểm hình thái đặc trưng với thân gỗ lớn, tán hình tháp khi non và dẹt khi trưởng thành. Bách Vàng phân bố chủ yếu ở độ cao từ 1.330m so với mặt biển, nơi có điều kiện sinh thái phù hợp. Tuy nhiên, số lượng cá thể còn lại rất ít do khai thác quá mức và tình trạng tái sinh tự nhiên kém. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng Bách Vàng có giá trị kinh tế cao nhờ gỗ bền, không bị mối mọt, nhưng đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng.

1.1. Phân bố địa lý

Bách Vàng là loài đặc hữu hẹp, chỉ được tìm thấy tại Khu bảo tồn Bát Đại Sơn, Hà Giang và Nguyên Bình, Cao Bằng. Nghiên cứu xác định rằng loài này phân bố chủ yếu trên các đỉnh núi cao, nơi có điều kiện khí hậu mát mẻ và độ ẩm cao. Sự phân bố hẹp và số lượng cá thể ít khiến Bách Vàng trở thành loài cần được bảo tồn khẩn cấp.

1.2. Đặc điểm sinh thái

Bách Vàng là loài cây thường xanh, không có mùa rụng lá rõ rệt. Nón đực và nón cái xuất hiện từ tháng 11 đến tháng 3, nhưng tỷ lệ nảy mầm của hạt rất thấp do điều kiện môi trường không thuận lợi. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng loài này có khả năng tái sinh kém, với mật độ cây con dưới tán rừng rất thấp.

II. Kỹ thuật nhân giống Bách Vàng

Nghiên cứu đã thử nghiệm kỹ thuật nhân giống bằng hom để bảo tồn và phát triển Bách Vàng. Kết quả cho thấy tỷ lệ hom sống và ra rễ đạt hiệu quả cao khi sử dụng các phương pháp giâm hom tại Vườn ươm Phia Oắc - Phia Đén. Đây là bước tiến quan trọng trong việc nhân giống loài cây quý hiếm này, giúp tăng số lượng cá thể và giảm áp lực khai thác từ tự nhiên.

2.1. Thí nghiệm giâm hom

Thí nghiệm giâm hom được thực hiện tại hai địa điểm: Thành phố Cao Bằng và Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén. Kết quả cho thấy tỷ lệ hom sống tại Phia Oắc - Phia Đén cao hơn, nhờ điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp. Phương pháp này mở ra triển vọng lớn trong việc nhân giống Bách Vàng trên quy mô rộng.

2.2. Đề xuất kỹ thuật

Nghiên cứu đề xuất sử dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh như chọn lọc hom chất lượng, điều chỉnh độ ẩm và nhiệt độ phù hợp để tăng hiệu quả nhân giống. Đồng thời, cần kết hợp giữa bảo tồn tại chỗ (in-situ) và bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ) để đảm bảo sự phát triển bền vững của loài.

III. Giải pháp bảo tồn Bách Vàng

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển Bách Vàng tại Nguyên Bình, Cao Bằng. Các giải pháp bao gồm bảo tồn tại chỗ thông qua quản lý chặt chẽ các khu vực phân bố tự nhiên, và bảo tồn chuyển chỗ bằng cách nhân giống và trồng rừng. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh cũng được nhấn mạnh để nâng cao hiệu quả bảo tồn.

3.1. Bảo tồn tại chỗ

Giải pháp bảo tồn tại chỗ tập trung vào việc quản lý và bảo vệ các khu vực phân bố tự nhiên của Bách Vàng. Cần hạn chế khai thác và tăng cường giám sát để ngăn chặn các hoạt động gây hại đến môi trường sống của loài.

3.2. Bảo tồn chuyển chỗ

Bảo tồn chuyển chỗ thông qua nhân giống và trồng rừng là giải pháp quan trọng để tăng số lượng cá thể Bách Vàng. Nghiên cứu khuyến nghị mở rộng các vườn ươm và áp dụng kỹ thuật nhân giống tiên tiến để đảm bảo sự phát triển bền vững của loài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Loài Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis Fajon & Hiep) là một loài cây gỗ quý hiếm, đặc hữu tại Việt Nam, được xếp vào nhóm rất nguy cấp theo Sách đỏ Việt Nam và danh mục đỏ IUCN. Loài này phân bố hẹp, chủ yếu tại các đỉnh núi cao từ 1.285 đến 1.330 m so với mực nước biển ở huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng và khu bảo tồn Bát Đại Sơn, tỉnh Hà Giang. Theo điều tra, số lượng cá thể Bách vàng còn lại rất ít, với khoảng 34 cá thể được ghi nhận tại xã Ca Thành, huyện Nguyên Bình, trong đó có 25 cá thể trưởng thành và 9 cá thể tái sinh. Tình trạng khai thác gỗ Bách vàng mạnh mẽ trong những năm gần đây đã đẩy loài này đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, đồng thời khả năng tái sinh tự nhiên rất kém, mật độ cây con thấp và chất lượng tái sinh không cao.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các đặc điểm lâm học của loài Bách vàng tại xã Ca Thành, đánh giá khả năng nhân giống bằng phương pháp giâm hom, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển nguồn gen quý hiếm này. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2018-2020 tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, một khu vực có điều kiện địa hình đồi núi phức tạp, khí hậu cận nhiệt đới và tài nguyên rừng phong phú nhưng đang bị suy giảm nghiêm trọng. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc bảo tồn loài cây quý hiếm mà còn góp phần phát triển bền vững tài nguyên rừng, nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ các chính sách quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh thái rừng, đặc biệt là:

• Lý thuyết cấu trúc rừng: Mô tả quy luật sắp xếp và tổ hợp các thành phần cấu tạo quần xã thực vật theo không gian và thời gian, bao gồm các chỉ số như mật độ, độ tàn che, tổ thành loài (IV%), phân bố kích thước cây (N/D) và chiều cao (N/H). Các mô hình toán học như hàm Weibull và Meyer được sử dụng để mô phỏng phân bố cây theo đường kính và chiều cao.

• Lý thuyết tái sinh rừng: Tái sinh được xem là quá trình phục hồi hệ sinh thái rừng, bao gồm tái sinh tự nhiên và nhân tạo. Các yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh như ánh sáng, độ ẩm đất, thảm thực vật tầng dưới, và sự cạnh tranh được phân tích để đánh giá khả năng phục hồi của loài.

• Mô hình nhân giống vô tính bằng hom: Áp dụng các chất kích thích ra rễ (NAA, IBA, IAA) với các nồng độ khác nhau để đánh giá hiệu quả giâm hom nhằm nhân giống loài cây quý hiếm có khả năng tái sinh tự nhiên thấp.

Các khái niệm chính bao gồm: mật độ cây, độ tàn che, tổ thành loài (IV%), phân bố cây theo kích thước, chất lượng tái sinh, và hiệu quả nhân giống bằng hom.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thu thập từ 8 tuyến điều tra thực địa tại xã Ca Thành, huyện Nguyên Bình, với 8 ô tiêu chuẩn (OTC) đại diện cho các trạng thái rừng khác nhau (TXDK, TXDN, TXDB). Tổng diện tích điều tra là 1 ha cho mỗi OTC, với 32 ô dạng bản (ODB) 5x5 m để khảo sát cây tái sinh.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp mô tả định tính và định lượng đặc điểm hình thái, sinh thái, phân bố và tái sinh của loài Bách vàng. Các chỉ số sinh trưởng như đường kính thân (D1.3), chiều cao vút ngọn (HVN), mật độ cây, độ tàn che được đo đạc và phân tích. Mô hình phân bố cây theo đường kính và chiều cao được mô phỏng bằng hàm Weibull và Meyer. Tổ thành loài được xác định qua chỉ số IV%.

• Thí nghiệm nhân giống: Giâm hom với 1.050 hom được xử lý bằng 3 loại chất kích thích ra rễ (NAA, IBA, IAA) ở các nồng độ 500, 750 và 1.000 ppm, cùng đối chứng không dùng thuốc. Thí nghiệm được thực hiện tại vườn ươm Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, theo thiết kế khối ngẫu nhiên đầy đủ với 3 lần nhắc lại.

• Timeline nghiên cứu: Điều tra thực địa và thu thập số liệu từ năm 2018 đến 2020; thí nghiệm giâm hom tiến hành từ tháng 2/2019 đến tháng 4/2020; phân tích và đề xuất giải pháp bảo tồn hoàn thành trong năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm hình thái và sinh trưởng của Bách vàng: Cây trưởng thành có chiều cao trung bình 8-10 m, đường kính ngang ngực trung bình 12,4 cm, cá thể lớn nhất đạt 24 cm đường kính và 10 m chiều cao. Lá có ba dạng: lá non, lá chuyển tiếp và lá trưởng thành dạng vảy. Thời kỳ ra nón bắt đầu từ tháng 11, nở rộ vào tháng 2-3, quả chín vào tháng 1-2 năm sau.

2. Phân bố và mật độ cây: Bách vàng phân bố rải rác trên các đỉnh núi đá vôi ở độ cao 1.285-1.330 m, với tổng số cá thể điều tra là 34 (25 cây trưởng thành, 9 cây tái sinh). Mật độ tái sinh rất thấp, trung bình 0,65 cây tái sinh/gốc cây mẹ, tập trung quanh gốc cây mẹ và phân bố không đồng đều.

3. Chất lượng tái sinh: Trong số 33 cây tái sinh được phát hiện, 75% có chất lượng kém, chiều cao dưới 50 cm, không có cây nào sinh trưởng tốt. Tỷ lệ cây tái sinh có triển vọng rất thấp, cho thấy khả năng tái sinh tự nhiên của loài rất hạn chế.

4. Hiệu quả nhân giống bằng hom: Tỷ lệ hom sống sau 60 ngày giâm đạt từ 78% đến 100% khi sử dụng các chất kích thích NAA và IBA ở nồng độ 500-1.000 ppm, cao hơn đáng kể so với đối chứng (không dùng thuốc). Chất IAA cho tỷ lệ ra rễ thấp hơn (70-80%). Kết quả cho thấy Bách vàng có khả năng nhân giống vô tính hiệu quả bằng phương pháp giâm hom với sự hỗ trợ của các chất kích thích ra rễ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy Bách vàng là loài cây gỗ quý hiếm có đặc điểm sinh trưởng chậm, khả năng tái sinh tự nhiên rất kém, phù hợp với các báo cáo trước đây về loài này. Mật độ cây tái sinh thấp và chất lượng kém phản ánh sự suy giảm nghiêm trọng của quần thể trong tự nhiên, nguyên nhân chủ yếu do khai thác gỗ quá mức và điều kiện môi trường sống không thuận lợi. Việc phân bố cây con tập trung quanh gốc cây mẹ cho thấy khả năng tái sinh chủ yếu qua chồi, nhưng không đủ để duy trì quần thể ổn định.

Hiệu quả nhân giống bằng hom với tỷ lệ sống cao khi sử dụng NAA và IBA chứng minh phương pháp này là giải pháp khả thi để bảo tồn và phát triển nguồn gen Bách vàng. So sánh với các nghiên cứu về tái sinh rừng nhiệt đới và các loài cây lá kim quý hiếm khác, việc áp dụng kỹ thuật nhân giống vô tính sẽ giúp khắc phục hạn chế tái sinh tự nhiên, đồng thời tạo nguồn cây giống chất lượng phục vụ trồng rừng và bảo tồn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố mật độ cây theo chiều cao và đường kính, bảng tổng hợp tỷ lệ hom sống và ra rễ theo từng loại thuốc kích thích, cũng như biểu đồ so sánh chất lượng tái sinh trong tự nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện nhân giống và trồng lại Bách vàng bằng phương pháp giâm hom: Áp dụng kỹ thuật giâm hom với chất kích thích NAA và IBA ở nồng độ 500-1.000 ppm để tăng tỷ lệ sống hom, triển khai nhân giống tại vườn ươm Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý vườn quốc gia, các cơ sở nghiên cứu lâm nghiệp.

2. Bảo tồn tại chỗ (In-situ): Thiết lập khu vực bảo vệ nghiêm ngặt tại các vùng phân bố tự nhiên của Bách vàng ở xã Ca Thành, hạn chế khai thác gỗ, kiểm soát tác động của con người và động vật. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và duy trì lâu dài. Chủ thể: chính quyền địa phương, lực lượng kiểm lâm.

3. Phục hồi và cải thiện môi trường sống: Thực hiện các biện pháp kỹ thuật lâm sinh như điều chỉnh độ tàn che, quản lý thảm thực vật tầng dưới để tạo điều kiện thuận lợi cho tái sinh tự nhiên. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: các tổ chức bảo tồn, nhà khoa học.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển sinh kế bền vững: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo cho người dân địa phương về giá trị và cách bảo vệ Bách vàng, đồng thời phát triển các mô hình sinh kế thay thế khai thác gỗ. Thời gian: liên tục. Chủ thể: chính quyền địa phương, các tổ chức phi chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý tài nguyên rừng và bảo tồn thiên nhiên: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách bảo vệ loài cây quý hiếm, thiết lập khu bảo tồn và quản lý bền vững nguồn gen.

2. Các nhà khoa học và nghiên cứu sinh ngành lâm nghiệp, sinh thái học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu sinh thái và kỹ thuật nhân giống vô tính để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về bảo tồn đa dạng sinh học.

3. Cơ sở đào tạo và giảng dạy ngành lâm nghiệp: Áp dụng nội dung luận văn làm tài liệu giảng dạy về sinh thái rừng, tái sinh rừng và kỹ thuật nhân giống cây gỗ quý hiếm.

4. Các tổ chức phi chính phủ và dự án bảo tồn: Dựa trên kết quả nghiên cứu để triển khai các chương trình bảo tồn, phục hồi rừng và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư vùng núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Bách vàng có đặc điểm sinh thái nào nổi bật?
   Bách vàng là cây gỗ lớn, thường xanh, có chiều cao 8-10 m, lá dạng vảy và lá non khác biệt, ra nón vào mùa đông xuân. Loài này sinh trưởng chậm, tái sinh tự nhiên kém, phân bố hẹp trên các đỉnh núi đá vôi cao.

2. Tại sao khả năng tái sinh tự nhiên của Bách vàng lại thấp?
   Nguyên nhân chính là do khai thác gỗ quá mức, điều kiện môi trường sống khắc nghiệt, mật độ cây con thấp và chất lượng tái sinh kém, cây con thường không phát triển tốt do cạnh tranh và thiếu ánh sáng.

3. Phương pháp nhân giống nào hiệu quả cho Bách vàng?
   Giâm hom cành với các chất kích thích ra rễ NAA và IBA ở nồng độ 500-1.000 ppm cho tỷ lệ hom sống và ra rễ cao nhất, là phương pháp nhân giống vô tính hiệu quả để bảo tồn và phát triển loài.

4. Các giải pháp bảo tồn Bách vàng được đề xuất là gì?
   Bao gồm bảo tồn tại chỗ, nhân giống và trồng lại bằng hom, cải thiện môi trường sống, và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm giảm khai thác và phát triển sinh kế bền vững.

5. Nghiên cứu này có ý nghĩa gì đối với phát triển lâm nghiệp bền vững?
   Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để bảo tồn nguồn gen quý hiếm, góp phần duy trì đa dạng sinh học, phát triển rừng bền vững và hỗ trợ các chính sách quản lý tài nguyên rừng hiệu quả.

Kết luận

• Bách vàng là loài cây gỗ quý hiếm, phân bố hẹp và đang bị đe dọa nghiêm trọng tại huyện Nguyên Bình, Cao Bằng.
• Khả năng tái sinh tự nhiên rất kém với mật độ cây con thấp và chất lượng tái sinh không đảm bảo.
• Phương pháp giâm hom với chất kích thích NAA và IBA cho hiệu quả nhân giống cao, mở ra hướng bảo tồn và phát triển nguồn gen.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp bảo tồn tại chỗ, nhân giống, cải thiện môi trường sống và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng cho các bước tiếp theo trong bảo vệ và phát triển loài Bách vàng, góp phần phát triển lâm nghiệp bền vững tại địa phương.

Hành động bảo tồn và nhân giống Bách vàng cần được ưu tiên thực hiện trong vòng 1-3 năm tới để ngăn chặn nguy cơ tuyệt chủng và duy trì đa dạng sinh học quý giá của vùng núi phía Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. Ý nghĩa của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu. Cơ sở pháp lý của vấn đề nghiên cứu. Tổng quan kết quả nghiên cứu trên thế giới.

Tổng quan kết quả nghiên cứu ở Việt Nam. Tổng quan khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên. Vị trí địa lý, địa giới hành chính.

Địa hình, địa thế. Tài nguyên nước. Tài nguyên rừng. Điều kiền dân sinh.

Dân số, dân tộc và phân bố dân cư. Lao động việc làm. Khái quát điều kiện kinh tế - Xã hội. Hiện trạng kết cấu hạ tầng.

Thực trạng phát triển các ngành kinh tế. 29 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận. Phương pháp kế thừa tài liệu.

Phương pháp điều tra thực địa. Xác định địa điểm và tuyến điều tra. Phương pháp nghiên cứu đặc điển của loài cây Bách vàng. Phương pháp nghiên cứu phân bố của loài.

Phương pháp điều tra cây tái sinh. Phương pháp nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh của loài Bách vàng. Nghiên cứu xác định khả năng nhân giống bằng hôm của loài Bách vàng. Phương pháp chuyên gia.

44 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Một số đặc điểm của loài cây Bách vàng. Đặc điểm hình thái. Một số đặc điểm sinh thái của loài cây Bách Vàng.

Đặc điểm về phân bố và nguyên nhân gây nên biến động. Đặc điểm về phân bố của loài. Nguyên nhân gây nên biến động loài Bách vàng. Một số đặc điểm về tái sinh của loài cây Bách vàng.

Hình thức tái sinh và chất lượng cây tái sinh. Mật độ cây tái sinh. Một số yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh loài cây Bách vàng. Cấu trúc tổ thành rừng.

Trị số độ tàn che. Kết quả thí nghiệm nhân giống bằng hom loài cây Bách vàng tại Vườn ươm Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, huyện Nguyên Bình. Kết quả giâm hom lần 1: Tại vườn ươn tại Thành phố Cao Bằng. Kết quả giâm hom lần 2: Tại Vườn ươm Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, huyện nguyên bình.

Đề xuất một số giải pháp bảo tồn loài cây Bách vàng. Giải pháp bản tồn tại chỗ (In-situ). Giải pháp bản tồn chuyển chỗ (Ex-situ). Giải pháp áp dụng một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo tồn nguồn gen loài Bách vàng.

72 KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ. 77 TÀI LIỆU THAM KHẢO .81 m vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT CTTT : Công thức tổ thành Cr : Cấp cực kỳ nguy cấp (Critically Endangered) GPS : Hệ thống định vị toàn cầu (Global Positioning System) DT : Đường kính tán D1.3 : Đường kính 1,3 m D00 : Đường kích gốc D1.3tb : Đường kính ngang ngực trung bình Hdc : Chiều cao dưới cành Hvn : Chiều cao vút ngọn Hvntb : Chiều cao vút ngọn trung bình OTC : Ô tiêu chuẩn ODB : Ô dạng bản QXTVR : Quần xã thực vật rừng TS : Tái sinh VQG : Vườn quốc gia TXDK : Rừng lá rộng thường xanh nghèo kiệt núi đá TXDN : Rừng lá rộng thường xanh nghèo núi đá TXDB : Rừng lá rộng thường xanh trung bình núi đá KBT : Khu bảo tồn BTTN : Khu bảo tồn thiên nhiên Max : Giá trị lớn nhất Min : Giá trị nhỏ nhất m vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Hình thái thân cây Bách vàng. Chiều dài của lá trưởng thành của loài Bách vàng.

Hình thức tái sinh và chất lượng của cây tái sinh. Hình thức tái sinh và chất lượng cây Bách vàng tái sinh. Tỷ lệ phần trăm vị trí tái sinh và số cá thể theo chiều cao. Thành phần các loài cây tại khu vực nghiên cứu.

Tổ thành loài tầng cây cao theo chỉ số IV% của ba trạng thái rừng TXDK, TXDN và TXDB tại khu vực nghiên cứu. Độ tàn che trên các ô tiêu chuẩn tại khu vực nghiên cứu. Tổng hợp các loài cây bụi. Các loài cây tầng thảm tươi.

Kết quả nghiên cứu về tỷ lệ hom sống của loài Bách vàng. Tỷ lệ ra rễ và các chỉ tiêu ra rễ của hom Bách vàng sau đợt thí nghiệm. 67 m viii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3. Cành Bách vàng.

Hình thái thân cây Bách vàng. Lá non Bách vàng. Lá Bách vàng trưởng thành. Hình thái rễ giâm hom cành.

Hình thái rễ cây tái sinh tự nhiên. Bách vàng tái sinh. Hình ảnh cây Bách vàng mới được giâm hom và cây con đã được đưa trồng trong bầu. Cây Bách vàng nhân giống bằng hom được trồng thử nghiệm tại xã Ca Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng.

Tính cấp thiết của đề tài Chi Bách vàng (Xanthocyparis Farjon & Hiep) là một chi mới được phát hiện tại 2 khu vực phía Bắc Việt Nam (Khu bảo tồn Bát Đại Sơn, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang và xã Ca Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng) với một loài duy nhất có tên Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis Farjon & Hiep) của họ Hoàng đàn (Cupressaceae), thuộc lớp Thông (Pinopsida). Bách vàng là loài cây gỗ không chỉ có ý nghĩa về khoa học mà còn có giá trị kinh tế rất cao. Gỗ Bách vàng bền, rất khó bị mối mọt, ít cong vênh, chịu chôn, vì vậy, thời gian trước đây đã bị khai thác rất mạnh để chuyển sang Trung Quốc. Do gỗ tốt, có giá trị kinh tế cao nên Bách vàng đã và đang bị khai thác rất mạnh.

Theo kết quả điều tra, nghiên cứu đã công bố số lượng Bách vàng còn lại rất ít, chúng chỉ tập trung phân bố ở trên các đỉnh núi cao từ 1.330 so với mặt biển, một số cá thể đã và đang bị chết tự nhiên còn một số khác vẫn đang là đối tượng khai thác của người dân địa phương. Hơn nữa, dưới tán rừng rất ít gặp các cá thể cây con tái sinh. Vì vậy, việc bảo tồn loài cây quý hiếm, đặc hữu này sẽ có ý nghĩa rất lớn trong việc phát triển nguồn gen thực vật quý hiếm ở nước ta. Trước những thách thức về bảo tồn nhưng loài thực vật có giá trị, trong những năm gần đây việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên đã trở thành chủ đề được Nhà nước cũng như các tổ chức trong và ngoài nước đặc biệt quan tâm.

Trên cơ sở đó đã thành lập nhiều khu bảo tồn, vườn quốc gia, Nhà nước đã ban hành nhiều luật và chính sách trong công tác bảo tồn hệ thực vật nhằm bảo vệ các loài thực vật. Bên cạnh đó, rất nhiều tổ chức phi chính phủ quốc tế cũng đã tiến hành đầu tư thực hiện nhiều dự án lớn nhằm bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên ở nước ta. Thực hiện chủ chương này, tỉnh Cao Bằng đã thành lập Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, huyện Nguyên Bình để bảo tồn một số loại thực vật quý hiếm, đặc hữu trong đó có cây Bách vàng. Những nghiên cứu về đa dạng thực vật tại tỉnh Cao Bằng nói chung và huyện Nguyên Bình nói riêng còn rất ít và những hiểu biết về loài Bách vàng cũng nằm trong tình trạng như vậy.

Để góp thêm những hiểu biết về mặt khoa học nhằm bảo m 2 vệ loài cây quý hiếm, đặc hữu này thì việc nghiên cứu về phân bố, sinh thái, sinh học và tình trạng bảo tồn loài trong tự nhiên là rất cần thiết. Vấn đề được đặt ra là: hiện còn bao nhiêu cá thể Bách vàng trong tự nhiên, sự sinh trưởng, phát triển và tình trạng bảo tồn, điều kiện sống, liệu Bách vàng có khả năng gây trồng và nhân giống tại Cao Bằng. Xuất phát từ thực tiễn đó, việc lựa chọn đề tài “Nghiên cứu một số đặc điểm lâm học và nhân giống bằng hom Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis Fajon & Hiep) tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng” là rất cần thiết, góp phần đề xuất các giải pháp bảo tồn. Mục tiêu của đề tài 2.

Mục tiêu chung Xác định được đặc điểm lâm học và đánh giá được khả năng nhân giống bằng hom Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis Fajon & Hiep) tại xã Ca Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng nhằm đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển nguồn gen Bách vàng. Mục tiêu cụ thể - Xác định được một số đặc điểm lâm học của loài Bách vàng tại xã Ca Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. - Xác định được một số kỹ thuật nhân giống bằng hom. - Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài Bách vàng 3.

Ý nghĩa của đề tài 3. Ý nghĩa khoa học Trên cơ sở kết quả nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái và tái sinh, nhân giống, luận văn đã xây dựng được cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển loại Bách vàng. Ý nghĩa thực tiễn Việc thực hiện đề tài chỉ ra một số đặc điểm sinh vật học, sinh thái học và tái sinh của Bách vàng, từ đó phục vụ cho các công trình nghiên cứu sau này có thể xây dựng kế hoạch quản nguồn tài nguyên quí hiếm này đạt hiệu quả hơn. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Trong tài liệu “Sách đỏ Việt Nam” Phần II, phần thực vật đã giới thiệu về loài: Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis Fajon & Hiep. Đây là loài thực vật được xếp vào nhóm rất nguy cấp (CR B1+2b,c,e). Theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP và Nghị định 06/2019/NĐ-CP thì Bách vàng là loài có trong danh mục Thực vật rừng, Động vật rừng nguy cấp, quý hiếm (nhóm 1), nghiêm cấm khai thác sử dụng vì mục đích thương mại. Tên khác: Bách vàng Việt Nam, hoàng đàn vàng Việt Nam, trắc bách Quản Bạ hoặc cây Ché (tên gọi địa phương).

Họ Hoàng đàn: Cupressaceae Đặc điểm nhận dạng: Bách vàng là một loài cây gỗ lớn, có tán hình tháp khi non, rộng và dẹt khi trưởng thành, đạt chiều cao tới 15 m với đường kính ngang ngực tới 0,8 m. Tán lá mọc phẳng, hình trứng, mọc về nhiều hướng khác nhau, cành non màu xanh thẫm, khi về già chuyển thành màu nâu xám giống màu của vỏ thân cây, vỏ cành cũng trở nên nứt dọc thành nhiều kẽ nhỏ khác nhau chạy dài dọc cành cây. Cành mọc vòng quanh thân, lá mọc ra theo 1 hình phẳng về các hướng khác nhau tạo cho cành, nhánh của cây có dạng tầng.