Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật Ở Khu Bảo Tồn Đất Ngập Nước Láng Sen, Tỉnh Long An

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đa dạng thực vật tại khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen, tỉnh Long An, phân tích hệ thực vật phong phú và vai trò bảo tồn.

• Tác giả: Lê Pha
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Ngọt
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sinh thái học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật Tại Khu Bảo Tồn Đất Ngập Nước Láng Sen, Long An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về thực vật ở các vùng Đất ngập nước
• 1.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thành phần loài thực vật vùng nghiên cứu
• 2.2. Đa dạng về dạng sống của thực vật
• 2.3. Đa dạng về giá trị tài nguyên của thực vật
• 2.4. Giá trị sử dụng
• 2.5. Giá trị về nguồn gen quý hiếm
• 2.6. Mô tả một số loài thực vật vùng nghiên cứu
• 2.7. Các kiểu thảm thực vật trong vùng nghiên cứu
• 2.7.1. Sinh cảnh rừng Tràm
• 2.7.2. Sinh cảnh đồng cỏ ngập nước theo mùa
• 2.7.3. Sinh cảnh lung, trấp
• 2.7.4. Sinh cảnh thực vật trên kênh, rạch
• 2.8. Bước đầu xây dựng cơ sở dữ liệu thực vật trên phần mềm BRAHMS
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Đa dạng sinh học và thực vật tại Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen

Nghiên cứu đa dạng thực vật tại Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen, Long An tập trung vào việc đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học của hệ thực vật. Khu vực này được biết đến với hệ sinh thái đất ngập nước độc đáo, bao gồm các loài thực vật đặc trưng như rừng Tràm, đồng cỏ ngập nước theo mùa, và các sinh cảnh lung, trấp. Nghiên cứu đã xác định được 132 loài thực vật thuộc 109 chi và 57 họ, trong đó ngành Mộc lan chiếm ưu thế. Các loài thực vật này không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái mà còn có giá trị kinh tế và y học.

1.1. Đặc điểm thực vật và sinh cảnh

Khu bảo tồn Láng Sen có các sinh cảnh thực vật đa dạng, bao gồm rừng Tràm, đồng cỏ ngập nước theo mùa, và các kênh, rạch. Rừng Tràm (Melaleuca cajuputi) là sinh cảnh chính, chiếm diện tích lớn và có vai trò quan trọng trong việc điều hòa nước và bảo vệ đất. Đồng cỏ ngập nước theo mùa là nơi sinh sống của các loài thực vật như Lúa trời (Oryza rufipogon) và Sen (Nelumbo nucifera). Các kênh, rạch là môi trường sống của các loài thực vật thủy sinh như Lục bình (Eichhornia crassipes) và Súng trắng (Nymphaea pubescens).

1.2. Giá trị tài nguyên và bảo tồn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhiều loài thực vật tại Láng Sen có giá trị kinh tế và y học cao. Ví dụ, Sen được sử dụng trong y học cổ truyền và sản xuất thực phẩm, trong khi Lục bình được dùng để đan lát và làm phân bón. Tuy nhiên, một số loài đang đối mặt với nguy cơ suy giảm do tác động của biến đổi khí hậu và hoạt động con người. Việc bảo tồn các loài thực vật quý hiếm và đặc hữu là cần thiết để duy trì đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái.

II. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực địa để thu thập mẫu thực vật và xác định thành phần loài. Các mẫu thực vật được phân loại và lưu trữ trong bộ sưu tập tiêu bản khô. Phần mềm BRAHMS được sử dụng để xây dựng cơ sở dữ liệu về đa dạng thực vật, hỗ trợ công tác quản lý và bảo tồn. Kết quả nghiên cứu đã cung cấp thông tin chi tiết về thành phần loài, đặc điểm sinh thái, và giá trị sử dụng của các loài thực vật tại Khu bảo tồn Láng Sen.

2.1. Khảo sát thực địa và thu thập mẫu

Quá trình khảo sát thực địa được thực hiện tại các sinh cảnh khác nhau trong Khu bảo tồn Láng Sen. Các mẫu thực vật được thu thập, phân loại, và lưu trữ dưới dạng tiêu bản khô. Phương pháp này giúp xác định chính xác thành phần loài và đặc điểm sinh thái của từng loài thực vật.

2.2. Xây dựng cơ sở dữ liệu

Phần mềm BRAHMS được sử dụng để lưu trữ và quản lý thông tin về đa dạng thực vật. Cơ sở dữ liệu bao gồm thông tin về tên khoa học, đặc điểm hình thái, sinh cảnh, và giá trị sử dụng của các loài thực vật. Điều này hỗ trợ hiệu quả cho công tác nghiên cứu, giảng dạy, và bảo tồn.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu đa dạng thực vật tại Khu bảo tồn Láng Sen có ý nghĩa quan trọng trong việc bổ sung dữ liệu khoa học và hỗ trợ công tác bảo tồn. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin chi tiết về thành phần loài và đặc điểm sinh thái của các loài thực vật, giúp nâng cao nhận thức về giá trị của đa dạng sinh học. Đồng thời, nghiên cứu cũng đề xuất các biện pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả, góp phần duy trì cân bằng sinh thái và phát triển bền vững.

3.1. Đóng góp cho khoa học

Nghiên cứu đã bổ sung dữ liệu về đa dạng thực vật tại Khu bảo tồn Láng Sen, góp phần làm phong phú thêm kiến thức về hệ sinh thái đất ngập nước. Các kết quả nghiên cứu cũng là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp thông tin hữu ích cho công tác quản lý và bảo tồn Khu bảo tồn Láng Sen. Các biện pháp đề xuất trong nghiên cứu có thể được áp dụng để bảo vệ các loài thực vật quý hiếm và duy trì cân bằng sinh thái, góp phần phát triển bền vững khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen, tỉnh Long An, với diện tích khoảng 4.802 ha, là một trong những hệ sinh thái đất ngập nước quan trọng của Việt Nam, được công nhận là khu Ramsar vào năm 2015. Vùng đất này nằm trong vùng Đồng Tháp Mười, chịu ảnh hưởng trực tiếp của chế độ thủy văn sông Cửu Long với thời gian ngập lũ từ 3 đến 4 tháng mỗi năm. Đất ngập nước đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì đa dạng sinh học, điều hòa nguồn nước và cung cấp dịch vụ môi trường có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, do tác động của biến đổi khí hậu và hoạt động khai thác, diện tích thảm thực vật tự nhiên tại đây đã giảm xuống còn khoảng 15-20% so với trước năm 1975.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiện trạng đa dạng thực vật tại Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen, xây dựng cơ sở dữ liệu về thành phần loài và thảm thực vật nhằm phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 9/2017 đến tháng 9/2018, tập trung khảo sát thực địa tại các tiểu khu trong vùng lõi của khu bảo tồn. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bổ sung dữ liệu khoa học, hỗ trợ nhận dạng loài cho cán bộ quản lý và sinh viên, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh thái học về đa dạng sinh học và cấu trúc thảm thực vật trong hệ sinh thái đất ngập nước. Lý thuyết về đa dạng loài (species diversity) và mô hình phân bố loài theo sinh cảnh được áp dụng để phân tích thành phần loài và các kiểu sinh cảnh thực vật. Phương pháp Braun-Blanquet (1964) được sử dụng để xác định các quần xã thực vật dựa trên thành phần loài hiện diện và mật độ ưu thế. Các khái niệm chính bao gồm: đa dạng loài, dạng sống thực vật, sinh cảnh thực vật, giá trị tài nguyên thực vật và dịch vụ môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là các mẫu thực vật thu thập trực tiếp tại Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen qua 4 đợt khảo sát thực địa từ tháng 7/2017 đến tháng 7/2018. Cỡ mẫu gồm 220 loài thực vật thuộc 176 chi và 74 họ, được xác định tên khoa học dựa trên so sánh hình thái với mẫu chuẩn tại Viện Sinh học Nhiệt đới và các tài liệu chuyên ngành. Phương pháp chọn mẫu là khảo sát toàn diện dọc các bờ đê nhân tạo và tuyến kênh, rạch trong vùng lõi, kết hợp thu thập mẫu và chụp ảnh thực vật.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm BRAHMS để xây dựng cơ sở dữ liệu đa dạng thực vật, đồng thời áp dụng phương pháp Braun-Blanquet để xác định các kiểu sinh cảnh thực vật. Các mẫu vật được xử lý, ép khô, tẩm độc và bảo quản tại phòng thí nghiệm Khoa Sinh học, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh và Viện Sinh học Nhiệt đới. Timeline nghiên cứu kéo dài 12 tháng, bao gồm khảo sát thực địa, xử lý mẫu, phân tích dữ liệu và xây dựng cơ sở dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần loài thực vật: Ghi nhận được 220 loài thực vật thuộc 176 chi và 74 họ, trong đó có 97 loài mới được bổ sung so với các nghiên cứu trước đây. Các họ có số loài nhiều nhất là Poaceae (24 loài), Cyperaceae (19 loài), Rubiaceae (6 loài) và Faboideae (6 loài).

2. Đa dạng dạng sống: Thực vật được phân thành nhiều dạng sống như cây thân gỗ, cây bụi, cây thảo, dây leo và ký sinh. Ví dụ, nhóm cây thân gỗ gồm các loài như Tràm (Melaleuca cajuputi), Cà na (Elaeocarpus hygrophilus), Trâm bầu ba lá (Combretum trifoliatum). Nhóm cây thảo và cỏ chiếm đa số với các loài như Cỏ năng (Eleocharis dulcis), Cỏ ống (Panicum repens), Lúa trời (Oryza rufipogon).

3. Các kiểu sinh cảnh thực vật: Xác định được các sinh cảnh chính gồm rừng Tràm, đồng cỏ ngập nước theo mùa, lung trấp, và thực vật trên kênh rạch. Rừng Tràm chiếm diện tích lớn với mật độ cây cao, trong khi đồng cỏ ngập nước theo mùa có diện tích nhỏ hơn nhưng đa dạng loài thân thảo phong phú.

4. Giá trị tài nguyên và sử dụng: Nhiều loài thực vật có giá trị sử dụng cao như Sen (Nelumbo nucifera) được người dân địa phương khai thác để kinh doanh sản phẩm, Lục bình (Eichhornia crassipes) được sử dụng làm nguyên liệu đan lát. Ngoài ra, một số loài quý hiếm và có nguy cơ bị đe dọa được ghi nhận, góp phần vào công tác bảo tồn.

Thảo luận kết quả

Sự đa dạng thực vật phong phú tại Láng Sen phản ánh tính đặc thù của hệ sinh thái đất ngập nước vùng Đồng Tháp Mười, chịu ảnh hưởng của chế độ thủy văn và địa hình trũng thấp. Việc bổ sung 97 loài mới cho thấy sự chưa đầy đủ của các nghiên cứu trước đây và tầm quan trọng của khảo sát thực địa kỹ lưỡng. So với các nghiên cứu ở vùng đất ngập nước khác trong nước và khu vực Đông Nam Á, Láng Sen có sự đa dạng loài tương đối cao, đặc biệt là nhóm thực vật thủy sinh và thân thảo.

Các kiểu sinh cảnh thực vật được phân bố theo độ ngập nước và điều kiện đất đai, phù hợp với mô hình phân bố sinh vật trong hệ sinh thái đất ngập nước. Việc phát hiện các loài ngoại lai xâm hại như Mai dương (Mimosa pigra) và Lục bình (Eichhornia crassipes) cũng cảnh báo về nguy cơ mất cân bằng sinh thái nếu không có biện pháp quản lý hiệu quả.

Dữ liệu được trình bày qua bảng danh mục loài, biểu đồ tỷ lệ các họ thực vật và bản đồ phân bố sinh cảnh giúp minh họa rõ nét cấu trúc đa dạng sinh học và phân bố thực vật trong khu bảo tồn. Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao nhận thức về giá trị đa dạng sinh học và hỗ trợ công tác quản lý bảo tồn bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác giám sát và quản lý đa dạng thực vật: Ban quản lý Khu bảo tồn cần thiết lập hệ thống giám sát thường xuyên để phát hiện và kiểm soát các loài ngoại lai xâm hại, nhằm bảo vệ các loài thực vật bản địa và duy trì cân bằng sinh thái.

2. Phát triển cơ sở dữ liệu và phần mềm tra cứu thực vật: Hoàn thiện và cập nhật thường xuyên cơ sở dữ liệu trên phần mềm BRAHMS để phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và quản lý tài nguyên thực vật, đồng thời hỗ trợ cán bộ quản lý nhận dạng và theo dõi các loài thực vật.

3. Tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình giáo dục môi trường cho người dân địa phương và cán bộ quản lý về giá trị đa dạng sinh học và tầm quan trọng của bảo tồn đất ngập nước, nhằm tăng cường sự tham gia cộng đồng trong công tác bảo vệ khu bảo tồn.

4. Khôi phục và bảo vệ các kiểu sinh cảnh thực vật đặc trưng: Thực hiện các biện pháp phục hồi đồng cỏ ngập nước theo mùa và rừng Tràm bị suy giảm, kết hợp với nghiên cứu khoa học để phát triển mô hình quản lý bền vững, đảm bảo duy trì đa dạng sinh học và dịch vụ môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý khu bảo tồn và các cơ quan bảo vệ môi trường: Sử dụng dữ liệu và kết quả nghiên cứu để xây dựng kế hoạch quản lý, giám sát và bảo tồn đa dạng sinh học hiệu quả tại Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành sinh thái học, sinh học bảo tồn: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, cơ sở dữ liệu và mô hình phân tích đa dạng thực vật trong hệ sinh thái đất ngập nước để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

3. Cộng đồng địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Nắm bắt thông tin về giá trị tài nguyên thực vật và dịch vụ môi trường nhằm nâng cao nhận thức, tham gia bảo vệ và khai thác bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên.

4. Các nhà hoạch định chính sách và quản lý tài nguyên thiên nhiên: Dựa trên kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách bảo tồn đất ngập nước phù hợp với điều kiện thực tế, góp phần ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đa dạng thực vật ở Khu bảo tồn Láng Sen lại quan trọng?
   Đa dạng thực vật đóng vai trò thiết yếu trong duy trì cân bằng sinh thái, cung cấp thức ăn và nơi cư trú cho nhiều loài động vật, đồng thời hỗ trợ dịch vụ môi trường như điều hòa nước và hấp thụ cacbon. Ví dụ, rừng Tràm tại Láng Sen giúp giữ đất và chống xói mòn.

2. Phương pháp nào được sử dụng để xác định các kiểu sinh cảnh thực vật?
   Phương pháp Braun-Blanquet được áp dụng, dựa trên thành phần loài và mật độ ưu thế trong các ô mẫu có kích thước phù hợp, giúp phân loại các quần xã thực vật một cách khoa học và chính xác.

3. Có những loài thực vật ngoại lai xâm hại nào tại Láng Sen?
   Các loài như Mai dương (Mimosa pigra) và Lục bình (Eichhornia crassipes) được ghi nhận là loài ngoại lai xâm hại, có khả năng phát triển nhanh và lấn át các loài bản địa, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái.

4. Cơ sở dữ liệu thực vật được xây dựng như thế nào?
   Dữ liệu được thu thập qua khảo sát thực địa, xác định tên khoa học, xử lý mẫu và nhập vào phần mềm BRAHMS, kèm theo hình ảnh và mô tả chi tiết, tạo thành hệ thống tra cứu tiện lợi cho nghiên cứu và quản lý.

5. Làm thế nào để cộng đồng địa phương tham gia bảo tồn đa dạng thực vật?
   Thông qua các chương trình giáo dục, tuyên truyền và hỗ trợ kỹ thuật, cộng đồng được nâng cao nhận thức về giá trị tài nguyên, từ đó tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ và khai thác bền vững.

Kết luận

• Đã ghi nhận 220 loài thực vật thuộc 74 họ tại Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen, trong đó có 97 loài mới được bổ sung.
• Xác định được các kiểu sinh cảnh thực vật đặc trưng gồm rừng Tràm, đồng cỏ ngập nước theo mùa, lung trấp và thực vật trên kênh rạch.
• Nhiều loài thực vật có giá trị sử dụng cao và đóng góp quan trọng vào dịch vụ môi trường của khu bảo tồn.
• Cơ sở dữ liệu đa dạng thực vật được xây dựng trên phần mềm BRAHMS, hỗ trợ công tác quản lý và nghiên cứu khoa học.
• Đề xuất các giải pháp quản lý, giám sát, phục hồi sinh cảnh và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm bảo tồn bền vững đa dạng sinh học trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Tiếp theo, cần triển khai các hoạt động giám sát thường xuyên, cập nhật cơ sở dữ liệu và phát triển các chương trình giáo dục môi trường. Mời các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý và cộng đồng cùng tham gia bảo vệ và phát huy giá trị của Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tổng quan các công trình nghiên cứu về thực vật ở các vùng Đất ngập nước. Những nghiên cứu trên thế giới. Những nghiên cứu trong nước.

Tổng quan về Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen. Đặc điểm tự nhiên. Động thực vật Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Nghiên cứu ngoài thực địa. Xác định tên khoa học và xây dựng danh lục.

Xây dựng bộ tiêu bản khô thực vật. Cố định và bảo quản mẫu. Mô tả đặc điểm chính và công dụng của các loài thực vật. Xác định các sinh cảnh thực vật.

Xây dựng cơ sở dữ liệu và phần mềm tra cứu thực vật Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thành phần loài thực vật vùng nghiên cứu. Đa dạng về dạng sống của thực vật.

Đa dạng về giá trị tài nguyên của thực vật. Giá trị sử dụng. Giá trị về nguồn gen quý hiếm. Mô tả một số loài thực vật vùng nghiên cứu.

Các kiểu thảm thực vật trong vùng nghiên cứu. Sinh cảnh rừng Tràm. Sinh cảnh đồng cỏ ngập nước theo mùa. Sinh cảnh lung, trấp.

Sinh cảnh thực vật trên kênh, rạch. Bước đầu xây dựng cơ sở dữ liệu thực vật trên phần mềm BRAHMS. 83 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 89 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.

91 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 92 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Giải nghĩa KBTĐNN Khu bảo tồn Đất ngập nước CSDL Cơ sở dữ liệu Tp. Hồ Chí Minh Thành phố Hồ Chí Minh IUCN International Union for Conservation of Nature VU Vulnerable DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3. Danh lục các loài thực vật ở Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen.

Phân bố các taxon trong ngành thực vật. Phân bố các taxon trong ngành Mộc lan (Mannoliophyta). Các họ có nhiều loài nhất tại khu vực nghiên cứu. Tám chi nhiều loài nhất tại khu vực nghiên cứu.

Số lượng loài thực vật theo dạng sống. Giá trị sử dụng của thực vật ở Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen. Cơ sở dữ liệu của 2/132 loài nhập vào Excel. 84 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1.

Bản đồ tỉnh Long An. Vị trí Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen. Một số hình về thảm thực vật tự nhiên của Láng Sen. Bản đồ phân bố các hệ sinh thái tự nhiên ở Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen.

Tỷ lệ % taxon trong hai ngành thực vật ở Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen. Tỷ lệ % các taxon trong ngành Mộc lan (Mannoliophyta). Tỷ lệ % mười họ nhiều loài nhất tại Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen. Tỷ lệ % tám chi nhiều loài nhất tại Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen.

Tỷ lệ % các loài thực vật theo các dạng sống của cây. Tỷ lệ % các nhóm công dụng của thực vật. Xác thực vật thân cỏ góp phần tăng độ phì nhiêu cho đất. Thực vật hai bên bờ sông góp phần giữ đất, chống xói mòn.

Loài Cà na - Elaeocarpus hygrophilus Kurz. Loài Lúa trời - Oryza rufipogon Griff. Loài Sen - Nelumbo nucifera Gaertn. Người dân huyện Tân Hưng kinh doanh các sản phẩm từ Sen.

Loài Súng trắng - Nymphaea pubescens Willd. Loài Tràm - Melaleuca cajuputi Powel. Loài Lục bình - Eichhornia crassipes (Mart. Người dân địa phương đang phơi Lục bình lấy sợi đan lát.

Loài Mai dương - Mimosa pigra L. Sinh cảnh rừng Tràm ở Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen. Quần xã thực vật ưu thế Cỏ năng (Eleocharis spp. Quần xã thực vật ưu thế Cỏ ống (Panicum repens).

Quần xã thực vật ưu thế Mồm mốc (Ischaemum rugosum). Quần xã thực vật ưu thế Cỏ gạo (Pseudoraphis brunoniana). Quần xã thực vật ưu thế Cỏ bấc (Leersia hexandra). Quần xã thực vật ưu thế Lúa ma (Oryza rufipogon).

Quần xã thực vật ưu thế Sen (Nelumbo nucifera). Quần xã thực vật ưu thế Súng (Nymphaea spp. Quần xã thực vật ưu thế Bèo cái (Pistia stratiotes). Quần xã thực vật ưu thế Lục bình (Eichhornia crassipes).

Quần xã thực vật ưu thế Choại (Stenochlaena palustris). Quần xã thực vật ưu thế Cỏ sướt nước (Centrostachys aquatica). Quần xã thực vật ưu thế Nghể (Persicaria spp. Quần xã thực vật ưu thế Rau nhút (Neptunia oleracea).

Quần xã thực vật ưu thế Rau dừa nước (Ludwigia adscendens). Quần xã thực vật ưu thế Sậy (Phragmites karka). Quần xã thực vật ưu thế Keo (Acacia spp. Giao diện cơ sở dữ liệu thực vật ở Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen trên phần mềm BRAHMS.

Giao diện cơ sở dữ liệu thực vật ở Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen trên phần mềm BRAHMS. Giao diện mô tả chi tiết từng loại thực vật trong cột “plantdesc”. Giao diện xem các ảnh của từng loài thực vật. Giao diện tree view khi tìm thông tin về họ Fabaceae.

Giao diện tìm kiếm bằng công cụ filter về họ Fabaceae. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng, biểu hiện rõ nhất là sự nóng lên của Trái Đất, lũ lụt, hạn hán, nước biển dâng, sóng thần,… Việt Nam được xem là một trong những nước sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Dự báo hậu quả của biến đổi khí hậu sẽ tác động mạnh lên hai vùng Đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long, các vùng dọc bờ biển và các hệ sinh thái rừng trong cả nước đặc biệt là tác động rất lớn đến các hệ sinh thái đất ngập nước. Đồng Tháp Mười là một vùng trũng được bao quanh bởi các giồng đất cao ven biên giới Việt Nam - Campuchia, đê tự nhiên dọc sông Tiền, dòng biển cổ dọc theo Quốc lộ 1A và bị chặn lại do sông Vàm Cỏ Đông thuộc tỉnh Long An.

Nơi đây là nơi cuối cùng còn tồn tại hệ sinh thái điển hình như rừng Tràm, Lau Sậy ngập nước, một trong số các hệ sinh thái có diện tích ngập nước khá lớn ở Việt Nam. Với hệ sinh thái đa dạng cùng hệ động, thực vật phong phú, Khu bảo tồn Đất ngập nước (KBTĐNN) Láng Sen được thế giới công nhận là khu Ramsar thuộc tỉnh Long An có diện tích 4.802 ha, bao gồm toàn bộ diện tích Khu bảo tồn sinh thái rừng Tràm Đồng Tháp Mười, lâm trường Vĩnh Lợi và một phần diện tích của 2 xã Vĩnh Lợi và Vĩnh Đại (huyện Tân Hưng) (2015). Chính vì vậy, công tác bảo tồn, gìn giữ môi trường sống của hệ động, thực vật tự nhiên trong Khu bảo tồn luôn được Ban quản lý và người dân chung sức tham gia. Với vai trò rất to lớn của KBTĐNN nêu trên thì nhu cầu tìm hiểu nghiên cứu về hệ sinh thái đất ngập nước nói chung và về các loài thực vật nói riêng ở đây rất được quan tâm.

Từ đó, đề tài “Nghiên cứu đa dạng thực vật ở Khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen, tỉnh Long An” được tiến hành. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Đánh giá hiện trạng đa dạng thực vật ở KBTĐNN Láng Sen; từ đó xây dựng cơ sở dữ liệu (CSDL) về thành phần loài và thảm thực vật cho Khu bảo tồn nhằm phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên ở hiện tại và trong tương lai. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu là thành phần loài thực vật và các sinh cảnh thực vật ở KBTĐNN Láng Sen. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU - Điều tra, thu thập mẫu thực vật phân bố ở KBTĐNN Láng Sen để xác định thành phần loài và xây dựng danh lục thực vật.

- Xác định các kiểu sinh cảnh thực vật. - Xác định các loài quí hiếm, đặc hữu cần được bảo vệ. - Xây dựng bộ sưu tập thực vật (gồm hình chụp và khoảng 30 tiêu bản khô các loài thực vật thường gặp) phục vụ cho việc nghiên cứu và giảng dạy ở Khoa Sinh học thuộc Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh (Tp. Hồ Chí Minh) và Bảo tàng thực vật thuộc Viện Sinh học Nhiệt đới Tp.

Hồ Chí Minh. - Sử dụng phầm mềm BRAHMS của Đại học Oxford để lưu trữ và quản lý CSDL về đa dạng thực vật nhằm phục vụ công tác tra cứu hỗ trợ học tập và nghiên cứu khoa học. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI - Góp phần bổ sung dữ liệu về đa dạng thực vật ở KBTĐNN Láng Sen. - Cung cấp thông tin kèm theo ảnh chụp về đa dạng thực vật nhằm giúp cho cán bộ quản lý cũng như sinh viên thuận lợi trong việc nhận dạng các loài thực vật ở KBTĐNN Láng Sen.

Xây dựng bộ mẫu thực vật cho Bảo tàng thực vật thuộc Viện Sinh học Nhiệt đới và Khoa Sinh học thuộc Đại học Sư phạm Tp. Hồ Chí Minh nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, học tập của học sinh, sinh viên. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THỰC VẬT Ở CÁC VÙNG ĐẤT NGẬP NƯỚC 1. Những nghiên cứu trên thế giới Vấn đề Đất ngập nước đã được đề cập trên thế giới từ khoảng đầu thế kỷ XX.

Các nước Thụy Điển, Canada, Hoa Kì, Hà Lan… đã có lịch sử nghiên cứu về Đất ngập nước khoảng gần một thế kỷ nay [1]. Đất ngập nước có vai trò quan trọng đối với đời sống của các cộng đồng dân cư. Hiện nay, khoảng 70% dân số thế giới sống ở các vùng cửa sông ven biển và xung quanh các thuỷ vực nước ngọt nội địa (Dugan, 1990). Do nhận thức được những giá trị to lớn mà Đất ngập nước mang lại nên vào những năm 70 của thế kỷ XX, Đất ngập nước đã trở thành vấn đề toàn cầu, được các tổ chức quốc tế quan tâm và mở rộng các hoạt động có liên quan.

Vào ngày 02/02/1971 tại thành phố Ramsar của nước cộng hòa Iran, các quốc gia trên thế giới đã tham gia ký công ước quốc tế về các vùng Đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế đặc biệt như là nơi cư trú của các loài chim nước, gọi tắt là Công ước Ramsar. Từ đây, một loạt các công trình nghiên cứu về thực vật Đất ngập nước đã được tiến hành [1]. Năm 1982, Prance and Schaller, nghiên cứu Đất ngập nước ở Brasil, nhận thấy vùng Pantanal có diện tích trên 10 triệu ha với số lượng lớn cá sấu Mỹ, báo đốm Mỹ và nhiều loài quý hiếm khác, đồng thời đây cũng là một thảm thực vật độc đáo ở Mỹ Latinh [2].